Son gözden geçirme:
Sigortada Beyan Yükümlülüğünün İhlali: Sigortacı Tazminatı Reddedebilir mi? (TTK m.1435–1440)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Sigorta ettiren, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (TTK m.1435). İhlal riziko gerçekleşmeden öğrenilirse sigortacı, öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde sözleşmeden cayabilir ya da prim farkı isteyebilir (m.1439/1, m.1440). Riziko gerçekleştikten sonra ise tazminat kural olarak tamamen reddedilmez: ihmalde, ihlal tazminata veya rizikonun gerçekleşmesine etki edebilecek nitelikteyse ihmalin derecesine göre indirim yapılır; kasten bildirilmeyen husus ile gerçekleşen riziko arasında bağlantı varsa ödeme borcu kalkar, bağlantı yoksa tazminat prim oranına göre ödenir (m.1439/2). Hayat ve sağlık sigortasında bildirilmeyen hastalık ile ölüm veya tedavi arasındaki bağlantı, incelenen Yargıtay kararlarında tıbbi bilirkişi incelemesiyle belirlenmiştir.
Sigorta ettiren önemli hususları bildirmezse sigortacı riziko öncesinde on beş gün içinde cayabilir veya prim farkı isteyebilir; riziko sonrasında tazminat kural olarak tamamen reddedilmez, kusur ve bağlantıya göre indirilir ya da prim oranına göre ödenir. Yazı, hayat ve sağlık sigortasında önceden var olan hastalığı Yargıtay kararlarıyla anlatır.
Sigorta ettirenin sözleşme kurulurken ve sözleşme süresince sigortacıya bildirmesi gereken hususlar, bildirimin yapılmamasının sonuçları ve hayat ile sağlık sigortasında önceden var olan hastalık sorunu: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1435–1440 ve m.1444–1446, Yargıtay kararları ve Sigorta Tahkim Komisyonu yolu.
Sigortada Beyan Yükümlülüğü Nedir? (TTK m.1435)
Sigortacı, üstleneceği rizikoyu ve isteyeceği primi büyük ölçüde sigorta ettirenin verdiği bilgilere göre belirler. Bu yüzden Türk Ticaret Kanunu, sözleşme kurulurken sigorta ettirene bir bildirim yükü getirir. Kararlarda “doğru bilgi verme” ya da “ihbar” yükümlülüğü olarak da anılır.
“Sigorta ettiren sözleşmenin yapılması sırasında bildiği veya bilmesi gereken tüm önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür. Sigortacıya bildirilmeyen, eksik veya yanlış bildirilen hususlar, sözleşmenin yapılmamasını veya değişik şartlarda yapılmasını gerektirecek nitelikte ise, önemli kabul edilir. Sigortacı tarafından yazılı veya sözlü olarak sorulan hususlar, aksi ispat edilinceye kadar önemli sayılır.”
Maddeye göre yükümlülüğün kapsamı iki ölçüte bağlıdır. Birincisi bilgi: sigorta ettirenin bildiği hususlar yanında bilmesi gereken hususlar da kapsama girer. İkincisi önem: bildirilmeyen husus, sözleşmenin hiç yapılmamasını ya da farklı şartlarla (örneğin daha yüksek primle veya bir istisna kaydıyla) yapılmasını gerektirecek nitelikteyse önemlidir. Sigortacının yazılı veya sözlü olarak sorduğu hususlar, aksi ispat edilinceye kadar önemli sayılır; yani sorulan bir soruya yanlış cevap verilmişse, o hususun önemsiz olduğunu ispat yükü sigorta ettirene geçer.
Sigortacının soru listesi vermesi, yükümlülüğün sınırını da çizer:
“Sigortacı sigorta ettirene, cevaplaması için sorular içeren bir liste vermişse, sunulan listede yer alan sorular dışında kalan hususlara ilişkin olarak sigorta ettirene hiçbir sorumluluk yüklenemez; meğerki, sigorta ettiren önemli bir hususu kötüniyetle saklamış olsun.”
