Son gözden geçirme:
Aydınlatılmış Onam Eksikliğinde Estetik Ameliyatta Hekimin Sorumluluğu: Kim İspat Eder? (1219 m.70, TBK m.147)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Hekim, müdahaleden önce hastayı muhtemel komplikasyonlar, diğer tedavi seçenekleri ve reddetmenin sonuçları dâhil olmak üzere bilgilendirmelidir (Hasta Hakları Yönetmeliği m.15); büyük cerrahi müdahalelerde muvafakatin yazılı olması kanunun gereğidir (1219 sayılı Kanun m.70). Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2026 tarihli bir kararına göre hastanın gereği gibi aydınlatıldığını ispat yükü hekim ya da hastanededir; ancak aynı Daire, dava dilekçesinde ileri sürülmeyen onam eksikliğinin sonradan ileri sürülmesini iddianın genişletilmesi saymıştır. Estetik amaçla (güzel bir görünüm için) yapılan ameliyat Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 6. Hukuk Dairesi kararlarında eser sözleşmesi olarak nitelendirilmiştir; eser sözleşmesinden doğan alacaklar kural olarak beş yılda zamanaşımına uğrar, yüklenicinin ağır kusuru hâli bu sürenin dışında bırakılmıştır (TBK m.147); ayıba dayalı istemlerde iki yıllık özel süreler de gündeme gelebilir.
Tıbbi müdahaleden önce hastanın riskler, komplikasyonlar ve diğer seçenekler konusunda aydınlatılması gerekir; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi bunun ispat yükünü hekim ya da hastanede görmektedir. Yazı; aydınlatmanın kapsamını, rıza formunu, estetik müdahalenin eser sözleşmesi sayılmasını, zamanaşımını ve onam eksikliğinin davada ne zaman ileri sürülmesi gerektiğini anlatır.
Estetik ya da tedavi amaçlı bir ameliyattan sonra beklemediği bir sonuçla karşılaşan hastanın, aydınlatılmış onam (rıza) eksikliğine dayanarak hekime ve özel hastaneye karşı ileri sürebileceği talepler: aydınlatmanın kapsamı, rıza formu, ispat yükü, estetik müdahalenin eser sözleşmesi sayılması, zamanaşımı ve dava dilekçesinde dikkat edilecekler.
Aydınlatılmış Onam Nedir? Kanun ve Yönetmelikteki Dayanağı
Ameliyat, enjeksiyon ya da başka bir tıbbi müdahale kişinin vücut bütünlüğüne yapılan bir girişimdir. Bu girişimi hukuka uygun kılan unsurlardan biri hastanın rızasıdır. Rızanın geçerli olması için hastanın neye rıza gösterdiğini bilmesi gerekir; bu yüzden “aydınlatılmış onam” ya da “aydınlatılmış rıza” denir.
Kanun düzeyindeki temel hüküm, 1219 sayılı Kanunun 70. maddesidir. Madde, hekimin her türlü müdahale için hastanın (küçük ya da kısıtlıysa veli veya vasisinin) önceden muvafakatini almasını, büyük cerrahi müdahalelerde bu muvafakatin yazılı olmasını ister. 21.07.2025 tarihli 7557 sayılı Kanunla eklenen cümlelerle muvafakat elektronik ortamda da alınabilir hâle gelmiştir.
Tabipler, diş tabipleri ve dişçiler yapacakları her nevi ameliye için hastanın, hasta küçük veya tahtı hacirde ise veli veya vasisinin evvelemirde muvafakatını alırlar. Büyük ameliyei cerrahiyeler için bu muvafakatin tahriri olması lazımdır. … Bu fıkra kapsamında alınacak muvafakat elektronik ortamda da alınabilir. … (Veli veya vasisi olmadığı veya bulunmadığı veya üzerinde ameliye yapılacak şahıs ifadeye muktedir olmadığı takdirde muvafakat şart değildir.) …
Aydınlatmanın içeriğini ve rızanın sınırlarını ayrıntılı biçimde düzenleyen metin ise Hasta Hakları Yönetmeliğidir. Bu bir kanun değil, Sağlık Bakanlığının yönetmeliğidir; aşağıda aktarılan maddeler 08.05.2014 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini almıştır. Yönetmeliğe göre rıza alınırken hastanın müdahalenin konusu ve sonuçları hakkında aydınlatılması esastır ve müdahale verilen rızanın sınırları içinde kalmalıdır.
