İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 27 dk okuma

Son gözden geçirme:

Tam Gün Yasası: Hekim ve Öğretim Üyelerinin Serbest Çalışma Yasağı 1928’den 2026’ya ve Güncel Durum

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Ekim 2026 itibarıyla kamuda kadrolu çalışan hekimler (Sağlık Bakanlığı, diğer kamu kurumları ve devlet üniversiteleri), kanunlarda sayılan istisnalar dışında muayenehane açamaz, özel hastanede veya vakıf üniversitesinde çalışamaz (657 sayılı Kanun m.28, 1219 sayılı Kanun m.12 ve 2547 sayılı Kanun m.36). Devlet üniversitelerindeki profesör ve doçentler yalnızca üniversitenin yapacağı kurumsal sözleşmeyle, kotalar içinde ve mesai dışında özel hastanelerde çalıştırılabilir. 18.01.2014 tarihinde usulüne uygun olarak muayenehane işleten öğretim üyeleri ise Danıştay içtihadına göre bu faaliyetlerini sürdürebilir. Kamuyla bağı olmayan hekimler serbest çalışabilir; özel sağlık kuruluşlarında ve vakıf üniversitelerinde en fazla iki kurumda ve 5510 sayılı Kanun m.4/1-a kapsamında sigortalı olarak çalışırlar.

Kısaca

Tam Gün Yasası’nın kronolojik gelişimi: 224 ve 2162 sayılı Kanunlar, 2368 sayılı Kanun, 5947 sayılı Tam Gün Kanunu, Anayasa Mahkemesinin 2010, 2012, 2014 ve 2016 iptal kararları, 650 sayılı KHK, 6514 ve 6569 sayılı Kanunlar, 7557 ve 7592 sayılı Kanunlarla gelen 2025–2026 değişiklikleri; kamu hekimleri ve öğretim üyeleri için muayenehane, özel hastane ve vakıf üniversitesinde çalışma koşulları, kurumsal sözleşme, döner sermaye ek ödemesi, disiplin yaptırımları ve güncel Danıştay kararları.

Tam Gün Yasası rehberi: hekimlerin ve üniversite öğretim üyelerinin kamu dışında serbest çalışmasına getirilen sınırların 1928’den Ekim 2026’ya kronolojik gelişimi; 224 sayılı Kanun, 1978 tarihli 2162 sayılı Tam Süre Kanunu, 2368 ve 5947 sayılı Kanunlar, Anayasa Mahkemesinin 2010, 2012, 2014 ve 2016 iptal kararları, 650 sayılı KHK, 6514, 6569, 7557 ve 7592 sayılı Kanunlar, muayenehane, özel hastane, vakıf üniversitesi, döner sermaye ek ödemesi, disiplin yaptırımları ve Danıştay kararları.

Tam Gün Nedir? Temel Kavramlar

Kamuoyunda “Tam Gün Yasası” olarak anılan düzenleme, dar anlamıyla 21.01.2010 tarihli ve 5947 sayılı Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’dur (RG 30.01.2010, sayı 27478). Ancak sorun bu Kanunla başlamamış, onunla da bitmemiştir. Sorunun özü şudur: Kamudan aylık alan bir hekim, mesai saatleri dışında mesleğini muayenehanede, özel hastanede veya vakıf üniversitesinde icra edebilir mi? Türk hukuku bu soruya yaklaşık yüz yıl içinde farklı cevaplar vermiş; kanun koyucu ile Anayasa Mahkemesi arasındaki gidiş gelişler 2010–2016 arasında yoğunlaşmıştır.

Tam gün (tam süre) çalışma, kamu görevlisi hekimin bütün mesleki emeğini kurumuna özgülemesi, dışarıda ücretli mesleki faaliyette bulunmamasıdır. Kısmi statü, 2010 öncesinde profesör ve doçentin üniversitede yarı zamanlı görev yaparken dışarıda serbest çalışabildiği statüdür. Döner sermaye ek ödemesi, kurum gelirlerinden personele performans esaslı dağıtılan ve kanunla tavanı belirlenen ödemedir. Mesai dışı çalışma ise hekimin kendi kurumunda mesai saatleri dışında verdiği ve ayrıca ek ödeme aldığı hizmettir.

Bugünkü sistemin taşıyıcı hükümleri memurlara ilişkin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, hekimlik mesleğine ilişkin 1219 sayılı Kanun ve öğretim elemanlarına ilişkin 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda yer alır; mali ayağı ise döner sermaye mevzuatıdır.

Yıl Yıl Kronoloji Tablosu

Kanunlarda ilk tarih kabul, parantez içindeki tarih Resmî Gazete (RG) tarihidir.