Liste verilmişse sigorta ettiren, kural olarak listede sorulmayan hususlardan sorumlu tutulamaz; önemli bir hususu kötüniyetle saklamışsa bu koruma işlemez. Liste dışında soru sorulacaksa bunların da yazılı ve açık olması gerekir (m.1436/2). Sigortacının zaten bildiği bir husus için ise ihlal ileri sürülemez:
“Bildirilmeyen veya yanlış bildirilen bir hususun ya da olgunun gerçek durumu sigortacı tarafından biliniyorsa, sigortacı beyan yükümlülüğünün ihlal edilmiş olduğunu ileri sürerek sözleşmeden cayamaz. İspat yükü sigorta ettirene aittir.”
Sözleşme Süresince Bildirim: Riziko Ağırlaşması ve Rizikonun Gerçekleşmesi
Beyan yükümlülüğü sözleşmenin kurulmasıyla bitmez. Kanun, sözleşme süresince rizikoyu ağırlaştıran değişiklikler ve rizikonun gerçekleşmesi için ayrı bildirim kuralları koyar.
“Sigorta ettiren veya onun izniyle başkası, rizikonun gerçekleşme ihtimalini artırıcı veya mevcut durumu ağırlaştırıcı işlemlerde bulunursa yahut sözleşme yapılırken açıkça riziko ağırlaşması olarak kabul edilmiş bulunan hususlardan biri gerçekleşirse derhâl; bu işlemler bilgisi dışında yapılmışsa, bu hususu öğrendiği tarihten itibaren en geç on gün içinde durumu sigortacıya bildirir.”
“Sigortacı sözleşmenin süresi içinde, rizikonun gerçekleşmesi veya mevcut durumun ağırlaşması ihtimalini ya da sözleşmede riziko ağırlaşması olarak kabul edilebilecek olayların varlığını öğrendiği takdirde, bu tarihten itibaren bir ay içinde sözleşmeyi feshedebilir veya prim farkı isteyebilir. Farkın on gün içinde kabul edilmemesi hâlinde sözleşme feshedilmiş sayılır.
… Rizikonun artmasına, sigortacının menfaati ile ilişkili bir husus, sigortacının sorumlu olduğu bir olay veya insanî bir görevin yerine getirilmesi ve hayat sigortalarında da sigortalının sağlık durumunda meydana gelen değişiklikler sebep olmuşsa, birinci ilâ üçüncü fıkra hükümleri uygulanmaz.”
Sigortacı ağırlaşmayı öğrendiği tarihten itibaren bir ay içinde sözleşmeyi feshedebilir veya prim farkı isteyebilir; süresinde kullanılmayan bu haklar düşer (m.1445/1, m.1445/3). Önceki duruma dönülmüşse fesih hakkı kullanılamaz (m.1445/2). Hayat sigortası bakımından dördüncü fıkra önemlidir: risk, sigortalının sağlık durumunda meydana gelen değişiklikler sebebiyle artmışsa birinci ilâ üçüncü fıkralar uygulanmaz. Bu yazının çıkarımı: hayat sigortasında sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan bir hastalık, bu fıkralar yoluyla fesih veya prim farkı sebebi olmaz; uyuşmazlıklarda asıl soru, sözleşme kurulurken var olan ve bilinen hastalığın bildirilip bildirilmediğidir.
Riziko gerçekleştikten sonra ihlal saptanırsa m.1445/5 ihmal ve kast ayrımıyla m.1439/2’ye benzer bir düzen kurar. Rizikonun gerçekleşmesi de bildirilmelidir:
“Sigorta ettiren, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir.
(2) Rizikonun gerçekleştiğine ilişkin bildirimin yapılmaması veya geç yapılması, ödenecek tazminatta veya bedelde artışa neden olmuşsa, kusurun ağırlığına göre, tazminattan veya bedelden indirim yoluna gidilir.”
Bu bildirimin yapılmaması veya geç yapılması tazminatın reddini değil, ödenecek tazminatta artışa yol açmışsa kusurun ağırlığına göre indirimi gerektirir; sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse bu indirimden yararlanamaz (m.1446/3).
İhlalin Sonuçları: Cayma, Prim Farkı, İndirim ve Ret
Sözleşme kurulurken yapılan bir beyan ihlalinin sonucu, sigortacının bunu rizikonun gerçekleşmesinden önce mi sonra mı öğrendiğine göre ikiye ayrılır.
