Hukuk Sözlüğü
Makalelerimizin konu dizininde en çok makaleye bağlanan 100 hukuki kavramın kısa tanımları. Her tanım, kavramı sade bir dille açıklar; varsa temel kanun maddesini ve kavramı ayrıntılı anlatan makaleleri gösterir.
A
Acele kamulaştırma
Yurt savunması ihtiyacı, Cumhurbaşkanınca acelelik kararı alınan hâller veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, idarenin istemiyle taşınmaza mahkeme kararıyla el konulmasıdır.
Temel madde: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.27
- Danıştay İDDK: Maden Gelir ve Vergi Gerekçesi Acele Kamulaştırmayı Haklı Kılmaz; ÇED Kararı İptalse Yapılamaz
- Yargıtay HGK: Acele Kamulaştırma İptali, Kamulaştırma Kararı Ayaktaysa Bedel Tespiti ve Tescil Davası Düşmez
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi Hangi Davalara Bakar? En Çok İncelenen Dava Türleri ve Güncel İlke Kararları
- Kamulaştırma ve Malikin Hakları
Alacağın devri (temlik)
Alacaklının, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devretmesidir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.183
- Alacağın Temliki (Devri)
- BAM: Pay Senedi Basılmamış Hisse, Pay Sahibinin Yazılı Temliki Olmadan Yönetim Kurulu Kararıyla Devredilemez
- Yargıtay: Keşidecisi ile Lehtarı Aynı Kişi Olan Senet Bono Değildir ama Adi Senet Olarak Takibe Konu Olabilir
- Yargıtay: Bankaya Temlik Edilen Hakediş Alacağından İdarenin Kesintileri Tek Tek Hesaplanmadan Karar Verilemez
- İpoteğin Fekki Davası: Kredi Kapandı Ama Banka İpoteği Kaldırmıyorsa Ne Yapılır? (TMK m.883)
Aldatma (hile)
Bir tarafın, karşı tarafı aldatarak sözleşme yapmaya yöneltmesidir; aldatılan taraf, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.36
Araç değer kaybı
Kazada hasar gören aracın onarıldıktan sonra bile ikinci el piyasa değerinde oluşan düşüştür; kaza öncesi hasarsız değer ile onarım sonrası değer arasındaki fark olarak, kusurlu aracın işleteni ve sürücüsünden, poliçe limiti içinde trafik sigortacısından istenebilir.
Temel madde: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85
Ayıplı mal
Tüketiciye teslim anında kararlaştırılan örnek veya modele uymayan ya da objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımayan, bu nedenle sözleşmeye aykırı maldır; tanıtımında belirtilen özellikleri taşımayan veya tüketicinin makul beklentisini karşılamayan mallar da ayıplı sayılır.
Temel madde: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.8
Ayrılma akçesi
Limited şirketten ayrılan ortağa, esas sermaye payının gerçek değerine göre ödenen bedeldir; şirket sözleşmesinde öngörülen ayrılma hakkında sözleşme farklı bir düzenleme yapabilir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.641
- İstinaf: Ortaklıktan Çıkma ile Ayrılma Akçesi Birlikte İstenirse Zorunlu Arabuluculuk Aranmaz
- Yargıtay: Kısmi Açılan Çıkma Davasında Bozmadan Önce Islah Yapılmışsa Sonraki Bedel Artırımı İkinci Islahtır
- İki Ortaklı Şirkette Ortaklar Anlaşamazsa Ne Olur? %50–50 Kilitlenme, Çıkma ve Fesih
- Ticaret Şirketlerinde Ortaklıktan Çıkarma ve Çıkma
- Limited Şirkette Pay Devri: Noter Şekli, Genel Kurul Onayı ve Onay Reddedilirse Ne Olur?
B
Bilgi alma ve inceleme hakkı
Pay sahibinin şirketin finansal tablolarını, faaliyet ve denetim raporlarını inceleme ve genel kurulda şirket işleri hakkında bilgi isteme hakkıdır; esas sözleşmeyle kaldırılamaz, haksız yere reddedilirse pay sahibi mahkemeye başvurabilir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.437
Bilirkişi
Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemenin oy ve görüşüne başvurduğu kişidir; genel bilgi, tecrübe veya hâkimin hukuki bilgisiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz.
Temel madde: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266
- Danıştay: Profesör Atama İptal Davasında Bilirkişiler Adayların Üstünlüğünde Ayrışırsa Yeni Heyet Kurulmalı
- Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası: Uzlaşma, Bilirkişi, Bedel Ölçütleri, Depo, Faiz ve Harç
- Danıştay: Objektif Sıralama Dışına Çıkılıp Puanı Belirgin Düşük Adayın Dr. Öğr. Üyesi Ataması Hukuka Aykırı
- Danıştay İDDK: Plaj İşgali Yıl Boyu Sürüyorsa Ecrimisil Yalnız Sezon İçin Değil Tüm Yıl İçin Hesaplanır
- Ticari Defterlerin Delil Niteliği (HMK m.222): Lehe ve Aleyhe Delil
Bono (emre yazılı senet)
Düzenleyenin belirli bir bedeli kayıtsız şartsız ödemeyi vaat ettiği kambiyo senedidir. Senet metninde bono ya da emre yazılı senet ibaresi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır; bu unsurlardan biri eksikse senet, kanundaki istisnalar dışında bono sayılmaz.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.776 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.777
- Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz
- Bono (Senet) Geçerlilik Şartları: Zorunlu Unsurlar, Eksiklik Halleri ve Zamanaşımı
- Yargıtay: Keşidecisi ile Lehtarı Aynı Kişi Olan Senet Bono Değildir ama Adi Senet Olarak Takibe Konu Olabilir
- Yargıtay HGK: Kredi Günü Bankaya Aynı Tutarda İmzalanan Bono, Üzerinde Yazmasa da Teminat Senedidir
- Yargıtay HGK: Bono Bedeline Sonradan Onaysız Rakam Eklenmişse Senet Tahrifattan Önceki Miktar İçin Geçerlidir
Butlan
Bir hukuki işlemin baştan itibaren hükümsüz olmasıdır; kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı ya da konusu imkânsız sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür. Pay sahibinin vazgeçilemez haklarını ortadan kaldıran anonim şirket genel kurul kararları da batıldır.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.27 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.447
- Anonim Şirkette Yönetim Kurulu Karar Alamıyorsa Ne Yapılabilir? Nisap, Batıl Karar ve Kayyım
- Yargıtay HGK: Ortağın Payını Haczettiren Alacaklı Sermaye Artırımının İptalini ya da Butlanını İsteyemez
- Anonim Şirkette Genel Kurul Kararının İptali Davası: Süre, Arabuluculuk ve Kesinleşmeden İcra
- Limited Şirkette Genel Kurul Kararının İptali
- Limited Şirkette Olağanüstü Genel Kurul ve Gündemle Bağlılık: Gündemi Kim Belirler? (TTK m.617, 411-413, 416)
C
Cari hesap
İki kişinin karşılıklı alacaklarını ayrı ayrı istemekten vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç olarak kaydettiği ve yalnız hesap kesildikten sonra çıkan bakiyeyi isteyebildiği sözleşmedir; yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz ve muhasebedeki cari hesap kaydıyla aynı şey değildir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.89
Ç
Çek
Düzenleyenin, muhatap bankaya belirli bir bedeli kayıtsız şartsız ödemesi için havale verdiği kambiyo senedidir; kanunda sayılan unsurları taşımalıdır ve görüldüğünde ödenir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.780 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.795
- İbraz Süresi Geçen Çekte Haklar: Başvurma Hakkı, Takibin İptali (İİK m.170/a), TTK m.732 Davası ve Zamanaşımı
- İleri Tarihli (Vadeli) Çekte İbraz ve Takip: 31/12/2028’e Kadar Erken İbraz Yasağı, Çek Kanunu m.3/8, Karekod
- Çekin İbraz Süreleri: On Gün, Bir Ay, Üç Ay, İleri Tarihli Çek, Başvurma Hakkı ve Zamanaşımı (TTK m.795-814)
- Karşılıksız Çek ve Cezai Sorumluluk
- Kambiyo Senetlerinde Menfi Tespit Davası
D
Dava şartı olarak arabuluculuk
Kanunun saydığı bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olmasıdır; başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Kanundaki sınır ve istisnalarla iş, ticari, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında uygulanır.
Temel madde: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A · 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B · 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A · 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73/A
- Yargıtay HGK: Genel Kurul Kararı İptaliyle Birlikte Açılan Yönetici Sorumluluğu Davası da Arabuluculuğa Tabi
- İstinaf: Ortaklıktan Çıkma ile Ayrılma Akçesi Birlikte İstenirse Zorunlu Arabuluculuk Aranmaz
- Anonim Şirkette Genel Kurul Kararının İptali Davası: Süre, Arabuluculuk ve Kesinleşmeden İcra
- İşe İade Davası (Feshin Geçersizliği): Şartlar, Geçerli Sebep, Arabuluculuk, Süreler, İşe Başlatmama Tazminatı
- Yargıtay: İhtiyaç Nedeniyle Tahliyede Erken Arabuluculuk Başvurusu, Süreç Dava Süresinde Biterse Geçerlidir
Davaların yığılması
Davacının aynı davalıya karşı birbirinden bağımsız birden fazla asli talebini aynı dava dilekçesinde ileri sürmesidir; bunun için taleplerin aynı yargı çeşidinde olması ve hepsi için ortak yetkili bir mahkeme bulunması gerekir.