TarihDüzenleme / KararİçerikAkıbet
11.04.1928 (RG 14.04.1928)1219 sayılı KanunHekimlik mesleğinin icrası; 1949’da tabibe ticaret yasağı.Yürürlükte; meslek icrasına ilişkin hüküm 2010–2025 arasında defalarca değişti.
1961 (RG 09.01 ve 12.01.1961)209 ve 224 sayılı KanunlarDöner sermaye; sosyalleştirme, kamudan maaş almayan hekime serbest çalışma.Yürürlükte.
29.06.1978 (RG 09.07.1978)2162 sayılı Tam Süre KanunuKamu sağlık personeline hariçte serbest meslek yasağı, karşılığında ödenekler.AYM, E. 1978/59, K. 1979/11: ret; 1980’de yürürlükten kaldırıldı.
31.12.1980 (RG 31.12.1980)2368 sayılı KanunTazminat alan dışarıda çalışamaz; tazminattan vazgeçen mesai dışı serbest çalışabilir.2010’da 5947 sayılı Kanun’la kaldırıldı.
04.11.1981 (RG 06.11.1981)2547 sayılı KanunProfesör ve doçente kısmi statü seçeneği.Kısmi statü 2010’da kaldırıldı.
21.01.2010 (RG 30.01.2010)5947 sayılı Tam Gün KanunuKısmi statü sona erdi; öğretim elemanına dışarıda iş yasağı; hekim üç kurum grubundan yalnızca birinde çalışır.Kısmen iptal.
16.07.2010 (RG 04.12.2010)AYM, E. 2010/29, K. 2010/90Dışarıda iş yasağı, “istifa etmiş sayılma”, tek kurum grubu ve ek ödeme tavanı hükmü iptal.Ek ödeme hükmü için dokuz ay erteleme.
08.08.2011 (RG 26.08.2011)650 sayılı KHKMemura muayenehane yasağı; öğretim üyesine koşullu dışarıda çalışma.AYM, E. 2011/113, K. 2012/108: yetki yönünden iptal.
11.10.2011 (RG 02.11.2011)663 sayılı KHKİptal edilen ek ödeme hükmü yeniden düzenlendi.Değişerek yürürlükte.
02.01.2014 (RG 18.01.2014)6514 sayılı KanunMemura muayenehane yasağı; hekim öğretim elemanına aynı yasak ve kurumsal sözleşme istisnası; mevcut faaliyetler için üç ay süre.AYM, E. 2014/61, K. 2014/166: yasaklar ret, geçiş hükmü iptal.
19.11.2014 (RG 26.11.2014)6569 sayılı KanunDışarıda çalışan öğretim üyesine üniversite ödeneği ve ek ödeme yapılmaması.AYM, E. 2016/13, K. 2016/127: iptal.
26.07.20187146 sayılı Kanunİstihdam planlaması kaydı; uluslararası sağlık turizmi istisnası.Yürürlükte.
2022–20247411 ve 7496 sayılı KanunlarYeni ek ödeme tavanları; yan dal uzmanlarına ayrı tavan.AYM, E. 2022/102, K. 2023/154 ile bir cümle iptal; 2024’te yeniden düzenlendi.
30.01.2025Özel Hastaneler YönetmeliğiProfesör ve doçentin mesai dışı çalışması; muayenehane hekimine kota.29.08.2026’da değişti.
11.06.2025Danıştay İdari Dava Daireleri KuruluMesai dışında serbest çalışan öğretim üyesine döner sermaye taban ödemesi yapılmaz.Kesin.
21.07.2025 (RG 24.07.2025)7557 sayılı KanunÖzel kesimde en fazla iki kurum ve 4/a sigortalılık; 01.06.2026’ya kadar yeni izin başvurusu.Yürürlükte; başvuru süresi 01.06.2026’da doldu.
22.12.2025Danıştay İdari Dava Daireleri KuruluMuayenehane hekimi için üçte bir kotası hukuka uygun bulundu.Daire kararı bozuldu.
30.07.2026 (RG 09.08.2026)7592 sayılı KanunMesai dışı ek ödeme “bizzat” sunulan hizmete bağlandı; 67 yaşını dolduran, uzmanlık mevzuatına göre uzman öğretim üyesine sözleşmeli çalışma.Yürürlükte.

1928–1980: 1219 Sayılı Kanun, Sosyalleştirme ve 1978 Tam Süre Kanunu

Hekimlik mesleğinin temel kanunu olan 1219 sayılı Kanun 1928’den bu yana yürürlüktedir. 1949’da değişen 1219 sayılı Kanun m.12’nin ilk fıkrası, bir yerde kayıtlı tabibin bizzat dükkân ve mağaza açarak ticaret yapmasını yasaklar. Bu hüküm kamu–özel ayrımıyla değil, hekimliğin ticaretten ayrılmasıyla ilgilidir; kamudaki hekimin mesai dışı çalışmasına ilişkin sınırlar maddeye sonradan eklenmiştir.

Ocak 1961’de kabul edilen 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun, sağlık hizmetlerini sosyalleştirilmiş bölgelerde sözleşmeli personel eliyle yürütmeyi öngördü; serbest hekimliği kaldırmadı, kamudan maaş veya menfaat almayan hekimin serbest çalışabileceğini açıkça kabul etti.

İlgili Kanun Hükmü — 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkında Kanun m.4

“Amme sektörüne dahil kurumlardan maaş veya ücret almıyan ve hiç bir şekilde ayni ve nakdi menfaat sağlamayan hekim ve tababet şubeleri mensupları, -mer'i kanunların hükümleri dairesinde- mesleklerini serbestçe icraya ve hususi sağlık müesseseleri ve eczane kurmağa mezundurlar.”

Kanun ayrıca görevini terk eden veya atandığı yere gitmeyen sosyalleştirme personelinin sözleşmesinin feshedileceğini ve bunların çalıştıkları ilde bir yıl süreyle serbest sanat icra edemeyeceğini düzenledi (224 sayılı Kanun m.24). Kanunun “Temel prensipler” başlıklı hükmü 1980’de yürürlükten kaldırılmıştır; asıl metni güncel mevzuatta yer almadığından içeriği hakkında değerlendirme yapılmamıştır.

Kamu sağlık personelini topluca kapsayan bir tam süre düzenlemesi, 29.06.1978 tarihli ve 2162 sayılı Sağlık Personelinin Tam Süre Çalışma Esaslarına Dair Kanun’la yapıldı (RG 09.07.1978, sayı 16341). Kanun; bütçeli kurumlarda, belediyelerde, kamu iktisadi teşekküllerinde ve Sosyal Sigortalar Kurumunda çalışan sağlık personelini ve üniversitelerin insan sağlığı bilimleri fakültelerinin personelini kapsıyordu. Bu personelin hariçte serbest meslek icra etmesi, resmî veya özel bir kuruluşta ücretli mesleki görev alması ve Kanunda sayılanlar dışında mesleki ek gelir sağlaması yasaklandı; buna karşılık meslek, mahrumiyet, nöbet ve acil vaka ödenekleri getirildi.

Üniversitelerin açtığı iptal davası Anayasa Mahkemesi, E. 1978/59, K. 1979/11, T. 27.02.1979 (RG 10.06.1979) kararıyla oyçokluğuyla reddedildi. Mahkemeye göre Kanun, kamu hizmetindeki sağlık personelinin tüm çalışmalarını bu göreve vermesi amacına yönelikti ve bu amaç sosyal devlet ilkesi ile Devletin sağlık ödeviyle uyumluydu; insan sağlığı bilimleri fakültesi personelinin daha yüksek ödenekle birlikte daha ağır yükümlülüğe tabi tutulması 1961 Anayasası’nın eşitlik ve üniversite özerkliği hükümlerine aykırı değildi. Karşıoy yazısında tam gün ilkesinin yeni olmadığı, 1750 sayılı Üniversiteler Kanunu’nda da “Tam gün çalışma” başlıklı bir hüküm bulunduğu hatırlatılmaktadır. 2162 sayılı Kanun, 224 sayılı Kanun’un “Temel prensipler” hükmüyle birlikte 2368 sayılı Kanun m.6 ile yürürlükten kaldırıldı.

