İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 19 dk okuma

Son gözden geçirme:

İleri Tarihli (Vadeli) Çekte İbraz ve Takip: 31/12/2028’e Kadar Erken İbraz Yasağı, Çek Kanunu m.3/8, Karekod

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: İleri tarihli çek, üzerine gerçekte verildiği günden daha sonraki bir düzenleme tarihi yazılmış çektir. Kanunun genel kuralına göre çek görüldüğünde ödenir ve üzerindeki tarihten önce ibraz edilen çek ibraz günü ödenir (TTK m.795); ancak bu kural 31/12/2028 tarihine kadar uygulanmaz: bu tarihe kadar çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce bankaya ibrazı geçersizdir (5941 sayılı Kanun geçici m.3/5). Erken ibraz edilip ödenmeyen çekle hukuki takip yapılamaz; takip için çekin, üzerindeki tarihe göre işleyen kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır (5941 sayılı Kanun m.3/8). İbraz süresi, çekin gerçekte verildiği günden değil, üzerinde yazılı düzenleme tarihinin ertesi gününden başlar (TTK m.796).

Kısaca

İleri tarihli çek 31/12/2028’e kadar üzerindeki tarihten önce bankaya ibraz edilemez; erken ibraz geçersizdir ve ödenmeyen çekle takip için çekin üzerindeki tarihe göre işleyen süre içinde yeniden ibraz edilip karşılıksızdır işlemi yaptırılması gerekir. Yazıda erken ibraz yasağının tarihçesi, sürenin hesabı ve örnek tablo, tatil günleri, karekod, takas, yurt dışında düzenlenen çek, ihtiyati haciz ve Yargıtay kararları yer alıyor.

İleri tarihli (vadeli) çekte ibraz ve takip şartları: 31/12/2028’e kadar geçerli erken ibraz yasağı (5941 sayılı Kanun geçici m.3/5) ve son tarihin değişiklik tarihçesi, erken ibraz edilen çekle hukuki takip yasağı (5941 sayılı Kanun m.3/8), ibraz süresinin çekin üzerindeki tarihe göre hesaplanması ve hesap örnekleri tablosu, tatil günleri, karekodlu çek, takas odası ve elektronik ibraz, yurt dışında düzenlenen çek, ihtiyati haciz, uygulamadaki hatalar ve doğrulanmış Yargıtay kararları.

İleri Tarihli (Vadeli) Çek Nedir?

Çek, kanunda bir ödeme aracı olarak kurgulanmıştır: görüldüğünde ödenir ve buna aykırı her kayıt yazılmamış sayılır (TTK m.795). Bu nedenle çeke “vade” yazılması hukuken sonuç doğurmaz; çeki fiilen vadeli hale getiren, zorunlu unsurlardan biri olan düzenleme (keşide) tarihinin (TTK m.780) gerçek veriliş gününden daha ileri bir tarih olarak yazılmasıdır. Öğretide ve uygulamada bu tür çeklere “ileri tarihli”, “vadeli” ya da “postdate” çek denir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, mülga 6762 sayılı Kanun döneminde de çeke gerçek düzenleme tarihine göre ileri bir tarih atılabileceğinin, ancak bu durumda da çekin ibraz edildiği gün ödenmesi gerektiğinin benimsendiğini belirtmiş ve ileri tarihli çekte ibraz sürelerinin, çekin gerçekte tedavüle çıktığı günden değil üzerinde yazılı tarihten hesaplanacağını vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 2017/1638 E., 2020/763 K.). Bugün ileri tarihli çeke ilişkin özel kurallar ise 5941 sayılı Çek Kanunu’nda yer alır. Çekin genel ibraz süreleri, karşılıksızlığın tespiti ve başvurma hakları çekin ibraz süreleri ve hükmü yazımızda anlatılmıştır; bu yazı ileri tarihli çeke özgü sorunlara odaklanır.