“Sigortacı için önemli olan bir husus bildirilmemiş veya yanlış bildirilmiş olduğu takdirde, sigortacı 1440 ıncı maddede belirtilen süre içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir. İstenilen prim farkının on gün içinde kabul edilmemesi hâlinde, sözleşmeden cayılmış kabul olunur. Önemli olan bir hususun sigorta ettirenin kusuru sonucu öğrenilememiş olması veya sigorta ettiren tarafından önemli sayılmaması durumu değiştirmez.
(2) Rizikonun gerçekleşmesinden sonra, sigorta ettirenin ihmali ile beyan yükümlülüğü ihlal edildiği takdirde, bu ihlal tazminatın veya bedelin miktarına yahut rizikonun gerçekleşmesine etki edebilecek nitelikte ise, ihmalin derecesine göre tazminattan indirim yapılır. Sigorta ettirenin kusuru kast derecesinde ise beyan yükümlülüğünün ihlali ile gerçekleşen riziko arasında bağlantı varsa, sigortacının tazminat veya bedel ödeme borcu ortadan kalkar; bağlantı yoksa, sigortacı ödenen primle ödenmesi gereken prim arasındaki oranı dikkate alarak sigorta tazminatını veya bedelini öder.”
“Caymanın, sigorta ettirene bir beyanla yöneltilmesi şarttır.
(2) Cayma, onbeş gün içinde sigorta ettirene bildirilir. Bu süre sigortacının bildirim yükümlülüğünün ihlal edilmiş olduğunu öğrendiği tarihten itibaren başlar.”
Bu hükümlerden şu tablo çıkar:
- Riziko gerçekleşmeden öğrenilirse: Sigortacı on beş gün içinde bir beyanla cayabilir ya da prim farkı isteyebilir; fark on gün içinde kabul edilmezse sözleşmeden cayılmış sayılır. Bu aşamada hususun sigorta ettirenin kusuru sonucu öğrenilememiş olması veya onun tarafından önemli sayılmaması sonucu değiştirmez (m.1439/1).
- Riziko gerçekleştikten sonra, ihmal varsa: İhlal tazminatın miktarına veya rizikonun gerçekleşmesine etki edebilecek nitelikteyse ihmalin derecesine göre indirim yapılır.
- Riziko gerçekleştikten sonra, kast varsa ve bağlantı bulunuyorsa: Sigortacının ödeme borcu ortadan kalkar.
- Riziko gerçekleştikten sonra, kast varsa ama bağlantı yoksa: Tazminat, ödenen prim ile ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre ödenir (uygulamada “proporsiyon” denir).
Bildirilmeyen husus ile riziko arasındaki bağlantının m.1439’daki kurallara göre dikkate alınacağını m.1437 ayrıca söyler. Görüldüğü gibi Kanun, tazminatın tamamen reddini en ağır duruma, yani kast ile bağlantının birlikte bulunmasına bağlamıştır.
Hayat ve Sağlık Sigortasında Önceden Var Olan Hastalık
Beyan yükümlülüğü uyuşmazlıklarının büyük kısmı, kredi kullanırken yapılan hayat sigortalarında ve özel sağlık sigortalarında, sigortalının poliçe öncesinde tanı konmuş bir hastalığı bildirmemesinden doğar. İncelenen Yargıtay kararlarında üç soru öne çıkar:
- Hastalık sözleşme kurulurken var mıydı ve sigortalı bunu biliyor muydu? Tedavi kayıtları, reçeteler ve ölüm belgesi bu soruya cevap arar.
- Bildirmeme kast derecesinde mi? Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 4. Hukuk Dairesi, buradaki kastın kötüniyetle gizlemeyi değil, bildiği hâlde beyan etmemeyi de kapsadığını kabul etmiştir. Bu yazının değerlendirmesi: bu yorum, hastalığını bilen sigortalının kast derecesinde kusurlu sayılmasını kolaylaştırır.
- Bildirilmeyen hastalık ile ölüm veya tedavi arasında bağlantı var mı? Bu tıbbi bir sorudur. Hukuk Genel Kurulu, incelediği dosyada illiyet bağının Adli Tıp Kurumundan alınacak heyet raporuyla belirlenmesini istemiştir. Bağlantı yoksa, hastalık bilerek bildirilmemiş olsa bile tazminat tamamen reddedilmez; prim oranına göre hesap yapılır.