1980–2009: Tazminat ile Serbest Çalışma Arasında Tercih ve Kısmi Statü

31.12.1980 tarihli ve 2368 sayılı Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun yasak yerine tercih sistemi kurdu. Kanunun yürürlükten kaldırılmadan önceki metnine göre tazminattan yararlanan personel resmî veya özel kuruluşlarda ücretli mesleki görev alamaz ve dışarıda serbest meslek icra edemezdi (2368 sayılı Kanun m.3); serbest meslek hakkı bulunan personel ise tazminattan vazgeçerse mesai dışında serbest çalışabiliyor, il sağlık müdürleri ve başhekimler bu imkânın dışında kalıyordu (2368 sayılı Kanun m.4). Yaklaşık otuz yıl boyunca kamu hekiminin mesai dışı serbest çalışması, tazminat kaybı karşılığında mümkün kaldı.

Üniversitelerde 1981 tarihli 2547 sayılı Kanun m.36 iki çalışma biçimi tanıdı. Anayasa Mahkemesinin 2010 kararında aktarıldığı üzere, üniversitede beş yıl devamlı statüde çalışmış doçent veya profesör, üniversite yönetim kurulunun görüşü ve rektörün kararıyla iki yıllık süre için kısmi statüye atanabiliyor, bu statü iki yılda bir yenilenebiliyordu. Kısmi statüdeki öğretim üyesi dışarıda muayenehane işletebiliyordu.

Bu dönemin mali aracı döner sermayedir. 5947 sayılı Kanun’dan önce 209 sayılı Kanun m.5’in üçüncü fıkrası, ek ödemenin belirlenmesinde personelin “serbest çalışıp çalışmaması”nı da ölçüt sayıyordu; 5947 sayılı Kanun bu ibareyi “tetkik, eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri” ile değiştirdi. Yani yasaktan önce de tam süre çalışma, döner sermayeden daha fazla pay verilerek teşvik ediliyordu. 1987 tarihli 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ise sağlık kurum ve kuruluşlarının ve sağlık personelinin Bakanlıkça planlanmasını esas aldı (3359 sayılı Kanun m.3); bu yetki bugün özel hastanelerdeki çalışma kotalarının dayanağıdır.

2010: 5947 Sayılı Tam Gün Kanunu

5947 sayılı Kanun tercih sistemini kaldırıp kamu ile özel arasında kesin bir ayrım öngördü:

  • Üniversiteler: 2547 sayılı Kanun m.36 yeniden yazıldı. Öğretim elemanları devamlı statüde çalışacak; kanunlarda belirlenen görevler ve telif hakları dışında yükseköğretim kurumlarından başka yerlerde ücretli veya ücretsiz, resmî veya özel herhangi bir iş göremeyecek ve serbest meslek icra edemeyecekti. Kısmi statüdekilerden bir yıl içinde talepte bulunmayanların “istifa etmiş sayılacağı” öngörüldü.
  • Bütün hekimler: 1219 sayılı Kanun m.12 ile sağlık kuruluşları üç gruba ayrıldı: (a) kamu kurum ve kuruluşları; (b) SGK ve kamu kurumlarıyla sözleşmeli özel kuruluşlar ve vakıf üniversiteleri; (c) sözleşmesiz özel kuruluşlar, sözleşmesiz vakıf üniversiteleri ve serbest meslek icrası. Hekimler “aşağıdaki bentlerden yalnızca birindeki” kuruluşlarda çalışabilecekti.
  • Ek ödeme: 209 sayılı Kanun m.5 ve 2547 sayılı Kanun m.58 yeniden düzenlendi; tavanlar yükseltildi ve nöbet hariç mesai dışı gelir getirici çalışmalar için ayrıca ek ödeme öngörüldü.
  • Diğer: Zorunlu mesleki mali sorumluluk sigortası getirildi (1219 sayılı Kanun ek m.12) ve 2368 sayılı Kanun yürürlükten kaldırıldı.

Tam gün düzeni Sağlık Bakanlığı kuruluşları için 30.07.2010’da, üniversiteler için 30.01.2011’de uygulanacaktı. Anayasa Mahkemesi kararındaki bir karşıoy yazısında aktarıldığına göre Kanun gerekçesi, mevcut çalışma sisteminin kamuda verimlilik azalmasına ve hastanın özel sektöre yönlendirilmesine yol açtığını, hekim ile hastası arasındaki doğrudan para ilişkisinin de hastaların sağlık hizmetine erişimini zorlaştırdığını belirtiyordu (Anayasa Mahkemesi, E. 2010/29, K. 2010/90, Üye Nuri Necipoğlu’nun karşıoyu).

Anayasa Mahkemesinin 16.07.2010 Tarihli Kararı

Ana muhalefet partisinin açtığı dava, Anayasa Mahkemesi, E. 2010/29, K. 2010/90, T. 16.07.2010 (RG 04.12.2010) kararıyla sonuçlandı. Mahkeme, 22.07.2010 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan yürürlüğü durdurma kararıyla “bentlerden yalnızca birindeki” ibaresinin uygulanmasını da gerekçeli kararın yayımına kadar durdurdu. Hüküm fıkrasının sonuçları şunlardır:

  • Dışarıda iş yasağı: 2547 sayılı Kanun m.36/2’nin birinci cümlesi oyçokluğuyla iptal edildi. Mahkemeye göre yasa koyucu sağlık sorunlarının çözümü için öğretim elemanlarına unvan ve statülerine uygun sınırlamalar getirebilir, ancak bu sınırlamalar bilimsel faaliyeti engelleyici olamaz; öğretim üyeleri ile diğer öğretim elemanları arasında ayrım yapılmaksızın mesai sonrası ücretsiz de olsa her türlü işin yasaklanması Anayasa m.130 ile bağdaşmaz. Devamlı statü ve ders yükü hükümleri ise Anayasa’ya uygun bulundu.
  • “İstifa etmiş sayılma”: Bu cümle hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri gerekçesiyle iptal edildi; kısmi statüdekilerin kanunla tanınan iki yıllık süre yönünden, kazanılmış hak olmasa da meşru beklentisi vardı.
  • Tek kurum grubu: 1219 sayılı Kanun m.12/2’deki “bentlerden yalnızca birindeki” ibaresi Anayasa m.17 ve Anayasa m.56 yönünden oyçokluğuyla iptal edildi, “aşağıdaki” sözcüğü korundu. Karşıoylarda, sözcüğün bölünerek iptalinin yeni bir uygulamaya yol açtığı eleştirildi.
  • Ek ödeme tavanı: 209 sayılı Kanun m.5/4, yalnızca üst sınır öngörüp asgari güvence içermediği için oybirliğiyle iptal edildi; iptal hükmü dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti.
  • Reddedilenler: Görevlendirme ve ek ödeme yönetmeliğine ilişkin hükümler, iş yeri hekimliği cümlesi, sigorta priminin yarısının hekime yüklenmesi ve radyasyon görevlileri için 35 saat kuralı Anayasa’ya uygun bulundu.

