Son gözden geçirme:
Bayilikte Yeniden Satış Fiyatı, Münhasırlık, Rekabet Yasağı: Beş Yıl Sınırı, Grup Muafiyeti (4054 m.4, 5, 56)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Bayilik sözleşmesi bir dikey anlaşmadır ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine takılabilir. 2002/2 sayılı Tebliğ, sağlayıcının ilgili pazardaki payı %30’u aşmıyorsa bu anlaşmalara grup muafiyeti tanır; ancak bayinin satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi (sabit veya asgari fiyat) muafiyeti bütünüyle düşürür. Sağlayıcının azami satış fiyatı belirlemesi veya fiyat tavsiye etmesi, baskı veya teşvikle sabit ya da asgari fiyata dönüşmedikçe grup muafiyeti kapsamında mümkündür. Bayiye getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli ya da beş yıldan uzunsa muafiyetten yararlanamaz; zımnen beş yılı aşacak şekilde yenilenebilen yükümlülük belirsiz süreli sayılır. Kanun’un 4. maddesine aykırı anlaşma geçersizdir ve edimlerin ifası istenemez (m.56). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, akaryakıt bayiliklerinde bayilik ile ona bağlı intifa ve kira sözleşmelerini tek dikey anlaşma saymıştır.
Bayilik sözleşmesinde sabit veya asgari satış fiyatı grup muafiyetini düşürür; rekabet etmeme yükümlülüğü beş yılı aşarsa muafiyetten yararlanamaz. Yazı; %30 pazar payı eşiğini, münhasırlığı, intifa sözleşmelerini ve 4054 sayılı Kanun m.56 geçersizliğini Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Rekabet Kurulu kararlarıyla anlatır.
Bayilik ve dağıtım sözleşmelerinde yeniden satış fiyatı, münhasırlık ve rekabet etmeme yükümlülüğü: 4054 sayılı Kanun, 2002/2 sayılı Tebliğ, beş yıllık süre sınırı ve sınırı aşan sözleşmelerin akıbeti.
Bayilik Sözleşmesi Rekabet Hukukunda Nedir?
Bir üretici ya da toptancının mallarını kendi adına alıp yeniden satan bayi, distribütör veya franchise alan işletmeyle yaptığı sözleşme, rekabet hukukunda “dikey anlaşma” olarak ele alınır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesine göre dikey anlaşma, üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmadır. Akaryakıt bayiliği ve bölge distribütörlüğü tipik örneklerdir.
Bu yazı üç sık hükmü ele alır: bayinin satış fiyatına karışılması, bölge veya müşteri münhasırlığı ve rakip ürün satma yasağı. Rakipler arası fiyat anlaşmaları ve rekabet ihlalinden doğan tazminat davası ayrı konulardır. Tacirler arası genel haksız rekabet davası için haksız rekabet davası yazısına bakılabilir.
“Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.
… a) Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi,
… e) Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması,”
Madde yalnız rakipler arasındaki (yatay) anlaşmaları değil, sağlayıcı ile bayi arasındaki dikey anlaşmaları da kapsar. (e) bendinde münhasır bayilik ayrık tutulmuştur; bu, münhasırlığın her durumda serbest olduğu anlamına gelmez, sınırı Tebliğ çizer.
Grup Muafiyeti ve %30 Pazar Payı Eşiği
4. maddeye giren her anlaşma yasak sonuç doğurmaz. Kanun’un 5. maddesi, dört şart birlikte gerçekleşirse anlaşmayı 4. maddeden muaf tutar ve Rekabet Kurulu’na belirli anlaşma türleri için grup muafiyeti tebliği çıkarma yetkisi verir. Bu maddenin birinci fıkrası 16.6.2020 tarihli 7246 sayılı Kanunla değiştirilmiş, Kurul’a başvuru imkânını düzenleyen ikinci fıkra da aynı Kanunla eklenmiştir.
“Aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı halinde, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararları 4 üncü madde hükümlerinin uygulanmasından muaftır:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması.
… Kurul, birinci fıkrada gösterilen şartların gerçekleşmesi halinde, belirli konulardaki anlaşma türlerine bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını gösteren tebliğler çıkarabilir.”
Dikey anlaşmalar için çıkarılan tebliğ, 14.07.2002 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’dir. Mevzuat Bilgi Sistemi’nde bu yazının hazırlandığı tarihte yürürlükteki metin, 2003, 2007 ve son olarak 5.11.2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişikliklerle oluşan metindir; sistemde 2022’den bu yana dikey anlaşmalara ilişkin yeni bir grup muafiyeti tebliği görülmemektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ, başka bir grup muafiyeti tebliğinin kapsamına giren anlaşmalara uygulanmaz.
