İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 11 dk okuma

Son gözden geçirme:

Türk Miras Hukuku Sistemi Nasıl İşler? Yasal Mirasçılar ve Zümreler, Eşin Payı, Saklı Pay, Vasiyet, Paylaşım

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Türk miras sisteminde miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır ve mirasçılara kanun gereği bir bütün olarak geçer (TMK m.575, TMK m.599). Vasiyetname veya miras sözleşmesi yoksa miras önce altsoya; altsoy yoksa ana-babaya ve onların altsoyuna (kardeşler, yeğenler); onlar da yoksa büyük ana-babalara ve onların altsoyuna kalır; sağ kalan eş her zümreyle birlikte pay alır, hiç mirasçı yoksa miras Devlete geçer (TMK m.495-501). Mirasbırakan yalnız saklı paylar dışında kalan kısımda serbestçe tasarruf edebilir; saklı payı zedelenen altsoy, ana-baba veya eş tenkis davası açabilir (TMK m.505-506, TMK m.560).

Kısaca

Türk miras hukukunda miras ölümle açılır ve mirasçılara kanun gereği bir bütün olarak geçer; vasiyet yoksa altsoy, ana-baba ve büyük ana-baba zümreleri sırayla mirasçı olur, sağ kalan eş her zümreyle birlikte pay alır, mirasçı yoksa miras Devlete geçer (TMK m.495-501). Eşin payı, saklı paylar ve kardeşlerin durumu, vasiyetname ve miras sözleşmesi, mirasçılıktan çıkarma, miras ortaklığı ve paylaşma, tereke borçları ile yabancılık unsuru taşıyan miraslar (5718 sayılı Kanun m.20) Yargıtay kararlarıyla kısa bir rehberde.

Türk miras hukuku sistemi kısa rehberi: yasal mirasçılar ve zümreler, sağ kalan eşin payı, vasiyetname ve miras sözleşmesi, saklı pay, mirasçılıktan çıkarma, mirasın geçişi ve paylaşılması, tereke borçları ve yabancılık unsuru taşıyan miraslar (Türk Medeni Kanunu ve 5718 sayılı Kanun m.20).

Yasal Mirasçılar Kimlerdir, Zümre Sistemi Nasıl İşler?

Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla düzenlemediği kısım yasal mirasçılara kalır (TMK m.514). Yasal mirasçılık zümre sistemine dayanır: önceki zümrede mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz; önce ölen mirasçının yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır.

  • Birinci zümre: altsoy; çocuklar eşit pay alır, önce ölen çocuğun yerine onun altsoyu geçer (TMK m.495).
  • İkinci zümre: ana ve baba eşit pay alır; önce ölen ana veya babanın yerini kendi altsoyu, yani kardeşler ve yeğenler alır (TMK m.496).
  • Üçüncü zümre: büyük ana ve büyük babalar ile onların altsoyu; sağ kalan eş varsa önce ölen büyük ana veya babanın payı kendi çocuğuna, çocuğu yoksa o taraftaki büyük ana-babaya geçer (TMK m.497).

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlat edinen ise evlatlığa mirasçı olmaz (TMK m.500). Mirasçı bırakmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer (TMK m.501).

Sağ Kalan Eş Ne Kadar Miras Alır?

Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçı olur; payı, birlikte bulunduğu zümreye göre belirlenir:

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.499 (Sağ kalan eş)

“Sağ kalan eş, birlikte bulunduğu zümreye göre mirasbırakana aşağıdaki oranlarda mirasçı olur: 1. Mirasbırakanın altsoyu ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte biri, 2. Mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olursa, mirasın yarısı, 3. Mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olursa, mirasın dörtte üçü, bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.”

Örneğin eşi ve iki çocuğu olan kişinin mirasında eş 1/4, her çocuk 3/8; çocuksuz ölen kişinin ana ve babası sağsa eş 1/2, ana ve babanın her biri 1/4 alır (TMK m.495-496, TMK m.499). Yargıtay, çocuksuz ölen kişinin eşinin ana-baba zümresiyle birlikte yalnız yarı paya sahip olacağını gözetmeden payın tamamını eşin evlatlığına veren hükmü bozmuştur (Yargıtay 14. HD, 2016/18697 E., 2020/7984 K.).

Vasiyetname ve Miras Sözleşmesiyle Ne Yapılabilir?