Rıza alınırken hastanın veya kanuni temsilcisinin tıbbi müdahalenin konusu ve sonuçları hakkında bilgilendirilip aydınlatılması esastır.
Hastanın verdiği rıza, tıbbi müdahalenin gerektirdiği sürecin devamı olan ve zorunlu sayılabilecek rutin işlemleri de kapsar.
Tıbbi müdahale, hasta tarafından verilen rızanın sınırları içerisinde olması gerekir.
Hastaya tıbbi müdahalede bulunulurken yapılan işlemin genişletilmesi gereği doğduğunda müdahale genişletilmediği takdirde hastanın bir organının kaybına veya fonksiyonunu ifa edemez hale gelmesine yol açabilecek tıbbi zaruret hâlinde rıza aranmaksızın tıbbi müdahale genişletilebilir.
Son fıkradaki istisna dardır: rıza ancak organ ya da işlev kaybı tehlikesi doğuran tıbbi zarurette aranmaz.
Aydınlatmanın Kapsamı ve Rıza Formu
“Ameliyat olacaksınız, riskleri var” demek aydınlatma sayılmaz. Yönetmeliğin 15. maddesi hastaya nelerin anlatılacağını tek tek sayar: hastalığın muhtemel sebepleri ve seyri, müdahaleyi kimin, nerede ve nasıl yapacağı, diğer tanı ve tedavi seçenekleri, muhtemel komplikasyonlar, reddetmenin sonuçları, kullanılacak ilaçlar ve sonrasında yardıma nasıl ulaşılacağı.
Hastaya; a) Hastalığın muhtemel sebepleri ve nasıl seyredeceği, b) Tıbbi müdahalenin kim tarafından nerede, ne şekilde ve nasıl yapılacağı ile tahmini süresi, c) Diğer tanı ve tedavi seçenekleri ve bu seçeneklerin getireceği fayda ve riskler ile hastanın sağlığı üzerindeki muhtemel etkileri, ç) Muhtemel komplikasyonları, d) Reddetme durumunda ortaya çıkabilecek muhtemel fayda ve riskleri, e) Kullanılacak ilaçların önemli özellikleri, f) Sağlığı için kritik olan yaşam tarzı önerileri, g) Gerektiğinde aynı konuda tıbbî yardıma nasıl ulaşabileceği, hususlarında bilgi verilir.
Estetik ameliyatta tıbbi zorunluluk yoksa ameliyat olmamak da gerçek bir seçenektir. Bu yazının çıkarımı şudur: böyle bir müdahalede komplikasyonların ve olası kalıcı izlerin anlatılmamış olması, hastanın kararını doğrudan etkileyebileceği için uyuşmazlıkta ağırlık taşır.
Yönetmeliğin 26. maddesi, uyuşmazlığa yol açması tıbben muhtemel müdahaleler için 15. maddedeki bilgileri içeren bir rıza formu hazırlanmasını, bu bilgilerin hastaya ayrıca sözlü olarak aktarılmasını ve formun hem hastaya hem bilgilendirmeyi yapan sağlık meslek mensubuna imzalatılmasını ister.
Mevzuatta öngörülen durumlar ile uyuşmazlığa mahal vermesi tıbben muhtemel görülen tıbbi müdahaleler için sağlık kurum ve kuruluşunca 15 inci maddedeki bilgileri içeren rıza formu hazırlanır. Rıza formunda yer alan bilgiler; sözlü olarak hastaya aktarılarak rıza formu hastaya veya kanuni temsilcisine imzalatılır. … Verilen bilgilerin doğruluğundan ilgili sağlık meslek mensubu sorumludur.
