İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 10 dk okuma

Son gözden geçirme:

Bağıştan Dönme ve Tapu İptali: Şartlı Bağış, Geri Alma Sebepleri ve Bir Yıllık Süre (TBK m.295–297)

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Taşınmaz bağışı resmî şekilde tapuda yapılır ve kural olarak geri alınamaz. Bağışlayan yalnız TBK m.295’te sayılan üç durumda bağıştan dönebilir: bağışlananın kendisine veya yakınına karşı ağır suç işlemesi, aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde ihlal etmesi ya da yüklemeli bağışta yüklemeyi haklı sebep olmaksızın yerine getirmemesi. Geri alma, sebebin öğrenildiği günden başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m.297). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, bağışın şarta bağlandığının ispatını ve şarta aykırılığın gerçekten oluşup oluşmadığını sıkı biçimde arar; basit olaylar dönme sebebi sayılmaz.

Kısaca

Bağışlanan taşınmaz yalnız TBK m.295'teki üç sebeple ve sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde geri alınabilir; Yargıtay şartlı bağışın ispatını ve şarta aykırılığı sıkı biçimde arar.

Bağışlanan taşınmazın geri alınması: TBK m.295’teki geri alma sebepleri, şartlı (yüklemeli) bağış, bir yıllık süre, ispat ve tapu iptali ve tescil davası.

Bağıştan Dönme (Rücu) Nedir?

Bağışlama, bağışlayanın sağlararası sonuç doğurmak üzere malvarlığından bağışlanana karşılıksız bir kazandırma yaptığı sözleşmedir. Taşınmaz bağışlanması sözü vermek resmî şekle bağlıdır; uygulamada taşınmaz bağışı tapu müdürlüğünde hibe yoluyla devir şeklinde yapılır.

Bağıştan dönme (rücu), Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin tanımıyla bağışlayanın tek yanlı ve bağışlanana varması gereken beyanıyla geriye etkili olarak hukuki ilişkiye son veren yenilik doğurucu bir haktır. Bağış tapuda tamamlanmışsa, dönme beyanı tek başına tapuyu değiştirmez; bağışlayan tapu iptali ve tescil davası açar, olmazsa bedel ister.

Her karşılıksız kazandırma bağış değildir. Bağışın ayırt edici unsuru, kazandırmanın karşılık beklenmeden ve karşı tarafı zenginleştirmek amacıyla yapılmasıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, eşlerin evlilik birliği içinde ortak yaşam için yaptıkları yatırımları bu amaç taşımadığı için bağış saymamaktadır.

Geri Alma Sebepleri ve Şartları

TBK m.295 geri alma sebeplerini sınırlı olarak sayar:

  • Ağır suç: bağışlananın bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi.
  • Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin ihlali: bağışlananın bağışlayana veya ailesinden birine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması.
  • Yüklemenin yerine getirilmemesi: yüklemeli bağışta bağışlananın yüklemeyi haklı sebep olmaksızın yerine getirmemesi. Okul, kurs ya da kreş yapılması şartıyla belediyeye, valiliğe veya vakfa yapılan bağışlar bu gruptadır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, ilk iki sebebi mirasçılıktan çıkarma sebepleriyle (TMK m.510) birlikte yorumlamakta, olayın kapsamını, niteliğini ve vahamet derecesini gözetmektedir. Daireye göre basit olayların dönme sebebi sayılması, bağışlananı bağışlayanın sürekli baskısından korumayı amaçlayan düzenlemeye aykırı düşer.

Yüklemeli bağışta ise üç sorunun cevabı aranır: bağış gerçekten bir şarta veya yüklemeye bağlanmış mıdır, yüklemenin içeriği ve yerine getirilme zamanı nedir ve yükleme haklı bir sebep olmaksızın yerine getirilmemiş midir? Daire, bu değerlendirmede kullanılan sözlere değil, tarafların gerçek iradesine ve bağışlayanın asıl amacına bakılmasını istemektedir. Bağışlayan, kabul edilmiş yüklemenin yerine getirilmesini de isteyebilir (TBK m.291). Aynı maddeye göre kamu yararına konulmuş bir yüklemenin yerine getirilmesini isteme yetkisi bağışlayanın ölümünden sonra ilgili kamu kurumuna geçer; bağışlama konusunun değeri yüklemenin masraflarını karşılamıyorsa ve aşan kısım ödenmezse bağışlanan yüklemeyi yerine getirmekten kaçınabilir. Bu son hâl, “haklı bir sebep olmaksızın” yerine getirmeme şartının değerlendirilmesinde de önem taşır.