Böylece, Anayasa Mahkemesinin 2014 kararında da tespit edildiği üzere tam zamanlı öğretim üyelerinin mesai dışında serbest meslek icra etmesi mümkün hâle geldi ve hekimler için tek grup zorunluluğu kalktı. Sonraki altı yılın düzenlemeleri bu boşlukları kapatmaya yöneliktir.

2011–2016: KHK’ler, 6514 ve 6569 Sayılı Kanunlar ve Yeni İptaller

650 sayılı KHK ve yetki sorunu

İlk tepki 6223 sayılı Yetki Kanunu’na dayanan 650 sayılı KHK (RG 26.08.2011) ile geldi. KHK, 657 sayılı Kanun m.28’e memurların muayenehane açamayacağı ve vakıf üniversitelerinde çalışamayacağı cümlesini ekledi, 1219 sayılı Kanun m.12/2’ye 657 sayılı Kanun m.28 ve 2547 sayılı Kanun m.36’nın saklı olduğu kaydını koydu ve öğretim üyelerine, üniversitede yalnızca eğitim ve araştırma yapmaları ve döner sermaye gelirli hizmetlerde çalışmamaları kaydıyla mesai dışında serbest çalışma imkânı tanıdı; bu yolu seçenlere ek ödeme yapılmayacak, bunlar idari görev alamayacaktı. Anayasa Mahkemesi, E. 2011/113, K. 2012/108, T. 18.07.2012 (RG 01.01.2013) bu hükümleri Yetki Kanunu kapsamında olmadıkları gerekçesiyle iptal etti; iptal altı ay sonra yürürlüğe girdi. Ertelemeli olarak iptal edilen ek ödeme hükmü ise 663 sayılı KHK (RG 02.11.2011) ile yeniden düzenlendi.

6514 sayılı Kanun: yasağın kanunla yeniden kurulması

Yasak bu kez 02.01.2014 tarihli ve 6514 sayılı Kanun’la (RG 18.01.2014) kuruldu. 657 sayılı Kanun m.28’e muayenehane yasağı eklendi; 1219 sayılı Kanun m.12/2 “saklı kalmak kaydıyla” formülüyle yeniden yazıldı.

İlgili Kanun Hükmü — 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.28 (Ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı)

“…Memurlar, mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz.”

Üniversiteler için 2547 sayılı Kanun m.36’ya eklenen yedinci fıkra, hekim öğretim elemanlarını 657 sayılı Kanun m.28’e tabi kıldı ve profesör ile doçentlere denetimli bir kurumsal sözleşme yolu açtı.

İlgili Kanun Hükmü — 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.36/7 (Çalışma esasları)

“Tabip, diş tabibi ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olan öğretim elemanları, kanunlarda belirtilen hâller dışında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesi hükmüne tabidir. Ancak bunlardan profesör ve doçent kadrosunda olanlar, her bir anabilim dalındaki kadrolu profesör ve doçent sayısının yüzde 50’sini geçmemek, bir yıla kadar kurumsal sözleşme yapılmak ve geliri üniversite döner sermayesi hesabına kaydedilmek şartıyla ve ilgilinin muvafakati ile mesai dışında özel hastaneler veya vakıf üniversitesi hastanelerinde çalıştırılabilir.”

Bu yolla çalışacak öğretim üyeleri önceki yıl performansına göre seçilir, aynı anda birden fazla sözleşmeyle çalışamaz ve idari görev alamaz; hastaneler tabip ve diş tabibi kadrolarının yüzde 20’sini geçmemek üzere sözleşme yapabilir (2547 sayılı Kanun m.36/8) ve elde edilen gelirin yüzde 50’si limite bağlı olmaksızın öğretim üyesine ödenir. 6514 sayılı Kanun ayrıca mevcut faaliyetini sürdüren öğretim üyelerinin üç ay içinde muayenehanelerini kapatmasını, aksi hâlde üniversiteyle ilişiklerinin kesilmesini öngördü (2547 sayılı Kanun geçici m.64).

Anayasa Mahkemesi önce 09.04.2014 tarihli kararla geçiş hükmünün yürürlüğünü durdurdu; ardından Anayasa Mahkemesi, E. 2014/61, K. 2014/166, T. 07.11.2014 (RG 19.06.2015) kararıyla 657 sayılı Kanun m.28’e eklenen yasak ile 2547 sayılı Kanun m.36/7’yi Anayasa’ya uygun buldu, geçiş hükmünü iptal etti. Danıştay kararlarında aynen aktarılan gerekçeye göre ileriye dönük beklentiler kazanılmış hak oluşturmaz; ancak yargı kararlarından sonra mesai dışında çalışabileceğine güvenerek hayatını buna göre kuran öğretim üyesinin, bu durumun belli bir süre devam edeceğine ilişkin meşru beklentisi hukuki güvenlik ilkesi gereğince korunmalıdır. Mahkeme, aynı konuda çok sayıda kanun çıkarılmasının belirsizlik yarattığını da vurguladı.

6569 sayılı Kanun ve 2016 iptali

İptalden on iki gün sonra kabul edilen 19.11.2014 tarihli ve 6569 sayılı Kanun (RG 26.11.2014) mali yaptırım yolunu denedi: mesai dışında serbest meslek icra eden veya özel sağlık kuruluşunda çalışan hekim öğretim üyelerine, faaliyetlerini sona erdirinceye kadar üniversite ödeneği ve ek ödeme ödenmeyecekti; faaliyetini sonlandırmak isteyenler 31.12.2014’e kadar bildirimde bulunacak, faaliyetleri en geç 31.05.2015’te sona ermiş sayılacaktı (2547 sayılı Kanun geçici m.70). Anayasa Mahkemesi, E. 2016/13, K. 2016/127, T. 22.06.2016 (RG 21.09.2016) ödeme yasağını ve askerî öğretim üyelerine ilişkin benzer cümleyi iptal etti. Danıştay kararlarında aktarılan gerekçeye göre bu ödemeler fazla mesai ya da performans karşılığı değildir, öğretim üyesi sıfatı bunlara hak kazanmak için yeterlidir; hukuk sisteminin tanıdığı bir imkândan yararlanan öğretim üyelerini bu ödemelerden tamamen yoksun bırakmak ölçülü ve hakkaniyete uygun değildir (Anayasa m.2). Böylece altı yılda üç geçiş hükmü (istifa etmiş sayılma, ilişik kesme, ödenek kesintisi) iptal edilmiş oldu.

2018–2026: Son Değişiklikler

2016’dan sonra kanun koyucu yasağın kendisine dokunmadı; değişiklikler yasak çerçevesinde açılan kontrollü kanallara ve ek ödeme sistemine yöneldi.