Uygulamada bankaların kredi sırasında matbu başvuru formları kullanması, formun imzasız ya da sigortalı tarafından doldurulmamış olması sıkça tartışılır. Hukuk Genel Kurulu, oy çokluğuyla verdiği 2023 tarihli kararında formun doldurulmamış olmasının bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını kabul etmiştir; Kurulda azınlıkta kalan görüş ise kredi hayat sigortasında irade serbestisinin bulunmadığını ve sigortalının yaptırımlar konusunda bilgilendirilmemesinin sigortacı aleyhine sonuç doğurması gerektiğini savunmuştur. Bu yazının çıkarımı: sigortacı yazılı bir soru listesi vermişse m.1436/1 uyarınca liste dışındaki hususlar bakımından sigorta ettirenin sorumluluğu sınırlıdır; Kurul kararındaki olayda, sigortalının imzasını taşımayan ve yalnız kimlik bilgileri doldurulmuş matbu formlar bulunuyordu.
Sağlık sigortasında da aynı sorular sorulur; ancak riziko ölüm değil, tedavi gideridir. Bu durumda bağlantı, bildirilmeyen eski rahatsızlık ile tedavisi istenen yeni rahatsızlık arasında aranır. Yenilenen poliçelerde hangi tarihteki beyanın esas alınacağı dosyadaki belgelere göre değişebilir; aşağıdaki sağlık sigortası kararında, ilk başvuru sırasında doldurulan sağlık beyanı tartışılmıştır.
Usul: Görevli Mahkeme, Sigorta Tahkim Komisyonu ve İspat
Tüketici mahkemesi: Sigorta ettiren ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket ediyorsa, sigorta sözleşmesi tüketici işlemi tanımına girer.
“l) Tüketici işlemi: Mal veya hizmet piyasalarında kamu tüzel kişileri de dâhil olmak üzere ticari veya mesleki amaçlarla hareket eden veya onun adına ya da hesabına hareket eden gerçek veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında kurulan, eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler de dâhil olmak üzere her türlü sözleşme ve hukuki işlemi,”
“Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda tüketici mahkemeleri görevlidir.
… Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir.”
Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda, Kanunda sayılan istisnalar dışında, dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (6502 sayılı Kanun m.73/A). Görev, dava tarihindeki mevzuata ve sigorta ettirenin tüketici olup olmadığına göre belirlenir; aşağıdaki Hukuk Genel Kurulu dosyasında, 2014’te açılan davada Özel Daire o tarihteki duruma göre asliye ticaret mahkemesini görevli saymıştı. Sigorta ettiren tüketici sayılmıyorsa görevli mahkeme, dava tarihindeki mevzuata göre ayrıca belirlenmelidir.
Sigorta Tahkim Komisyonu: Sigorta tahkim sistemine üye olan bir kuruluşla uyuşmazlığa düşen kişi, sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usulünden yararlanabilir (5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30/1). Başvuru öncesinde sigortacıya başvurulmuş olması gerekir:
“Komisyona gidilebilmesi için, sigortacılık yapan kuruluşla uyuşmazlığa düşen kişinin, uyuşmazlığa konu teşkil eden olay ile ilgili olarak sigortacılık yapan kuruluşa gerekli başvuruları yapmış ve talebinin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığını belgelemiş olması gerekir. Sigortacılık yapan kuruluşun, başvuru tarihinden itibaren onbeş iş günü içinde yazılı olarak cevap vermemesi de Komisyona başvuru için yeterlidir.”
Mahkemeye veya tüketici hakem heyetine taşınmış uyuşmazlık için Komisyona başvurulamaz (m.30/14). Hakem kararlarının kesinliği, itiraz ve temyiz yolu kanun metninde yazılı parasal sınırlara bağlıdır (m.30/12); bu tutarlar kanunda öngörülen yetkiyle artırılabildiğinden (m.30/22) başvuru tarihindeki güncel tutara bakılmalıdır. Aşağıdaki iki 4. Hukuk Dairesi kararı, Sigorta Tahkim Komisyonu itiraz hakem heyeti kararlarının temyizi üzerine verilmiştir.
