İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Kaynaklar

Başvuru Yolları Rehberi: Uyuşmazlıkta Nereye Başvurulur?

Türk hukukunda pek çok uyuşmazlıkta doğrudan dava açılamaz ya da dava açmadan önce bir kuruma başvurmak gerekir. Bu rehber, sık karşılaşılan uyuşmazlıklarda başvurulacak merciyi, kanun dayanağını, süreyi ve kanunda belirtilen ücret kurallarını madde numaralarıyla gösterir.

Kısa cevap: İş, ticari (konusu para olan), tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 2026 yılında değeri 186.000 Türk lirasının altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur. Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında önce Sosyal Güvenlik Kurumuna, kişisel veri taleplerinde önce veri sorumlusuna başvurulur. İdari işlemlerde üst makama başvuru dava açma süresini durdurur.

Zorunlu arabuluculuk (dava şartı)

Aşağıdaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Davacı, anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağı dava dilekçesine eklemelidir.

UyuşmazlıkKapsamDayanakArabulucunun süresi
İş uyuşmazlıklarıKanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri; bunlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları kapsam dışıdır.7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.33 hafta (zorunlu hâlde en çok 1 hafta uzatma)
Ticari uyuşmazlıklarTicari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları.6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A6 hafta (zorunlu hâlde en çok 2 hafta uzatma)
Tüketici uyuşmazlıklarıTüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklar; tüketici hakem heyetinin görev alanındakiler, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve tüketici işlemi niteliğindeki taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar gibi kanunda sayılan istisnalar hariç.6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A3 hafta (zorunlu hâlde en çok 1 hafta uzatma)
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti, komşu hakkıKira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hükümleri hariç); taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi; Kat Mülkiyeti Kanunundan ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar.6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B3 hafta (zorunlu hâlde en çok 1 hafta uzatma)
Kanun metni — 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A/2

“Arabulucuya başvurulmadan dava açıldığının anlaşılması hâlinde herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden reddine karar verilir.”

Nereye başvurulur
Uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosu; büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü (6325 sayılı Kanun m.18/A/4). İş uyuşmazlıklarında başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (7036 sayılı Kanun m.3/5).
Süre
Arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; süre zorunlu hâllerde en çok bir hafta uzatılabilir (6325 sayılı Kanun m.18/A/9). Ticari uyuşmazlıklarda bu süre altı hafta, uzatma en çok iki haftadır (6102 sayılı Kanun m.5/A/2). Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A/15). İşe iade için arabulucuya, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvurulmalıdır; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (4857 sayılı Kanun m.20/1).
Ücret ve harç
Taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaz ya da iki saatten kısa görüşmeler sonunda anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir; anlaşma hâlinde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir (6325 sayılı Kanun m.18/A/12–13). Tüketici uyuşmazlıklarında tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti, iki saatlik tutarı geçmemek üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (6502 sayılı Kanun m.73/A/3).
Kanun dayanağı
6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A · 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B · 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A · 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A · 4857 sayılı İş Kanunu m.20
Dikkat
Geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir; davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A/11). Bu kural tüketici aleyhine uygulanmaz (6502 sayılı Kanun m.73/A/2).
Dikkat
Özel kanunlarda tahkim ya da başka bir alternatif çözüm yoluna başvurma zorunluluğu varsa veya tahkim sözleşmesi bulunuyorsa dava şartı arabuluculuk hükümleri uygulanmaz (6325 sayılı Kanun m.18/A/18).
İlgili makaleler

Tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi

Değeri kanundaki parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur; sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için heyete başvurulamaz (6502 sayılı Kanun m.68/1). Sınır her yıl yeniden değerleme oranında artırılır (m.68/4); 2026 yılı başvuruları için sınır 186.000 Türk lirasıdır.

Kanun metni — Tüketici hakem heyeti parasal sınırları tebliği (RG 23.12.2025) m.3

“2026 yılı için yapılacak başvurularda değeri 186.000 (yüz seksen altı bin) Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda, İl veya İlçe Tüketici Hakem Heyetleri görevlidir.”