2018 — 7146 sayılı Kanun: 1219 sayılı Kanun m.12/3’e birden fazla kurumda çalışmanın “Sağlık Bakanlığınca yapılan istihdam planlamaları çerçevesinde” olacağı kaydı eklendi; uluslararası sağlık turizmi yetkisi verilmiş kuruluşlar arasında protokolle işbirliğine imkân tanındı, ancak Bakanlık veya devlet üniversitesi personeli bu yolla da özel sektöre ve vakıf üniversitelerine ait kuruluşlarda hizmet sunamaz (1219 sayılı Kanun m.12/4). Özellikli tıbbi işlemlerde öğretim üyesi ek ödeme oranının beş kata kadar artırılması da öngörüldü.

2020 — 7243 sayılı Kanun: 2547 sayılı Kanun m.53’teki disiplin hükümleri yenilendi; istisnalar dışında yasaklanan kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren fiiller arasına alındı.

2022–2024 — ek ödeme: 16.06.2022 tarihli ve 7411 sayılı Kanun, 2547 sayılı Kanun m.58’deki öğretim üyesi tavanını yüzde 800’den yüzde 950’ye çıkardı ve 209 sayılı Kanun m.5’i yeniden düzenledi. Anayasa Mahkemesi, E. 2022/102, K. 2023/154, T. 13.09.2023 (RG 27.10.2023), ek ödemenin esaslarını yönetmeliğe bırakan 209 sayılı Kanun m.5/1’deki cümleye ilişkin iptal kararı verip yürürlüğü dokuz ay erteledi; cümle 21.02.2024 tarihli ve 7496 sayılı Kanun’la yeniden düzenlendi ve yan dal uzmanlarına ayrı tavan getirildi.

Ocak 2025 — Özel Hastaneler Yönetmeliği: 30.01.2025 tarihli yeni yönetmelik, 2547 sayılı Kanun m.36/7 kapsamında devlet üniversitelerince uygun bulunan profesör ve doçentlerin, kadronun yüzde 20’sini geçmemek ve kurumsal sözleşme yapılmak üzere mesai dışında özel hastanelerin boş uzman kadrolarında çalıştırılmasını ve muayenehane hekimlerinin, branştaki toplam kadronun üçte birini aşmayan bir kota ve 60 yaş üstü hekimlere istisna tanınarak hastalarını sözleşmeli özel hastanede tedavi etmesini düzenledi.

Temmuz 2025 — 7557 sayılı Kanun: 21.07.2025 tarihli ve 7557 sayılı Kanun (RG 24.07.2025), 1219 sayılı Kanun m.12/3’teki “birden fazla” ibaresini “en fazla iki” olarak değiştirdi ve özel kesimdeki çalışmayı 5510 sayılı Kanun m.4/1-a kapsamında hizmet akdine dayalı sigortalılığa bağladı.

İlgili Kanun Hükmü — 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m.12/3

“Tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar, Sağlık Bakanlığınca yapılan istihdam planlamaları çerçevesinde ve ikinci fıkranın her bir bendi kapsamında olmak kaydıyla en fazla iki sağlık kurum ve kuruluşunda çalışabilir. …Tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi olup olmamasına bakılmaksızın özel sağlık kurum ve kuruluşları ile vakıf üniversitelerinde 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olarak çalışır. …Mesleğini serbest olarak icra edenler, hizmet bedeli hasta tarafından karşılanmak ve Sosyal Güvenlik Kurumundan talep edilmemek kaydıyla, (b) bendi kapsamında sayılan sağlık kuruluşlarında da hastalarının teşhis ve tedavisini yapabilir.”

Aynı Kanunla eklenen geçiş hükmüne göre özel sağlık kuruluşları ve vakıf üniversitelerinde çalışan hekimler, mevcut çalışma izinleri için 01.06.2026’ya kadar yeni izin başvurusunda bulunmak zorundaydı; başvurmayanların izinleri iptal edilmiştir (1219 sayılı Kanun geçici m.16).

Ağustos 2026 — 7592 sayılı Kanun: 30.07.2026 tarihli ve 7592 sayılı Kanun (RG 09.08.2026), öğretim üyesinin mesai dışında üniversitede sunduğu sağlık hizmetine ilişkin ek ödemeyi “bizzat” sunulan hizmete bağladı ve yan dal uzmanı öğretim üyeleri için yüzde 1150 ve toplamda yüzde 2300 tavanını getirdi. Kanun ayrıca 67 yaşını dolduran, tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık mevzuatına göre uzman olup devlet yükseköğretim kurumlarında çalışmış öğretim üyelerinin üç yıl içinde başvurmaları hâlinde sözleşmeli çalıştırılabilmesini öngördü (2547 sayılı Kanun geçici m.86); bunlar hakkında da öğretim üyelerinin yasak ve ödevleri uygulanır (2547 sayılı Kanun m.30/2).

İlgili Kanun Hükmü — 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.58/h (Döner sermaye)

“Öğretim üyelerinin mesai saatleri dışında üniversitede bizzat sundukları sağlık hizmetlerinden dolayı 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 73 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca alınan ilave ücretler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır.”

Ağustos 2026 — yönetmelik değişikliği: 29.08.2026 tarihli değişiklikle profesör ve doçent çalıştırabilecek özel hastanelerin ölçütü “vakıf üniversiteleriyle iş birliği protokolü bulunan” yerine “Bakanlıkça onaylanmış uzmanlık eğitim programı bulunan” oldu; muayenehane hastasına verilecek vaka bazlı iznin usulü Bakanlığa bırakıldı.

Güncel Durum: Kim, Nerede, Hangi Koşulla Çalışabilir?

25.10.2026 itibarıyla çerçeve hüküm 1219 sayılı Kanun m.12/2’dir; hüküm, kamu görevlisi hekimler için 657 sayılı Kanun m.28 ve 2547 sayılı Kanun m.36’yı saklı tutar.

İlgili Kanun Hükmü — 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m.12/2

“Tabipler, diş tabipleri ve tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman olanlar; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 28 inci maddesi, 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun ek 27 nci maddesi, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 36 ncı maddesi ile 17/11/1983 tarihli ve 2955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanununun 32 nci maddesi saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki sağlık kurum ve kuruluşlarında mesleklerini icra edebilir: a) Kamu kurum ve kuruluşları. b) Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmeli çalışan özel sağlık kurum ve kuruluşları, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmeli çalışan vakıf üniversiteleri. c) Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi bulunmayan özel sağlık kurum ve kuruluşları, Sosyal Güvenlik Kurumu ve kamu kurumları ile sözleşmesi bulunmayan vakıf üniversiteleri, serbest meslek icrası.”