Mirasbırakan tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde vasiyetname veya miras sözleşmesiyle mirasçı atayabilir ya da belirli mal bırakabilir (TMK m.514, TMK m.516-517). Vasiyet için ayırt etme gücü ve on beş yaşını doldurmak, miras sözleşmesi için ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlı olmamak gerekir (TMK m.502-503). Vasiyet resmî, el yazılı veya sözlü olabilir (TMK m.531); miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde yapılır (TMK m.545) ve mirastan feragat sözleşmesi de bir miras sözleşmesidir; feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m.528). İptal sebepleri için vasiyetnamenin iptali davası yazımıza bakılabilir.

Saklı Pay Nedir, Kimlerin Saklı Payı Vardır?

Altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının yalnız saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir; bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamında tasarruf edebilir (TMK m.505).

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.506 (Saklı pay)

“Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.) 4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.”

Yürürlükteki metinde kardeşlerin saklı payı yoktur: TMK m.506’nın 3 numaralı bendi 4/5/2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmış, TMK m.505’in birinci fıkrası da aynı Kanunla değiştirilmiştir. Örneğin eşi ve iki çocuğu olan kişide eşin saklı payı 1/4, her çocuğunki 3/16’dır; tasarruf edilebilir kısım 3/8 kalır. Saklı payını alamayan mirasçı, bu kısmı aşan tasarrufların tenkisini dava edebilir (TMK m.560; bkz. tenkis davası).

Mirasçılıktan Çıkarma Ne Zaman Mümkündür?

Saklı paylı mirasçı, mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemişse ya da ona veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse ölüme bağlı tasarrufla mirasçılıktan çıkarılabilir (TMK m.510). Çıkarılan kişi pay alamaz ve tenkis davası açamaz; mirasbırakan başka türlü tasarruf etmedikçe payı kendi altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır (TMK m.511). Çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemiş veya ispat edilememişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (TMK m.512).

Miras Mirasçılara Nasıl Geçer?

Mirasçılar mirası ölümle, bir bütün olarak ve kanun gereği kazanır; mirasbırakanın haklarına ve zilyetliğine doğrudan sahip olur, borçlarından da kişisel olarak sorumlu olurlar (külli halefiyet, TMK m.599). Mirasçılık sıfatı sulh mahkemesince veya noterlikçe verilen mirasçılık belgesiyle gösterilir (TMK m.598). Miras üç ay içinde reddedilebilir; süre yasal mirasçılar için kural olarak ölümün öğrenilmesiyle başlar (TMK m.606). Ayrıntılar mirasçılık belgesi ve mirasın reddi yazımızdadır.

Paylaşmaya Kadar Tereke Kimindir, Nasıl Paylaşılır?

Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar bir miras ortaklığı doğar; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf eder; sulh mahkemesi, bir mirasçının istemiyle ortaklığa temsilci atayabilir (TMK m.640). Bu nedenle bir mirasçı tereke adına tek başına dava açabilse de davayı yalnız yürütemez (Yargıtay 1. HD, 2021/5467 E., 2023/126 K.). Her mirasçı her zaman paylaşma isteyebilir ve malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasını sulh mahkemesinden talep edebilir (TMK m.642); yazılı paylaşma sözleşmesi de yapılabilir (TMK m.676). Ayrıntılar ortaklığın giderilmesi yazımızdadır.

Mirasçılar Tereke Borçlarından Sorumlu mudur?

Evet. Mirası reddetmeyen mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur (TMK m.641); teselsül paylaşmadan sonra da sürer ve kural olarak paylaşmadan beş yıl sonra sona erer (TMK m.681); iç ilişkide aksi kararlaştırılmadıkça her mirasçı borcu miras payı oranında öder (TMK m.682). Borçtan çekinen mirasçı bir ay içinde sulh hâkiminden resmî defter tutulmasını isteyebilir (TMK m.619); mirası deftere göre kabul eden mirasçı kural olarak yalnız deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur (TMK m.628-629).

Mirastan Mal Kaçırmaya Karşı Ne Yapılabilir?

Mirasbırakanın gerçekte bağışladığı bir taşınmazı satış gibi göstererek mirasçılarından kaçırması uygulamada muris muvazaası olarak anılır ve tapu iptali ve tescil davasıyla ileri sürülür; ayrıntılar muris muvazaası yazımızdadır.