Temel madde: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.110
- Yargıtay HGK: Genel Kurul Kararı İptaliyle Birlikte Açılan Yönetici Sorumluluğu Davası da Arabuluculuğa Tabi
- İstinaf: Ortaklıktan Çıkma ile Ayrılma Akçesi Birlikte İstenirse Zorunlu Arabuluculuk Aranmaz
- Elatmanın Önlenmesi (Müdahalenin Men'i) Davası: Şartları, Paydaşlar Arası Elatma, Taşkın Yapı ve Ecrimisil
Destekten yoksun kalma tazminatı
Ölen kişinin sağlığında bakımını kısmen veya tamamen üstlendiği kişilerin, bu destekten yoksun kalmaları nedeniyle uğradıkları kaybın tazminidir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.53
Disiplin cezası
Kamu görevlisinin görev ve davranışlarına ilişkin yükümlülüklerini ihlal etmesi üzerine idarenin verdiği yaptırımdır; Devlet memurları için uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma cezaları öngörülmüştür.
Temel madde: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125
- Akademisyenlerin Disiplin Cezaları ve İptal Davası
- Danıştay: Anayasa Mahkemesinin m.54 İptali Öğrenci Disiplin Cezasını Kendiliğinden Kaldırmaz; Yeni Kanun Esas
- Danıştay: Öğrenci Disiplin Cezalarının Sicilden Silinmesini Düzenlememek Hukuka Aykırı
- Öğrencinin Kopya Çekmesi Nedeniyle Verilen Disiplin Cezalarının Usulsüzlüğü ve İptali
- Disiplin Cezalarının Yargısal Denetimi
Disiplin soruşturması
Disiplin cezası verilmeden önce, isnat edilen fiilin araştırıldığı, delillerin toplandığı ve ilgilinin savunmasının alındığı idari inceleme sürecidir; Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.
Temel madde: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.130
E
Ecrimisil
Bir taşınmazı hak sahibinin rızası olmadan kullanan iyiniyetli olmayan zilyedin, haksız alıkoyma nedeniyle hak sahibine ödemek zorunda olduğu tazminattır (haksız işgal tazminatı).
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.995
- Danıştay İDDK: Plaj İşgali Yıl Boyu Sürüyorsa Ecrimisil Yalnız Sezon İçin Değil Tüm Yıl İçin Hesaplanır
- Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı): Kötüniyetli Zilyet, Paydaşlar Arasında İntifadan Men, Zamanaşımı ve Hesabı
- Kamulaştırmasız El Atma Davası: Bedel, El Atmanın Önlenmesi ve Ecrimisil
- Elatmanın Önlenmesi (Müdahalenin Men'i) Davası: Şartları, Paydaşlar Arası Elatma, Taşkın Yapı ve Ecrimisil
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi Hangi Davalara Bakar? En Çok İncelenen Dava Türleri ve Güncel İlke Kararları
Elbirliği mülkiyeti
Kanun veya kanunda öngörülen bir sözleşme uyarınca oluşan topluluk nedeniyle mallara birlikte malik olunmasıdır; ortakların belirli payları yoktur ve her birinin hakkı malların tamamına yaygındır. Mirasçıların paylaşmadan önceki ortaklığı bunun bilinen örneğidir.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.701
- Hisseli Tapu: Satış, Ayırma ve Tek Tapuya Çevirme
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu): Aynen Taksim ve Satış
- Adi Ortaklığın Feshi ve Tasfiyesi: Sona Erme Sebepleri, Tasfiye Davası, Ortaklık Malına Haciz (TBK m.620-645)
- Türk Miras Hukuku Sistemi Nasıl İşler? Yasal Mirasçılar ve Zümreler, Eşin Payı, Saklı Pay, Vasiyet, Paylaşım
Etkin pişmanlık
Suçtan sonra failin pişmanlık göstererek zararı gidermesi gibi kanunda öngörülen davranışlarda bulunması üzerine cezanın indirilmesini ya da ceza verilmemesini sağlayan kurumdur. Hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlarda zararın kovuşturma başlamadan tamamen giderilmesi, cezanın üçte ikisine kadar indirilmesini sağlar.
Temel madde: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.168
- Hırsızlıkta Etkin Pişmanlık (TCK 168): İndirim, Kısmi İade, Rıza; Mala Zarar Verme ve Güveni Kötüye Kullanma
- Uyuşturucu Ticaretinde Etkin Pişmanlık (TCK m.192): Haber Alınmadan Bildirim, Yakalanınca Bilgi ve İndirim
- Zimmet Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK m.248): Aşamalara Göre İndirim, Tam Giderim, Faiz, Nema, Kullanma Zimmeti
- IBAN (Hesap) Kiralama Suçu ve Soruşturma Aşamasında Etkin Pişmanlık
- Karşılıksız Çek ve Cezai Sorumluluk
F
Faiz
Para borcuna, sermayenin kullanılması karşılığında (akdî faiz) ya da geç ödemenin yaptırımı olarak (temerrüt faizi) eklenen bedeldir. Akdî faiz oranı sözleşmede yoksa yürürlükteki mevzuata göre belirlenir; sözleşmeyle kararlaştırılan yıllık oran bu oranın yüzde elli fazlasını aşamaz.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.88
- Üst Sınır İpoteğinde Limit Aşımı: Faiz, BSMV ve Masraflar Limite Dahil mi? (TMK m.851, m.875)
- Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası: Uzlaşma, Bilirkişi, Bedel Ölçütleri, Depo, Faiz ve Harç
- Zimmet Suçunda Etkin Pişmanlık (TCK m.248): Aşamalara Göre İndirim, Tam Giderim, Faiz, Nema, Kullanma Zimmeti
- Tüketici Kredisinde Erken Ödeme: Faiz ve Masraf İndirimi, Erken Ödeme Tazminatı Sınırı ve Yapılandırma
- Cezaevinde Sağlık Hizmeti Gecikince Tazminat Davası: Görev, Süre, Hizmet Kusuru, Tazminat Kalemleri, Faiz
Faturaya itiraz
Tacirden mal veya hizmet alan kişinin, kendisine verilen faturanın içeriğine itiraz etmesidir; faturayı alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.21
- Faturaya Dayalı Alacağın İspatı: Fatura Alacağı Ne Zaman Gerçek Alacaktır? (Teslim, Ticari Defter, BA-BS)
- Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye
- Hileli İade Faturası: Borcu Sona Erdirir mi? (İspat ve Vergi-Ceza Boyutu)
- Ticari Defterlerin Delil Niteliği (HMK m.222): Lehe ve Aleyhe Delil
Fazla çalışma
Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmadır; denkleştirme uygulanan hâllerde haftalık ortalama çalışma normal süreyi aşmıyorsa, bazı haftalarda kırk beş saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Temel madde: 4857 sayılı İş Kanunu m.41
Finansal kiralama (leasing)
Kiralayanın, kiracının talebi ve seçimi üzerine üçüncü kişiden veya kiracının kendisinden edindiği bir malın zilyetliğini, her türlü faydayı sağlamak üzere kira bedeli karşılığında kiracıya bıraktığı sözleşmedir; malın kiracıdan satın alınıp ona yeniden kiralanmasına sat ve geri kirala denir.
Temel madde: 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu m.18
- Konkordatoda Finansal Kiralama Konusu Malın İadesi Ertelenebilir mi? (İİK m.307 ve m.294/7)
- Leasing Fesih Sonrası Satış: Banka Malı Düşük Bedelle Satarsa Değer Farkı Kime Ödenir? (6361 m.33)
- Sat-Geri Kirala (Leaseback) Gerçekte Kredi mi? Muvazaa ve İnançlı İşlem İddiası (TBK m.19)
- Katılım Bankalarında Finansal Kiralama (Leasing): Kira Bedeli, Mülkiyet, Temerrüt, Fesih ve Malın İadesi
- Finansal Kiralamada Peşinat İadesi: Kiracının Satıcıya Ödediği Bedel Fesihte Geri Alınır mı?