İspat: Kanun, sorulan hususların önemli sayılmasına ilişkin karineyi (m.1435/1) ve sigortacının gerçek durumu bildiğinin sigorta ettirence ispatını (m.1438) ayrıca düzenler; incelenen kararlarda hastalığın varlığı, bilinmesi ve bağlantı gibi hususlar bilirkişi raporlarıyla araştırılmıştır. Hukuk Genel Kurulu kararında ayrıca sigortacının sözleşme öncesi aydınlatma yükümlülüğünü düzenleyen TTK m.1423 aktarılmıştır; Kurulun aktardığı metne göre aydınlatma açıklamasının verildiğinin ispatı sigortacıya aittir.
Yargı Kararlarında Beyan Yükümlülüğü
“sigorta şirketinin sorusu üzerine veya her hangi bir soru sorulmadan (dolayısı ile buna ilişkin bir form doldurulmadan) sigortalı, sözleşmesinin yapılması sırasında kendisinin bildiği ve sigortacının sözleşmeyi yapmamasını veya daha ağır şartlarla yapmasını gerektirecek bütün hâlleri sigortacıya bildirmekle yükümlü olup, formun doldurulmamış olması sigortalının sağlığına ilişkin konularda sigortacıya bildirimde bulunma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. … Kanun'da yer alan kasten gizleme ifadesi, kötüniyetle gizlemeyi değil, bildiği hâlde beyan etmeme hâlini de ifade etmektedir.”
Konut kredisi için yapılan ve her yıl yenilenen hayat sigortasında sigortalı vefat etmiş, sigortacı önceden var olan kalp hastalığının gizlendiğini savunmuştu. İlk derece mahkemesi, bilgilendirme formunun sigortalının imzasını taşımadığını ve soru formunun matbu düzenlendiğini gerekçe göstererek davayı kabul etmiş ve Özel Dairenin bozmasına direnmişti. Kurul, direnme kararını bozmuş; sözleşme anında hastalığın bulunup bulunmadığının, gizlenip gizlenmediğinin ve ölümle doğrudan illiyet bağının Adli Tıp Kurumundan alınacak heyet raporuyla belirlenmesini istemiştir. Kurul ölümün hastalıktan kaynaklandığına karar vermemiş, bu yönün araştırılmasını istemiştir. Aşağıdaki 2025 tarihli iki 4. Hukuk Dairesi kararında da kast, bağlantı ve proporsiyon ölçütleri aynı biçimde uygulanmıştır; TTK m.1435–1446’nın güncel metni, kararda aktarılan metinle aynıdır.
“Sigortalının poliçeden önceki rahatsızlığını bildirmediği ve bu bildirmeme halinin kast derecesinde (buradaki kastın kötüniyetle bildirmeme halini değil, bildiği halde beyansızlığı ifade ettiği dikkate alındığında) olduğu; bildirilmeyen hastalığın doğrudan ölüm nedeni olmadığı (bağlantının bulunmadığı) durumda, ödenen prim ile ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre (proporsiyon hesabıyla) tazminatın belirlenmesi, TTK'nın 1439/2 nci maddesi gereğidir.”
Sigortalı, haftada üç kez diyalize girmesini gerektiren böbrek yetmezliğini imzaladığı beyan formunda bildirmemiş; ölüm ise bu hastalıkla ilgisi olmayan bir ameliyat sonrası enfeksiyondan kaynaklanmıştı. Uyuşmazlık hakem heyeti başvuruyu proporsiyon uygulamadan büyük ölçüde kabul etmiş, itiraz hakem heyeti de itirazı reddetmişti. Daire, bağlantı bulunmasa da bildirmemenin kast derecesinde olduğunu kabul ederek, bu hastalığı olan bir adaydan alınması gereken primin araştırılmasını ve sigorta bedelinin proporsiyonla hesaplanmasını istemiş, kararı bozmuştur. Sonuç olaya özgüdür: tazminat ne tamamen reddedilmiş ne de tam ödenmiştir.