Nereye başvurulur
Tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki il ya da ilçe tüketici hakem heyeti; heyetin bulunmadığı yerlerde ilçe kaymakamlığı (6502 sayılı Kanun m.68/3). Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi; dava tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir (m.73/1, m.73/5). Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (m.73/A).
Süre
Heyet kararlarına karşı taraflar, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde, heyetin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir; itiraz kararın icrasını durdurmaz, ancak hâkim talep üzerine icrayı tedbir yoluyla durdurabilir (6502 sayılı Kanun m.70/3). İtiraz üzerine verilen mahkeme kararı kesindir (m.70/5).
Ücret ve harç
Tüketicilerin tüketici mahkemesinde açtığı davalar harçtan muaftır (6502 sayılı Kanun m.73/2). Heyetin tüketici aleyhine verdiği kararlarda tebligat ve bilirkişi ücretleri Bakanlıkça karşılanır (m.70/7). Tüketici hakem heyetleri vekâlet ücretine hükmedemez (m.70/1).
Kanun dayanağı
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.68 · 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.70 · 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73 · 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A · Tüketici hakem heyeti parasal sınırları tebliği (RG 23.12.2025)
Dikkat
Heyet kararları tarafları bağlar ve ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlere göre icra edilir (6502 sayılı Kanun m.70/1–2).
İlgili makaleler

İdareye başvuru ve idari dava (İYUK m.10, m.11)

Bir idari işleme karşı dava açmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi idareden istenebilir; bu başvuru dava açma süresini durdurur. Hakkında idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için de idareye başvurulabilir.

Kanun metni — 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.11/1

“İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.”

Nereye başvurulur
Üst makam; üst makam yoksa işlemi yapan idari makam (2577 sayılı Kanun m.11/1). Bir işlem veya eylemin yapılması istemi, ilgili idari makama yapılır (m.10/1).
Süre
Üst makama başvuru dava açma süresi içinde yapılmalıdır. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ret üzerine dava açma süresi yeniden işler ve başvuruya kadar geçen süre hesaba katılır (2577 sayılı Kanun m.11/2–3). Bir işlemin yapılması için yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; idarenin kesin olmayan cevabı üzerine kesin cevabı bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez (m.10/2). Dava açma süresi, özel kanununda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür (m.7/1).
Kanun dayanağı
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.10 · 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.11 · 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7
Dikkat
Otuz günlük sürenin bitmesinden sonra idare cevap verirse, dava açılmamış ya da dava süreden reddedilmişse cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir (2577 sayılı Kanun m.10/2).
İlgili makaleler

Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman)

İdari başvuru yolları tüketildikten sonra Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulabilir. Kurum, inceleme ve araştırma sonucunu ve varsa önerilerini ilgili mercie ve başvurana bildirir.

Nereye başvurulur
Kamu Denetçiliği Kurumu. Gerçek ve tüzel kişiler başvurabilir; başvuru Türkçe dilekçeyle ya da yönetmelikteki şartlarla elektronik ortamda yapılır; illerde valilikler, ilçelerde kaymakamlıklar aracılığıyla da başvurulabilir (6328 sayılı Kanun m.17/1, 17/2, 17/5).
Süre
Başvuru, idarenin cevabının tebliğinden; idare altmış gün içinde cevap vermezse bu sürenin bitiminden itibaren altı ay içinde yapılır (6328 sayılı Kanun m.17/7). Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, dava açma süresini durdurur (m.17/8). Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır (m.20/1); başvurunun reddi hâlinde duran dava açma süresi gerekçeli ret kararının tebliğinden itibaren kaldığı yerden işler (m.21/1).
Ücret ve harç
Başvurulardan herhangi bir ücret alınmaz (6328 sayılı Kanun m.17/6).
Kanun dayanağı
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu m.17 · 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu m.20 · 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu m.21
Dikkat
İdari başvuru yolları tüketilmeden yapılan başvurular ilgili kuruma gönderilir; telafisi güç veya imkânsız zarar ihtimali varsa Kurum bu başvuruları kabul edebilir (6328 sayılı Kanun m.17/4).
Dikkat
Yargı organlarında görülmekte olan veya karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin başvurular incelenmez (m.17/3-b).
İlgili makaleler

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) işlemlerine itiraz

Sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurmak zorunludur. Hizmet akdine tabi çalışmalar nedeniyle zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri bu zorunluluğun dışındadır (7036 sayılı Kanun m.4/1).