Sağlık Bakanlığı ve diğer kamu kurumlarındaki hekimler

Kadrolu kamu hekimi muayenehane açamaz, özel bir işyerinde veya vakıf yükseköğretim kurumunda çalışamaz (657 sayılı Kanun m.28). İstisnalar dardır: yöneticilik görevi bulunmayan kamu tabipleri ve aile hekimleri, kurum izniyle ve çalışma saatleri dışında aylık otuz saati geçmemek üzere iş yeri hekimliği yapabilir (1219 sayılı Kanun m.12/3); uluslararası sağlık turizmi protokolleri kamu ve üniversite kuruluşlarıyla sınırlıdır. Kişinin isteği ve kurumunun muvafakatiyle başka bir kamu sağlık kuruluşunda görevlendirme mümkündür. Mesai dışı çalışma kendi kurumunda yapılır ve ek ödemeyle karşılanır.

Devlet üniversitelerindeki öğretim üyesi hekimler

Hekim öğretim elemanları da 657 sayılı Kanun m.28’e tabidir (2547 sayılı Kanun m.36/7). Öğretim üyesi mesai dışında kendi üniversite hastanesinde hasta bakabilir; 7592 sayılı Kanun’dan sonra yalnızca bizzat sunduğu hizmet için tavanlar içinde ek ödeme alır. Profesör ve doçentler, bir yıla kadar süreli kurumsal sözleşmeyle, anabilim dalındaki kadrolu profesör ve doçentlerin yüzde 50’sini aşmamak, gelir döner sermayeye kaydedilmek ve muvafakatleri alınmak kaydıyla mesai dışında özel hastanelerde veya vakıf üniversitesi hastanelerinde çalıştırılabilir. Doktor öğretim üyeleri, öğretim görevlileri ve araştırma görevlileri bu yoldan yararlanamaz.

18.01.2014 tarihinde muayenehanesi bulunan öğretim üyeleri

Geçiş hükmü iptal edildiğinden, 18.01.2014 tarihinde usulüne uygun olarak muayenehane işleten veya özel sağlık kuruluşunda çalışan öğretim üyeleri faaliyetlerini sürdürebilir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bu korumayı, o tarihte öğretim üyesi olan herkese değil, yalnızca o tarihte fiilen ve usulüne uygun olarak serbest meslek icra edenlere tanımaktadır. Ancak serbest faaliyetini sürdüren öğretim üyesine, 15.09.2022’de yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğinden bu yana döner sermaye ek ödemesinin “taban ödeme” kısmı ödenmez; Kurulun bu yöndeki 11.06.2025 tarihli kararı yaptırımlar bölümünde aktarılmıştır.

Vakıf üniversiteleri, özel sağlık kuruluşları ve muayenehane

Kamuda kadrosu olmayan hekim, 1219 sayılı Kanun m.12/2’deki kuruluşlarda çalışabilir; ancak 7557 sayılı Kanun’dan sonra en fazla iki kurumda, her bir bent kapsamında ve Bakanlığın istihdam planlaması çerçevesinde. Özel kuruluş ve vakıf üniversitesindeki çalışma 5510 sayılı Kanun m.4/1-a kapsamında sigortalı çalışmadır; 01.06.2026’ya kadar yeni izin başvurusu yapmayanların izinleri iptal edilmiştir. Muayenehane hekimi, hizmet bedeli hasta tarafından karşılanmak ve SGK’dan talep edilmemek kaydıyla hastalarını SGK ile sözleşmeli özel kuruluşlarda da tedavi edebilir (1219 sayılı Kanun m.12/3); yönetmelik bunu hastaneyle sözleşme yapılmasına ve üçte bir kotasına bağlar (Özel Hastaneler Yönetmeliği m.24).

Yasaklara Aykırılığın Yaptırımları

Devlet memuru hekim için 657 sayılı Kanun m.125 uygulanır: memurlara yasaklanan kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirir.

İlgili Kanun Hükmü — 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 (Disiplin cezaları: kademe ilerlemesinin durdurulması)

“D - Kademe ilerlemesinin durdurulması : Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 - 3 yıl durdurulmasıdır. …h) Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak,”

Öğretim elemanları için 2020’den bu yana 2547 sayılı Kanun m.53 aynı fiili kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasına bağlar.

İlgili Kanun Hükmü — 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.53/b-4 (Disiplin cezaları)

“(4) Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme: …İlgili kanunların tanıdığı istisnalar dışında ticaret yapmak, yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak.”

Özel yaptırımlar da vardır: kurumsal sözleşmeye aykırı davranan öğretim üyesi bir yıl, tekerrürde beş yıl bu kapsamda çalıştırılamaz; aykırı davranan özel hastanenin sözleşmesi sona erdirilir ve hastane bir yıl, tekerrürde beş yıl yeni sözleşme yapamaz (2547 sayılı Kanun m.36/7-8); 01.06.2026’ya kadar yeni izin başvurusu yapmayan hekimlerin özel kuruluştaki çalışma izinleri iptal edilmiştir (1219 sayılı Kanun geçici m.16). 2010–2014 arasında öngörülen daha ağır sonuçlar ise yürürlükte değildir: “istifa etmiş sayılma”, “ilişik kesme” ve üniversite ödeneği ile ek ödemenin kesilmesi Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir.

Bununla birlikte, 15.09.2022’de yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğiyle döner sermaye ek ödemesinin “taban ödeme” kısmı, mesai dışında serbest meslek faaliyetinde bulunan veya özel sağlık kuruluşunda çalışan öğretim üyelerine ödenmez; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bölge idare mahkemesi kararları arasındaki aykırılığı bu doğrultuda giderdi.

Danıştay Kararı
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2025/31 E., 2025/38 K., 11.06.2025 (Kurulun aykırılığı giderme kararı; oybirliği)

“Bu gerekçelerle, aykırılığın, üniversitelerin tıp fakültelerinde profesör olarak görev yapan, aynı zamanda mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunan veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmakta olanlara, 15/09/2022 tarih ve 31954 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmeliğin 3. maddesi ile esas Yönetmeliğin 5. maddesinin 9. fıkrasına eklenen (b) bendi uyarınca "taban ödeme" yapılmasının mümkün olmadığı doğrultusunda giderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.”

Anayasa Mahkemesi ve Danıştay Kararları

Anayasa Mahkemesinin temel kararları kronoloji tablosunda ve dönem başlıklarında künyeleriyle verilmiştir. Aşağıda, bu kararların uygulamadaki sonuçlarını belirleyen ve tam metni resmî karar veri tabanından incelenen dört Danıştay kararı yer almaktadır.