Şekil yönünden de bir ayrıma dikkat edilmelidir. TBK m.288/3’e göre şekle uyulmadığı için geçersiz olan bağışlama sözü, bağışlayan tarafından yerine getirildiğinde elden bağışlama hükmündedir; ancak bu kural geçerliliği resmî şekle bağlanmış bağışlamalarda uygulanmaz. Bu nedenle taşınmaz bağışında geçerli bir kazandırma için tapuda resmî işlem gerekir; geri alma davasının konusu da tapuda tamamlanmış bu bağıştır.

Geri alma hâlinde bağışlayan, bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde bağış konusunun geri verilmesini isteyebilir. Taşınmaz hâlâ bağışlananın adına kayıtlıysa istem tapu iptali ve tescile yöneltilir.

Usul, Süre ve İspat

  • Süre: bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bu süreyi hak düşürücü süre olarak nitelendirmekte ve yüklemeli bağışta amacın gerçekleşmeyeceğinin kesin biçimde anlaşıldığı tarihin araştırılmasını istemektedir.
  • Mirasçılar: bağışlayan bir yıllık süre dolmadan ölürse hak mirasçılarına geçer; bağışlayan sebebi sağlığında öğrenememişse mirasçılar ölümden başlayarak bir yıl içinde geri alma hakkını kullanabilir.
  • Davalı: dava, tapuda malik görünen kişiye karşı açılır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, il özel idareleri kapatıldıktan sonra taşınmazın Hazine adına tescil edildiği bir dosyada davada yer almayan malik hakkında tapu iptali ve tescil kararı verilemeyeceğini belirtmiştir.
  • İspat: resmî senette bağışın “kayıtsız, şartsız ve bedelsiz” yapıldığı yazılıysa, şartın varlığını bağışlayan ispat eder. Daire, yazılı belgeyle desteklenmeyen soyut tanık anlatımlarını yeterli görmemektedir.

Yargı Kararlarında Bağıştan Dönme

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2026/4182 K. sayılı kararında davacı, taşınmazdaki payını “okul yeri için kullanılmak üzere” il özel idaresine bağışlamış, yirmi yılı aşkın sürede okul yapılmadığını ileri sürmüştü. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi davayı kabul etmiş; Daire bu kararları bozmuştur:

Yargıtay Kararı
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2025/6439 E., 2026/4182 K., 18.05.2026 (Dairenin bozma gerekçesi; dönmenin niteliği)

“Bilindiği üzere, bağıştan dönme (rücu), bağışlayanın tek yanlı, bağışlanana varması gereken beyanıyla geriye etkili (makable şamil) olarak hukuki ilişkiye son veren yenilik doğurucu bir haktır.”

Yargıtay Kararı
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2025/6439 E., 2026/4182 K., 18.05.2026 (bağış amacına aykırılık bulunmadığı)

“taşınmazın imar planında lise alanı olduğu ve planda herhangi bir değişiklik bulunmadığı ve kayıt maliki Hazine tarafından taşınmazın Milli Eğitim Bakanlığına okul yeri olarak süresiz tahsis edildiği hususları gözetildiğinde bağış amacına aykırı herhangi bir durumun söz konusu olmadığı”

Karar, yüklemenin yerine getirilmesi için kesin bir süre öngörülmemişse taşınmazın hâlâ bağış amacına ayrılmış olmasının dönmeyi engelleyebileceğini göstermektedir.