“Bu Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %30’u aşmaması durumunda uygulanır.”
Pazar payı bir önceki yılın verisiyle hesaplanır. Pay başlangıçta %30’u aşmayıp sonra %35’e kadar çıkarsa muafiyet eşiğin ilk aşıldığı yılı izleyen iki yıl; %35’in üzerine çıkarsa izleyen bir yıl daha sürer ve bu iki imkân birleştirilerek iki takvim yılı aşılamaz (Tebliğ m.6/A). Rakip teşebbüsler arasındaki dikey anlaşmalar kural olarak muafiyetten yararlanamaz. Muafiyet koşullarını taşıyan anlaşmaların Kurul’a bildirilmesi zorunlu değildir (m.9). Eşiği aşan sağlayıcının sözleşmesi kendiliğinden yasak olmaz; ancak 4. madde kapsamına giriyorsa 5. maddedeki şartları ayrıca karşılamalıdır.
Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesi
En ağır sonuç doğuran hüküm, sağlayıcının bayinin satış fiyatını belirlemesidir; Tebliğ bunu anlaşmanın tamamını muafiyet dışına çıkaran sınırlamalar arasında sayar.
“a) Alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi. Şu kadar ki; taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkündür.”
Buna göre sağlayıcı “bu ürünü en fazla şu fiyata sat” diyebilir, bir tavsiye fiyat listesi gönderebilir. Yasak alan, bayinin bu fiyatın altına inmesinin engellenmesidir: taban fiyat, fiyatı düşüren bayinin iskontosunun iptali ya da iş ilişkisini sonlandırma tehdidi gibi araçlar tavsiye fiyatı fiilen asgari fiyata çevirir. Sözleşme metninde “tavsiye” yazması yetmez; uygulamada nasıl işlediğine bakılır.
Güncel bir örnek, Rekabet Kurulu’nun 22.04.2026 tarihli ve 26-15/429-160 sayılı kararıdır. Kozmetik ve kişisel bakım ürünleri sağlayan bir teşebbüs hakkındaki soruşturmada Kurul; distribütörlük sözleşmesinde “piyasa fiyatını bozacak iskonto” uygulayan bayinin aldığı iskontonun iptal edileceğinin öngörüldüğünü, e-ticaret sözleşmesinde taban fiyat listesine uyulacağının kararlaştırıldığını ve satış temsilcilerinin yazışmalarında bayilerden fiyatların “düzeltilmesinin” istendiğini tespit etti. Kurul, “alıcının yeniden satış fiyatının sağlayıcı tarafından belirlenmesi uygulamaları 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanan eylemler arasında yer almaktadır” dedi ve kendi içtihadında fiyata müdahalenin çoğunlukla amaç bakımından rekabet kısıtı sayıldığını, bu tür uygulamaların 5. madde kapsamında muafiyet almasının da mümkün olmadığının kabul edildiğini belirtti. Teşebbüs ihlali kabul edip uzlaşma metni sundu; Kurul idari para cezasında %25 indirim uygulayarak soruşturmayı bu iddia bakımından uzlaşmayla sonlandırdı. Bu bir yargı kararı değildir; yargı denetiminden geçip geçmediği bu yazının kaynaklarında görülmemektedir. Kararda aktarılan yönetmelik hükmüne göre idari para cezası ve uzlaşma metnindeki hususlar uzlaşma tarafınca dava konusu yapılamaz.
Münhasırlık: Bölge, Müşteri ve Tek Alıcı
Tebliğ, bayinin satacağı bölge ve müşterileri kısıtlamayı kural olarak muafiyet dışı sayar; ancak dört istisna tanır. Bayilik sözleşmeleri bakımından en önemlisi birinci istisnadır.
“b) Aşağıdaki haller dışında, alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirilmesi.
1) Alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması,”
Uygulamada bunun anlamı şudur: sağlayıcı, bir ildeki bayisine “komşu ildeki bayinin bölgesinde reklam yapma, müşteri arama” diyebilir (aktif satış kısıtı). Buna karşılık o bölgeden kendiliğinden gelen müşteriye satışı yasaklamak (pasif satış kısıtı) istisnaya girmez. Diğer istisnalar toptancı, seçici dağıtım ve birleştirilecek parçalarla ilgilidir.