İptal kararı geriye yürümez: ödenek kesintisi döneminin akıbeti

Danıştay Kararı
Danıştay 8. Daire, 2019/6371 E., 2022/2671 K., 13.04.2022 (Dairenin bozma gerekçesi; oybirliği)

“2547 sayılı Kanun'un 58. maddesinin (c) bendinde düzenlenen döner sermaye ek ödemesi, Geçici 70. madde kapsamına dahil edilmediğinden, söz konusu döner sermaye ödemelerinin, Geçici 70. madde ve dolayısıyla Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı ile irtibatlandırılamayacağı anlaşılmaktadır. …Geçici 70. madde uyarınca üniversite ödeneği alması engellenen, mesai saatleri dışında serbest meslek faaliyetinde bulunmakta veya özel sağlık kuruluşlarında çalışmakta olan öğretim üyelerinin, Anayasa Mahkemesi'nin Geçici 70. madde hakkındaki iptal kararının yürürlüğe girdiği 21/09/2016 tarihinden itibaren ilgili idarelere başvurarak kendilerine ödeme yapılması isteminde bulunabilecekleri”

Karara göre 15.12.2014–21.09.2016 arasında kesilen üniversite ödeneği, iptal kararı geriye yürümediği için istenemez; döner sermaye ek ödemesi ise geçiş hükmünün kapsamında olmadığından fiilî katkı oranında ödenmelidir.

Ölçüt: 18.01.2014 tarihindeki fiilî durum

Danıştay Kararı

“Zira, somut olayda, statüyü belirleyen husus "hekim olmak" değil, 18/01/2014 tarihi itibarıyla usulüne uygun olarak muayenehane faaliyetinde bulunmaktır. …Bu haliyle, Anayasa Mahkemesinin anılan kararına göre, ancak 18/01/2014 tarihi itibarıyla usulüne uygun olarak muayenehane açmak suretiyle serbest meslek icra eden öğretim üyelerinin haklı beklentilerinin varlığından söz edilebileceğinden, yine ancak bu öğretim üyelerinin beklentilerinin korunması gerekmektedir.”

Kurul, muayenehanesi bulunmayan öğretim üyelerinin de korunmasını öngören Danıştay 10. Dairesinin 2021 tarihli yaklaşımını benimsememiştir.

2014’ten sonra öğretim üyesi olan hekim muayenehane açamaz

Danıştay Kararı
Danıştay 10. Daire, 2022/1885 E., 2025/5053 K., 06.11.2025 (Dairenin bozma gerekçesi; oybirliği)

“Bu durumda, 6514 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 18/01/2014 tarihi itibarıyla yükseköğretim kurumunda öğretim üyesi olarak görev yapmayan, dolayısıyla 2547 sayılı Kanun'a eklenen geçici 64. madde kapsamında olmayan, serbest meslek icra edebilmek bakımından öğretim üyesi olarak çalışmaya başladığı 05/10/2015 tarihinde yürürlükte olan düzenlemelere, yani 2547 sayılı Kanun'un 6514 sayılı Kanun'la değişik 36. maddesi hükmüne tabi olan davacının, muayenehane açmak suretiyle serbest meslek icra etmesine yasal düzenlemeler karşısında olanak bulunmamaktadır.”

Davacı 18.01.2014 tarihinde kamu hastanesinde uzman tabip olarak çalışıyor, 2015’te yardımcı doçent olarak atanmıştı; Daire aksi yöndeki bölge idare mahkemesi kararını bozmuştur.

Muayenehane hekiminin hastasını özel hastanede tedavisi: üçte bir kotası

Danıştay Kararı
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2025/2338 E., 2025/3537 K., 22.12.2025 (Kurulun bozma gerekçesi; oyçokluğu, karşıoylar mevcut)

“…planlamanın işlevsiz kalmasının önlenmesi, istihdamda belirliliğin sağlanması, özel hastanelerde teşhis ve tedavisi yapılan hastalar ile bu hizmeti sunan hekimlerin takibinin ve denetiminin yapılabilmesi ve bu faaliyetlerin disiplin altına alınması, böylece hasta sağlığı korunarak olası suistimallerin önüne geçilmesi amacıyla tesis edildiği anlaşılan dava konusu düzenlemelerde üst hukuk normlarına, kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.”

Danıştay 10. Dairesi 30.12.2024 tarihli kararında, kotanın bilimsel bir çalışmaya ve ameliyathane kapasitesi gibi ölçütlere dayanmadığını belirterek düzenlemeyi iptal etmişti. Kurul, Bakanlığın planlama yetkisine ve 1219 sayılı Kanun’daki istihdam planlaması kaydına dayanarak bu kararı bozdu; bir karşıoyda yönetmeliğin kanunla tanınan hakkı aşar biçimde daralttığı savunuldu. Karar eski yönetmelik hakkındadır, ancak benzer kota yeni yönetmelikte de bulunmaktadır.

Değerlendirme: Anayasal Tartışma

Tam gün tartışması, çalışma hürriyeti ile Devletin sağlık hizmetlerini planlama ödevi arasındaki dengeye ilişkindir.

İlgili Kanun Hükmü — 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.48 (Çalışma ve sözleşme hürriyeti)

“Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.”

Öte yanda Devlet, sağlık kuruluşlarını tek elden planlamakla yükümlüdür (Anayasa m.56). Anayasa Mahkemesinin 1979–2016 kararları bu iki kutup arasında tutarlı bir çizgi izler.

Yasağın kendisi: Mahkeme, kamu sağlık personeline dışarıda çalışma yasağını kural olarak yasa koyucunun takdir alanında görmüş; 1979’da 2162 sayılı Kanun’u, 2010’da devamlı statüyü ve 2014’te 6514 sayılı Kanun’un yasak hükümlerini Anayasa’ya uygun bulmuştur. Eşitlik ilkesi (Anayasa m.10) bakımından da daha yüksek ödenekle birlikte daha ağır yükümlülük, ayrı hukuki durumun sonucu sayılmıştır.

