İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 6 dk okuma

Son gözden geçirme:

Karar Notu

Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Bonoya karşı bedelsizlik iddiasında ispat yükü kural olarak borçludadır; çünkü bono, sebebe bağlı olmayan bir borç ikrarı içerir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre alacaklı, cevap dilekçesinde bu karineye dayanmayıp senet metninden anlaşılanın aksine bononun başka bir temel ilişki için (bu davada dava dışı bir şirketin borcu karşılığında) verildiğini ileri sürer ve delillerini sunarsa ispat yükünü üzerine alır. Sonradan ilk savunmasıyla tümüyle çelişen bir ıslahla karineyi yeniden canlandıramaz; bu, dürüstlük kuralına ve çelişkili davranma yasağına aykırıdır. Kurul direnme kararını oybirliğiyle ve kesin olarak bozdu.

Kısaca

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, avans olarak verildiği ileri sürülen bonolara dayalı menfi tespit davasında, cevap dilekçesinde bononun dava dışı bir şirketin borcu karşılığında verildiğini savunarak ispat yükünü üstlenen davalının, sonradan ıslahla ilk savunmasıyla çelişen bir savunmaya geçip bu yükü davacıya kaydıramayacağına oybirliğiyle karar verdi.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, avans olarak verildiği ileri sürülen bonolara dayalı menfi tespit davasında, cevapta ispat yükünü üstlenen davalının ilk savunmasıyla çelişen bir ıslahla bu yükü davacıya kaydıramayacağına karar verdi.

Uyuşmazlık

Davacı şirket, 10.02.2015 tarihinde davalı şirket lehine düzenlediği bonoları kurulacak bir ticari ilişki için avans olarak verdiğini, ancak bu ilişkinin hiç gerçekleşmediğini ileri sürdü. Bonolarda düzenleme sebebi yazılı değildi. Davacı, cebri icra tehdidi altında 50.000 TL bedelli bir bonoyu ödemişti; bonolardan dolayı borçlu olmadığının tespitini ve bu tutarın istirdadını istedi.

Davalı, cevap dilekçesinde bonolardan ikisinin kendisine teslim edilmediğini, diğerlerinin ise davacıyla organik bağı bulunan dava dışı bir sağlık şirketinin cari hesap borcu karşılığında, 20.12.2013 tarihli protokol çerçevesinde verildiğini savundu ve delillerini sundu. Yargılama sırasında verdiği ıslah dilekçesiyle ise bonoların doğrudan davacıdan olan alacağı karşılığında alındığını ileri sürdü.

İstanbul Anadolu 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, avans iddiasının yazılı belgeyle ispatlanamadığı ve yemin deliline dayanılmadığı gerekçesiyle davayı reddetti; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, ıslah edilen savunmayı esas alarak istinaf başvurusunu esastan reddetti. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, davalının ispat yükünü üzerine aldığı gerekçesiyle kararı bozdu; ilk derece mahkemesi ise ıslahla değişen savunmanın göz ardı edilemeyeceğini belirterek direndi.

Kararın Sonucu

Hukuk Genel Kurulu 25.06.2025 tarihinde davacının temyiz itirazını kabul etti ve direnme kararını, Özel Daire bozma kararında gösterilen nedenlerle HMK m.371 uyarınca bozdu; Özel Daire kararını benimsediğini de açıkça belirtti. Karar oybirliğiyle ve kesin olarak verildi; karşı oy yoktur. Dosya, direnme kararını veren ilk derece mahkemesine gönderildi.

Gerekçe

Kurul önce başlangıç noktasını belirledi: senette düzenleme sebebi yazılı değilse bedelsizliği keşideci ispatlar; ancak ispat yükü yargılama içinde yer değiştirebilir:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Somut olayda senetlerin düzenleme nedeninin gösterilmediği çekişmesizdir. Davacı, davaya konu senetlerin davalıyla ileride kurulacak ticari ilişkiye avans olmak üzere verildiğini ancak bu ilişki tesis edilemediği için senetlerin bedelsiz kaldığını ileri sürmektedir. Bu hâliyle ispat yükü bedelsizlik iddiasında bulunan borçlu davacıdadır. … Ne var ki yargılama süreci içerisinde tarafların ileri sürdükleri vakıa ve beyanlarına göre elbette ispat yükü yer değiştirebilecektir.”

Kurula göre davalının avans iddiasını yalnızca inkâr etmesi ispat yükünü değiştirmezdi. Belirleyici olan, senet metninden anlaşılanın aksine bononun başka bir temel ilişkiye dayandığını açıklayıp buna ilişkin delil sunmasıydı:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Bu savunmayla davalı, … kambiyo senedine dayalı bedelsizlik iddialarına ilişkin karineyi kullanmayıp … usul hukuku anlamında bononun düzenleme sebebi ile ilgili ileri sürülen vakıayı açıklayıp bu vakıaya ilişkin delillerini de sunarak ispat yükünü üzerine almıştır. Artık davalı savunmasının temelini teşkil eden bu yeni vakıayı ispat yükü altındadır.”