Kanun metni — 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4/1

“Diğer kanunlarda öngörülen süreler saklı kalmak kaydıyla yapılan başvuruya altmış gün içinde Kurumca cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır. Kuruma karşı dava açılabilmesi için taleplerin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması şarttır.”

Nereye başvurulur
Sosyal Güvenlik Kurumu; talep reddedilir ya da reddedilmiş sayılırsa yargı yolu. Kurumun verdiği idari para cezalarında itiraz Kuruma, itirazın reddine karşı dava yetkili idare mahkemesine yapılır (5510 sayılı Kanun m.102). Çalışması Kuruma bildirilmeyen sigortalı, hizmet tespiti için iş mahkemesine başvurur (5510 sayılı Kanun m.86).
Süre
Kurum başvuruya altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır; Kuruma başvuruda geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (7036 sayılı Kanun m.4/1). İdari para cezasına tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz edilebilir; itirazı reddedilen, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurabilir, bu sürede başvurulmazsa ceza kesinleşir (5510 sayılı Kanun m.102). Hizmet tespiti için iş mahkemesine, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde başvurulmalıdır (5510 sayılı Kanun m.86).
Ücret ve harç
İdari para cezası, itiraz edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce tebliğden itibaren on beş gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir; peşin ödeme yargı yoluna başvurma hakkını etkilemez (5510 sayılı Kanun m.102).
Kanun dayanağı
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.4 · 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.102 · 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.86
Dikkat
İdari para cezasına itiraz takibi durdurur; mahkemeye başvurulması ise cezanın takip ve tahsilini durdurmaz (5510 sayılı Kanun m.102).
İlgili makaleler

Vergi cezalarında uzlaşma ve vergi davası

İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile kanunda belirtilen tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları için, kanundaki sebeplerden biri ileri sürülerek idareyle uzlaşma istenebilir (213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek m.1).

Nereye başvurulur
Vergi idaresi bünyesindeki uzlaşma komisyonu (213 sayılı Kanun Ek m.1/2); uzlaşma sağlanamazsa vergi mahkemesi.
Süre
Uzlaşma talebi, vergi ihbarnamesinin tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılır; uzlaşma sağlanamaz veya temin edilemezse yeniden talep edilemez. Mükellef dava açma süresinin sonuna kadar idarenin nihai teklif ettiği cezayı kabul ettiğini yazılı bildirirse uzlaşma sağlanmış sayılır (213 sayılı Kanun Ek m.1). Süresinde uzlaşma talep eden, talep ettiği ceza için ancak uzlaşma vaki olmazsa dava yoluna gidebilir (Ek m.7). Vergi mahkemesinde dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre yoksa otuz gündür (2577 sayılı Kanun m.7/1).
Kanun dayanağı
213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek m.1 · 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek m.7 · 213 sayılı Vergi Usul Kanunu Ek m.11 · 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7
Dikkat
Tarhiyat öncesi uzlaşmada uzlaşmaya varılırsa tutanakla tespit edilen husus hakkında dava açılamaz; uzlaşma sağlanamazsa ceza kesildikten sonra uzlaşma istenemez (213 sayılı Kanun Ek m.11).
İlgili makaleler

İcra dairesi işlemlerine şikâyet ve ödeme emrine itiraz

İcra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı ya da olaya uygun olmayan işlemlerine karşı, kanunun mahkemeye bıraktığı hususlar dışında icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir (2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16).

Kanun metni — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16/1

“Şikayet bu muamelelerin öğrenildiği tarihten yedi gün içinde yapılır.”

