İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 15 dk okuma

Son gözden geçirme:

Rakipler Arası Fiyat Anlaşması, Bilgi Değişimi ve Uyumlu Eylem (4054 m.4): Karine, Para Cezası, Pişmanlık

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: 4054 sayılı Kanun m.4, rekabeti kısıtlama amacı taşıyan ya da bu etkiyi doğurabilecek anlaşmaları ve uyumlu eylemleri yasaklar; rakipler arasında fiyatın birlikte belirlenmesi kanunda ilk sayılan örnektir. Anlaşmanın yazılı olması gerekmez; bir WhatsApp grubunda fiyat listesi üzerinde uzlaşmak da yeterli olabilir. Anlaşma ispatlanamazsa piyasadaki fiyat benzerliği uyumlu eyleme karine sayılır; ancak Danıştay’ın incelenen bir kararına göre teşebbüsler arasında iletişim ya da temas gösterilmeden yalnız fiyat paralelliği ispat için yeterli görülmemiştir. İhlal hâlinde Kurul, yıllık gayrisafi gelirin yüzde onuna kadar idari para cezası verebilir; kartelin ortaya çıkarılmasına yardım eden teşebbüse ceza verilmeyebilir ya da indirim yapılabilir. Uzlaşmada indirim yüzde yirmi beşe kadardır; fiyat tespiti gibi açık ve ağır ihlallerde ise taahhüt kabul edilmez.

Kısaca

Rakiplerin fiyatı birlikte belirlemesi, rekabete hassas bilgi paylaşması ve uyumlu eylem 4054 sayılı Kanun m.4 ile yasaktır; Kurul yıllık gayrisafi gelirin yüzde onuna kadar ceza verebilir. Yazı; uyumlu eylem karinesini, cezanın hesabını, pişmanlık, uzlaşma ve taahhüt yollarını Rekabet Kurulu ve Danıştay kararlarıyla anlatır.

Rakipler arası fiyat anlaşması, bilgi değişimi ve uyumlu eylem: 4054 m.4, ceza, aktif işbirliği, uzlaşma ve taahhüt.

Rakipler Arası Fiyat Anlaşması ve Uyumlu Eylem Nedir?

Aynı pazarda birbirine rakip olan teşebbüslerin fiyatı, iskontoyu, vadeyi ya da satış koşullarını birlikte belirlemesi, rekabet hukukunun en ağır ihlalleri arasında sayılır. Türkiye’de bu davranışı yasaklayan temel hüküm 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesidir.

İlgili Kanun Hükmü — 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.4/1-2 (Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar)

“Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.

Bu haller, özellikle şunlardır:

a) Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi,

b) Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü,

c) Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi,”

“Anlaşma” kavramı geniş yorumlanır. Rekabet Kurulu, aşağıda aktarılan çimento kararında, anlaşmanın yazılı olmasının, hukuken bağlayıcı olmasının ya da bir yaptırım içermesinin gerekmediğini belirtmiştir. Sözlü mutabakat, toplantıda varılan uzlaşı ya da mesajlaşma grubunda kabul edilen bir fiyat listesi de anlaşma sayılabilir.

“Uyumlu eylem” ise anlaşma düzeyine ulaşmayan, ama teşebbüslerin bağımsız karar alması yerine geçen koordinasyondur. Rakiplerin birbirine gelecekteki fiyatını bildirmesi ve buna göre davranması tipik örnektir. Kanun amaç ile etkiyi seçimlik sayar; aşağıda aktarılan 2025 tarihli Danıştay kararına ve Kurul’un çimento kararına göre amacı rekabeti kısıtlamak olan davranışlarda (fiyat tespiti gibi) pazardaki etkinin ayrıca ispatlanması aranmaz.

Bu yazı rakipler arasındaki (yatay) ilişkiye odaklanır. Bayilik sözleşmelerinde yeniden satış fiyatının belirlenmesi gibi dikey ilişkiler ve TTK m.54 vd. kapsamındaki haksız rekabet ayrı konulardır; genel haksız rekabet davası için Haksız Rekabet Davası yazısına bakılabilir. Bu yazı, 4054 sayılı Kanun’un Rekabet Kurulu’nca idari yaptırımla uygulanan yönünü anlatır; rekabet ihlalinden doğan tazminat talepleri ve TTK’daki haksız rekabet davası ayrı konulardır.