G
Genel kurul
Anonim şirkette pay sahiplerinin, limited şirkette ortakların şirket işlerine ilişkin haklarını kullandıkları ve oy vererek karar aldıkları şirket organıdır.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.407
- Yargıtay: Genel Kurul Tutanağında Yanlış Madde Yazılması Toplantıyı Çağrısız Genel Kurul Saymaya Yetmez
- Anonim Şirkette Genel Kurul Kararının İptali Davası: Süre, Arabuluculuk ve Kesinleşmeden İcra
- Yargıtay HGK: Genel Kurul Kararı İptaliyle Birlikte Açılan Yönetici Sorumluluğu Davası da Arabuluculuğa Tabi
- Anonim Şirkette Genel Kurul Nasıl Toplanır? Çağrı, Gündem ve Karar Nisapları
- Limited Şirkette Olağanüstü Genel Kurul ve Gündemle Bağlılık: Gündemi Kim Belirler? (TTK m.617, 411-413, 416)
Genel kurul çağrısı
Genel kurulun toplantıya davet edilmesidir; anonim şirkette kural olarak yönetim kurulu çağırır, sermayenin en az onda birini temsil eden pay sahipleri de gerekçe ve gündem belirterek çağrı isteyebilir. Bütün payların sahipleri itirazsız bir araya gelirse çağrı usulüne uyulmadan da toplanılabilir (çağrısız genel kurul).
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.410 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.411 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.416
- Yargıtay: Genel Kurul Tutanağında Yanlış Madde Yazılması Toplantıyı Çağrısız Genel Kurul Saymaya Yetmez
- Limited Şirkette Olağanüstü Genel Kurul ve Gündemle Bağlılık: Gündemi Kim Belirler? (TTK m.617, 411-413, 416)
- Anonim Şirkette Genel Kurul Nasıl Toplanır? Çağrı, Gündem ve Karar Nisapları
- Yargıtay: Başkan Atanmamış Limited Şirkette Yalnız Bir Müdürün Çağırdığı Genel Kurul Kararı Yok Hükmünde
- Anonim Şirkette Yönetim Kurulu Karar Alamıyorsa Ne Yapılabilir? Nisap, Batıl Karar ve Kayyım
Genel kurul kararının iptali
Kanuna, esas sözleşmeye ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı anonim şirket genel kurul kararlarına karşı, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezindeki asliye ticaret mahkemesinde açılan davadır.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.445
- Anonim Şirkette Genel Kurul Kararının İptali Davası: Süre, Arabuluculuk ve Kesinleşmeden İcra
- Limited Şirkette Genel Kurul Kararının İptali
- Yargıtay HGK: Genel Kurul Kararı İptaliyle Birlikte Açılan Yönetici Sorumluluğu Davası da Arabuluculuğa Tabi
- Yargıtay HGK: Ortağın Payını Haczettiren Alacaklı Sermaye Artırımının İptalini ya da Butlanını İsteyemez
- Şirket Ortağına Kâr Payı Ödenmiyorsa Ne Yapılabilir? (Limited ve Anonim Şirket)
Gizli ayıp
Satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayan ayıptır; alıcı bu ayıbı sonradan fark ettiğinde hemen satıcıya bildirmelidir, bildirmezse satılanı bu ayıpla birlikte kabul etmiş sayılır.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.223
H
Haciz
Alacağın ödenmesini sağlamak için borçlunun mal, hak ve alacaklarına icra dairesince el konulmasıdır. İlamsız takipte ödeme emrindeki süre geçtikten ve itiraz varsa kaldırıldıktan sonra istenebilir; haciz isteme hakkı, itiraz ve dava süreleri sayılmaksızın ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yılda düşer.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.78
- Yediemin Bulunmadığında Fiili Haciz: Lisanslı Depo Yoksa ya da Malı Kabul Etmiyorsa Muhafaza (İİK m.88)
- İhtiyati Haciz
- Önce Rehne Müracaat İlkesi (İİK m.45): İpotekli Kredide Banka Doğrudan Haciz Yoluna Gidebilir mi?
- Adi Ortaklığın Feshi ve Tasfiyesi: Sona Erme Sebepleri, Tasfiye Davası, Ortaklık Malına Haciz (TBK m.620-645)
- Bölge Adliye Mahkemesi: Bononun Teminat Senedi Olduğu İddiası Yargılamayı Gerektirir, İhtiyati Haczi Kaldırmaz
Hak düşürücü süre
Süresi içinde kullanılmayan hakkın kendisini sona erdiren süredir; zamanaşımından farklı olarak hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir ve kural olarak durmaz, kesilmez. Kanun ayrıca öngördüğünde, örneğin dava şartı arabuluculuk sürecinde, işlemez.
Temel madde: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/A
- Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler: Farkları, Genel ve Beş Yıllık Zamanaşımı, Durma ve Kesilme Sebepleri
- Soybağının Reddi Davası: Babalık Karinesi, Annenin Dava Hakkı, Hak Düşürücü Süreler ve DNA İncelemesi
- İcra Takibinde İstihkak Davası (İİK m.96-99): Mülkiyet Karinesi, İspat Yükü, Yedi Günlük Süre, Tazminat, İflas
- Hizmet Tespiti Davası: Şartları, Süresi ve İspatı
- İtirazın İptali Davası (İİK m.67)
Hakaret
Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını zedeleyebilecek somut bir fiil veya olgu isnat ederek ya da söverek onun onur, şeref ve saygınlığına saldırmaktır; mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi de suçtur.
Temel madde: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.125
Haklı sebeple fesih
İş sözleşmesinin, kanunda sayılan sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâller ya da zorlayıcı sebepler bulunduğunda, sürenin bitimi veya bildirim süresi beklenmeksizin derhâl sona erdirilmesidir; işçinin ve işverenin fesih sebepleri ayrı ayrı düzenlenmiştir.
Temel madde: 4857 sayılı İş Kanunu m.24 · 4857 sayılı İş Kanunu m.25
- İstifada Kıdem Tazminatı: Haklı Nedenle Fesih
- Anonim Şirkette Azınlık Pay Sahiplerinin Hakları: Gündeme Madde Ekletme, Özel Denetim ve Haklı Sebeple Fesih
- İki Ortaklı Şirkette Ortaklar Anlaşamazsa Ne Olur? %50–50 Kilitlenme, Çıkma ve Fesih
- Şirket Ortağına Kâr Payı Ödenmiyorsa Ne Yapılabilir? (Limited ve Anonim Şirket)
- Kıdem Tazminatı: Şartlar ve Hesap
Hesabın kat edilmesi
Bankanın kredi hesabını kapatarak borcun tamamını muaccel kılmasıdır; genellikle noter aracılığıyla gönderilen hesap kat ihtarnamesiyle bildirilir. Usulüne uygun gönderilen hesap özetine bir ay içinde itiraz etmeyen kredi borçlusu, özetin gerçeğe aykırılığını ancak borcu ödedikten sonra dava edebilir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.68/b
- Hesap Kat İhtarnamesi: Banka Kredi Hesabını Nasıl Kat Eder, Tebliğ Usulsüzse Ne Olur? (İİK m.68/b)
- İpotekli İlamlı Takipte Hesap Kat İhtarı Usulsüzse Takip İptal Edilir mi? (İİK m.150/ı)
- Banka Ticari Krediyi Vadesinden Önce Kat Edebilir mi? Muacceliyet Kaydı, Atıfet Süresi ve Haksız Kat
- Döviz ve Dövize Endeksli Ticari Kredide Kat ve Takip: Hangi Kur Esas Alınır? (TBK m.99, İİK m.58)
- Yargıtay HGK: Kredi Günü Bankaya Aynı Tutarda İmzalanan Bono, Üzerinde Yazmasa da Teminat Senedidir
Hizmet tespiti davası
Çalıştığı hâlde işverence Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmeyen ya da Kurumca çalıştığı tespit edilemeyen sigortalının, çalışmasının ve kazancının tespiti için iş mahkemesinde açtığı davadır; hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır.
Temel madde: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.86
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB)
Yargılama sonunda iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına hükmedildiğinde, kanundaki şartlar varsa hükmün açıklanmasının ertelenmesidir; bu karar, müsadere dışında, kurulan hükmün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaması anlamına gelir.
Temel madde: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231
İ
İcra inkâr tazminatı
İtirazın iptali davasında borçlunun itirazı haksız bulunursa, alacaklının talebi üzerine borçlunun ödemeye mahkûm edildiği ve hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olmayan tazminattır; takibinde haksız ve kötüniyetli görülen alacaklı da benzer tazminata mahkûm edilir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.67
İhtirazi kayıt
Bir ödemeyi, belgeyi ya da ifayı kabul ederken bunun bazı haklardan vazgeçme anlamına gelmediğini açıkça belirten çekincedir. Örneğin borcun zamanında ifa edilmemesi için ceza kararlaştırılmışsa, ifayı çekincesiz kabul eden alacaklı cezayı asıl borçla birlikte ayrıca isteyemez.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.179
- Fazla Çalışma (Fazla Mesai) Alacağı: Şartları, Hesabı ve İspatı
- Şarkıcı ile Prodüktör Sözleşmesi: Geçerlilik, Cezai Şartın İndirilmesi ve Reddi (FSEK m.52, 80; TBK m.179-182)
- Gümrükte Ek Tahakkuk ve Ceza (VEZA) Kararı: İtiraz ve İptal Sebepleri
- Sözleşmenin Uyarlanması: Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m.138), Şartları; Kira, Döviz ve Eser Sözleşmelerinde
İhtiyati haciz
Rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısının, alacağını güvenceye almak için borçlunun mal, alacak ve haklarını geçici olarak haczettirmesidir; vadesi gelmemiş borçta yalnız borçlunun belirli bir yerleşim yerinin olmaması ya da mallarını kaçırmaya hazırlanması gibi hâllerde istenebilir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.257
- İhtiyati Haciz
- Bölge Adliye Mahkemesi: Bononun Teminat Senedi Olduğu İddiası Yargılamayı Gerektirir, İhtiyati Haczi Kaldırmaz
- İleri Tarihli (Vadeli) Çekte İbraz ve Takip: 31/12/2028’e Kadar Erken İbraz Yasağı, Çek Kanunu m.3/8, Karekod
- Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284): Şartlar, Süreler, 2025 Değişikliği ve Şirketlerde Mal Kaçırma
İhtiyati tedbir
Mevcut durumdaki bir değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşacak veya imkânsızlaşacaksa ya da gecikme ciddi bir zarara yol açacaksa, uyuşmazlık konusu hakkında mahkemenin verdiği geçici koruma kararıdır.