Yabancılık Unsuru Taşıyan Mirasa Hangi Hukuk Uygulanır?

Yabancının veya yurt dışında ölen kişinin mirasında 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.20 uygulanır:

İlgili Kanun Hükmü — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.20 (Miras)

“(1) Miras ölenin millî hukukuna tâbidir. Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. (2) Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir. (3) Türkiye’de bulunan mirasçısız tereke Devlete kalır.”

Yurt dışında ölen Türk vatandaşının mirasına bu kurala göre Türk hukuku, yabancının Türkiye’deki taşınmazlarına da Türk hukuku uygulanır. Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, bu yer Türkiye’de değilse terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür (5718 sayılı Kanun m.43). Yabancı mirasçının taşınmaz edinmesi mirasın açıldığı tarihteki Tapu Kanunu sınırlamalarına tabidir; bu sınırlama taşınırlarda mirasçılığa engel olmaz (Yargıtay 7. HD, 2022/1744 E., 2023/4294 K.).

Yargıtay Bu Kuralları Nasıl Uyguluyor?

Sağ kalan eşin payı ve Devletin mirasçılığı

Yargıtay Kararı
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2021/2538 E., 2022/1234 K., 21.02.2022 (Dairenin hukuki sebep açıklaması; pay hatası nedeniyle bozma)

“Türk Medeni Kanununun 499. maddesinde sağ kalan eşin, mirasbırakanın altsoyu zümresi ile birlikte mirasçı olması halinde mirasın dörtte birinin, mirasbırakanın ana ve baba zümresi ile birlikte mirasçı olması halinde mirasın yarısının, mirasbırakanın büyük ana ve büyük babaları ve onların çocukları ile birlikte mirasçı olması halinde, mirasın dörtte üçünün, bunlar da yoksa mirasın tamamının eşe kalacağı; 501. maddesinde mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirasının devlete geçeceği hükümleri düzenlenmiştir.”

Mirasçılıktan çıkarılanın payı

Yargıtay Kararı

“mirasçılıktan çıkarma tasarrufu nedeniyle mirasçılıktan çıkarılan kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi kabul edilerek miras payı, mirasçılıktan çıkartılanın altsoyuna verilir. … Mirasçılıktan çıkartılanın mirasçılık belgesinde gösterilmesi ancak çıkarma nedeni ile miras payının kime kalacağının da belirtilmesi gerekmektedir.”

Tereke adına dava

Yargıtay Kararı
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2021/5467 E., 2023/126 K., 12.01.2023 (Dairenin ilgili hukuk açıklaması; usulden ret onanmıştır; oy çokluğu, karşı oylar kesinlik sınırına ilişkin)

“Bir mirasçı tüm mirasçılar adına tek başına dava açabilirse de, böyle bir davayı yalnız başına yürütemez. Bu durumda davanın hemen reddedilmeyip, diğer mirasçıların davaya katılımlarının veya muvafakatlerinin sağlanması ya da terekeye temsilci atanması için davacıya uygun süre verilmesi gerekmektedir.”

Yabancı mirasçı ve taşınırlar

Yargıtay Kararı
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2022/1744 E., 2023/4294 K., 02.10.2023 (Dairenin kendi gerekçesi; bozma nedenlerinden biri)

“Tapu Kanununda belirtilen bu sınırlama yalnızca taşınmaz mallar yönünden uygulanabileceğinden yabancı uyruklu kişilerin taşınır mallar ile para veya diğer haklar yönünden mirasçı olmalarında yasal herhangi bir engel bulunmamaktadır.”

Mirasçı tereke malında yalnız kendi payı için tapu iptali ve tescil isteyemez; bu dava sonradan düzeltilemez

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“…tasarruf işlemi niteliğindeki tapu iptali ve tescil davasının tüm mirasçılar tarafından birlikte açılması veya terekeye temsilci atanması ve bu yolla davanın yürütülmesi gerekir. … Bir ya da bir kısım mirasçı terekeye ait bir mal veya alacaktan yalnız kendi payına düşen kısım için yalnız kendi adına dava açarsa, böyle bir dava reddedilir. Çünkü, bir veya bir kısım mirasçının iştirak hâlindeki pay üzerinde tasarrufta bulunma yetkisi yoktur. … Aynı nedenle, tereke temsilcisi de, bir mirasçının yalnız kendi payı için açmış olduğu davaya icazet verip davayı devam ettiremez”