Erken İbraz Yasağı ve Son Tarihin Değişiklik Tarihçesi

Yürürlükteki metne göre “31/12/2028 tarihine kadar, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersizdir” (5941 sayılı Kanun geçici m.3/5). Bu hüküm, TTK m.795’teki “erken ibraz edilen çek ibraz günü ödenir” kuralını geçiş dönemi boyunca askıya alır. Sonuç olarak üzerindeki tarihi gelmemiş bir çek bankaya ya da takas yoluyla ödeme için verilse bile bu işlem hukuken geçerli bir ibraz sayılmaz; karşılık bulunmasa bile bu ibraza dayanılarak geçerli bir karşılıksızlık tespiti yapılamaz.

Geçici yasağın son tarihi 2009’dan bu yana defalarca ileri alınmıştır. Değişikliklerin çoğu ayrı birer “torba kanun” ile yapıldığından, bir çekin ibraz tarihinde hangi metnin yürürlükte olduğuna bakmak gerekir:

Dönem / Düzenlemeİlgili hükümErken ibrazın geçersiz olduğu son tarih
5941 sayılı Kanunun ilk metni (RG 20.12.2009)5941 sayılı Kanun geçici m.1/531/12/2011
01.01.2012 ile 6273 sayılı Kanunun yürürlüğü arasıGeçiş hükmü yok; genel kural uygulanır—
6273 sayılı Kanun (yürürlük 03.02.2012)5941 sayılı Kanun geçici m.3/5 eklendi31/12/2017
7061 sayılı Kanun (kabul 28.11.2017)Son tarih değiştirildi31/12/2020
7262 sayılı Kanun (RG 31.12.2020)Son tarih değiştirildi31/12/2021
7341 sayılı Kanun (yürürlük 06.11.2021)Son tarih değiştirildi31/12/2023
7491 sayılı Kanun (yürürlük 28.12.2023)Son tarih değiştirildi31/12/2025
7566 sayılı Kanun (RG 19.12.2025, sayı 33112)Son tarih değiştirildi31/12/2028

Tablodaki ikinci satır uygulamada önem taşımıştır: Hukuk Genel Kurulu, ilk geçiş hükmünün sona erdiği 31/12/2011 ile 6273 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 03.02.2012 arasında, 19.01.2012’de yapılan erken ibrazı geçerli saymıştır; çünkü o tarihte ibraz yasağını öngören bir hüküm yürürlükte değildi ve genel kural uygulanıyordu (Yargıtay HGK, 2017/1638 E., 2020/763 K.). Aynı mantıkla, 31/12/2028 sonrasına yeni bir uzatma yapılmazsa, o tarihten sonraki ibrazlar bakımından TTK m.795 yeniden tam olarak uygulanacaktır. Yasağın son tarihi Kanunda sıkça değiştirildiğinden, uzun vadeli çeklerde ibraz gününde yürürlükte olan metnin ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Erken İbraz Edilen Çekle Takip Yapılabilir mi?

Hayır. Çek Kanunu, erken ibrazın sonucunu ayrıca ve açıkça düzenlemiştir:

İlgili Kanun Hükmü — 5941 sayılı Çek Kanunu m.3/8 (İleri tarihli çekte hukuki takip şartı)

“(8) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çekin karşılığının Türk Ticaret Kanununun 707 nci maddesi uyarınca kısmen veya tamamen ödenmemiş olması hâlinde, bu çekle ilgili olarak hukukî takip yapılamaz. İleri düzenleme tarihli çekle ilgili olarak hukukî takip yapılabilmesi için, çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır.”

Hükümde anılan atıf, mülga 6762 sayılı Kanundaki “görüldüğünde ödeme” kuralına yöneliktir; bu kuralın bugünkü karşılığı TTK m.795’tir. Hükmün iki cümlesi birlikte okunmalıdır: Birinci cümle, erken ibrazda ödenmeyen çeke dayanılarak “hukuki takip” yapılamayacağını söyler. İkinci cümle ise hamilin önünü kapatmaz; çek, üzerindeki tarihe göre işleyen kanuni ibraz süresi içinde yeniden bankaya ibraz edilir ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulursa takip mümkündür. Yargıtay, erken ibrazdan sonra yapılan ikinci ibrazın da üzerindeki tarihe göre işleyen süre içinde kalması gerektiğini, süre geçtikten sonra yapılan ibrazın takibi kurtarmayacağını kabul etmektedir (aşağıdaki ikinci karar).