Temel madde: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389
- Hile (Aldatma) Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil: Unsurlar, Bir Yıllık Süre, İspat, İyiniyetli Üçüncü Kişi
- Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Borçlu Olmadığının Tespiti ve Ödenen Paranın Geri Alınması
- Limited Şirket Müdürü Nasıl Görevden Alınır? Genel Kurul Kararı ve Mahkeme Yolu
- Tapu İptali ve Tescil Davasında İyiniyetli Üçüncü Kişi: TMK 1023, Kötüniyetin İspatı, Şerhler ve HGK Kararları
- Konkordatoda Finansal Kiralama Konusu Malın İadesi Ertelenebilir mi? (İİK m.307 ve m.294/7)
İleri tarihli çek
Üzerinde, gerçek düzenleme gününden sonraki bir tarih yazılı olan çektir. Ticaret kanununa göre çek görüldüğünde ödenir; ancak Çek Kanununa göre yazılı tarihten önce ibraz edilip karşılığı ödenmeyen çek için hukuki takip yapılamaz, takip için çekin üzerindeki tarihe göre kanuni ibraz süresinde ibraz edilmesi gerekir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.795 · 5941 sayılı Çek Kanunu m.3
İptal davası (idari yargı)
Bir idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek, menfaati ihlal edilen kişinin işlemin ortadan kaldırılması için açtığı idari davadır. Özel kanunda ayrı süre yoksa dava açma süresi idare mahkemesinde altmış, vergi mahkemesinde otuz gündür.
Temel madde: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2 · 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7
- Öğretim Üyesi Ataması İptal Davası: Atama ve Yükseltme Kriterleri, Atanmama ve Yeniden Atanmama
- İdari Yargıda İptal Davası
- Anayasa Mahkemesi: Sendikanın İptal Davası Yalnız Üyelerin Ortak Menfaatine Bakılarak Ehliyetten Reddedilemez
- Doçentlik Başvuru Şartları ve Doçentlik Sonucuna Karşı İptal Davası
- Akademisyenlerin Disiplin Cezaları ve İptal Davası
İspat yükü
Bir davada hangi olguyu hangi tarafın kanıtlaması gerektiğini belirleyen kuraldır; kanunda aksine hüküm yoksa her taraf, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatlamakla yükümlüdür.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.6
- İcra Takibinde İstihkak Davası (İİK m.96-99): Mülkiyet Karinesi, İspat Yükü, Yedi Günlük Süre, Tazminat, İflas
- İbraz Süresi Geçen Çekte Haklar: Başvurma Hakkı, Takibin İptali (İİK m.170/a), TTK m.732 Davası ve Zamanaşımı
- Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz
- İşyeri Yangını ve Sigortacının Sorumluluğu
- Faturaya Dayalı Alacağın İspatı: Fatura Alacağı Ne Zaman Gerçek Alacaktır? (Teslim, Ticari Defter, BA-BS)
İstinaf
İlk derece mahkemesinin nihai kararlarına ve bazı ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine yapılan kanun yolu başvurusudur; kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir, manevi tazminat kararlarında bu sınır aranmaz.
Temel madde: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.341
- HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) ve Adli Sicil: Şartlar, Denetim Süresi, Kaydın Silinmesi
- İstinaf: Genel Kurul Kararı Olmadan Şirket Müdürüne Ödenen Maaş Makullük Yönünden Denetlenmelidir
- İstinaf: Ortaklıktan Çıkma ile Ayrılma Akçesi Birlikte İstenirse Zorunlu Arabuluculuk Aranmaz
- İcra Takibinde İstihkak Davası (İİK m.96-99): Mülkiyet Karinesi, İspat Yükü, Yedi Günlük Süre, Tazminat, İflas
İstirdat davası
Takibe itiraz etmediği ya da itirazı kaldırıldığı için borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalan kişinin, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde bu paranın geri verilmesi için açtığı davadır.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72
İş kazası
Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinde ya da işverenin sağladığı taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.
Temel madde: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13
İşletenin sorumluluğu
Motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne, yaralanmasına veya bir şeyin zarar görmesine yol açarsa aracın işleteninin bu zarardan sorumlu olmasıdır; bu sorumluluk kusura bağlı değildir ve işleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.
Temel madde: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85
İştirak nafakası
Boşanma veya ayrılıkta velayet kendisine verilmeyen ana veya babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafakadır.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.182
İtirazın iptali davası
İlamsız icra takibinde borçlunun itirazıyla duran takibin devam etmesi için alacaklının, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açtığı ve alacağını genel hükümlere göre ispatladığı davadır.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.67
- İtirazın İptali Davası (İİK m.67)
- Yargıtay: Keşidecisi ile Lehtarı Aynı Kişi Olan Senet Bono Değildir ama Adi Senet Olarak Takibe Konu Olabilir
- Katılım Bankalarında Finansal Kiralama (Leasing): Kira Bedeli, Mülkiyet, Temerrüt, Fesih ve Malın İadesi
- Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler: Farkları, Genel ve Beş Yıllık Zamanaşımı, Durma ve Kesilme Sebepleri
- Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye
İtirazın kaldırılması
İlamsız takipte borçlunun itirazı üzerine alacaklının, takibine dayanak olan imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış borç ikrarı içeren senet ya da resmî belge gibi belgelere dayanarak, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını istemesidir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.68
K
Kambiyo senedi
Çek, poliçe ve bono gibi kanunda sayılan şekil şartlarına bağlı kıymetli evraktır. Bu senetlere dayanan alacak için, alacak rehinle güvence altına alınmış olsa bile, kambiyo senetlerine özgü haciz veya iflas yoluyla takip yapılabilir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.167
- Kambiyo Senetlerinde Menfi Tespit Davası
- İbraz Süresi Geçen Çekte Haklar: Başvurma Hakkı, Takibin İptali (İİK m.170/a), TTK m.732 Davası ve Zamanaşımı
- Ödeme Emrine İtiraz ve Maaş Haczi: Süre, Gecikmiş İtiraz, Kambiyo Takibi, Haczedilemeyen Kısım, Nafaka
- Yargıtay HGK: Kredi Günü Bankaya Aynı Tutarda İmzalanan Bono, Üzerinde Yazmasa da Teminat Senedidir
- Bono (Senet) Geçerlilik Şartları: Zorunlu Unsurlar, Eksiklik Halleri ve Zamanaşımı
Kamulaştırma
Kamu yararının gerektirdiği hâllerde gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin mülkiyetindeki taşınmazların Devlet ve kamu tüzel kişilerince edinilmesidir; işlemler, bedelin hesaplanması ve tescil 2942 sayılı Kanuna tabidir.
Temel madde: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.1
- Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası: Uzlaşma, Bilirkişi, Bedel Ölçütleri, Depo, Faiz ve Harç
- Danıştay İDDK: Maden Gelir ve Vergi Gerekçesi Acele Kamulaştırmayı Haklı Kılmaz; ÇED Kararı İptalse Yapılamaz
- Yargıtay HGK: Acele Kamulaştırma İptali, Kamulaştırma Kararı Ayaktaysa Bedel Tespiti ve Tescil Davası Düşmez
- Yargıtay HGK: Kamulaştırma Bedeli, Aynı Kamulaştırmada Benzer Taşınmazların Kesinleşen Bedelleriyle Denetlenir
- Kamulaştırma ve Malikin Hakları
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası
Satın alma yoluyla anlaşma sağlanamazsa idarenin, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açtığı ve kamulaştırma bedelinin belirlenmesiyle, bedelin hak sahibi adına yatırılması karşılığında taşınmazın idare adına tescilini istediği davadır.
Temel madde: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.10
- Yargıtay HGK: Kamulaştırma Bedeli, Aynı Kamulaştırmada Benzer Taşınmazların Kesinleşen Bedelleriyle Denetlenir
- Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası: Uzlaşma, Bilirkişi, Bedel Ölçütleri, Depo, Faiz ve Harç
- Yargıtay HGK: Acele Kamulaştırma İptali, Kamulaştırma Kararı Ayaktaysa Bedel Tespiti ve Tescil Davası Düşmez
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi Hangi Davalara Bakar? En Çok İncelenen Dava Türleri ve Güncel İlke Kararları
- Kamulaştırma ve Malikin Hakları
Kamulaştırmasız el atma
İdarenin bir taşınmaza kamulaştırma yapmadan fiilen el koyması (fiili el atma) ya da imar planı kısıtlamasıyla malikin kullanımını engellemesidir (hukuki el atma); malik el atmanın önlenmesini veya bedelini isteyebilir. Kanun, belirli bir döneme ait el atmalar için uzlaşmaya başvurmayı dava şartı yapmıştır.