Olayda mirasbırakandan kalan taşınmazdaki bazı mirasçıların payları, vekil eliyle diğer bir mirasçıya satış yoluyla devredilmiş; payları devredilen mirasçıların mirasçıları vekâletin kötüye kullanıldığını ileri sürerek tapu iptali ve kendi miras payları oranında adlarına tescil istemiştir. Kurul, davacılar arasında tüm mirasçıları bulunmayan iki kök mirasçı kolu yönünden, terekeye dönüş istenmeden kendi paylarına hasren açılan davanın aktif dava ehliyeti yokluğu nedeniyle usulden reddedilmesi gerektiğine karar vermiş ve direnme kararını bu yönden oy birliğiyle usulden bozmuştur. Yukarıdaki 1. Hukuk Dairesi kararındaki süre verme imkânı, tereke adına açılan dava içindir; Kurula göre yalnız kendi payı için açılan davada diğer mirasçıların katılması, muvafakati ya da temsilci atanması yoluyla eksiklik giderilemez. Tüm mirasçıları davacı olan kollar yönünden ise direnme kararı, vekâletin kötüye kullanıldığının ispat yükü davacıda olduğu ve ispatlanamadığı gerekçesiyle oy çokluğuyla bozulmuştur; karar kesin olarak verilmiştir. Kural, elbirliği mülkiyetine tabi terekeye ilişkin tapu iptali ve tescil davası bakımından konmuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

Miras nasıl paylaşılır?

Vasiyetname yoksa miras zümre sırasına göre önce altsoya, yoksa ana-baba ve onların altsoyuna, o da yoksa büyük ana-babalar ve onların altsoyuna kalır; sağ kalan eş her zümreyle birlikte ayrıca pay alır (TMK m.495-499). Paylaşmaya kadar mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahiptir; her mirasçı paylaşmayı sulh mahkemesinden isteyebilir (TMK m.642).

Eş ne kadar miras alır?

Sağ kalan eş altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana-baba zümresiyle birlikte yarısını, büyük ana-babalar ve onların çocuklarıyla birlikte dörtte üçünü, bunlar da yoksa tamamını alır (TMK m.499).

Kardeşler mirasçı olur mu?

Evet, ikinci zümrede: altsoy yoksa ve ana veya baba önce ölmüşse, onun payını kardeşler alır (TMK m.496); eş varsa bu zümreye mirasın yarısı kalır. Kardeşlerin saklı payı olmadığından vasiyetle tamamen dışarıda bırakılabilirler (TMK m.505-506).

Saklı pay nedir, kimlerin vardır?

Saklı pay, kanunun altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş için güvence altına aldığı miras payı kısmıdır: altsoyda yasal payın yarısı, ana ve babanın her birinde dörtte biri, eşte altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikteyse tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü (TMK m.506).

Vasiyetle bir mirasçı mirastan tamamen mahrum bırakılabilir mi?

Saklı paylı mirasçı kural olarak bırakılamaz; saklı payı zedelenen mirasçı tenkis davası açabilir (TMK m.560). Tamamen mahrum bırakma ancak kanundaki sebeplere dayanan ve sebebi tasarrufta belirtilen mirasçılıktan çıkarmayla mümkündür (TMK m.510-512).

Miras paylaşımı, mirasçılık belgesi, tenkis, vasiyetname ve tereke uyuşmazlıkları büromuzun Miras Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Miras Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Miras Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: türk miras hukuku · türk miras sistemi · türk miras hukuku sistemi · miras hukuku nasıl işler · miras nasıl paylaşılır · yasal mirasçılar · zümre sistemi · birinci zümre altsoy · ikinci zümre ana baba kardeş · üçüncü zümre büyük ana büyük baba · sağ kalan eşin miras payı · eş ne kadar miras alır · kardeşler mirasçı olur mu · evlatlığın mirasçılığı · devletin mirasçılığı · saklı pay

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Türk Miras Hukuku Sistemi Nasıl İşler? Yasal Mirasçılar ve Zümreler, Eşin Payı, Saklı Pay, Vasiyet, Paylaşım”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/turk-miras-hukuku-sistemi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›