İcra takibine etkisi: Erken ibrazdan sonra başlatılan kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurabilir (İİK m.168); icra mahkemesi, süresinde yapılmış bir şikâyet veya itiraz üzerine önüne gelen işte alacaklının kambiyo hukukuna göre takip hakkı bulunmadığını kendiliğinden gözeterek takibi iptal edebilir (İİK m.170/a). Yargıtay, üzerindeki tarihten iki gün önce bankaya ibraz edilen çekle başlatılan takibin bu yolla iptal edilmesi gerektiğine karar vermiştir (aşağıdaki ilk karar). Süresinde ibraz edilmeyen çekte borçlunun yolları ve sebepsiz zenginleşme davası ayrı bir yazımızın konusudur.

Bankanın yaprak başına sorumluluğu: Muhatap banka, karşılığı bulunmayan çek için hamile Kanunda öngörülen tutara kadar ödeme yapmakla yükümlüdür; ancak bu yükümlülük yalnız “süresinde ibraz edilen her çek yaprağı” için doğar (5941 sayılı Kanun m.3/3). Erken ibraz geçersiz olduğundan bu ödeme de istenemez. Söz konusu tutar her yıl Ocak ayında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenir; 29.01.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Merkez Bankası Tebliği ile ana tutar 30.01.2026’dan itibaren 16.350 TL olarak belirlenmiştir (aynı tebliğin geçici hükmünde ayrı tutar öngörülen çekler için o tutar uygulanır). Hukuk Genel Kurulu, bankanın bu tutarı ödemesi için hamilin talepte bulunmasını ve çek aslını bankaya bırakmasını da aramıştır (Yargıtay HGK, 2017/1638 E., 2020/763 K.). Ayrıca çek, üzerinde yazılı baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmezse bankanın bu tutara ilişkin sorumluluğu sona erer (5941 sayılı Kanun m.3/9); çok uzun vadeli çeklerde bu sınır gözden kaçırılmamalıdır.

İhtiyati haciz: Üzerindeki tarihi gelmemiş çekten doğan alacak henüz muaccel değildir. Vadesi gelmemiş borç için ihtiyati haciz ancak borçlunun belli bir yerleşim yerinin bulunmaması ya da borçlunun mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanması gibi Kanunda sayılan hâllerde istenebilir (İİK m.257). Yargıtay, bu sebepler kanıtlanmadan ileri tarihli çeklere dayanılarak verilen ihtiyati haciz kararını bozmuştur (aşağıdaki beşinci karar). Konunun genel çerçevesi ihtiyati haciz yazımızdadır.

Cezai sonuç: Karşılıksız çek suçu, çekin “üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibrazında” karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verilmesiyle oluşur (5941 sayılı Kanun m.5). Erken ibrazda yapılan bir işlem bu koşulu karşılamaz. Yargıtay da cezaya hükmedilebilmesi için öncelikle ibraz süresi içinde ödeme için bankaya ibraz edilmiş karşılıksız bir çekin bulunmasını ve şikâyetin İİK m.347’deki üç aylık ve bir yıllık hak düşürücü süreler içinde yapılmasını aramaktadır (Yargıtay 19. CD, 2018/3249 E., 2019/5808 K.). Ayrıntılar için karşılıksız çek ve cezai sorumluluk yazımıza bakılabilir.

İbraz Süresi Çekin Üzerindeki Tarihe Göre Nasıl Hesaplanır?

Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilmelidir; bu süreler “çekte yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar” (TTK m.796). İleri tarihli çekte bunun anlamı şudur: Süre, çekin el değiştirdiği günden değil, üzerinde yazılı tarihin ertesi gününden başlar. Yargıtay’a göre keşide tarihinin gerçek tarihten sonraki bir gün olarak yazılması hâlinde ibraz süresi uzatılmış sayılır (aşağıdaki dördüncü karar). Sürenin hesabına ilişkin üç kural daha vardır:

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.817 (Sürelerin hesabı)

“(1) Kanunun bu Kısmında gösterilen süreler hesap edilirken bunların başladığı gün sayılmaz.”

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.816 (Tatil günleri)

“(1) Bir çekin ibrazı ve protestosu, ancak bir iş gününde yapılabilir. (2) Çeke ilişkin işlemler ve özellikle ibraz ve protesto veya buna eş değer belirleme işlemlerinin yapılması için kanunla belirli sürenin son günü, pazara veya diğer bir tatil gününe rastladığı takdirde, bu süre onu izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar. Aradaki tatil günleri süre hesabına dâhildir.”