Üniversitenin özel konumu: 2010 kararı, yasağın sınırının üniversitelerin bilimsel özerkliği olduğunu göstermiştir. Öğretim elemanlarının dışarıda ücretsiz dâhil her türlü işinin yasaklanması Anayasa m.130’a aykırı bulunmuştur; davada bilim ve sanat hürriyetini düzenleyen Anayasa m.27’ye de dayanılmış, ancak Mahkeme iptali üniversitelere ilişkin özel hükme bağlamıştır. 2014 düzenlemesinin Anayasa’ya uygun bulunması, yasağın yalnızca hekim öğretim elemanlarının mesleki faaliyetine yöneltilmesi ve bir istisna kanalı öngörülmesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Geçişin hukuki güvenliği: İptal edilen hükümlerin ortak noktası geçiş dönemidir. Mahkeme üç kez kazanılmış hak bulunmadığını kabul etmekle birlikte, mevcut hukuka ve yargı kararlarına güvenerek hayatını planlayanların meşru beklentisini korumuş, ödenek kesintisinde ölçülülük ilkesini işletmiştir. Danıştay içtihadında 18.01.2014 tarihli fiilî durumun belirleyici ölçüt olması bu yaklaşımın sonucudur.

Düzenleme aracı: 2012 iptali, bu tür sınırlamaların yetki kanununun kapsamı dışında KHK ile yapılamayacağını göstermiştir. Bugün tartışma yönetmelik düzeyindedir: Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu özel hastanelerdeki kotada Bakanlığın planlama yetkisini öne çıkarmış, karşıoylar kanunla tanınan hakkın yönetmelikle sınırlanamayacağını savunmuştur. 2018 sonrasında kanun koyucu yasağı kaldırmak yerine denetimli kanallar açmayı tercih etmiştir; bunların hizmete erişim ve hekim istihdamı üzerindeki etkisi ise sağlık politikasına ilişkin bir değerlendirme konusudur.

Sonuç

Türk hukukunda hekimlerin serbest çalışması; 1961’de kamudan maaş almayanlar için açıkça tanınan bir serbestlik, 1978–1980 arasında kısa ömürlü bir tam süre yasağı, 1980–2010 arasında tazminat karşılığı bir tercih ve 2010’dan bu yana kamu ile özel arasında kesin bir ayrım olarak gelişmiştir. 5947 sayılı Kanun’la başlayan dönemde Anayasa Mahkemesi yasağın özünü kabul etmiş, fakat üniversitelerin bilimsel özerkliğini ve geçiş dönemindeki hukuki güvenliği koruyarak yasa koyucuyu üç kez geri adım atmaya zorlamıştır. Bugün kamuda kadrolu hekim muayenehane açamaz ve özel kuruluşta çalışamaz; devlet üniversitesindeki profesör ve doçent yalnızca kurumsal sözleşmeyle dışarıda çalışabilir; 18.01.2014 tarihinde muayenehanesi olan öğretim üyelerinin durumu korunmaktadır; özel kesimde hekim en fazla iki kurumda ve sigortalı olarak çalışır. Somut bir durumda kişinin kadro statüsü, unvanı ve 18.01.2014 tarihindeki fiilî durumu birlikte incelenmelidir.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup somut uyuşmazlıklar bakımından hukuki görüş niteliği taşımaz. Her dosyanın kendine özgü koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Devlet hastanesinde kadrolu bir uzman hekim mesai sonrasında muayenehane açabilir mi?

Hayır. 657 sayılı Kanun m.28 memurların muayenehane açmasını ve özel işyerlerinde çalışmasını yasaklar. Yöneticilik görevi bulunmayan kamu tabipleri yalnızca kurum izniyle ve aylık otuz saati aşmamak üzere iş yeri hekimliği yapabilir.

Devlet üniversitesindeki bir öğretim üyesi hekim özel hastanede çalışabilir mi?

Kural olarak hayır. Profesör ve doçentler, üniversitenin yaptığı bir yıla kadar süreli kurumsal sözleşmeyle ve kotalar içinde mesai dışında çalıştırılabilir (2547 sayılı Kanun m.36/7). Kişisel muayenehane veya bireysel sözleşme bu kapsamda değildir.

2014’ten önce muayenehanesi olan öğretim üyeleri ne durumda?

18.01.2014 tarihinde usulüne uygun olarak muayenehane işleten veya özel sağlık kuruluşunda çalışan öğretim üyeleri, geçiş hükmünün Anayasa Mahkemesince iptali nedeniyle faaliyetlerini sürdürebilir. Danıştay’a göre bu koruma, o tarihte muayenehanesi bulunmayan veya sonradan öğretim üyesi olan hekimleri kapsamaz.

Özel hastanede çalışan bir hekim aynı anda kaç yerde çalışabilir?

7557 sayılı Kanun’dan sonra hekim, Bakanlığın istihdam planlaması çerçevesinde ve her bir bent kapsamında en fazla iki sağlık kurum ve kuruluşunda çalışabilir (1219 sayılı Kanun m.12/3); özel kesimdeki çalışma 4/a kapsamında sigortalı çalışmadır.

Muayenehane hekimi hastasını özel hastanede ameliyat edebilir mi?

Evet, hizmet bedeli hasta tarafından karşılanmak ve SGK’dan talep edilmemek kaydıyla. Özel Hastaneler Yönetmeliği bunu hastaneyle sözleşme yapılmasına, branş kadrosunun üçte birini aşmayan bir kotaya ve 60 yaş üstü hekimler için istisnaya bağlar; gerektiğinde vaka bazlı izin verilebilir.

Yasağa aykırı çalışmanın yaptırımı nedir?

Memur hekim için kademe ilerlemesinin durdurulması (657 sayılı Kanun m.125), öğretim elemanları için kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme (2547 sayılı Kanun m.53) cezası öngörülür. Kurumsal sözleşmeye aykırılıkta öğretim üyesi bir yıl, tekerrürde beş yıl bu kapsamda çalıştırılamaz.

Sağlık personelinin statüsü, disiplin cezaları ve idari işlemlere karşı dava yolları hakkında genel bilgi için sağlık hukuku ve yükseköğretim hukuku sayfalarına bakılabilir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Sağlık Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Sağlık Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: tam gün yasası · tam gün kanunu · 5947 sayılı Kanun · hekimlerin serbest çalışma yasağı · öğretim üyesi muayenehane yasağı · kamu hekimi muayenehane açabilir mi · öğretim üyesi özel hastanede çalışabilir mi · kurumsal sözleşme 2547 36/7 · 657 sayılı Kanun 28. madde muayenehane · 1219 sayılı Kanun 12. madde · en fazla iki kurum · 7557 sayılı Kanun · 7592 sayılı Kanun · döner sermaye ek ödemesi · mesai dışı ek ödeme · 2547 58/h

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Tam Gün Yasası: Hekim ve Öğretim Üyelerinin Serbest Çalışma Yasağı 1928’den 2026’ya ve Güncel Durum”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-07, https://capar.av.tr/makale/tam-gun-yasasi-kronolojik-gelisim-ve-guncel-durum

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›