Bu hükme göre form tek başına yetmez; bilgilerin sözlü olarak da aktarılması gerekir. Formun içeriği de önemlidir: o müdahaleye özgü komplikasyonları içermeyen genel bir metin, 15. maddedeki bilgileri taşımıyor olabilir. Yeterlilik her dosyada ayrıca değerlendirilir.
Estetik Müdahale: Eser Sözleşmesi mi, Vekâlet mi?
Hasta ile hekim ya da özel hastane arasındaki ilişki çoğu zaman bir sözleşmedir. Hukuk Genel Kuruluna göre özel hastanelerde kural olarak hekim ile hasta arasında değil, hastane ile hasta arasında bir sözleşme (hastaneye kabul sözleşmesi) kurulur ve bu sözleşmenin asıl edimi olan tıbbi tedaviye vekâlet hükümleri uygulanır. Vekâlette hekim belirli bir sonucu değil, özenli çabayı borçlanır.
Estetik müdahalede durum farklıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 02.11.2022 tarihli kararında, kalçaya silikon protez taktırmak için yapılan anlaşmayı eser sözleşmesi olarak nitelendirmiş; kararlaştırılan amaca uygun güzel bir görünüm sağlanarak sürecin sağlıklı biçimde sonuçlandırılmasının sözleşmenin konusu olduğunu belirtmiştir. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi de 25.06.2025 tarihli kararında estetik burun ameliyatını aynı biçimde nitelendirmiş; komplikasyonlarda aydınlatmanın ve komplikasyon yönetiminin de yüklenicinin (o dosyada ameliyatın yapıldığı hastanenin) sorumluluğunda olduğunu belirtmiştir. Eser sözleşmesinde iş sahibinin beklentisini karşılamayan sonuç ayıplı sayılabilir; bu da hastanın ayıp hükümlerine dayanmasının yolunu açar.
Ancak her burun ya da göğüs ameliyatı estetik değildir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 21.05.2026 tarihli kararıyla onanan bölge adliye mahkemesi kararında, nefes alma güçlüğü nedeniyle yapılan burun ameliyatı tedavi amaçlı sayılmış ve ilişki vekâlet olarak değerlendirilmiştir. Daire de kendi gerekçesinde uyuşmazlığı vekâlet sözleşmesinden doğan özen borcuna aykırılık iddiası olarak tanımlamış, nitelendirmeyi ayrıca tartışmamıştır. Tedavi ve estetik amacın birlikte bulunduğu müdahalelerde ilişkinin nasıl nitelendirileceği olayın özelliklerine göre değişir. Nitelendirme önemlidir; çünkü hekimin neyi borçlandığını ve aşağıda anlatılan zamanaşımı süresini belirler.
İspat Yükü: Aydınlatmayı Kim İspat Eder?
Kural olarak herkes iddiasını ispat eder. Hukuk Genel Kurulu 2021 tarihli kararında sözleşmeden doğan sorumlulukta kusur yönünden ispat yükünün borçlu aleyhine ters çevrildiğini, ancak sözleşmenin ihlali, zarar ve uygun illiyet bağı gibi unsurları ispat yükünün yine alacaklıda (hastada) olduğunu vurgulamıştır.
Aydınlatma bakımından ise Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 09.03.2026 tarihli kararında, aydınlatılmış onamda ispat külfetinin doktor ya da hastanede olduğunu açıkça belirtmiştir. Olayda ilk derece mahkemesi, başka gerekçelerin yanında, onam formunu saklama yükümlülüğünün davaya taraf olmayan bir hastanede bulunduğu gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire, hastanın gereği gibi aydınlatıldığını ispat yükünün hem davalı doktorlarda hem de dava dışı hastanede olduğunu, mahkemenin doktorlara bu konuda ispat fırsatı tanıması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Karar, aydınlatmanın ispatının hastanın değil sağlık tarafının işi olduğunu gösterir; ancak bozma kararıdır ve dosyanın sonucu yeniden yapılacak yargılamaya bağlıdır.
Zamanaşımı, Görevli Mahkeme ve Dava Dilekçesi
Zamanaşımı süresi, hastanın talebini hangi hukuki ilişkiye dayandırdığına göre değişir. Türk Borçlar Kanununda genel süre on yıldır; kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak bu süreye tabidir.