Sağlayıcının malı Türkiye’de yalnız tek bir alıcıya satmayı üstlendiği “tek alıcıya sağlama” yükümlülüğünde ise muafiyet için ayrıca alıcının, malları aldığı ilgili pazardaki payının %30’u aşmaması gerekir (Tebliğ m.2 ve m.3/h).
Rekabet Etmeme Yükümlülüğü ve Beş Yıllık Süre
Tebliğ’in 3. maddesine göre rekabet etmeme yükümlülüğü, bayinin anlaşma konusu mallarla rekabet eden malları üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen her türlü doğrudan veya dolaylı yükümlülüktür. Bayinin bir önceki takvim yılındaki alımlarının %80’inden fazlasını sağlayıcıdan almasını öngören alım taahhüdü de bu kapsamdadır.
“a) Alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü.
… Rekabet etmeme yükümlülüğünün yukarıda belirtilen süreyi aşacak şekilde zımnen yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli sayılır.”
Bu hükmün yaptırımı, m.4’teki fiyat kısıtından farklıdır: Tebliğ’in 5. maddesi muafiyetin “yükümlülüklere” uygulanmayacağını söyler. Yazının çıkarımı, beş yılı aşan rekabet yasağının muafiyet dışında kaldığı, sözleşmenin diğer hükümlerinin ise kendi koşullarına göre ayrıca değerlendirileceğidir. Sık görülen tuzak “sözleşme taraflarca feshedilmedikçe birer yıl uzar” kaydıdır: toplam süre beş yılı aşabiliyorsa yükümlülük belirsiz süreli sayılır.
İki istisna vardır. Tesis arazisiyle birlikte sağlayıcıya aitse ya da sağlayıcı bu tesis üzerinde bayiyle bağlantısız üçüncü kişilerden kullanım hakkı edinmişse, yükümlülük tesisin kullanıldığı süreye bağlanabilir; beş yılı aşan kısım yalnız o tesisteki faaliyeti kapsar. Sözleşme sonrası rekabet yasağı ise rakip mallarla ve bayinin tesis veya arazisiyle sınırlı ve know-how’ı korumak için zorunluysa en çok bir yıl getirilebilir (m.5/b).
Akaryakıt bayiliklerinde sorun, bayilik sözleşmesinin beş yıllık yapılması ama aynı istasyon taşınmazı üzerinde dağıtım şirketi lehine 15–20 yıllık intifa hakkı veya uzun süreli kira kurulmasıdır. Rekabet Kurulu, 2003/3 sayılı Tebliğ ile beş yıla indirilen sürenin geçiş dönemini 26.1.2006 tarihli ve 06-04/55-13 sayılı kararında ele aldı. Bir akaryakıt dağıtım şirketi ile bayisi arasındaki sözleşmede Kurul, kalan süre beş yılı aşıyorsa beş yıla indirilmesinin yeterli olduğunu, bunun sağlayıcının yalnız mevzuata uyuma yönelik tek taraflı bildirimiyle de yapılabileceğini kabul etti ve sözleşmenin grup muafiyetinden yararlandığına karar verdi. Kararın yargı denetimine konu olup olmadığı bu yazının kaynaklarında görülmemektedir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, aşağıda aktarılan kararlarında Kurul’un bu dönemdeki kararlarına dayanarak 18.09.2005’ten önce yapılmış ve süresi beş yılı aşan sözleşmelerin en geç 18.09.2010’a kadar, bu tarihten sonra yapılanların ise yapıldıkları tarihten itibaren en fazla beş yıl muafiyetten yararlanabileceğini kabul etmiştir.
Sözleşmenin Geçersizliği ve Tasfiyesi (m.56)
Grup muafiyeti dışında kalmak tek başına 4. maddenin ihlal edildiği anlamına gelmez; m.56 geçersizliği 4. maddeye aykırılık hâlinde doğar.
“Bu Kanunun 4 üncü maddesine aykırı olan her türlü anlaşma ile teşebbüs birlikleri kararı geçersizdir. Bu anlaşmalardan ve kararlardan doğan edimlerin ifası istenemez. Daha önce yerine getirilmiş edimlerin geçersizliği nedeniyle geri istenmesi halinde tarafların iade borcu Borçlar Kanununun 63 ve 64 üncü maddelerine tabidir.
Borçlar Kanununun 65 inci maddesi hükmü bu Kanundan doğan ihtilaflara uygulanmaz.”
