Son gözden geçirme:
Maddi Hasarlı Trafik Kazasında Haklar
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Maddi hasarlı trafik kazasında zarar gören, onarım bedelinin yanında araçta kalan değer kaybını, aracın tamirde kaldığı süre için ikame araç veya araçtan mahrumiyet bedelini, ticari araçlarda kazanç kaybını ve çekici, ekspertiz gibi zorunlu masrafları isteyebilir; araç ekonomik pert olmuşsa zarar, rayiç değerden hurda (sovtaj) bedelinin düşülmesiyle bulunur. Tazminat; tehlike (kusursuz) sorumluluğu bulunan işletenden, kusurlu sürücüden ve poliçe limitiyle sınırlı olarak trafik sigortacısından müteselsilen istenebilir (2918 sayılı KTK m.85, m.91). Sigortacıya karşı dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru dava şartıdır; şirket 15 gün içinde cevap vermez veya cevap talebi karşılamazsa dava açılabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulabilir (KTK m.97). Talepler, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar; fiil suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa o süre uygulanır (KTK m.109).
Maddi hasarlı trafik kazasında zarar görenin haklarının kapsamlı rehberi: istenebilecek zararlar (onarım bedeli, araç değer kaybı, ikame araç/araçtan mahrumiyet, kazanç kaybı, ekonomik pert/sovtaj); işletenin tehlike (kusursuz) sorumluluğu (2918 sayılı KTK m.85); kusur ve müterafik kusur indirimi (m.86); zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) ve sigortacının poliçe limitiyle sorumluluğu (m.91); dava şartı olan sigortacıya yazılı başvuru ve Sigorta Tahkim (m.97); TBK haksız fiil hükümlerinin tamamlayıcı uygulanması (m.90); değer kaybının hesabı; zamanaşımı (m.109); görevli ve yetkili mahkeme (m.110) ile Yargıtay 17. Hukuk Dairesi kararları.
Maddi hasarlı trafik kazasında haklar rehberi; istenebilecek zararlar (onarım bedeli, araç değer kaybı, ikame araç/araçtan mahrumiyet, ekonomik pert), işletenin tehlike (kusursuz) sorumluluğu (2918 sayılı KTK m.85), kusur ve müterafik kusur indirimi (KTK m.86), zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) ve sigortacının poliçe limitiyle sorumluluğu (KTK m.91), dava şartı olan sigortacıya yazılı başvuru ve Sigorta Tahkim (KTK m.97), genel hükümlerin (TBK haksız fiil) tamamlayıcı uygulanması (KTK m.90), araç değer kaybının hesabı, zamanaşımı (KTK m.109 — iki/on yıl, ceza zamanaşımı), görevli ve yetkili mahkeme (KTK m.110) ile Yargıtay (17. Hukuk Dairesi) kararları.
Bir trafik kazasında sadece araç çarpışıp hasar görmüş, can kaybı veya yaralanma olmamışsa buna “maddi hasarlı trafik kazası” denir. Bu hâlde zarar gören kişinin hakları yalnızca onarım bedeliyle sınırlı değildir; aracın değer kaybı, kazadan dolayı araçtan yoksun kalınan süreye ilişkin ikame (kiralık) araç bedeli ve ticari araçlarda kazanç kaybı da talep edilebilir. Bu yazıda hangi zararların kimlerden ve hangi usulle isteneceği; işletenin sorumluluğunun niteliği; trafik sigortacısının (ZMSS) sorumluluğu ve limiti; değer kaybının hesabı; zamanaşımı ve görevli mahkeme, Yargıtay'ın yerleşik ölçütleriyle ele alınmaktadır.
Maddi Hasarlı Trafik Kazasında Hangi Zararlar İstenir?
Zarar görenin amacı, malvarlığını kaza hiç olmamış gibi eski hâline getirmektir (tam tazmin). Buna göre maddi hasarlı kazada başlıca şu kalemler talep edilebilir: aracın onarım (tamir) bedeli; onarımdan sonra dahi araçta kalan değer kaybı (ikinci el piyasa değerindeki düşüş); aracın tamirde kaldığı süre için ikame araç / araçtan mahrumiyet (kullanım kaybı) bedeli; ticari araçlarda kazanç kaybı; ve çekici, ekspertiz gibi zorunlu masraflar. Onarımı ekonomik olmayan (pert) araçlarda ise zarar, aracın rayiç değeri ile hurda (sovtaj) değeri arasındaki farktır.