Nereye başvurulur
Şikâyet için icra mahkemesi (2004 sayılı Kanun m.16). İlamsız takipte ödeme emrine itiraz için icra dairesi (m.62).
Süre
Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır; bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde her zaman şikâyet olunabilir (2004 sayılı Kanun m.16). Ödeme emrine itiraz, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirilir (m.62).
Ücret ve harç
İtiraz eden borçluya, itiraz ettiğine dair bedava ve pulsuz bir belge verilir (2004 sayılı Kanun m.62).
Kanun dayanağı
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16 · 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.62
Dikkat
Borcun bir kısmına itiraz eden borçlu itiraz ettiği kısmı açıkça göstermelidir; senetteki imzayı reddediyorsa bunu itirazında ayrıca ve açıkça belirtmelidir, aksi hâlde imzayı takip bakımından kabul etmiş sayılır (2004 sayılı Kanun m.62).
İlgili makaleler

Adli yardım ve baro adli yardım bürosu

Yargılama giderlerini ödeyemeyecek durumdaki kişiler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun değilse mahkemeden adli yardım isteyebilir; avukatlık ücretini karşılama olanağı olmayanlara avukatlık hizmeti barolardaki adli yardım bürosu aracılığıyla sağlanır (6100 sayılı Kanun m.334; 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.176).

Kanun metni — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334/1

“Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler.”

Nereye başvurulur
Yargılama giderleri için asıl talebin veya işin karara bağlanacağı mahkeme; icra takiplerinde takibin yapılacağı yerdeki icra mahkemesi; kanun yolunda bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay (6100 sayılı Kanun m.336/1, 336/3). Avukat yardımı için baro adli yardım bürosu veya temsilcileri; istem reddedilirse baro başkanına yazılı ya da sözlü başvurulabilir ve baro başkanının kararı kesindir (1136 sayılı Kanun m.177, m.178).
Süre
Adli yardım, hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (6100 sayılı Kanun m.335/3).
Ücret ve harç
Adli yardım kararı; yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, teminat göstermekten muafiyet, giderlerin Devletçe avans olarak ödenmesi ve gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini sağlar; mahkeme bunlardan yalnız bir kısmına da karar verebilir (6100 sayılı Kanun m.335). Adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (m.336/4).
Kanun dayanağı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.334 · 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.335 · 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.336 · 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.176 · 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.177 · 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.178
Dikkat
Talepte bulunan, iddiasının özetini, delillerini ve yargılama giderlerini karşılayamayacağını gösteren mali durum belgelerini mahkemeye sunmalıdır (6100 sayılı Kanun m.336/2). Baroya yapılan istemde de istek sahibi haklılığını delillerle göstermelidir (1136 sayılı Kanun m.178).
Dikkat
Yabancıların adli yardımdan yararlanması ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır (6100 sayılı Kanun m.334/3).

Kişisel veriler: veri sorumlusuna başvuru ve Kurula şikâyet

Kişisel verileriyle ilgili taleplerini ilgili kişi önce veri sorumlusuna iletir; bu yol tüketilmeden Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunulamaz (6698 sayılı Kanun m.13, m.14/2).

Kanun metni — 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.14/1

“Başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde başvuruya cevap verilmemesi hâllerinde; ilgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir.”

Nereye başvurulur
Önce veri sorumlusu (yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle); ardından Kişisel Verileri Koruma Kurulu (6698 sayılı Kanun m.13/1, m.14).
Süre
Veri sorumlusu başvuruyu talebin niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırır (6698 sayılı Kanun m.13/2). Ret, yetersiz cevap ya da süresinde cevap verilmemesi hâlinde, cevabın öğrenildiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyet edilebilir (m.14/1).
Ücret ve harç
Veri sorumlusu başvuruyu ücretsiz sonuçlandırır; işlem ayrıca bir maliyet gerektirirse Kurulca belirlenen tarifedeki ücret alınabilir, başvuru veri sorumlusunun hatasından kaynaklanmışsa ücret iade edilir (6698 sayılı Kanun m.13/2–3).
Kanun dayanağı
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.13 · 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.14
Dikkat
Kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır (6698 sayılı Kanun m.14/3).

CİMER, dilekçe hakkı ve bilgi edinme

Türk vatandaşları kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara yazıyla başvurabilir (3071 sayılı Kanun m.3). Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER), dilekçe hakkı ve bilgi edinme hakkı kapsamındaki başvuruların kurum ve kuruluşlara iletildiği kanaldır (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi Yönetmeliği m.1, m.5/1).