Kurul, HMK m.141 uyarınca dilekçeler karşılıklı verildikten sonra savunmanın ancak karşı tarafın açık muvafakatiyle ya da ıslahla değiştirilebileceğini hatırlattı. Islah usul hatalarını gidermek için tanınmıştır; ancak TMK m.2’deki dürüstlük kuralı ve HMK m.29’daki doğruyu söyleme yükümlülüğüyle sınırlıdır:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Dilekçeler aşamasında ileri sürülen vakıanın ıslahla değiştirilmesi kural olarak mümkün ise de ıslahın konusu, tarafların usul hataları olup hak kaybına yol açılmaması yönündeki amaçla getirilmiş bu kurumun açıkça usul hilesi yapılmasının bir aracı olarak kullanılması düşünülemez. Dürüstlük kuralı ve tarafların gerçeğe uygun beyanda bulunma yükümlülüğüne aykırı bu davranış çelişkili davranma yasağını ihlâl eder nitelik taşıdığından; somut olayda ıslaha değer verilmesi, daha açık bir anlatımla taraflar arasındaki uyuşmazlığın davalının sanki ilk savunmasını hiç yapmamış gibi muamele edilerek çözümlenmesi artık mümkün değildir.”

Kararın Önemi ve Uygulamaya Etkisi

Karar, bilinen iki kuralı birlikte uygular. Menfi tespit davasında ispat yükü kural olarak alacak iddia eden davalıdadır; ancak keşideci lehtara karşı bononun bedelsizliğini ileri sürüyorsa yük davacıya geçer. Kurul, senette borcun sebebi “mal” ya da “nakit” olarak yazılmışsa yükün bu kaydın aksini ileri sürene düşeceğini de hatırlattı. Öte yandan ispat yükü dava boyunca sabit değildir: bononun soyutluğuna dayanmak yerine kendi temel ilişki anlatımını getiren alacaklı, bu anlatımı ispatlamak zorundadır.

Kararın öne çıkan yanı ıslahın sınırıdır. Kurul, savunmanın ıslahla değiştirilmesini kural olarak mümkün görür; bu davada ise ilk savunmayla tümüyle çelişen ve davalı lehine olan karineyi yeniden canlandırmaya yönelen ıslaha değer vermedi. Davacı, ıslahın tahkikatın sona erme aşamasında yapıldığını da ileri sürmüştü; Kurulun gerekçesi ise ıslahın zamanına değil, ilk savunmayla çelişmesine dayanır.

Uygulamada alacaklı, bedelsizlik iddiasına karşı senet metninden anlaşılanın aksine bononun başka bir temel ilişki için verildiğini açıklayıp delillerini sunarsa ispat yükünü üstlenebilir. Borçlu ise avans iddiasını kural olarak kendisi ispatlar; ancak alacaklının kendi anlatımıyla yükü üstlenip üstlenmediği ve sonraki ıslahın bununla çelişip çelişmediği ayrıca incelenmelidir.

İlgili Mevzuat

İlgili Kanun Hükmü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.176 (Kapsamı ve sayısı)

“(1) Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir.

(2) Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.”

İlgili Kanun Hükmü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.190/1 (İspat yükü)

“(1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.2 (Dürüst davranma)

“Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır.

Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.”

Sıkça Sorulan Sorular

Bonoya karşı bedelsizlik iddiasında ispat yükü kimdedir?

Kural olarak bedelsizliği ileri süren keşidecidedir; çünkü bono, sebebe bağlı olmayan bir borç ikrarı içerir. Senette borcun sebebi “mal” ya da “nakit” olarak yazılmışsa ispat yükü, bu kaydın aksini ileri sürene düşer.

Alacaklı hangi durumda ispat yükünü üstlenmiş sayılır?

Borçlunun iddiasını yalnızca inkâr etmesi yetmez. Alacaklı, senet metninden anlaşılanın aksine bononun başka bir temel ilişki için verildiğini açıklar ve delillerini sunarsa bu yeni vakıayı ispatla yükümlü olur.

Cevap dilekçesindeki savunma ıslahla değiştirilebilir mi?

Kural olarak evet; ıslah aynı davada bir kez yapılabilir (HMK m.176). Ancak Hukuk Genel Kurulu’na göre ilk savunmayla tümüyle çelişen bir ıslah, ispat yükünden kurtulmanın aracı olamaz; bu, çelişkili davranma yasağına aykırıdır.

Avans senedi olarak verilen bonoda borçlu neyi ispatlamalıdır?

Senette düzenleme sebebi yazılı değilse, bononun kurulacak bir ilişki için avans olarak verildiğini ve bu ilişkinin kurulmadığını kural olarak borçlu ispatlar.

Cebri icra tehdidi altında ödenen bono bedeli geri istenebilir mi?

Kurulun aktardığı genel ilkeye göre borcu cebri icra tehdidi altında ödeyen borçlu, ödediği paranın geri verilmesi için alacaklıya karşı istirdat davası açabilir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Kambiyo Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Kambiyo Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: bono bedelsizlik iddiası ispat yükü · avans senedi menfi tespit · bonoda ispat yükü kimde · bedelsizliğe dayalı menfi tespit davası · savunmanın ıslahı · ıslah ve çelişkili davranma yasağı · ispat yükünün yer değiştirmesi · HMK 176 ıslah · HMK 190 ispat yükü · bono istirdat davası

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-07, https://capar.av.tr/makale/bono-bedelsizlik-davasinda-ispat-yukunu-ustlenen-davali-islahla-kurtulamaz

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›