Sonuçlar üç başlıkta toplanabilir. Birincisi, geçersiz hükme dayanılarak ifa istenemez: beş yılı aşan dönem için bayiden rakip ürün satmaması, asgari alım ya da cezai şart talep edilmesi bu nedenle tartışmalı hâle gelir. İkincisi, önceden yapılan edimler sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri istenebilir; madde metni Borçlar Kanunu’nun 63 ve 64. maddelerine atıf yapar (bu atıf mülga 818 sayılı Kanun dönemine aittir; Hukuk Genel Kurulu kararında aktarılan istemde de “mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu” diye anılmıştır). Üçüncüsü, tazminat istemidir; bu yazının kapsamı dışındadır.
Kanun “anlaşma geçersizdir” der; geçersizliğin sözleşmenin tamamına mı, yalnız aykırı hükme ya da süreye mi yayılacağını ayrıca söylemez. Aşağıdaki kararlarda Hukuk Genel Kurulu, akaryakıt bayiliklerinde 18.09.2005’ten önce bayilikle bağlantılı olarak yapılan on beş-yirmi yıllık kira ve intifa sözleşmelerinin 18.09.2010 itibarıyla geçersiz hâle geldiğini, bu tarihten sonra yapılan sözleşmelerin ise yapıldıkları tarihten itibaren en fazla beş yıl grup muafiyetinden yararlanabileceğini kabul etmiştir. Bu, olaya özgü kararlardan çıkan bir sonuçtur; her dağıtım sözleşmesine aynen uygulanamaz.
Usul: Kurul’a Başvuru, Muafiyetin Geri Alınması ve Dava
Taraflar, anlaşmalarının muafiyet şartlarını taşıdığının tespiti için Rekabet Kurumu’na başvurabilir (Kanun m.5/2). Grup muafiyetinden yararlanan bir anlaşmanın 5. maddedeki koşullarla bağdaşmaz etkiler doğurduğu tespit edilirse Kurul, görüş aldıktan sonra muafiyeti geri alabilir (Tebliğ m.6). Paralel ağlar ilgili pazarın %50’sinden fazlasını kapsıyorsa Kurul ayrı bir tebliğle belirli sınırlamaları muafiyet dışına çıkarabilir.
Bu yazıda aktarılan, bayi ile sağlayıcı arasındaki alacak, iade ve fesih uyuşmazlıklarına ilişkin Yargıtay kararlarının hepsi ticaret mahkemesinde başlamıştır; görevli mahkeme bu yazıda ayrıca doğrulanmamıştır. Zamanaşımı ve harç bakımından bu yazı ayrı doğrulama yapmamıştır; süre talep türüne göre ayrıca incelenmelidir. Hukuk Genel Kurulu’nun 2015 tarihli kararında aktarılan ve Özel Daire’nin davacı temyizini reddettiği ilk derece kararı, dava zamanlamasının da önemli olduğunu gösterir: sözleşme ve intifa hakkı devam ederken açılan iade davası esastan reddedilmiştir.
Yargı Kararlarında Beş Yıl Sınırı ve İntifa Sözleşmeleri
Aşağıdaki üç Hukuk Genel Kurulu kararı, beş yıl sınırının nasıl hesaplandığını, sınırı aşan intifa sözleşmelerinin akıbetini ve iade davasının ne zaman açılabileceğini gösterir.
“bayiilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresine etki eden intifa sözleşmeleri ve kira sözleşmelerinin tamamının tek bir dikey anlaşma olarak kabul edildiği, 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve süresi beş yılı aşan sözleşmelerin “azami hadde indirme” ilkesi gereğince 18.09.2010 tarihine kadar, 18.09.2005 tarihinden sonra yapılmış olan sözleşmelerin ise yapıldıkları tarihten itibaren en fazla beş yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğde düzenlenen grup muafiyetinden yararlanabileceği aşikardır. Dolayısıyla taraflar arasında imzalanan dava konusu sözleşme, 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olsa da süresi beş yılı aşmadığından belirtilen kapsam dahilinde değildir.”