Hangi Davranışlar İhlal Sayılır?

Kanundaki sayım örnek niteliğindedir (“özellikle”). İncelenen Kurul kararlarında ihlal sayılan başlıca rakipler arası davranışlar şunlardır:

  • Fiyat tespiti: satış fiyatı, liste fiyatı, zam oranı, iskonto, vade ya da peşin/vadeli fiyat farkının birlikte belirlenmesi. Fide sektörüne ilişkin Kurul kararında rakiplerin bir mesajlaşma grubunda fiyat listesi hazırladığı, vade ve iskontoyu da kararlaştırdığı tespit edilmiştir.
  • Bölge ve müşteri paylaşımı: rakiplerin birbirinin bölgesine ya da müşterisine satış yapmaması. Çimento kararında Kurul, bölge ve müşteri paylaşımını amacı bakımından rekabeti kısıtlayıcı kabul etmiştir.
  • Arz kısıtlaması: üretim ya da satış miktarının birlikte sınırlanması (m.4/2-c).
  • Rekabete hassas bilgi değişimi: gelecekteki fiyat, maliyet, kampanya ya da müşteri bilgisinin rakiple paylaşılması.
  • Uyumu denetleme: anlaşmadan sapan rakibin izlenmesi ve uyarılması. Kurul bunu fiyat uzlaşısının parçası olarak değerlendirmiştir.

Rakipler Arası Bilgi Değişimi

Her bilgi paylaşımı ihlal değildir. Kurul’un çimento kararında belirtildiğine göre bilgi değişimi, bilgi asimetrisini gidererek ve araştırma maliyetlerini azaltarak etkinlik kazanımlarına da yol açabilir; buna karşılık teşebbüslerin gelecekteki davranışlarına ilişkin rakipleri nezdindeki belirsizliği azaltan ya da ortadan kaldıran bilgi değişimi, koordinasyonun varlığını göstermek için yeterlidir. Örnekler: gelecek dönem zam oranı, planlanan kampanya, maliyet ya da müşteriye verilecek teklif gibi.

Kurul’un çimento kararında aktardığı yaklaşıma göre, fiyat ya da miktar tespiti amacını taşıyan ya da kartelin işleyişini kolaylaştıran bilgi değişimleri doğrudan kartel olarak nitelendirilebilir. Öte yandan bilgi akışı tek taraflıysa ve karşı tarafın yönetiminin bundan haberi olduğu gösterilemiyorsa, Danıştay’ın onadığı bir bölge idare mahkemesi kararında ortak iradenin ispatlanamadığı gerekçesiyle ihlal bulunmamıştır (aşağıda).

Uyumlu Eylem Karinesi ve Aksinin İspatı

İspat güçlüğüne karşı m.4’te bir karine vardır:

İlgili Kanun Hükmü — 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.4/3-4 (Uyumlu eylem karinesi)

“Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder.

Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.”

Karine, ispat yükünü teşebbüse kaydırır: teşebbüs, fiyat hareketinin örneğin maliyet artışı, kur değişimi ya da talep daralması gibi ekonomik ve rasyonel nedenlerle açıklandığını göstermelidir. Ancak karinenin sınırı vardır. Danıştay’ın aktardığı Avrupa Birliği içtihadına göre teşebbüslerin rakiplerinin mevcut ve öngörülebilir davranışlarına rasyonel olarak ayak uydurması hukuka uygundur. Danıştay 13. Dairesi 2025 tarihli kararında, ilgili pazarın yapısını da gözeterek teşebbüsler arasında iletişim ya da temas gösterilmeden yalnız fiyat paralelliğinin anlaşma veya uyumlu eylemin ispatı için yeterli kabul edilmediğini belirtmiş; davacı otogaz bayisinin toplantıya katıldığı ortaya konulamadığından ona verilen cezayı hukuka aykırı bulmuştur. Bu yazının çıkarımı şudur: temas delili (toplantı, yazışma, bilgi paylaşımı) yoksa yalnız fiyat grafiğine dayanan ceza yargı denetiminde zayıf kalabilir.