“bozma kararından sonra alınan bilirkişi raporuyla daha önce geçirilen rahatsızlık ile davaya konu sağlık giderlerine ilişkin rahatsızlık arasında illiyet bağı olmadığının tespit edildiği”
Özel sağlık sigortalısı, göz ameliyatı giderlerinin ödenmesini istemiş; sigortacı, yıllar önceki katarakt ameliyatının ilk başvurudaki sağlık beyanında bildirilmediğini savunmuştu. Hakem heyetleri önce talebi reddetmiş, kapatılan 17. Hukuk Dairesi bilirkişi raporu alınmadan karar verildiği için bozmuştu. Bozmadan sonra alınan raporda eski ameliyat ile yeni rahatsızlık arasında illiyet bağı bulunmadığı belirlenmiş, itiraz hakem heyeti gideri tamamen kabul etmiş; 4. Hukuk Dairesi bu kararı onamıştır. Sigortacı oransal sorumluluk itirazında da bulunmuştu; Daire, bozmaya uyulmakla oluşan kazanılmış haklara da değinerek temyizi reddetmiş, oransal hesap konusunu ayrıca tartışmamıştır. Bu nedenle karar, sağlık sigortasında bağlantı yoksa tam ödeme yapılacağı yönünde genel bir kural olarak okunmamalıdır.
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- Belgeleri toplayın: Teklif formu, sağlık beyanı, soru listesi, bilgilendirme formu ve poliçenin imzalı örnekleri; formu kimin doldurduğu ve imzalanıp imzalanmadığı sonucu etkileyebilir.
- Ret yazısını okuyun: Sigortacının cayma mı ettiği, prim farkı mı istediği, yoksa riziko sonrası ödemeyi mi reddettiği ayrı kurallara bağlıdır. Riziko öncesi cayma için on beş günlük süre, sigortacının ihlali öğrendiği tarihten başlar (m.1440/2).
- Bağlantıyı tıbbi olarak tartışın: Ölüm veya tedavi sebebi ile bildirilmeyen hastalık arasındaki ilişki bilirkişi raporuyla belirlenir; rapora itiraz edilmezse sonuç büyük ölçüde rapora dayanır.
- Kast ile bağlantıyı ayırın: Bağlantı yoksa, bilerek yapılan bildirmeme bile kural olarak tam ret değil, oransal ödeme sonucunu doğurur (m.1439/2).
- Başvuru yolunu seçin: Sigorta Tahkim Komisyonu, tüketici mahkemesi ve dava şartı arabuluculuk aynı uyuşmazlıkta birbirini etkileyebilir; mahkemeye veya tüketici hakem heyetine taşınmış uyuşmazlık için Komisyona başvurulamaz (m.30/14).
Sıkça Sorulan Sorular
Sigortada beyan yükümlülüğü ihlal edilirse sigortacı tazminatı tamamen reddedebilir mi?
Kural olarak hayır; sonuç, ihlalin ne zaman öğrenildiğine ve sigorta ettirenin kusur derecesine göre değişir. Riziko gerçekleşmeden öğrenilirse sigortacı on beş gün içinde cayabilir veya prim farkı isteyebilir (TTK m.1439/1, m.1440). Riziko gerçekleştikten sonra ihmal varsa ve ihlal tazminata veya rizikonun gerçekleşmesine etki edebilecek nitelikteyse ihmalin derecesine göre indirim yapılır. Ödeme borcu yalnız kast derecesindeki ihlal ile gerçekleşen riziko arasında bağlantı varsa tamamen ortadan kalkar; bağlantı yoksa tazminat, ödenen prim ile ödenmesi gereken prim arasındaki orana göre ödenir (m.1439/2).
Hayat sigortasında önceden var olan hastalık bildirilmezse sigorta bedeli ödenir mi?
Sonuç, bildirilmeyen hastalık ile ölüm arasındaki bağlantıya bağlıdır. Kanuna göre kast derecesindeki ihlalde, bildirilmeyen husus ile riziko arasında bağlantı varsa ödeme borcu ortadan kalkar; bağlantı yoksa bedel prim oranına göre (proporsiyonla) ödenir (TTK m.1439/2). İncelenen Yargıtay kararlarında hastalığı bildiği hâlde bildirmeyen sigortalının kusuru kast derecesinde sayılmış, ölümle bağlantısı bulunmayan hastalıkta proporsiyon hesabı istenmiştir. Bağlantının varlığı tıbbi bir sorundur; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu incelediği dosyada bunun Adli Tıp Kurumundan alınacak heyet raporuyla belirlenmesini istemiştir.