2026/2097 K. sayılı kararda ise bağışın şarta bağlı olup olmadığı tartışılmıştır. Resmî senette bağış kayıtsız, şartsız ve bedelsiz görünüyordu; davacı, şartın belediye encümen kararından anlaşıldığını ileri sürmüştü. Daire, encümen kararında ve belediyenin gönderdiği belgelerde bağışın koşula bağlandığına dair bir ifade bulunmadığını belirterek davanın reddi gerektiğine karar vermiştir. Aynı kararda sürenin nasıl araştırılacağı da açıklanmıştır:

Yargıtay Kararı

“Ayrıca amacın gerçekleşmeyeceğinin kesin biçimde anlaşılması tarihi ile bu tarihten itibaren TBK'nın 297/1. (BK'nın 246/1.) maddesine göre bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde bağıştan dönme (rücu) hakkının kullanılıp kullanılmadığının araştırılması da zorunludur.”

2025/2026 K. sayılı kararda davacı, taşınmazını Kur’an kursu yapılacağı vaadine güvenerek bir vakfa bağışladığını ileri sürmüş; ilk derece mahkemesi tanık anlatımlarına dayanarak bağışın koşullu olduğunu kabul etmişti. Daire, geri alma sebeplerinin vahamet derecesine göre değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatmış ve ispat yönünden şu sonuca varmıştır:

Yargıtay Kararı
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2024/1449 E., 2025/2026 K., 16.04.2025 (geri alma sebeplerinin değerlendirilmesi)

“Bu itibarla her iki madde hükümleri birlikte değerlendirilerek olayların kapsamları, nitelikleri, özellikle vahamet derecelerinin göz önünde bulundurulması zorunludur.”

Yargıtay Kararı

“davacının da taşınmaz üzerine Kur'an kursu yapılacağına ilişkin yazılı bir delil ibraz edemediği, maddi delillerle desteklenmeyen soyut tanık anlatımlarının ispata yeterli sayılamayacağı”

Kazandırmanın bağış niteliği taşıyıp taşımadığı sorusu Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2018/1550 K. sayılı kararında ele alınmıştır. Bedeli eşlerden biri tarafından ödenen evin diğer eş adına tescili, ilk derece mahkemesince bağış sayılmıştı. Kurul bağışın “bağışlama amacı” unsurunu açıklamış ve eşler arasındaki yatırımı bağış saymamıştır:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Gerçekten evlilik birliğinin ömür boyu süreceği inancının hakim olduğu düşüncesiyle ortak yaşamı ve ailenin geleceğini güvence altına almak, daha rahat yaşam sağlamak amacıyla beraberlikten doğan dayanışma ile karşılıklı güvene dayanarak, örf ve adete uygun olarak eşlerin birlikte yatırım yapmaları bağış olarak değerlendirilemez.”

Bu kararın sonucu olarak eşler arasında, bağıştan dönme yerine mal rejimi hükümlerine dayanan değer artış payı ve katılma alacağı istemleri gündeme gelir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.288/2 (Bağışlama sözü verme)

“Bir taşınmazın veya taşınmaz üzerindeki ayni bir hakkın bağışlanması sözü vermenin geçerliliği, ancak resmî şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.”

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.291 (Yüklemeli bağışlama)

Bağışlayan bağışlamasına yüklemeler koyabilir.

Bağışlayan, sözleşme gereğince bağışlanan tarafından kabul edilmiş olan yüklemelerin yerine getirilmesini isteyebilir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.295 (Bağışlamanın geri alınması)

Bağışlayan, aşağıdaki durumlardan biri gerçekleşmişse, elden bağışlamayı veya yerine getirdiği bağışlama sözünü geri alabilir ve bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsünde, bağışlama konusunun geri verilmesini isteyebilir:

… Bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse.

… Bağışlanan, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmışsa.

… Bağışlanan, yüklemeli bağışlamada haklı bir sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemişse.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.297 (Geri alma hakkının süresi ve mirasçılara geçmesi)

Bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir.

Bağışlayan bir yıllık süre dolmadan ölürse, geri alma hakkı mirasçılarına geçer ve mirasçıları bu sürenin sona ermesine kadar bu hakkı kullanabilirler.