İdari Para Cezası (m.16)

İlgili Kanun Hükmü — 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.16/3, 4 ve 6 (İdarî Para Cezası)

“Bu Kanunun 4, 6 ve 7 nci maddelerinde yasaklanmış davranışlarda bulunanlara, ceza verilecek teşebbüs ile teşebbüs birlikleri veya bu birliklerin üyelerinin nihai karardan bir önceki mali yıl sonunda oluşan veya bunun hesaplanması mümkün olmazsa nihai karar tarihine en yakın mali yıl sonunda oluşan ve Kurul tarafından saptanacak olan yıllık gayri safi gelirlerinin yüzde onuna kadar idarî para cezası verilir.

Teşebbüs veya teşebbüs birliklerine üçüncü fıkrada belirtilen idarî para cezaları verilmesi halinde, ihlalde belirleyici etkisi saptanan teşebbüs veya teşebbüs birliği yöneticilerine ya da çalışanlarına teşebbüs veya teşebbüs birliğine verilen cezanın yüzde beşine kadar idarî para cezası verilir.

…Kanuna aykırılığın ortaya çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapan teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri veya bunların yöneticileri ve çalışanlarına, işbirliğinin niteliği, etkinliği ve zamanlaması dikkate alınarak ve gerekçesi açık bir şekilde gösterilmek suretiyle üçüncü ve dördüncü fıkralarda belirtilen cezalar verilmeyebilir veya bu fıkralara göre verilecek cezalarda indirim yapılabilir.”

Ceza tavanı, nihai karardan bir önceki mali yıl sonundaki (hesaplanamazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonundaki) yıllık gayrisafi gelirin yüzde onudur. Bu bir üst sınırdır; oran Kurul’un yönetmeliğine göre hesaplanır. Fide kararında aktarıldığına göre 15.02.2009 tarihli Ceza Yönetmeliği 27.12.2024 tarihinde yürürlükten kaldırılmış, yerine yeni bir İdari Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik yürürlüğe girmiştir. Kurul hesaplamayı şu sırayla yapar: başlangıç oranı (özellikle zararın ağırlığı ve ihlalin açık ve/veya ağır olup olmadığına göre), ihlalin süresine göre artırım, ağırlaştırıcı unsurlar, hafifletici unsurlar. Soruşturma sırasında yönetmelik değiştiği için Kurul fide kararında iki yönetmeliğe göre hesaplama yapmış, aynı sonuca ulaştığından yeni yönetmeliği esas almıştır.

İhlalde belirleyici etkisi olan yönetici ve çalışanlara da teşebbüse verilen cezanın yüzde beşine kadar ceza verilebilir.

Pişmanlık (Aktif İşbirliği), Uzlaşma ve Taahhüt

Pişmanlık (aktif işbirliği)

Kanun’daki terim “aktif işbirliği”dir (m.16/6); “pişmanlık” uygulamada kullanılan addır. Kanuna aykırılığın ortaya çıkarılması amacıyla Kurumla aktif işbirliği yapan teşebbüse ya da yöneticisine, m.16/6 uyarınca ceza verilmeyebilir ya da indirim yapılabilir. Ayrıntılı koşullar Kurul’un aktif işbirliği yönetmeliğindedir; bu yazı o yönetmeliğin metnini aktarmaz. Kanun metnine göre belirleyici ölçütler işbirliğinin “niteliği, etkinliği ve zamanlaması”dır. Uygulamada başvurunun zamanı önem taşır; bu yazının çıkarımıdır ki ilk başvuran ile sonradan gelen aynı muameleyi görmeyebilir.

Uzlaşma

İlgili Kanun Hükmü — 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.43/5, 7 ve 8 (Uzlaşma)

“Soruşturmaya başlanmasından sonra Kurul, ilgililerin talebi üzerine veya resen, soruşturma sürecinin hızlı bitirilmesinden doğacak usuli faydaları ve ihlalin varlığına veya kapsamına ilişkin görüş farklılıklarını göz önüne alarak uzlaşma usulünü başlatabilir. Kurul, hakkında soruşturma başlatılan ve ihlalin varlığı ile kapsamını kabul eden teşebbüs veya teşebbüs birlikleri ile soruşturma raporunun tebliğine kadar uzlaşabilir.