Kimden Talep Edilir? İşleten, Sürücü ve Sigortacı
Zarar gören, tazminatı kural olarak şu kişilerden birlikte (müteselsilen) isteyebilir: aracın işleteni (genellikle ruhsat sahibi/malik), kazada kusurlu sürücü ve aracın zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortacısı. İşletenin sorumluluğu kusura değil, motorlu aracın yarattığı tehlikeye dayanan bir tehlike (kusursuz) sorumluluğudur; işleten, sürücüsünün ve yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.
“Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar. … İşleten ve araç işleticisi teşebbüsün sahibi, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.”
Kusur ve Müterafik Kusur (Tazminattan İndirim)
Tazminat, tarafların kusur oranlarına göre belirlenir; kusur, kural olarak kaza tespit tutanağı ve bilirkişi incelemesiyle saptanır. İşleten, yalnızca kazanın bir mücbir sebepten ya da zarar görenin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispatlarsa sorumluluktan kurtulur. Bunu ispatlayamasa bile, zarar görenin kazanın oluşumunda kendi kusuru (müterafik kusur) bulunduğunu kanıtlarsa, hâkim tazminat miktarını indirebilir.
“İşleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi, kendisinin veya eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru bulunmaksızın ve araçtaki bir bozukluk kazayı etkilemiş olmaksızın, kazanın bir mücbir sebepten veya zarar görenin veya bir üçüncü kişinin ağır kusurundan ileri geldiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur. Sorumluluktan kurtulamayan işleten veya araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibi, kazanın oluşunda zarar görenin kusurunun bulunduğunu ispat ederse, hakim, durum ve şartlara göre tazminat miktarını indirebilir.”
Trafik Sigortası (ZMSS): Sigortacının Sorumluluğu, Limit ve Başvuru Şartı
Her motorlu araç işleteni, zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası) yaptırmak zorundadır. Sigortacı, kusurlu aracın işletenine düşen sorumluluğu poliçedeki (zorunlu sigorta) limitine kadar üstlenir; bu yönüyle sigortacının sorumluluğu hem kusur oranıyla hem de poliçe limitiyle sınırlıdır. Zarar gören, sigortacıya doğrudan başvurabilir ve dava açabilir; ancak dava açmadan önce sigortacıya yazılı başvuru yapılması bir dava şartıdır. Sigortacı 15 gün içinde cevap vermez veya cevap talebi karşılamazsa, zarar gören mahkemede dava açabilir veya Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilir. Sigortası olmayan ya da tespit edilemeyen (kaçan) araçların yol açtığı maddi zararlarda devreye Güvence Hesabı girebilir.
“İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur. … Geçerli teminat tutarları üzerinden zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir.”
“Zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.”
Araç Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır?
Araç değer kaybı, kaza onarıldıktan sonra bile aracın ikinci el piyasa değerinde meydana gelen kalıcı düşüştür. Yargıtay'ın yerleşik ölçütüne göre değer kaybı; aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el rayiç değeri ile onarıldıktan sonraki ikinci el değeri arasındaki fark olarak hesaplanır. Hesapta aracın markası, modeli, kaza tarihindeki yaşı ve kilometresi, hasarın nitelik ve büyüklüğü ile varsa önceki (eski) hasarları dikkate alınır; bu nedenle hesabın, hasar konusunda uzman bir bilirkişiye (makine mühendisine) yaptırılması gerekir. Değer kaybı, kusurlu sürücü ve onun trafik sigortacısından (poliçe limitinde) istenir.
Onarım mı, Pert mi? (Ekonomik Pert / Sovtaj)
Aracın onarımı teknik veya ekonomik olarak mümkün değilse (onarım bedeli aracın rayiç değerini aşıyorsa) araç ekonomik pert (total) sayılır. Bu durumda zarar, onarım bedeli değil; aracın olay tarihindeki piyasa rayiç değerinden hurda (sovtaj) bedelinin düşülmesiyle bulunan tutardır. Böylece zarar gören, hem hurdayı elinde tutup hem de aracın tam değerini alarak zenginleşemez; tazminat gerçek zararı karşılar.
Genel Hükümler: TBK Haksız Fiil ve Tam Tazmin
Trafik kazasından doğan sorumluluk, özünde bir haksız fiil sorumluluğudur. Karayolları Trafik Kanunu'nda düzenlenmeyen hususlarda, Türk Borçlar Kanunu'nun haksız fiile ilişkin hükümleri (tam tazmin, zararın ve kusurun belirlenmesi, denkleştirme vb.) tamamlayıcı olarak uygulanır.
“Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar bu Kanunda … öngörülen usul ve esaslara tabidir. … Söz konusu tazminatlar ve manevi tazminata ilişkin olarak bu Kanunda … düzenlenmeyen hususlar hakkında 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun haksız fiillere ilişkin hükümleri uygulanır.”
Zamanaşımı
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazmini talepleri, zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Kaza aynı zamanda bir suç (örneğin taksirle yaralama) oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, bu uzamış (ceza) zamanaşımı maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Tazminat yükümlüsüne karşı kesilen zamanaşımı, sigortacıya karşı da kesilmiş sayılır.
“Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.”
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Karayolları Trafik Kanunu'ndan doğan sorumluluk davaları — aracın işleteni Devlet veya kamu kuruluşu olsa dahi — adli yargıda görülür. Görevli mahkeme, davanın tarafına göre belirlenir: yalnızca kusurlu sürücü/işletene karşı açılan haksız fiil davası kural olarak asliye hukuk mahkemesinde; sigorta şirketine karşı açılan davalar ise ticari iş niteliğiyle asliye ticaret mahkemesinde görülür. Yetki bakımından dava; sigortacının şubesinin veya acentenin bulunduğu yer ile kazanın olduğu yer mahkemelerinde açılabilir; ayrıca zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
“İşleteni veya sahibi Devlet ve diğer kamu kuruluşları olan araçların sebebiyet verdiği zararlara ilişkin olanları dâhil, bu Kanundan doğan sorumluluk davaları, adli yargıda görülür. … Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde de açılabilir.”
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar, araç değer kaybının hesabı, ekonomik pertte (sovtaj) zararın belirlenmesi ve trafik sigortacısının poliçe/limitle sorumluluğuna ilişkindir. Trafik kazası kaynaklı tazminat davaları uzun yıllar Yargıtay 17. Hukuk Dairesinde görülmüş; bu Dairenin kapatılmasından sonra söz konusu işler, Yargıtay'ın güncel iş bölümü kararlarıyla diğer hukuk dairelerine devredilmiştir. Kararların tamamı resmî karar veri tabanından tam metin olarak doğrulanmıştır.
Araç değer kaybının hesabı (rayiç değer farkı yöntemi), ikame araç ve alacağın likit olmaması
“Dava, trafik kazası sonucu oluşan araç değer kaybı ve araç mahrumiyet bedelinin tahsili için başlatılan icra takibine vaki itirazın iptali istemine ilişkindir. … mahkemece; davacı aracının eski hasarlarının araştırılması ve gerekli belgelerin temininden sonra, araç değer kaybı konusunda hesap yapmaya ehil başka bir makine mühendisi bilirkişiden, tüm dosya kapsamına göre; davacı aracında kaza nedeniyle oluşan hasarın onarım bedelinin ayrıca hesap edilmesi suretiyle, hasarın nitelik ve niceliği, aracın modeli, markası, kaza tarihindeki yaşı, kilometresi gibi hususlar gözönünde bulundurularak, kaza tarihi itibariyle serbest piyasadaki 2. el piyasa rayiç değeri (hasarsız haliyle) ile aracın hasarı onarıldıktan sonraki haline göre serbest piyasadaki 2. el piyasa değeri arasındaki fark (aradaki farkın değer kaybı olarak kabul edilmesi) … bir rapor alınıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı olduğu biçimde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.”
Sigortacının sorumluluğu poliçedeki (zorunlu sigorta) limitiyle sınırlıdır
“2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 91. maddesi ve Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A-1. maddesinde, sigortacının poliçede belirtilen aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet vermiş olmasından dolayı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'na göre işletene düşen hukuki sorumluluğu zorunlu sigorta limitlerine kadar temin edeceği düzenlenmiştir. Karayolları Trafik Kanunu'na göre zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunludur.”
Onarım mümkün değilse zarar: rayiç değerden hurda (sovtaj) bedelinin düşülmesi
“… davaya konu trafik kazası sebebiyle … sovtaj bedeli tespit edilip, olay tarihi itibariyle belirlenen piyasa rayiç değerinden sovtaj bedelinin mahsubu ile zararın hesaplanması yönünden ayrıntılı, gerekçeli, denetime elverişli ek rapor alınarak sonucuna göre hüküm kurulması gerekirken yazılı olduğu biçimde karar verilmesi doğru görülmemiştir.”
Sıkça Sorulan Sorular
Maddi hasarlı kazada onarım bedelinin yanında başka ne isteyebilirim?