Temel madde: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Geçici m.6
- Kamulaştırmasız El Atma Davası: Bedel, El Atmanın Önlenmesi ve Ecrimisil
- Yargıtay HGK: 1956–1983 Kamulaştırmasız El Atma Tazminatı Nitelikte El Atma, Değerde Dava Tarihiyle Hesaplanır
- Yargıtay 5. Hukuk Dairesi Hangi Davalara Bakar? En Çok İncelenen Dava Türleri ve Güncel İlke Kararları
- Kamulaştırma ve Malikin Hakları
Kâr payı
Pay sahibinin, kanun ve esas sözleşmeye göre dağıtılmasına karar verilen net dönem kârından payı oranında aldığı paydır.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.507
Karar nisabı
Bir kurulun toplanabilmesi ve karar alabilmesi için gereken asgari katılım ve oy sayısıdır. Anonim şirket genel kurulu kural olarak sermayenin en az dörtte birini karşılayan paylarla toplanır ve kararlarını hazır bulunan oyların çoğunluğuyla alır; limited şirkette olağan kararlar temsil edilen oyların salt çoğunluğuyla verilir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.418 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.620
- Limited Şirkette Karar Nisabı Kaçtır? Olağan Kararlar ve Önemli Kararlar (TTK m.620–621)
- Anonim Şirkette Yönetim Kurulu Karar Alamıyorsa Ne Yapılabilir? Nisap, Batıl Karar ve Kayyım
- Anonim Şirkette Genel Kurul Nasıl Toplanır? Çağrı, Gündem ve Karar Nisapları
- İki Ortaklı Şirkette Ortaklar Anlaşamazsa Ne Olur? %50–50 Kilitlenme, Çıkma ve Fesih
Karşılıksız çek
Üzerindeki tarihe göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edildiğinde karşılığı bulunmadığı için karşılıksızdır işlemi yapılan çektir; buna sebep olan kişi hakkında hamilin şikâyeti üzerine adli para cezası ile çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmolunur.
Temel madde: 5941 sayılı Çek Kanunu m.5
Kasko sigortası
Aracın kendisinde meydana gelen hasarı, poliçede öngörülen rizikolar gerçekleştiğinde karşılayan isteğe bağlı sigortadır; bir hasarın sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1409
Kat mülkiyeti
Tamamlanmış bir yapının daire, dükkân veya büro gibi ayrı ve başlı başına kullanılabilen bölümleri üzerinde kurulan bağımsız mülkiyet hakkıdır; yapı tamamlanmadan bu bölümler için arsa üzerinde kurulan hak ise kat irtifakıdır.
Temel madde: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m.1
Kefalet
Kefilin, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından alacaklıya karşı kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.581
- Kat İhtarı Tebliğ Edilmeyen Kefil Hangi Tarihten Temerrüt Faizi Öder? (TTK m.7, TBK m.589)
- Ticari Kefalet: Dönemler, Süreklilik ve Geçersizlik Hâlleri (TBK m.583, 584, 598, 603; TTK m.7)
- Ticari Kredide Temerrüt Faizi Oranı Nasıl Belirlenir? Akdi Faizin %100 Fazlası ve TCMB Oranı
- İpotek Veren Üçüncü Kişinin Sorumluluğu: Muacceliyet İhtarı, Limit ve Halefiyet (TMK m.887, m.884)
- Önce Rehne Müracaat İlkesi (İİK m.45): İpotekli Kredide Banka Doğrudan Haciz Yoluna Gidebilir mi?
Kıdem tazminatı
Kanunda sayılan hâllerde, örneğin işverenin haklı sebep dışında feshi, işçinin haklı nedenle feshi, askerlik, emeklilik veya işçinin ölümünde, iş sözleşmesi sona eren işçiye her tam hizmet yılı için 30 günlük ücreti tutarında, son ücret üzerinden ödenen tazminattır. Dayanağı, yürürlükte kalan 1475 sayılı İş Kanunu m.14'tür.
Temel madde: 1475 sayılı İş Kanunu m.14
- İstifada Kıdem Tazminatı: Haklı Nedenle Fesih
- Kıdem Tazminatı: Şartlar ve Hesap
- İşe İade Davası (Feshin Geçersizliği): Şartlar, Geçerli Sebep, Arabuluculuk, Süreler, İşe Başlatmama Tazminatı
- İşyerinde Mobbing (Psikolojik Taciz) ve Manevi Tazminat
- Ticari İşletmenin Devri: Bütünlük İlkesi, Tescil ve Borçlardan Sorumluluk (TTK m.11, TBK m.202)
Kira bedelinin tespiti davası
Yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedelinin mahkemece belirlenmesi için açılan davadır; bedel, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalama değişimini geçmemek üzere hakkaniyete göre, beş yılı aşan kiralarda ise emsal kira bedelleri de gözetilerek belirlenir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.344
Kusur
Hukuka aykırı bir sonuca isteyerek (kast) ya da gereken özeni göstermeyerek (ihmal) yol açmaktır. Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür; motorlu araç işletenin sorumluluğu gibi bazı hâllerde ise sorumluluk kusura bağlı değildir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49
- Yargıtay: Zorunlu Olmadığından Motosikletlinin Dizlik Takmaması Müterafik Kusur İndirimi Sebebi Değildir
- Hukuk Genel Kurulu: Zarar Görenin Kusuru Manevi Tazminattan İndirimi Zorunlu Kılmaz
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: Ağır Kusurlu Satıcı Ayıplı Malda İki Yıllık Zamanaşımından Yararlanamaz
- Tıbbi Malpraktiste Hekimin Sorumluluğu
- İş Kazası Tazminatının Hesaplanması (Aktüeryal Hesap)
L
Limited şirkette müdürün görevden alınması
Limited şirkette genel kurulun müdürü görevden alabilmesi ve her ortağın, haklı sebep varsa yöneticinin yönetim ve temsil yetkisinin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilmesidir; özen ve bağlılık yükümlülüğünün ağır ihlali haklı sebep sayılır.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.630
- Limited Şirket Müdürü Nasıl Görevden Alınır? Genel Kurul Kararı ve Mahkeme Yolu
- İstinaf: Genel Kurul Kararı Olmadan Şirket Müdürüne Ödenen Maaş Makullük Yönünden Denetlenmelidir
- Limited Şirket Müdürü Tek Başına Hangi İşlemleri Yapabilir? (Şirket Taşınmazının Satışı Dahil)
- Şirket Müdürü Şirket Parasını Kendi Hesabına Aktarırsa Ne Olur? Sorumluluk Davası, İspat ve Ceza Boyutu
- Yargıtay: Başkan Atanmamış Limited Şirkette Yalnız Bir Müdürün Çağırdığı Genel Kurul Kararı Yok Hükmünde
M
Manevi tazminat
Bedensel bütünlüğün zedelenmesi gibi hâllerde zarar görenin manevi zararı karşılığında, hâkimin olayın özelliklerine göre takdir ettiği uygun miktardaki paradır; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin ya da ölenin yakınlarına da hükmedilebilir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.56
- Nişanın Bozulması: Maddi ve Manevi Tazminat ile Hediyelerin İadesi
- İşyerinde Mobbing (Psikolojik Taciz) ve Manevi Tazminat
- Hukuk Genel Kurulu: Zarar Görenin Kusuru Manevi Tazminattan İndirimi Zorunlu Kılmaz
- İş Kazası Tazminatı: Haklarınız ve Başvurabileceğiniz Hukuki Yollar
- Turist Zararında Turizm İşletmesinin Sorumluluğu: Paket Tur, Otelde Hırsızlık, Havuz Kazası, Tatil Tazminatı
Menfi tespit davası
Borçlunun, icra takibinden önce veya takip sırasında aslında borçlu olmadığını tespit ettirmek için açtığı davadır; takipten önce açılan davada teminat karşılığında takibin durdurulması için ihtiyati tedbir istenebilir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.72
- Yargıtay HGK: Kabul Edilen Menfi Tespitte Vekâlet Ücreti Kesinleşmeden İcraya Konulamaz, Şikâyet Süresiz
- Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Borçlu Olmadığının Tespiti ve Ödenen Paranın Geri Alınması
- Kambiyo Senetlerinde Menfi Tespit Davası
- Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz
- Yargıtay HGK: Kredi Günü Bankaya Aynı Tutarda İmzalanan Bono, Üzerinde Yazmasa da Teminat Senedidir
Muris muvazaası
Miras bırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla aslında bağışladığı taşınmazını satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir; mirasçılar muvazaa nedeniyle tapu iptali ve tescil isteyebilir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.19
- Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Kararlarıyla Tapu İptali ve Tescil Davası
- Yargıtay HGK: Muris Muvazaası Davasında Taşınmaz Cebren Satılırsa HMK m.125 Seçimlik Hakları Hatırlatılmalı
- Tenkis Davası: Saklı Pay, Hesap Yöntemi ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları
- Türk Miras Hukuku Sistemi Nasıl İşler? Yasal Mirasçılar ve Zümreler, Eşin Payı, Saklı Pay, Vasiyet, Paylaşım
Muvazaa
Tarafların üçüncü kişileri yanıltmak için gerçek iradelerine uymayan görünüşte bir işlem yapmasıdır; sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken kullanılan sözcüklere değil, tarafların gerçek ve ortak iradesine bakılır.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.19
- Sat-Geri Kirala (Leaseback) Gerçekte Kredi mi? Muvazaa ve İnançlı İşlem İddiası (TBK m.19)
- Önalım (Şufa) Davası ve Muvazaa: Şartlar, Süreler ve Rayiç Bedel Kuralının Anayasa Mahkemesince İptali
- Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Kararlarıyla Tapu İptali ve Tescil Davası
- Önalım (Şufa) Davası: Paylı Mülkiyette Yasal Önalım, Fiili Taksim ve 7571 Sayılı Kanunla Değişen Süre-Bedel
- Hile (Aldatma) Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil: Unsurlar, Bir Yıllık Süre, İspat, İyiniyetli Üçüncü Kişi
O
Objektif değer artışı
Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma davalarında, özellikle tarım arazisinin gelir yöntemiyle bulunan değerine, taşınmazın konumu gibi değerini artıran objektif özellikler nedeniyle eklenen orandır; her ölçünün değere etkisi bilirkişi raporunda ve kararda gerekçesiyle açıklanmalıdır.