…Uzlaşma usulü sonucunda idari para cezasında yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilir.

…Sürecin uzlaşma ile neticelenmesi halinde, idari para cezası ve uzlaşma metninde yer alan hususlar uzlaşmanın taraflarınca dava konusu yapılamaz.”

Uzlaşma 16.06.2020 tarihli 7246 sayılı Kanun’la eklenmiştir. Uzlaşan teşebbüs ihlali ve kapsamını kabul eder, cezası yüzde yirmi beşe kadar indirilebilir; buna karşılık ceza ve uzlaşma metnindeki hususları dava konusu yapamaz. Uzlaşma soruşturma raporu tebliğ edilene kadar mümkündür. Fide kararında Kurul, teşebbüsün uzlaşma metnini süresinde göndermesi üzerine cezada yüzde yirmi beş indirim uygulamıştır.

Taahhüt

İlgili Kanun Hükmü — 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.43/3 (Taahhüt)

“Yürütülmekte olan bir önaraştırma ya da soruşturma sürecinde 4 üncü veya 6 ncı madde kapsamında ortaya çıkan rekabet sorunlarının giderilmesine yönelik olarak ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birliklerince taahhüt sunulabilir. Kurul söz konusu taahhütler yoluyla rekabet sorunlarının giderilebileceğine kanaat getirirse bu taahhütleri ilgili teşebbüs ya da teşebbüs birlikleri açısından bağlayıcı hale getirerek soruşturma açılmamasına veya açılmış bulunan soruşturmaya son verilmesine karar verebilir. Rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlallerle ilgili olarak taahhüt kabul edilmez.”

Taahhüt, ihlal tespiti yapılmadan soruşturmanın kapanmasını sağlar; ama kanun, rakipler arası fiyat tespiti, bölge ya da müşteri paylaşımı ve arz kısıtlamasında bu yolu açıkça kapatır. Çimento kararında bölge ve müşteri paylaşımı iddiasıyla soruşturulan bir üreticinin taahhüt sunma talebi Kurul’ca reddedilmiştir; nihai kararda ret gerekçesine yer verilmemiştir; ret, soruşturma sırasında ayrı bir Kurul kararıyla verilmiştir.

Soruşturma Usulü ve Süreler

m.43/1’e göre soruşturma en geç altı ayda tamamlanır; gerekirse bir defaya mahsus altı aya kadar ek süre verilebilir. 23.05.2024 tarihli 7511 sayılı Kanun’la değişik m.43/2’ye göre Kurul, başlattığı soruşturmayı karar tarihinden itibaren on beş gün içinde ilgililere bildirir ve iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi gönderir.

Kurul kararlarına karşı idari yargı yolu açıktır; dava süresi, görevli mahkeme ve yürütmenin durdurulması bu yazının kapsamı dışındadır.

Rekabet Kurulu ve Danıştay Kararlarında Konu

Kurul kararları yargı kararı değildir; Kurul’un vardığı sonucu gösterir. Teşebbüs adları yazılmamıştır.

Mesajlaşma grubunda fiyat listesi: anlaşma ve denetim mekanizması

Rekabet Kurulu Kararı — Rekabet Kurulu, 21.05.2026 tarihli ve 26-19/572-217 sayılı karar (fide sektörü; uzlaşma ile sonlandırma)

“…rakip teşebbüsler arasında fiyat, vade, zam/iskonto oranları ve üretim maliyetleri gibi rekabet parametreleri hakkında istişarelerin ve toplantıların yapıldığı ve fiyat listelerinin doğrudan belirlendiği anlaşılmaktadır. Yazışmalardan; teşebbüslerin, pazardaki fiyat hareketlerini birlikte takip ettikleri, düşük fiyat uygulayan teşebbüsleri uyardıkları…”

Kurul, fide üreticilerinin bir mesajlaşma grubunda fiyat listesi, vade ve iskonto belirlediğini, sapan rakibi uyardığını tespit etmiştir. Uzlaşan teşebbüs ihlali kabul etmiş, Kurul cezada m.43/7 ve Uzlaşma Yönetmeliği uyarınca “%25 oranında indirim” uygulamıştır. Uzlaşma nedeniyle ceza ve uzlaşma metnindeki hususlar bu teşebbüsçe dava konusu yapılamaz. Karar, uzlaşmayan teşebbüsler hakkındaki sonucu göstermez.