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.
Vekâlet sözleşmesinden ve eser sözleşmesinden doğan alacaklar için ise beş yıllık süre öngörülmüştür. Eser sözleşmesindeki beş yıllık süre, yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi hâlini kapsamaz; bu yazının çıkarımına göre bu hâlde genel on yıllık süre gündeme gelir. Talep eserin ayıplı olmasına dayanıyorsa TBK m.478’deki özel süre de gündeme gelebilir: taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde teslimden başlayarak iki yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yıl. Tüketici ilişkisinde ayıplı hizmetten sorumluluk da kural olarak hizmetin ifasından başlayarak iki yıllık zamanaşımına tabidir; ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse bu süre uygulanmaz (6502 sayılı Kanun m.16). Aktarılan kararlar bu süreleri tartışmamıştır.
Aşağıdaki alacaklar için beş yıllık zamanaşımı uygulanır:
… Vekâlet, komisyon ve acentalık sözleşmelerinden, ticari simsarlık ücreti alacağı dışında, simsarlık sözleşmesinden doğan alacaklar.
… Yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında, eser sözleşmesinden doğan alacaklar.
Hastanın hekimle doğrudan bir sözleşmesi yoksa (örneğin hastanede çalışan ve hastayla ayrıca anlaşmamış bir hekim söz konusuysa) talep haksız fiile dayanabilir. Bu durumda zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden başlayarak iki yıllık, her hâlde fiilden başlayarak on yıllık süre uygulanır; fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre geçerlidir.
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Ancak, tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.
Zamanaşımı mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; davalının ileri sürmesi gerekir (TBK m.161). Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 12.01.2026 tarihli kararında, hekim ile hastaneye birlikte açılan davada zamanaşımı def’ini yalnız hekim süresinde ileri sürmüşse hastanenin bundan yararlanamayacağını belirtmiştir. Aynı dosyada ilk derece mahkemesi estetik burun ameliyatından doğan maddi tazminat istemine TBK m.147/6’daki beş yıllık süreyi uygulamıştı; Yargıtay bu hesabı ayrıca tartışmamıştır.
Görevli mahkeme. Bu yazıda aktarılan Daire kararlarında davalar tüketici mahkemesinde ya da tüketici mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülmüştür; birinde süreç tüketici hakem heyetine başvuruyla başlamıştır. 2010 ve 2011 yıllarında açılan iki Hukuk Genel Kurulu dosyası ise asliye hukuk mahkemesinde görülmüştür. Kamu hastanesinde yapılan müdahaleler için yol farklıdır; bu konu ilgili makalede ayrıca anlatılmıştır.
Dava dilekçesi. Onam eksikliği davanın başında açıkça ileri sürülmelidir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 21.05.2026 tarihli kararında, dava dilekçesinde ileri sürülmeyen onam eksikliğinin temyizde ileri sürülmesini iddianın genişletilmesi saymıştır. Hukuk Genel Kurulunun 2021 tarihli kararında ise Kurul çoğunluğu, vakıa olarak ileri sürülmediği için onam eksikliğinin kendiliğinden dikkate alınamayacağı görüşünü benimsememiştir; ancak Kurul bu konuda ayrı bir gerekçe yazmamıştır ve konu orada Özel Dairenin bozma kararıyla yargılamaya girmişti. 3. Hukuk Dairesi dosyasında ise alt mahkemeler onam formlarına dayanarak aydınlatmanın yapıldığını kabul etmiş, yalnız formun içeriğine ilişkin yeni itiraz incelenmemiştir. Bu yazının çıkarımı: en güvenli yol, hangi bilginin verilmediğini dava dilekçesinde somut olarak yazmaktır.
Yargı Kararlarında Aydınlatılmış Onam ve Estetik Ameliyat
Aydınlatmanın kapsamı. Hukuk Genel Kurulu, özel hastanede yapılan hemoroid ameliyatından sonra uygulanan ağrı kesici enjeksiyonla bacakta kalıcı hasar oluşan bir olayda, alınan raporları yetersiz bularak direnme kararını bozmuştur. Kurul, enjeksiyonun cerrahi müdahalenin kapsamında kaldığını ve hastanın olası riskler konusunda aydınlatılıp aydınlatılmadığının da gözetilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar oy çokluğuyla verilmiş ve karar düzeltme yolu açık bırakılmıştır.