Nereye başvurulur
Yetkili idari makam ya da CİMER. CİMER'e elektronik ve mobil hizmet sağlayıcısı, e-Devlet kapısı, ALO 150 telefon hattı, mektup veya posta ya da şahsen başvurulabilir (Yönetmelik m.6/1).
Süre
Dilek ve şikâyet başvurularının sonucu veya işlemin safahatı hakkında dilekçe sahibine en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir (3071 sayılı Kanun m.7). Bilgi edinme başvurularında kurum, bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar; bilgi başka bir birimden veya kurumdan sağlanacaksa ya da başka bir kurumun görüşü gerekiyorsa süre otuz iş günüdür ve uzatma gerekçesiyle bildirilir (4982 sayılı Kanun m.11).
Ücret ve harç
Bilgi veya belgeye erişim bir maliyet gerektiriyorsa idare tutarı başvuru sahibine bildirir; başvuru sahibi on beş iş günü içinde ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır (4982 sayılı Kanun m.11).
Kanun dayanağı
3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m.3 · 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun m.7 · 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.11 · Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi Yönetmeliği
Dikkat
Yasama ve yargı faaliyeti kapsamındaki başvurular, özel hukuk ilişkisinden doğan talepler ve yalnızca adli makamların görevine giren suç ihbarları CİMER'de işleme alınmaz (Yönetmelik m.5/2).
Dikkat
Türkiye'de ikamet eden yabancılar, karşılıklılık esası gözetilerek ve dilekçelerini Türkçe yazmak kaydıyla dilekçe hakkından yararlanabilir (3071 sayılı Kanun m.3).

Sigorta Tahkim Komisyonu

Sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklarda, sigorta şirketi tahkim sistemine üyeyse sözleşmede özel hüküm olmasa bile tahkim yoluna gidilebilir; zorunlu sigortalardan doğan uyuşmazlıklarda şirket üye olmasa da hak sahipleri bu yoldan yararlanabilir (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30/1).

Nereye başvurulur
Sigorta Tahkim Komisyonu (5684 sayılı Kanun m.30/1).
Süre
Komisyona gitmeden önce sigorta şirketine başvurulmuş ve talebin kısmen veya tamamen olumsuz sonuçlandığı belgelenmiş olmalıdır; şirket başvurudan itibaren on beş iş günü içinde yazılı cevap vermezse de Komisyona başvurulabilir (5684 sayılı Kanun m.30/13). Hakemler, görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermekle yükümlüdür (m.30/16).
Ücret ve harç
Uyuşmazlık çözümü için Komisyona başvuranlardan başvuru ücreti alınır (5684 sayılı Kanun m.30/12); başvuru ücreti, Komisyonun görüşü alınarak belirlenir (m.30/18).
Kanun dayanağı
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30
Dikkat
Mahkemeye ya da tüketici hakem heyetine götürülmüş uyuşmazlık için Komisyona başvurulamaz (5684 sayılı Kanun m.30/14).
İlgili makaleler

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru

Başvuru yolları tüketildikten sonra, ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilir; dilekçede ihlal gerekçeleri ve başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar gösterilir (6216 sayılı Kanun m.47/3).

Nereye başvurulur
Anayasa Mahkemesi; başvuru doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir (6216 sayılı Kanun m.47/1).
Süre
Bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır. Haklı bir mazereti nedeniyle süresinde başvuramayan, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde, mazeretini belgeleyen delillerle başvurabilir (6216 sayılı Kanun m.47/5).
Ücret ve harç
Bireysel başvurular harca tabidir; harcın ödendiğine dair belge başvuru dilekçesine eklenir (6216 sayılı Kanun m.47/2–3).
Kanun dayanağı
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m.47
Dikkat
Başvurucu avukatla temsil ediliyorsa vekâletname sunulmalıdır; başvuru evrakındaki eksiklik için on beş günü geçmeyen süre verilir (6216 sayılı Kanun m.47/4, 47/6).
İlgili makaleler

Mahkeme harçlarının tutarı bu rehberde verilmemiştir. Kanunda açıkça düzenlenen ücret ve harç kuralları ilgili başlıkta gösterilmiştir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden alınmıştır; kuralların özel kanunlardaki istisnaları ve somut olaya uygulanması ayrıca değerlendirilmelidir. Bilgilerin resmî metinle son teyit tarihi .