Anlaşmanın yazılı olması gerekmez; bilgi değişimi kartel sayılabilir

Rekabet Kurulu Kararı — Rekabet Kurulu, 12.03.2026 tarihli ve 26-09/278-99 sayılı karar (çimento; bölge ve müşteri paylaşımı)

“…bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilmesi için anlaşmanın yazılı olması, hukuki bağlayıcılığının bulunması veya bir yaptırım içermesi gerekmemektedir.…Fiyat veya miktar tespiti amacını taşıyan bir anlaşma/uyumlu eylem niteliğinde olan ya da üzerinde uzlaşılan kurallara uyup uymadığının takibini sağlayarak kartelin işleyişini kolaylaştıran bilgi değişimleri doğrudan kartel olarak nitelendirilebilmektedir.”

Kurul bu kararda üç çimento üreticisinin bölge ve müşteri paylaşımıyla m.4’ü ihlal ettiği sonucuna varmış ve gayrisafi gelirleri üzerinden idari para cezası vermiştir. Karar oyçokluğuyla alınmıştır; karşı oy yazan iki üyeden biri ihlali gösteren yeterli delil bulunmadığını, diğeri bölge ve müşteri paylaşımına dayanak iki bulgunun ihlali ispatlamaya yeterli olmadığını belirtmiştir. Kesinleşip kesinleşmediği bilinmemektedir.

Danıştay 2025: paralel fiyatın yanında temas delili aranmıştır

Danıştay Kararı

“Dolayısıyla rekabeti sınırlayıcı nitelik taşıyan toplantılara katılım, toplantıda alınan kararlara uyulup uyulmadığına bağlı olmaksızın, teşebbüsün ihlâle taraf olduğunu ispat için yeterli sayılmaktadır.…Bununla birlikte, fiyat ve satış stratejisi gibi rekabete duyarlı hususların görüşüldüğü toplantılara katılımın 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılığın ispatı açısından yeterli olduğu kabul edilse de teşebbüsler arası bir iletişimin veya temasın bulunduğunun ortaya konulamadığı hallerde ilgili pazarın yapısı da göz önüne alınarak sadece teşebbüslerin uyguladıkları fiyatlar arasında paralellik bulunmasının anlaşmanın/uyumlu eylemin varlığının ispatı açısından yeterli olduğu kabul edilmemektedir.”

Olayda bir ticaret odasında yapılan toplantıda otogaz istasyonları için tavsiye fiyat ve azami indirim oranı kararlaştırılmış, uyumu denetleyecek bir komisyon kurulmuştur. Kurul, toplantıya katıldığını kabul ettiği bayilere ceza vermiştir. Danıştay, davacının toplantıya katıldığının idarece ortaya konulamadığını (idare, cevabi yazılarda davacı adına kimin katıldığı bilgisinin yer almadığını bildirmişti), bu durumda paralel fiyat davranışının yanında bir iletişim ya da temas delili gerektiğini belirterek bozma kararı vermiştir. Karar oybirliğiyle ve kesin olarak verilmiştir; dosya yeniden karar verilmek üzere bölge idare mahkemesine gönderilmiştir.

Tek taraflı bilgi sızıntısında ortak irade ispatlanmalıdır

Danıştay Kararı (onanan bölge idare mahkemesi gerekçesi)
Danıştay 13. Daire, 2023/2388 E., 2023/4225 K., 19.10.2023 (Danıştay’ın onadığı bölge idare mahkemesi gerekçesi)

“…uyumlu eylemin ortaya konulması için, teşebbüsler arası koordinasyon ya da işbirliğinin taraflar arasındaki doğrudan veya dolaylı bir bağlantıdan kaynaklanması gerektiği…belirtilen bilgi aktarımının/bilgi paylaşımının, her iki teşebbüsün ortak iradeleriyle gerçekleştirildiğine dair her türlü şüpheden uzak hukuken kabul edilebilir, somut delillerle ispatlanamadığı anlaşıldığından…”