Bağışlayan, sağlığında geri alma sebebini öğrenememişse, mirasçıları, ölümünden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alma hakkını kullanabilirler.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  • Şartı yazıya geçirin: bir amaç için bağış yapılacaksa şartın tapudaki resmî senede veya kurumun kararına açıkça yazılmasını sağlayın; senette “kayıtsız şartsız” ifadesi varsa sonradan ispat güçleşir.
  • Süre takibi: bir yıllık süre sebebin öğrenildiği günden işler; amacın gerçekleşmeyeceğinin hangi tarihte kesinleştiğini gösteren yazışmaları saklayın.
  • Güncel malik: davadan önce tapu kaydını alın; taşınmaz kurumlar arasında devredilmişse güncel malik davalı gösterilmelidir.
  • İmar ve tahsis durumu: kamu kurumuna yapılan bağışlarda imar planındaki kullanım ve tahsis kararları dönmenin kabulünde belirleyici olabilir.
  • Aile içi bağışlar: TBK m.295/1-2 sebeplerinde olayın ağırlığını gösteren somut delil (ceza dosyası, şikâyet, tanık) gerekir.
  • Eşler arası kazandırma: eşin parasıyla diğer eş adına alınan mallarda önce bağış mı, mal rejimine katkı mı olduğunu değerlendirin.

Sıkça Sorulan Sorular

Bağışlanan taşınmaz hangi hâllerde geri alınabilir?

TBK m.295’e göre bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemişse, bağışlayana veya ailesine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmışsa ya da yüklemeli bağışlamada yüklemeyi haklı sebep olmaksızın yerine getirmemişse bağışlayan bağışlamayı geri alabilir. Taşınmaz bağışında geri alma, tapu iptali ve tescil davasıyla ileri sürülür.

Bağıştan dönme davası hangi süre içinde açılmalıdır?

Bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir (TBK m.297). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi bu sürenin hak düşürücü olduğunu ve yüklemeli bağışta amacın gerçekleşmeyeceğinin kesin biçimde anlaşıldığı tarihten başladığını kabul etmektedir.

Tapuda kayıtsız şartsız bağış yazıyorsa şartlı bağış ispat edilebilir mi?

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, resmî senette kayıtsız şartsız bağış yazılı olduğu ve şartı gösteren yazılı bir delil sunulmadığı bir dosyada, maddi delillerle desteklenmeyen soyut tanık anlatımlarını yeterli görmemiştir. Şartın belediye ya da kurum kararlarında, protokolde veya senette yer alması ispatı kolaylaştırır.

Okul yapılması şartıyla bağışlanan arsaya yıllarca okul yapılmazsa bağış geri alınır mı?

Kendiliğinden geri alınmaz. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2026/4182 K. sayılı kararında taşınmaz imar planında lise alanı olarak kalmış ve Milli Eğitim Bakanlığına okul yeri olarak tahsis edilmişti; Daire, üzerinde henüz bina olmamasına rağmen bağış amacına aykırı bir durum bulunmadığına karar vermiştir.

Eşin parasıyla diğer eş adına alınan ev bağış sayılır mı?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre evlilik birliği içinde ortak yaşamı ve ailenin geleceğini güvence altına almak amacıyla eşlerin birlikte yatırım yapmaları bağış olarak değerlendirilemez. Bu durumda uyuşmazlık bağıştan dönmeye göre değil, mal rejimi hükümlerine göre değer artış payı ve katılma alacağı olarak çözülür.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: bağıştan dönme · bağıştan rücu tapu iptali · hibeden dönme · şartlı bağış · yüklemeli bağışlama · bağışlamanın geri alınması · TBK 295 · TBK 297 bir yıllık süre · belediyeye bağışlanan arsa geri alma · eşler arası bağış

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Bağıştan Dönme ve Tapu İptali: Şartlı Bağış, Geri Alma Sebepleri ve Bir Yıllık Süre (TBK m.295–297)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/bagistan-donme-ve-tapu-iptali-sartli-bagis-ve-bir-yillik-sure

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›