Temel madde: 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.11
Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu)
Ortak mülkiyetteki bir malın paydaşlar arasında aynen bölünmesi ya da satılarak bedelinin paylaştırılmasıdır; anlaşma olmazsa hâkim önce aynen bölmeye karar verir, bu uygun değilse açık artırmayla satışa hükmeder. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.699 · 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B
- Yargıtay: Ortaklığın Giderilmesi Satışıyla Paydaşlık Biterse Önalım Davası Bedele Dönüştürülse de Reddedilir
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu): Aynen Taksim ve Satış
- Yargıtay: Ortaklığın Giderilmesi ya da Kamulaştırma Gibi Süreç Yokken Muhdesatın Tespitinde Hukuki Yarar Yok
- Önalım (Şufa) Davası: Paylı Mülkiyette Yasal Önalım, Fiili Taksim ve 7571 Sayılı Kanunla Değişen Süre-Bedel
- Elatmanın Önlenmesi (Müdahalenin Men'i) Davası: Şartları, Paydaşlar Arası Elatma, Taşkın Yapı ve Ecrimisil
Ortaklıktan çıkarma
Limited şirkette bir ortağın, şirket sözleşmesinde öngörülen sebeplerle genel kurul kararıyla ya da şirketin istemi üzerine haklı sebeple mahkeme kararıyla şirketten çıkarılmasıdır; ortak, genel kurulun çıkarma kararına karşı bildirimden itibaren üç ay içinde iptal davası açabilir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.640
Ortaklıktan çıkma
Limited şirket ortağının, şirket sözleşmesinin tanıdığı çıkma hakkını kullanarak ya da haklı sebeplerin varlığında açacağı davayla şirketten ayrılmasıdır; ayrılan ortak ayrılma akçesi isteyebilir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.638 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.641
Ö
Ödeme emrine itiraz
İlamsız icra takibinde borçlunun, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine bildirdiği itirazdır; borcun bir kısmına itiraz eden bu kısmı açıkça göstermeli, senetteki imzayı reddediyorsa bunu ayrıca ve açıkça belirtmelidir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.62
- Ödeme Emrine İtiraz ve Maaş Haczi: Süre, Gecikmiş İtiraz, Kambiyo Takibi, Haczedilemeyen Kısım, Nafaka
- Yargıtay HGK: Bono Bedeline Sonradan Onaysız Rakam Eklenmişse Senet Tahrifattan Önceki Miktar İçin Geçerlidir
- İtirazın Kaldırılması (İİK m.68, 68/a, 69)
- Yargıtay: Keşidecisi ile Lehtarı Aynı Kişi Olan Senet Bono Değildir ama Adi Senet Olarak Takibe Konu Olabilir
- İtirazın İptali Davası (İİK m.67)
Önalım (şufa) hakkı
Paylı mülkiyetteki bir taşınmazda bir paydaş payını üçüncü kişiye sattığında, diğer paydaşların o payı alıcıya tercihen edinme hakkıdır. Hak, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır; 7571 sayılı Kanunla getirilen kurala göre hak sahibi, hâkimin belirlediği rayiç bedel ile tapu giderlerini verilen kesin süre içinde yatırır. Anayasa Mahkemesi bu kuralı iptal etmiştir; iptal 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe girecektir.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.732 · 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.734
- Yargıtay: Ortaklığın Giderilmesi Satışıyla Paydaşlık Biterse Önalım Davası Bedele Dönüştürülse de Reddedilir
- Hukuk Genel Kurulu: Satış Pazarlığına Katılıp Onay Veren Paydaş Önalım Hakkını Kullanamaz
- Önalım (Şufa) Davası: Paylı Mülkiyette Yasal Önalım, Fiili Taksim ve 7571 Sayılı Kanunla Değişen Süre-Bedel
- Önalım (Şufa) Davası ve Muvazaa: Şartlar, Süreler ve Rayiç Bedel Kuralının Anayasa Mahkemesince İptali
- Komşu (Sınırdaş) Tarım Parselinde Önalım Hakkı: 2020'de Kaldırıldı (5403 m.8/İ)
P
Pay devri
Şirket ortaklığından doğan payın başkasına geçirilmesidir. Anonim şirkette nama yazılı paylar kural olarak sınırlamasız devredilebilir; limited şirkette esas sermaye payının devri yazılı yapılır, imzalar noterce onanır ve şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurulun onayına bağlıdır.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.490 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.595
- Limited Şirkette Pay Devri: Noter Şekli, Genel Kurul Onayı ve Onay Reddedilirse Ne Olur?
- BAM: Pay Senedi Basılmamış Hisse, Pay Sahibinin Yazılı Temliki Olmadan Yönetim Kurulu Kararıyla Devredilemez
- Anonim Şirkette Nama Yazılı Payların Devri: Onay, Ret Sebepleri ve Pay Defterine Kayıt
- Yargıtay: Anonim Şirkette Pay Sahipliği Tespiti Davası Tüm Paylar Başkasındaysa Yalnız Şirkete Karşı Görülmez
- Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284): Şartlar, Süreler, 2025 Değişikliği ve Şirketlerde Mal Kaçırma
Paylı mülkiyet
Birden çok kişinin, maddi olarak bölünmemiş bir şeyin tamamına belirli paylarla malik olmasıdır; her paydaş kendi payını devredebilir, rehnedebilir ve pay alacaklılar tarafından haczettirilebilir.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.688
- Önalım (Şufa) Davası: Paylı Mülkiyette Yasal Önalım, Fiili Taksim ve 7571 Sayılı Kanunla Değişen Süre-Bedel
- Hisseli Tapu: Satış, Ayırma ve Tek Tapuya Çevirme
- Yargıtay: Ortaklığın Giderilmesi Satışıyla Paydaşlık Biterse Önalım Davası Bedele Dönüştürülse de Reddedilir
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu): Aynen Taksim ve Satış
- Önalım (Şufa) Davası ve Muvazaa: Şartlar, Süreler ve Rayiç Bedel Kuralının Anayasa Mahkemesince İptali
R
Rücu
Başkasının borcunu veya zararını ödeyen kişinin, ödediğini asıl sorumludan geri istemesidir. Örneğin trafik sigortacısı, tazminatı azaltabileceği oranda sigortalısına başvurabilir; sigortacı tazminatı ödediğinde, ödediği kadar sigortalının sorumlulara karşı haklarına halef olur.
Temel madde: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.95 · 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1472
- Trafik Sigortasında Rücu: Sigortacının Sigortalıya ve Sürücüye Başvurusu, Münhasır İlliyet ve Zamanaşımı
- Kasko Sigortası Uyuşmazlıkları: Teminat Dışı Hâller, Alkol, Pert, Değer Kaybı, Rücu, Zamanaşımı, Tahkim
- Ölümlü İş Kazasında Tazminat: Destekten Yoksun Kalma Tazminatının Hesabı
- İpotek Veren Üçüncü Kişinin Sorumluluğu: Muacceliyet İhtarı, Limit ve Halefiyet (TMK m.887, m.884)
S
Saklı pay
Kanunun altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş için ayırdığı ve miras bırakanın tasarruflarıyla zedelenemeyen miras payı bölümüdür; örneğin altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.506
- Tenkis Davası: Saklı Pay, Hesap Yöntemi ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları
- Türk Miras Hukuku Sistemi Nasıl İşler? Yasal Mirasçılar ve Zümreler, Eşin Payı, Saklı Pay, Vasiyet, Paylaşım
- Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Kararlarıyla Tapu İptali ve Tescil Davası
- Vasiyetnamenin İptali Davası: Şartları, Şekil Kuralları ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları
Savunma hakkı
Hakkında karar verilecek kişinin, karardan önce kendisine yöneltilen iddialara karşı açıklama yapabilme hakkıdır; Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez ve savunma için yedi günden az olmayan süre verilir.