“Bu noktada belirtmek gerekir ki, hekimin aydınlatma yükümlülüğü aydınlatılmış rızayı kapsamına alan ancak ondan daha kapsamlı bir yükümlülüğü ifade eder. Bir başka ifadeyle, aydınlatma yükümlülüğünün kapsamına aydınlatılmış rıza girdiği gibi, hekimin hastasını uygulanan tedavi sonrasında yapılması gerekenler konusunda bilgilendirmesi de girer. … buna ek olarak, somut olayda yapılan enjeksiyon davacıya uygulanan cerrahi müdahalenin kapsamında kaldığından davacının olası riskler konusunda aydınlatılıp aydınlatılmadığının da mahkemece göz önünde tutulması gereklidir.”
İspat yükü hekimde. Kör vajen tanısıyla yapılan ameliyatta delinme yaşanan bir hastanın davasında Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, onam formunun başka bir hastanede saklanmasının ispat yükünü hastaya geçirmeyeceğini kabul etmiştir.
“1219 Sayılı Tababet Ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 70. maddesi ve Hekimlik Meslek Etiği Kurallarının 26. maddesi gereği, aydınlatılmış onamda ispat külfeti doktor ya da hastanededir. … davalı doktorlara aydınlatma yükümlülükleri hususunda ispat fırsatı tanıyıp sonucuna göre karar verilmesi gerekirken Mahkemece bu husus değerlendirilmeden yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Onam eksikliği zamanında ileri sürülmeli. Nefes alma güçlüğü için yapılan iki burun ameliyatından sonra kalıcı iz kalan hastanın davasında Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, oluşan durumun komplikasyon olduğuna ilişkin bilirkişi raporunu esas alan bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır. Onam formunun eksik bilgi içerdiğine ilişkin itiraz, dava dilekçesinde ileri sürülmediği için incelenmemiştir.
“aydınlatılmış onam hususunda ileri sürülen temyiz sebeplerinin incelenmesinde ise; davacı tarafça dava dilekçesinde ileri sürülmeyen bu hususun sonradan ileri sürülmesinin iddianın genişletilmesi kapsamında olduğu anlaşılmakla, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar verilmiştir.”
Estetik ameliyat eser sözleşmesidir. Hukuk Genel Kurulu, kalçasına silikon protez taktıran ve ameliyattan sonra gelişen enfeksiyon nedeniyle ikinci bir ameliyat geçirmek zorunda kalan hastanın davasında, bilirkişi raporlarının komplikasyonun hekim ve hastanenin kusurundan kaynaklanmadığını belirtmesine karşın, davalıların eser sözleşmesindeki edimlerini gereği gibi ifa etmediklerini kabul etmiş ve daha yüksek manevi tazminat takdiri gerektiği gerekçesiyle direnme kararını bozmuştur. Karar oy çokluğuyla verilmiş, karar düzeltme yolu açık bırakılmıştır.
“estetik ameliyat yapılmak suretiyle istenilen ve kararlaştırılan amaca uygun güzel bir görünüm sağlanarak sürecin sağlıklı bir şekilde neticelendirilmesi eser sözleşmesinin konusunu oluşturmaktadır. … Komplikasyonlarda ise aydınlatma yükümlülüğü ve komplikasyon yönetiminin doğru yapılması yine yüklenicinin sorumluluğundadır.”
Aynı nitelendirme 6. Hukuk Dairesinin daha yeni bir kararında da görülür. Estetik burun ameliyatından sonra iki kez daha ameliyat olan hastanın tüketici hakem heyetinden aldığı karar, hastanenin açtığı davada tüketici mahkemesince iptal edilmişti. Kanun yararına temyiz üzerine Daire, sonraki ameliyatların sonuç taahhüdünün gerçekleşmediğini gösterdiğini ve bilirkişi heyetinde plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi alanından bir hekim bulunması gerektiğini belirterek kararı, dosyadaki sonucu etkilememek üzere bozmuştur.