Olayda bir yıllık akaryakıt bayilik sözleşmesi, süresi dolmadan yapılan zeyilnameyle zeyilname tarihinden itibaren beş yıl uzatılmıştı. Dağıtım şirketi sözleşmeyi ilk sözleşme tarihinden beş yıl geçtikten sonra feshetti. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, beş yılın ilk sözleşme tarihinden işlediğini, feshin bu süreden sonra yapıldığını ve haklı sayılması gerektiğini kabul ederek kararı bozmuştu. İlk derece mahkemesi direndi; Hukuk Genel Kurulu direnmeyi oy birliğiyle uygun buldu: zeyilnameyle belirlenen süre beş yılı aşmadığından sözleşme zeyilnamedeki tarihe kadar sürecekti ve fesih bu tarihten önce yapılmıştı. Dairenin gerekçesi ile Genel Kurul’un sonucu farklıdır; diğer itirazlar için dosya Daire’ye gönderilmiştir. Bu yazının çıkarımı: beş yılı aşmayan sözleşme, süresince bağlayıcıdır.
“Rekabet Kurulu kararı gereğince 18.09.2005 tarihinden önce bayilik sözleşmeleri ile bağlantılı olarak yapılan on beş- yirmi yıl süreli kira ve intifa sözleşmeleri 18.09.2010 tarihi itibariyle geçersiz hâle gelmişlerdir. O hâlde taraflar arasındaki sözleşme geçersiz hâle geldiğinden ve hukukî sebep sonradan ortadan kalkmış olduğundan davacı dağıtım şirketi varsa sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde bayiden alacak hakkını talep edebilecektir.”
Olayda dağıtım şirketi lehine yirmi yıllık intifa kurulmuş, ilişki 18.09.2010’da sona erdirilmişti. Şirket, istasyon binası ve zemin betonu gibi kalıcı yatırımların kalan süreye düşen bedelini istedi. Genel Kurul ret kararında direnmeyi bozdu; keşifle yatırımların yapılıp yapılmadığı, fesihten sonra bayice kullanılıp kullanılmadığı ve taşınmaza değer katıp katmadığı araştırılmalıydı.
“Mahkemece, taraflar arasındaki sözleşmenin dava tarihi itibariyle devam ettiği, sözleşmenin fesih şartlarının gerçekleşmediği, tarafların fesih iradelerini bildirmedikleri, dolayısı ile henüz sözleşme ayakta ve taraflar arasında geçerli iken verilenlerin iadesinin istenemeyeceği gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiştir.”
Burada 17 yıllık intifa için ödenen bedelin beş yılı aşan kısmının iadesi istenmişti. Mahkeme, sözleşme ve intifa dava tarihinde yürürlükte olduğu için davayı reddetti; Özel Daire davacının temyizini reddetti. Genel Kurul’a yalnız vekâlet ücreti uyuşmazlığı geldi ve Kurul, reddin esastan verildiğini, davalı yararına nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğini oy çokluğuyla kabul etti.
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- Önce pazar payı: Sağlayıcının payı %30’u aşıyorsa Tebliğ’in güvenli alanı yoktur.
- Fiyat hükümleri: “Tavsiye” ve “azami” fiyat yazmak yetmez. Taban fiyat listesi, indirim yapan bayiye prim veya iskonto kesintisi ya da iş ilişkisini sonlandırma gibi yaptırımlar tavsiye fiyatı asgari fiyata çevirebilir. Satış ekibinin mesajları da delil olarak kullanılmıştır.
- Süre ve yenileme: Rekabet etmeme yükümlülüğünü beş yılla sınırlayın; “feshedilmezse kendiliğinden uzar” kaydı toplam süreyi beş yılın üzerine taşıyorsa yükümlülük belirsiz süreli sayılır.
- Münhasırlık: Bölge münhasırlığında yalnız aktif satış kısıtlanabilir; kendiliğinden gelen müşteriye satış yasağı muafiyeti düşürebilir.
- Tasfiye ve zamanlama: İade istenecekse sözleşmenin sona erme tarihi, yatırımın taşınmaza kattığı değer ve dava tarihi birlikte değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bayilik sözleşmesinde sağlayıcı bayinin satış fiyatını belirleyebilir mi?
Kural olarak hayır. 2002/2 sayılı Tebliğ’e göre bayinin kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi, anlaşmanın tamamını grup muafiyeti dışına çıkarır. Sağlayıcı azami satış fiyatı belirleyebilir veya fiyat tavsiye edebilir; ancak bu fiyat baskı ya da teşvikle sabit veya asgari fiyata dönüşmemelidir. Rekabet Kurulu, taban fiyat listesi ve iskonto iptali gibi uygulamaları yeniden satış fiyatının belirlenmesi saymıştır.
Bayilik sözleşmesinde rekabet yasağı en fazla kaç yıl olabilir?