Temel madde: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.130
Senetle ispat zorunluluğu
Kanunda belirtilen değeri aşan hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesi gerektiğine ilişkin kuraldır; bu işlemler kural olarak tanıkla ispatlanamaz, ancak karşı tarafın açık muvafakati hâlinde tanık dinlenebilir.
Temel madde: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.200
- Kambiyo Senetlerinde Menfi Tespit Davası
- Sat-Geri Kirala (Leaseback) Gerçekte Kredi mi? Muvazaa ve İnançlı İşlem İddiası (TBK m.19)
- Hile (Aldatma) Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil: Unsurlar, Bir Yıllık Süre, İspat, İyiniyetli Üçüncü Kişi
- Adi Ortaklığın Feshi ve Tasfiyesi: Sona Erme Sebepleri, Tasfiye Davası, Ortaklık Malına Haciz (TBK m.620-645)
Sermaye kaybı ve borca batıklık
Anonim şirkette son yıllık bilançoya göre sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar nedeniyle karşılıksız kalması sermaye kaybıdır ve yönetim kurulunun genel kurulu hemen toplantıya çağırmasını gerektirir; aktiflerin alacakları karşılamaya yetmemesi ise borca batıklıktır ve yönetim kurulunun mahkemeye bildirimini gerektirir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.376
- Şirket Borçlarını Ödeyemiyorsa: Sermaye Kaybı, Borca Batıklık ve Yöneticinin Yükümlülükleri
- Yargıtay HGK: Konkordato Talebi Reddedilen Şirketin Yetkilisi Dinlenmeye Çağrılmadan İflas Kararı Verilemez
- Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) ve Mirasın Reddi: Noter mi Sulh Hukuk mu, 3 Aylık Süre, Hükmen Ret, Borçlar
Sözleşmeden dönme
Borçlunun temerrüdü gibi kanunda öngörülen hâllerde sözleşmenin geriye etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır; taraflar ifa yükümlülüğünden kurtulur ve daha önce ifa ettiklerini geri isteyebilir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.125
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: Ağır Kusurlu Satıcı Ayıplı Malda İki Yıllık Zamanaşımından Yararlanamaz
- Turist Zararında Turizm İşletmesinin Sorumluluğu: Paket Tur, Otelde Hırsızlık, Havuz Kazası, Tatil Tazminatı
- Sıfır Km Aracın Ayıplı Çıkması (Tüketici Hakları)
- Anahtar Teslim (Eser) Sözleşmesinde Ayıplı Teslim
- İkinci El Araç Satışında Ayıptan Sorumluluk
Süresiz şikâyet
İcra ve iflas dairelerinin bir hakkı yerine getirmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakması hâlinde, yedi günlük şikâyet süresine bağlı olmaksızın her zaman icra mahkemesine yapılabilen şikâyettir; kamu düzenine ilişkin aykırılıklarda da şikâyet süreye bağlı değildir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.16
- Yargıtay HGK: Kabul Edilen Menfi Tespitte Vekâlet Ücreti Kesinleşmeden İcraya Konulamaz, Şikâyet Süresiz
- Üst Sınır İpoteğinde Limit Aşımı: Faiz, BSMV ve Masraflar Limite Dahil mi? (TMK m.851, m.875)
- İpotekli İlamlı Takipte Hesap Kat İhtarı Usulsüzse Takip İptal Edilir mi? (İİK m.150/ı)
- Önce Rehne Müracaat İlkesi (İİK m.45): İpotekli Kredide Banka Doğrudan Haciz Yoluna Gidebilir mi?
T
Tam yargı davası
İdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan zarar görenlerin, uğradıkları zararın tazmini için idareye karşı idari yargıda açtıkları davadır.
Temel madde: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2
- Danıştay: Tıbbi Hata Tam Yargı Davasında Beş Yıllık Süre Tedavi Bitip Kesin Rapor Alınınca Başlar
- Tera, Pusula ve Tasfiye Edilen Fonlarda Zarar Gören Yatırımcılar İçin Hukuki Yol: YTM, Kayıt Kabul, Tam Yargı
- Cezaevinde Sağlık Hizmeti Gecikince Tazminat Davası: Görev, Süre, Hizmet Kusuru, Tazminat Kalemleri, Faiz
- Tıbbi Malpraktiste Hekimin Sorumluluğu
- Gazi veya Şehit Sayılmama İşlemine Karşı Dava: Vazife ve Harp Malullüğü, 3713 ve 2330 Sayılı Kanunlar, Süreler
Tapu iptali ve tescil davası
Tapu sicilindeki bir kaydın yolsuz olduğu ileri sürülerek kaydın iptali ve taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescili için açılan davadır; aynî hakkı zedelenen kişi sicilin düzeltilmesini isteyebilir, iyiniyetli üçüncü kişilerin kazandığı haklar ise saklıdır.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1025
- Yargıtay HGK: Tapu İptali ve Tescil, Olmazsa Tazminat Davasında Tazminat Kesinleşmeden İcraya Konulabilir
- Tapu İptali ve Tescil Davasında İyiniyetli Üçüncü Kişi: TMK 1023, Kötüniyetin İspatı, Şerhler ve HGK Kararları
- Hile (Aldatma) Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil: Unsurlar, Bir Yıllık Süre, İspat, İyiniyetli Üçüncü Kişi
- Tapu İptali ve Tescil: Ehliyetsizlik, Hile, Vekâletin Kötüye Kullanılması, Yolsuz Tescil (Yargıtay 1. HD)
- Gabin (Aşırı Yararlanma) Nedeniyle Tapu İptali: Unsurlar, Bir ve Beş Yıllık Süre, Değer Tespiti (TBK m.28)
Tasarrufun iptali davası
Borçlunun, alacaklılarının alacağını alamamasına yol açan ve kanunda sayılan bazı tasarruflarının (örneğin malını bağışlaması ya da alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla devretmesi) butlanına hükmettirmek için açılan davadır; elinde geçici veya kesin aciz vesikası bulunan alacaklı açabilir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.277
- Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284): Şartlar, Süreler, 2025 Değişikliği ve Şirketlerde Mal Kaçırma
- Vasiyetnamenin İptali Davası: Şartları, Şekil Kuralları ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları
- Alacağın Temliki (Devri)
- Sat-Geri Kirala (Leaseback) Gerçekte Kredi mi? Muvazaa ve İnançlı İşlem İddiası (TBK m.19)
Temerrüt faizi
Para borcunun zamanında ödenmemesi nedeniyle işleyen faizdir; oranı sözleşmede yoksa yürürlükteki mevzuata göre belirlenir, sözleşmeyle kararlaştırılan yıllık oran ise bu oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.120
- Kat İhtarı Tebliğ Edilmeyen Kefil Hangi Tarihten Temerrüt Faizi Öder? (TTK m.7, TBK m.589)
- Ticari Kredide Temerrüt Faizi Oranı Nasıl Belirlenir? Akdi Faizin %100 Fazlası ve TCMB Oranı
- Hesap Kat İhtarnamesi: Banka Kredi Hesabını Nasıl Kat Eder, Tebliğ Usulsüzse Ne Olur? (İİK m.68/b)
- Faturaya Dayalı Alacağın İspatı: Fatura Alacağı Ne Zaman Gerçek Alacaktır? (Teslim, Ticari Defter, BA-BS)
- Seyahat Acentalarının Hukuki Durumu ve Alacakları: İşletme Belgesi, Kontenjan, Komisyon, Faiz ve Zamanaşımı
Teminat senedi
Bir borcun ödenmesini güvenceye almak için verilen ve güvence altına aldığı borç doğmadıkça tahsil edilemeyecek olan senettir (çoğunlukla bono). Senedin teminat amacıyla verildiği metinde yazmasa da, senet ile asıl ilişki arasındaki bağlantıdan anlaşılabilir.
Tenkis
Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçıların, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesi için açtıkları davadır.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.560
Ticari defterlerin delil niteliği
Ticari davalarda tacirlerin ticari defterlerinin delil olarak kullanılmasıdır; defter kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve kayıtları birbirini doğrular olmalıdır. Bu şartları taşımayan defter, sahibinin aleyhine delil olur.