“Davacı estetik amaçlı olarak davalıya başvurmuş olduğuna göre, estetik ameliyat yapılmak suretiyle istenilen ve kararlaştırılan amaca uygun güzel bir görünüm sağlanması ve sürecin sağlıklı bir şekilde neticelendirilmesi hususlarının taraflar arasındaki eser sözleşmesinin konusu olduğu açıktır. Burada yüklenici, eseri iş sahibinin yararına olacak şekilde ve ona hiçbir zarar vermeden meydana getirmek yükümlülüğü altındadır. Komplikasyonlarda ise aydınlatma yükümlülüğü ve komplikasyon yönetiminin doğru yapılması yine yüklenicinin sorumluluğundadır.”
Zamanaşımı def’i kişiseldir. Estetik burun ameliyatı davasında manevi tazminat kabul edilmiş, birleşen maddi tazminat davası zamanaşımından reddedilmişti. Daire asıl davayı onamış; birleşen davada zamanaşımını yalnız hekim ileri sürdüğü için hastane yönünden kararı bozmuştur.
“Bu kapsamda davalının borçlu bulunduğu, bir borcu yerine getirmekten kaçınma olanağı sağlayan kişisel bir hak olan zamanaşımı def’inden sadece ileri süren taraf yararlanabileceğinden ileri sürmeyen ihtiyari dava arkadaşı bundan yararlanamaz.”
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- Belgeleri erken toplayın. Rıza formunun size verilen nüshası, epikriz, ameliyat notu, fotoğraflar ve ödeme belgeleri davanın temelidir. Yönetmelik, hastaya kayıtlarını inceleme ve suretini alma hakkı tanır (m.16).
- Formun içeriğine bakın. Gerçekleşen komplikasyon, diğer seçenekler ve ameliyat olmamanın sonuçları formda yazıyor mu?
- Onam eksikliğini dava dilekçesine yazın. Hangi bilginin verilmediğini somut olarak belirtin; sonradan ileri sürülen iddia, iddianın genişletilmesi sayılabilir.
- Bütün sorumluları davaya dâhil edin. Hekim ve hastane ayrı ayrı sorumlu olabilir; zamanaşımı gibi savunmalar her davalı için ayrı sonuç doğurur.
- Süreyi kaçırmayın. Beş yıllık süre sözleşmeye dayalı istemlerde, iki yıllık süreler ayıba ve haksız fiile dayalı istemlerde gündeme gelebilir; hangisinin uygulanacağı tartışmalıysa en kısa süre esas alınarak hareket etmek güvenlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aydınlatılmış onam eksikliğinde hastanın aydınlatıldığını kim ispat eder?
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 09.03.2026 tarihli kararında, 1219 sayılı Kanun m.70’e ve Hekimlik Meslek Etiği Kurallarının 26. maddesine dayanarak aydınlatılmış onamda ispat külfetinin doktor ya da hastanede olduğunu belirtmiş ve davalı doktorlara ispat fırsatı tanınmadan verilen ret kararını bozmuştur. Hasta ise kural olarak sözleşmenin ihlalini, zararı ve illiyet bağını ispat etmekle yükümlüdür; Hukuk Genel Kurulu da kusur karinesinin yalnız kusur unsuruna ilişkin olduğunu vurgulamıştır.
Hastanın imzaladığı rıza formu aydınlatılmış onam için tek başına yeterli midir?
Kural olarak hayır. Hasta Hakları Yönetmeliği m.26’ya göre rıza formu m.15’teki bilgileri (komplikasyonlar, diğer seçenekler, reddetmenin sonuçları gibi) içermeli ve bu bilgiler hastaya sözlü olarak da aktarılmalıdır. Formun bu içeriği taşıyıp taşımadığı ve hastaya gerçekten anlatılıp anlatılmadığı her dosyada ayrıca değerlendirilir; imzalı bir formun varlığı aydınlatma tartışmasını kendiliğinden bitirmez (bu yazının çıkarımıdır).