Onarım bedelinin yanında; aracınızda kalan değer kaybını, aracın tamirde kaldığı süre için ikame (kiralık) araç veya araçtan mahrumiyet bedelini, ticari araçta kazanç kaybını ve çekici/ekspertiz gibi zorunlu masrafları talep edebilirsiniz. Araç ekonomik pert olduysa zarar, rayiç değer ile hurda değeri arasındaki farktır.
Araç değer kaybını kimden isterim?
Değer kaybı, kusurlu sürücüden, aracın işleteninden ve onların zorunlu trafik sigortacısından (poliçe limitiyle sınırlı olarak) istenebilir. Sigortacıya başvurunun reddi hâlinde dava veya Sigorta Tahkim Komisyonu yoluna gidilir.
Değer kaybı nasıl hesaplanır?
Yargıtay ölçütüne göre değer kaybı, aracın kaza tarihindeki hasarsız ikinci el rayiç değeri ile onarıldıktan sonraki ikinci el değeri arasındaki farktır. Hesapta aracın markası, modeli, yaşı, kilometresi, hasarın büyüklüğü ve varsa eski hasarları dikkate alınır; bu nedenle uzman (makine mühendisi) bilirkişi raporu gerekir.
Dava açmadan önce sigorta şirketine başvurmak zorunda mıyım?
Evet. Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortacısına karşı dava açmadan önce, sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunmak bir dava şartıdır. Sigortacı 15 gün içinde cevap vermez veya cevap talebi karşılamazsa dava açabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurabilirsiniz (KTK m.97).
Karşı tarafın trafik sigortası yoksa ya da araç kaçtıysa ne olur?
Sigortası bulunmayan veya tespit edilemeyen (kaçan) araçların yol açtığı bedensel zararlarda Güvence Hesabı devreye girer; maddi (mal) zararlarda ise Güvence Hesabının sorumluluğu sınırlıdır. Bu hâlde tazminat öncelikle kusurlu sürücü ve işletenden istenir; somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.
Maddi hasarlı trafik kazasında tazminat zamanaşımı süresi nedir?
Maddi zararlar için kural olarak, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıllık zamanaşımı uygulanır. Kaza aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa, bu uzamış (ceza) zamanaşımı maddi tazminat için de geçerlidir (KTK m.109).
Çapar Hukuk, Trafik Kazası Tazminat Hukuku kapsamında maddi hasarlı kazalarda onarım bedeli, araç değer kaybı, ikame araç ve kazanç kaybı taleplerini; sigorta şirketine başvuru, Sigorta Tahkim ve dava süreçleri dâhil olmak üzere zarar görenin haklarını eksiksiz takip eder.
İlgili Makaleler
- Trafik Kazasında Araç Değer Kaybı Tazminatı Nasıl Alınır?
- Ölümlü Trafik Kazasında Tazminat: Destekten Yoksun Kalma ve Hesap Esasları
- İşyeri Yangını ve Sigortacının Sorumluluğu
- Trafik Sigortasında Rücu: Sigortacının Sigortalıya ve Sürücüye Başvurusu, Münhasır İlliyet ve Zamanaşımı
- Yargıtay: Zorunlu Olmadığından Motosikletlinin Dizlik Takmaması Müterafik Kusur İndirimi Sebebi Değildir
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli trafik kazası tazminatı Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Trafik Kazası Tazminat Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Yargıtay: Zorunlu Olmadığından Motosikletlinin Dizlik Takmaması Müterafik Kusur İndirimi Sebebi Değildir
- PMF 1931’den TRH 2010’a: Bedensel Zarar ve Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hesabında Yaşam Tablosu
- Kasko Sigortası Uyuşmazlıkları: Teminat Dışı Hâller, Alkol, Pert, Değer Kaybı, Rücu, Zamanaşımı, Tahkim
Anahtar kavramlar: maddi hasarlı trafik kazası · trafik kazası tazminatı · araç değer kaybı · ikame araç bedeli · araçtan mahrumiyet · kazanç kaybı · ekonomik pert · sovtaj hurda bedeli · onarım bedeli · işletenin sorumluluğu · tehlike sorumluluğu kusursuz sorumluluk · müterafik kusur · zorunlu mali sorumluluk sigortası · trafik sigortası · poliçe limiti · sigortacıya başvuru dava şartı
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Maddi Hasarlı Trafik Kazasında Haklar”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/maddi-hasarli-trafik-kazasinda-haklar

