Grup muafiyetinden yararlanmak için bayiye getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü beş yılı aşmamalıdır; belirsiz süreli veya zımnen beş yılı aşacak şekilde yenilenebilen yükümlülük muafiyet dışında kalır. Tesis sağlayıcıya aitse ya da sağlayıcı bu tesis üzerinde bayiyle bağlantısız üçüncü kişilerden kullanım hakkı edinmişse süre tesisin kullanıldığı süreye bağlanabilir. Sözleşme bittikten sonraki rekabet yasağı ise Tebliğ’deki koşullarla en çok bir yıldır.
Akaryakıt bayiliğinde beş yılı aşan intifa sözleşmesi geçerli midir?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre beş yılı aşan kısım grup muafiyetinden yararlanamaz: bayilik ile ona bağlı intifa ve kira sözleşmeleri tek dikey anlaşma sayılır. 18.09.2005’ten önce yapılan ve beş yılı aşan sözleşmeler en geç 18.09.2010’a kadar, sonra yapılanlar ise yapıldıkları tarihten itibaren en fazla beş yıl muafiyetten yararlanır. Sonuç her olayın sözleşme yapısına göre değerlendirilir.
Rekabet Kanunu’na aykırı bayilik sözleşmesinde ödenen bedel geri istenebilir mi?
4054 sayılı Kanun’un 56. maddesine göre 4. maddeye aykırı anlaşma geçersizdir ve önceden yerine getirilmiş edimlerin iadesi sebepsiz zenginleşme kurallarına tabidir. Hukuk Genel Kurulu, 18.09.2005’ten önce yapılmış uzun süreli intifa ve kira sözleşmelerinin 18.09.2010 itibarıyla geçersiz hâle gelmesi üzerine yapılan kazandırmaların sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre tasfiye edileceğini kabul etmiştir. Ancak sözleşme ve intifa hakkı devam ederken açılan iade davası esastan reddedilmiştir; yatırım bedeli isteniyorsa yatırımın taşınmaza değer kattığının ispatı da aranmıştır.
Bayilik sözleşmesinde bölge münhasırlığı tanınması Rekabet Kanunu’na aykırı mıdır?
Kendiliğinden aykırı değildir. 2002/2 sayılı Tebliğ, sağlayıcının kendisine veya başka bir bayiye tahsis ettiği münhasır bölge ya da müşteri grubuna yönelik aktif satışların kısıtlanmasına izin verir. Buna karşılık bayinin, kendisine başvuran müşteriye satış yapmasının (pasif satış) yasaklanması bu istisnaya girmez ve muafiyeti düşürebilir. Sağlayıcının pazar payının %30’u aşmaması da şarttır.
İlgili Makaleler
- Haksız Rekabet Davası: Haksız Rekabet Hâlleri, Talepler, Görevli Mahkeme ve Zamanaşımı (TTK m.54-62)
- Sözleşmenin Uyarlanması: Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m.138), Şartları; Kira, Döviz ve Eser Sözleşmelerinde
- Ticari İşletmenin Devri: Bütünlük İlkesi, Tescil ve Borçlardan Sorumluluk (TTK m.11, TBK m.202)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli rekabet hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Rekabet Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Rekabet Kurulu Kararlarına Karşı Dava: İdari Para Cezası, Görevli Mahkeme ve Süreler
- Rekabet İhlalinden Doğan Tazminat Davası: Üç Kat Tazminat, İspat, Kurul Kararı ve Zamanaşımı (4054 m.56-59)
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- İltibas Yoluyla Haksız Rekabet: Ticaret Unvanı, İşletme Adı, Ambalaj ve Alan Adı (TTK m.55/1-a-4, m.52)
Anahtar kavramlar: bayilik sözleşmesi rekabet yasağı · yeniden satış fiyatının belirlenmesi · 2002/2 sayılı tebliğ · dikey anlaşmalar grup muafiyeti · bayilik münhasırlık · akaryakıt bayiliği intifa beş yıl · rekabet etmeme yükümlülüğü süresi · 4054 sayılı kanun 56. madde geçersizlik · tavsiye fiyat azami fiyat · aktif satış pasif satış
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Bayilikte Yeniden Satış Fiyatı, Münhasırlık, Rekabet Yasağı: Beş Yıl Sınırı, Grup Muafiyeti (4054 m.4, 5, 56)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/bayilik-sozlesmesinde-yeniden-satis-fiyati-munhasirlik-rekabet-etmeme

