Beyaz eşya sektöründe iki rakip arasında e-postayla fiyat ve kampanya bilgisi aktarıldığı iddia edilmiş; Kurul ihlal bulmamıştır. İlk derece mahkemesi Kurul kararını iptal etmiş, bölge idare mahkemesi ise bilgi akışının karşı tarafın yönetiminin bilgisiyle gerçekleştiğinin ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Danıştay bu kararı gerekçesini ayrıca tartışmadan onamıştır; alıntı, onanan bölge idare mahkemesi kararının gerekçesidir. Sonuç olaya özgüdür: bölge idare mahkemesi, bir tarafın yönetiminin haberdar olduğunun gösterilemediğine ve fiyat analizlerinin uyumlu davranış göstermediğine dayanmıştır.

Devam eden tek ihlal için ortak plan ispatlanmalıdır

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Kararı

“…devam eden tek bir ihlâl yaklaşımı kapsamında bir teşebbüsün ihlâlin her aşamasına katılmış olması gerekmemekle birlikte, ihlâle katıldığı pazar veya ürün sebebiyle, diğer teşebbüslerin farklı pazar veya ürünlere ilişkin davranışlarından da sorumlu tutulabilmesi için, teşebbüsün çerçeve anlaşma veya ortak plandan haberdar olduğunun ya da en azından bu durumu bilebilecek durumda olduğunun ortaya konulması gerekmektedir.…her bir teşebbüsün ihlâlin tamamından değil, sadece dâhil olduğu kısmından sorumlu tutulması gerekmektedir.”

Bankacılık sektöründe mevduat, kredi ve kredi kartı faiz ve ücretlerine ilişkin soruşturmada Kurul, on iki bankayı tek bir ihlalin tarafı saymıştı. İdari Dava Daireleri Kurulu, ortak planın ve her bankanın bu plandan haberdar olduğunun yeterli ispat standardıyla gösterilmediğini, her bankanın yalnız katıldığı hizmet bakımından değerlendirilmesi gerektiğini belirterek ısrar kararını bozmuştur. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oyda, Kurul kararında her bankanın hangi dönemde hangi eylemlere katıldığının belgeleriyle tek tek ortaya konulduğu belirtilmiştir. Kararda karar düzeltme yolu açık gösterilmiştir; sonraki aşama bu yazının kaynaklarında yer almamaktadır.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  • Rakiple gelecek fiyat konuşulmaz. Zam oranı, kampanya, iskonto, vade ve teklif bilgisi rakiple paylaşılmamalıdır. Fide kararında rakiplerin mesajlaşma grubundaki yazışmaları ihlalin temel delili olmuştur.
  • Toplantıdan ayrılmak ve bunu belgelemek. İncelenen Danıştay kararına göre rekabete duyarlı konuların görüşüldüğü toplantıya katılım, alınan karara uyulmasa bile ihlale taraf olmanın ispatı için yeterli sayılabilir. Bu yazının çıkarımıdır ki böyle bir toplantıda bulunan kişinin açıkça karşı çıkması ve bunu kayda geçirmesi önemlidir.
  • Birlik ve oda toplantıları. Tavsiye fiyat, asgari fiyat ya da taban fiyat belirleyen teşebbüs birliği kararları da m.4 kapsamındadır.
  • Paralel fiyat savunması. Soruşturmada fiyat hareketinin maliyet, kur ve talep verileriyle açıklanması gerekir; m.4/4 aksini ispat imkânını “ekonomik ve rasyonel gerçeklere” dayanmaya bağlar.
  • Yol seçimi erken yapılmalı. Pişmanlık başvurusunda zamanlama, uzlaşmada soruşturma raporunun tebliği sınırdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Rakipler arasında fiyat bilgisi paylaşmak tek başına 4054 sayılı Kanun m.4 ihlali midir?