Estetik ameliyat Yargıtay kararlarında eser sözleşmesi mi, vekâlet sözleşmesi mi sayılır?
Estetik amaçla (güzel bir görünüm için) yapılan ameliyat, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 02.11.2022 ve 6. Hukuk Dairesinin 25.06.2025 tarihli kararlarında eser sözleşmesi olarak nitelendirilmiştir; yüklenici (hekim ya da hastane) kararlaştırılan sonucu sağlamakla yükümlü sayılmış, komplikasyonlarda aydınlatma ve komplikasyon yönetimi de yüklenicinin sorumluluğunda görülmüştür. Ameliyat tedavi amaçlıysa (örneğin nefes alma sorunu için burun ameliyatı) ilişki, bölge adliye mahkemesi kararında ve bu kararı onayan Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin gerekçesinde vekâlet olarak ele alınmıştır.
Estetik ameliyat nedeniyle tazminat davasında zamanaşımı süresi nedir?
Eser sözleşmesinden doğan alacaklar kural olarak beş yıllık zamanaşımına tabidir; ancak yüklenicinin yükümlülüklerini ağır kusuruyla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi bu beş yıllık sürenin dışında bırakılmıştır (TBK m.147). Kanunda aksine hüküm yoksa genel süre on yıldır (TBK m.146). Talep ayıplı ifaya dayanıyorsa TBK m.478 ve 6502 sayılı Kanun m.16’daki iki yıllık süreler de gündeme gelebilir. Haksız fiile dayanan istemlerde iki ve on yıllık süreler uygulanır (TBK m.72). Hangi sürenin işleyeceği ilişkinin niteliğine ve davalıya göre değişir; zamanaşımı ancak davalı ileri sürerse dikkate alınır.
Aydınlatılmış onam eksikliği tazminat davasında ilk kez temyizde ileri sürülebilir mi?
Güvenli değildir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 21.05.2026 tarihli kararında, dava dilekçesinde ileri sürülmeyen onam eksikliğinin sonradan ileri sürülmesini iddianın genişletilmesi saymış ve bu yöndeki temyiz itirazını reddetmiştir. Hukuk Genel Kurulunun 2021 tarihli kararı farklı bir usul durumunda aydınlatmanın da gözetilmesini istemiş olsa da, onam eksikliğini dava dilekçesinde açıkça ileri sürmek en güvenli yoldur.
İlgili Makaleler
- Tıbbi Malpraktiste Hekimin Sorumluluğu
- Kamu Hastanesinde Tıbbi Hata: Tam Yargı Davası, İdareye Başvuru ve Süreler
- Tüketici Hakem Heyetine Başvuru
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli sağlık hukuku ve malpraktis Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Sağlık Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Danıştay: Tıbbi Hata Tam Yargı Davasında Beş Yıllık Süre Tedavi Bitip Kesin Rapor Alınınca Başlar
- Tam Gün Yasası: Hekim ve Öğretim Üyelerinin Serbest Çalışma Yasağı 1928’den 2026’ya ve Güncel Durum
- Cezaevinde Sağlık Hizmeti Gecikince Tazminat Davası: Görev, Süre, Hizmet Kusuru, Tazminat Kalemleri, Faiz
Anahtar kavramlar: aydınlatılmış onam eksikliği tazminat · aydınlatılmış rıza · hasta hakları yönetmeliği rıza formu · onam formu ispat yükü · estetik ameliyatta sonuç taahhüdü · estetik ameliyat zamanaşımı · 1219 sayılı kanun 70. madde · TBK 147 beş yıllık zamanaşımı · özel hastane hekim sorumluluğu · rinoplasti tazminat davası · iddianın genişletilmesi onam
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Aydınlatılmış Onam Eksikliğinde Estetik Ameliyatta Hekimin Sorumluluğu: Kim İspat Eder? (1219 m.70, TBK m.147)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/aydinlatilmis-onam-eksikligi-ve-estetik-ameliyatta-hekimin-sorumlulugu

