Sigortacının beyan yükümlülüğünün ihlali nedeniyle sözleşmeden cayma süresi ne kadardır?
Cayma, sigortacının bildirim yükümlülüğünün ihlal edildiğini öğrendiği tarihten itibaren on beş gün içinde sigorta ettirene bir beyanla bildirilir (TTK m.1440). Sigortacı cayma yerine prim farkı da isteyebilir; istenen fark on gün içinde kabul edilmezse sözleşmeden cayılmış sayılır (m.1439/1). Sigortacı bildirilmeyen hususun gerçek durumunu zaten biliyorsa cayamaz; bunu ispat yükü sigorta ettirendedir (m.1438). Sözleşme süresince riziko ağırlaşmasında fesih ve prim farkı için süre ise bir aydır (m.1445/1).
Sigorta yapılırken sağlık beyan formu doldurulmadıysa sigortada beyan yükümlülüğü ortadan kalkar mı?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2023 tarihli ve oy çokluğuyla verdiği bir kararında, formun doldurulmamış olmasının sigortalının sağlığına ilişkin bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını kabul etmiştir. Sigortacı yazılı bir soru listesi vermişse ise sigorta ettirene liste dışındaki hususlardan sorumluluk yüklenemez; önemli bir hususun kötüniyetle saklanması bunun istisnasıdır (TTK m.1436/1). Formun kim tarafından, nasıl doldurulduğu ve imzalanıp imzalanmadığı her dosyada ayrıca değerlendirilir.
Beyan yükümlülüğü nedeniyle reddedilen sigorta tazminatı için Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir mi?
Sigorta şirketi sigorta tahkim sistemine üyeyse başvurulabilir; sözleşmede özel bir hüküm bulunması gerekmez (5684 sayılı Kanun m.30/1). Önce sigortacıya başvurulmuş ve talebin kısmen ya da tamamen reddedildiği belgelenmiş olmalıdır; sigortacının on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de yeterlidir (m.30/13). Mahkemeye veya tüketici hakem heyetine taşınmış uyuşmazlık için Komisyona başvurulamaz (m.30/14). Hakem kararlarına itiraz ve temyiz, kanunda yazılı ve güncellenebilen parasal sınırlara bağlıdır (m.30/12, m.30/22).
İlgili Makaleler
- Kasko Sigortası Uyuşmazlıkları: Teminat Dışı Hâller, Alkol, Pert, Değer Kaybı, Rücu, Zamanaşımı, Tahkim
- İşyeri Yangını ve Sigortacının Sorumluluğu
- Tüketici Hakem Heyetine Başvuru
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli sigorta Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Sigorta Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Trafik Sigortasında Rücu: Sigortacının Sigortalıya ve Sürücüye Başvurusu, Münhasır İlliyet ve Zamanaşımı
- Güvence Hesabına Başvuru: Sigortasız, Kaçan ya da Çalıntı Aracın Verdiği Bedensel Zarar (5684 s.K. m.14)
- Yargıtay: Zorunlu Olmadığından Motosikletlinin Dizlik Takmaması Müterafik Kusur İndirimi Sebebi Değildir
- Maddi Hasarlı Trafik Kazasında Haklar
Anahtar kavramlar: sigortada beyan yükümlülüğü · TTK 1435 · TTK 1439 · sigortacının cayma hakkı · prim farkı · hayat sigortası önceden var olan hastalık · sağlık sigortası beyan yükümlülüğü · proporsiyon hesabı · illiyet bağı sigorta · sigorta tahkim komisyonu
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Sigortada Beyan Yükümlülüğünün İhlali: Sigortacı Tazminatı Reddedebilir mi? (TTK m.1435–1440)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/sigortada-beyan-yukumlulugunun-ihlali-ve-tazminatin-reddi-ttk-1435

