Her bilgi paylaşımı ihlal değildir; Rekabet Kurulu’na göre bilgi değişimi etkinlik kazanımlarına da yol açabilir, ancak rakiplerin gelecekteki davranışa ilişkin belirsizliğini azaltan bilgi değişimi koordinasyonun varlığını göstermeye yeterlidir. Gelecekteki fiyat, zam, kampanya veya maliyet bilgisinin rakiple paylaşılması ise uyumlu eylem sayılabilir; Rekabet Kurulu, fiyat tespiti amacı taşıyan ya da kartelin işleyişini kolaylaştıran bilgi değişimlerini doğrudan kartel olarak nitelendirebilmektedir. Bilgi akışı tek taraflıysa ortak iradenin ispatı aranabilir; incelenen bir kararda bu ispat yapılamadığı için ihlal bulunmamıştır.

4054 sayılı Kanun’daki uyumlu eylem karinesi nedir ve teşebbüs bu karineyi nasıl çürütebilir?

Anlaşma ispatlanamazsa, fiyat değişmelerinin veya faaliyet bölgelerinin rekabetin kısıtlandığı piyasalardakine benzemesi uyumlu eyleme karine sayılır (m.4/3). Teşebbüs, ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanarak uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlarsa sorumluluktan kurtulur (m.4/4); maliyet, kur ve talep verileri bu amaçla kullanılabilir. Danıştay’ın 2025 tarihli bir kararında, iletişim ya da temas gösterilmeden yalnız fiyat paralelliğinin ispat için yeterli olmadığı kabul edilmiştir.

Rakiplerle fiyat anlaşmasına Rekabet Kurulu ne kadar idari para cezası verebilir?

Kurul, m.16/3 uyarınca nihai karardan bir önceki mali yıl sonundaki (hesaplanamazsa karar tarihine en yakın mali yıl sonundaki) yıllık gayrisafi gelirin yüzde onuna kadar idari para cezası verebilir; bu bir üst sınırdır. Somut oran Kurul’un ceza yönetmeliğine göre başlangıç oranı, süre, ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar dikkate alınarak hesaplanır. İhlalde belirleyici etkisi olan yönetici ve çalışanlara ayrıca teşebbüs cezasının yüzde beşine kadar ceza verilebilir.

Fiyat anlaşması soruşturmasında Rekabet Kurumu’na taahhüt sunularak soruşturma kapatılabilir mi?

Hayır. m.43/3, rakipler arasında fiyat tespiti, bölge veya müşteri paylaşımı ya da arz miktarının kısıtlanması gibi açık ve ağır ihlallerde taahhüt kabul edilmeyeceğini açıkça düzenler. Taahhüt yolu bu ihlallerin dışında kalan bazı 4. ve 6. madde sorunlarında kullanılabilir; Kurul bu durumda taahhüdü bağlayıcı hâle getirip soruşturma açmayabilir ya da açılmış soruşturmaya son verebilir.

Rekabet soruşturmasında uzlaşma ile pişmanlık (aktif işbirliği) arasındaki fark nedir?

Pişmanlıkta (Kanun’daki terimle aktif işbirliğinde) teşebbüs ya da yöneticisi kartelin ortaya çıkarılmasına aktif olarak yardım eder; m.16/6 uyarınca işbirliğinin niteliği, etkinliği ve zamanlamasına göre ceza verilmeyebilir ya da indirim yapılabilir. Uzlaşma ise soruşturma başladıktan sonra, soruşturma raporunun tebliğine kadar ihlalin varlığı ve kapsamı kabul edilerek yapılır; cezada yüzde yirmi beşe kadar indirim uygulanabilir, ancak ceza ve uzlaşma metnindeki hususlar uzlaşan tarafça dava konusu yapılamaz (m.43).

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından ve Rekabet Kurumu’nun resmî internet sitesinden alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Rekabet Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Rekabet Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: rakipler arası fiyat anlaşması · uyumlu eylem · uyumlu eylem karinesi · rekabete hassas bilgi değişimi · 4054 sayılı kanun 4. madde · rekabet kurulu idari para cezası · kartel · pişmanlık başvurusu · rekabet soruşturmasında uzlaşma · taahhüt

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Rakipler Arası Fiyat Anlaşması, Bilgi Değişimi ve Uyumlu Eylem (4054 m.4): Karine, Para Cezası, Pişmanlık”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/rakipler-arasi-fiyat-anlasmasi-bilgi-degisimi-uyumlu-eylem-4054

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›