Temel madde: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.222
- Faturaya Dayalı Alacağın İspatı: Fatura Alacağı Ne Zaman Gerçek Alacaktır? (Teslim, Ticari Defter, BA-BS)
- Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: Tacir, Tacir Olmayana Karşı Alacağını Kendi Ticari Defterleriyle İspatlayamaz
- Ticari Defterlerin Saklanma Süresi, Zayi Belgesi ve Defterlerin Kaybolması (TTK m.82)
- Ticari Defterlerin Delil Niteliği (HMK m.222): Lehe ve Aleyhe Delil
Tüketici hakem heyeti
Belirli bir değerin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında başvurulması zorunlu olan, il ve ilçelerde kurulu uyuşmazlık çözüm merciidir; 2026 yılında 186.000 Türk lirasının altındaki uyuşmazlıklarda görevlidir ve kararlarına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
Temel madde: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.68 · 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.70 · Tüketici hakem heyeti parasal sınırları tebliği (RG 23.12.2025)
Tüketici mahkemesi
Tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıklara bakan mahkemedir; tüketici davası tüketicinin yerleşim yerindeki mahkemede de açılabilir ve tüketicilerin açtığı davalar harçtan muaftır.
Temel madde: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.73
- Tüketici Hakem Heyetine Başvuru
- Sıfır Km Aracın Ayıplı Çıkması (Tüketici Hakları)
- Kasko Sigortası Uyuşmazlıkları: Teminat Dışı Hâller, Alkol, Pert, Değer Kaybı, Rücu, Zamanaşımı, Tahkim
- Mesafeli Sözleşmede Cayma Hakkı: On Dört Günlük Süre, İstisnalar, Bedel İadesi ve Pazaryerinin Sorumluluğu
- Tıbbi Malpraktiste Hekimin Sorumluluğu
Ü
Üst sınır (limit) ipoteği
Miktarı belli olmayan alacaklar için, taşınmazın alacaklının bütün istemlerine karşı sorumlu olacağı en yüksek tutar (üst sınır) belirtilerek kurulan taşınmaz rehnidir.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.851
- Üst Sınır İpoteğinde Limit Aşımı: Faiz, BSMV ve Masraflar Limite Dahil mi? (TMK m.851, m.875)
- İpotekli İlamlı Takipte Hesap Kat İhtarı Usulsüzse Takip İptal Edilir mi? (İİK m.150/ı)
- İpoteğin Fekki Davası: Kredi Kapandı Ama Banka İpoteği Kaldırmıyorsa Ne Yapılır? (TMK m.883)
- İpotek Veren Üçüncü Kişinin Sorumluluğu: Muacceliyet İhtarı, Limit ve Halefiyet (TMK m.887, m.884)
- Önce Rehne Müracaat İlkesi (İİK m.45): İpotekli Kredide Banka Doğrudan Haciz Yoluna Gidebilir mi?
V
Vekâlet ücreti
Avukatla takip edilen davada mahkemenin kanun gereğince takdir ettiği ve yargılama giderlerinden sayılan ücrettir; yargılama giderleri kural olarak aleyhine hüküm verilen taraftan alınır. Avukatın müvekkiliyle kararlaştırdığı ücretten ayrıdır.
Temel madde: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.323 · 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.326
- Yargıtay HGK: Kabul Edilen Menfi Tespitte Vekâlet Ücreti Kesinleşmeden İcraya Konulamaz, Şikâyet Süresiz
- Vekâlet Sözleşmesi ve Azil
- Üst Sınır İpoteğinde Limit Aşımı: Faiz, BSMV ve Masraflar Limite Dahil mi? (TMK m.851, m.875)
- Cezaevinde Sağlık Hizmeti Gecikince Tazminat Davası: Görev, Süre, Hizmet Kusuru, Tazminat Kalemleri, Faiz
- İstinaf: Ortaklıktan Çıkma ile Ayrılma Akçesi Birlikte İstenirse Zorunlu Arabuluculuk Aranmaz
Y
Yaşlılık aylığı
Sigortalıya, kanunda öngörülen yaş ve prim ödeme gün sayısı şartlarını yerine getirmesi hâlinde bağlanan emeklilik aylığıdır.
Temel madde: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.28
Yediemin
İcra dairesinin haczettiği malı satış veya iade anına kadar korumak üzere teslim alan kişi ya da kuruluştur; malı özenle saklamak ve istendiğinde geri vermekle yükümlüdür. Kanuna göre haczedilen mallar, Adalet Bakanlığınca yetki verilen lisanslı yediemin depolarında muhafaza edilir.
Temel madde: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.88
Yokluk
Bir hukuki işlemin veya kararın kurucu unsurlarından biri bulunmadığı için hukuken hiç doğmamış sayılmasıdır; örneğin şirket hukukunda gerçekte toplanmamış bir genel kurulun kararı yok hükmündedir. Yokluk, iptal davasına konu olan sakatlıktan ve butlandan ayrı bir kavramdır.
- Yargıtay: Genel Kurul Tutanağında Yanlış Madde Yazılması Toplantıyı Çağrısız Genel Kurul Saymaya Yetmez
- Yargıtay: Başkan Atanmamış Limited Şirkette Yalnız Bir Müdürün Çağırdığı Genel Kurul Kararı Yok Hükmünde
- Limited Şirkette Genel Kurul Kararının İptali
- Limited Şirkette Karar Nisabı Kaçtır? Olağan Kararlar ve Önemli Kararlar (TTK m.620–621)
- Limited Şirkette Olağanüstü Genel Kurul ve Gündemle Bağlılık: Gündemi Kim Belirler? (TTK m.617, 411-413, 416)
Yolsuz tescil
Bağlayıcı olmayan bir hukuki işleme dayanan ya da hukuki sebepten yoksun tapu tescilidir; bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz.
Temel madde: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1024
- Tapu İptali ve Tescil: Ehliyetsizlik, Hile, Vekâletin Kötüye Kullanılması, Yolsuz Tescil (Yargıtay 1. HD)
- Tapu İptali ve Tescil Davasında İyiniyetli Üçüncü Kişi: TMK 1023, Kötüniyetin İspatı, Şerhler ve HGK Kararları
- Hukuk Genel Kurulu: Sahte Vekâletnameyle Satılan Tapu Geri Alınamıyorsa Devlet Tazminat Öder
Yöneticilerin sorumluluğu
Şirket kurucuları, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurlarının, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederek şirkete, pay sahiplerine veya şirket alacaklılarına verdikleri zarardan sorumlu olmasıdır; zarar sorumluluk davasıyla istenir.
Temel madde: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.553
- Anonim Şirkette Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu: Özen, Dava, İbra, Zamanaşımı (TTK m.369, 553–561)
- Şirket Müdürü Şirket Parasını Kendi Hesabına Aktarırsa Ne Olur? Sorumluluk Davası, İspat ve Ceza Boyutu
- İmzaya Yetkili Şirket Müdürünün Sorumlulukları: Özen Yükümü, Tazminat Davası ve Kamu Borçları
- İstinaf: Genel Kurul Kararı Olmadan Şirket Müdürüne Ödenen Maaş Makullük Yönünden Denetlenmelidir
Z
Zamanaşımı
Bir alacağın, kanundaki süre geçtikten sonra borçlunun itirazıyla dava veya takip yoluyla istenemez hâle gelmesidir; alacak sona ermez ve borçlu ileri sürmedikçe hâkim zamanaşımını kendiliğinden gözetemez. Kanunda aksine hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.
Temel madde: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.146 · 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.161
- Yargıtay HGK: Bonoya Dayalı Takipte Dosya Yenileme Talebi Zamanaşımını Kesmez; Üç Yıl İşlem Yoksa Süre Dolar
- Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler: Farkları, Genel ve Beş Yıllık Zamanaşımı, Durma ve Kesilme Sebepleri
- Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı): Kötüniyetli Zilyet, Paydaşlar Arasında İntifadan Men, Zamanaşımı ve Hesabı
- Cari Hesap Sözleşmesi Nedir? Yazılı Şekil, Faiz, Bakiye, Zamanaşımı ve Muhasebe Cari Hesabından Farkı (TTK)
- Bono (Senet) Geçerlilik Şartları: Zorunlu Unsurlar, Eksiklik Halleri ve Zamanaşımı
Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası
Motorlu araç işletenlerinin, aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümü, yaralanması veya bir şeyin zarar görmesinden doğan sorumluluklarını karşılamak için yaptırmak zorunda oldukları sigortadır; geçerli sigortası olmayan araçlar trafikten men edilir.
Temel madde: 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.91
- Trafik Sigortasında Rücu: Sigortacının Sigortalıya ve Sürücüye Başvurusu, Münhasır İlliyet ve Zamanaşımı
- Ölümlü Trafik Kazasında Tazminat: Destekten Yoksun Kalma ve Hesap Esasları
- Yargıtay: Zorunlu Olmadığından Motosikletlinin Dizlik Takmaması Müterafik Kusur İndirimi Sebebi Değildir
- Trafik Kazasında Araç Değer Kaybı Tazminatı Nasıl Alınır?
- Maddi Hasarlı Trafik Kazasında Haklar
Sık uyuşmazlıklarda nereye başvurulacağı için bkz. Başvuru Yolları Rehberi.
Bu sözlük genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Tanımlar kısaltılmıştır; kanun maddelerinin istisnaları ve somut olaya uygulanması ayrıca değerlendirilmelidir. Kanun maddeleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden teyit edilmiştir; son teyit: .