Bu hükümlerden çıkan pratik sonuçlar şunlardır: (1) On günlük sürede, çekin üzerindeki tarihe on gün eklenerek son gün bulunur; çünkü başlangıç günü (üzerindeki tarih) sayılmaz. (2) Sürenin içinde kalan pazar ve tatil günleri süreye dâhildir; yalnız son gün pazar ya da tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününe uzar. (3) Üzerindeki tarih pazara rastlayan bir çek o gün ibraz edilemez; çünkü ibraz ancak iş gününde yapılabilir. Kanun son günün uzaması için yalnız “pazar”ı ve “diğer bir tatil günü”nü andığından, son günü cumartesiye rastlayan çeklerde ibrazı bir önceki iş gününe çekmek en güvenli yoldur.

Bir aylık sürenin nasıl sayılacağı TTK’da ayrıca gösterilmemiştir. Genel hüküm niteliğindeki TBK m.92’ye göre ay olarak belirlenen süre, başlangıç günü ayın kaçıncı günü ise son ayın ona karşılık gelen gününde dolar; son ayda o gün yoksa ayın son günü esas alınır. Aşağıdaki tabloda bu kural uygulanmıştır.

Sürenin hangi kurala tabi olacağı düzenleme yeri ile ödeme yerinin karşılaştırılmasıyla belirlenir; Yargıtay, keşide yeri ile muhatap banka şubesinin bulunduğu yer aynı olduğunda on günlük süreyi uygulamaktadır (aşağıdaki ikinci karar). Bu yüzden düzenleme yerinin açıkça yazılması da önemlidir: Yargıtay, ibraz süresi düzenleme yerine göre belirlendiğinden, kısaltma biçiminde yazılıp hangi yeri gösterdiği duraksamaya yol açan düzenleme yerini çek vasfını ortadan kaldıran bir eksiklik saymıştır (Yargıtay 12. HD, 2018/6 E., 2018/1357 K.). Çekin tarihinde düzeltme yapılmışsa ve düzeltme düzenleyen tarafından paraf edilmemişse, düzeltme yok hükmünde sayılır ve ibraz süresi düzeltmeden önceki tarihe göre hesaplanır (Yargıtay 12. HD, 2016/19503 E., 2017/11471 K.).

Hesap Örnekleri Tablosu

Aşağıdaki örneklerde tarihler 2026 takvimine göre hesaplanmıştır. “Aynı yer”, çekin düzenlendiği yer ile ödeneceği muhatap şubenin bulunduğu yerin aynı olmasını ifade eder.

Çekin üzerindeki tarihDüzenleme yeri → ödeme yeriSüreSürenin başladığı günSon ibraz günüNot
13.04.2026 (Pazartesi)Denizli → Denizli şubesi10 gün14.04.202624.04.2026 (Cuma)Onuncu gün olan 23 Nisan resmî tatil olduğundan süre izleyen iş gününe uzar.
01.11.2026 (Pazar)İzmir → İzmir şubesi10 gün02.11.202611.11.2026 (Çarşamba)Üzerindeki tarih pazar olduğundan ilk geçerli ibraz günü 02.11.2026’dır.
15.01.2026 (Perşembe)İstanbul → Denizli şubesi1 ay16.01.202616.02.2026 (Pazartesi)Bir aylık sürenin son günü 15.02.2026 pazara rastladığından süre uzar.
10.03.2026 (Salı)Köln (Almanya) → İzmir şubesi1 ay11.03.202610.04.2026 (Cuma)Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz’e kıyısı olan ülkede ödenecek çek aynı kıtada düzenlenmiş sayılır.
10.03.2026 (Salı)New York (ABD) → Denizli şubesi3 ay11.03.202610.06.2026 (Çarşamba)Düzenleme ve ödeme yeri ayrı kıtalardadır.
30.11.2026 (Pazartesi)Denizli → Denizli şubesi10 gün01.12.202610.12.2026 (Perşembe)Hamil çeki 25.11.2026’da bankaya verdiyse bu ibraz geçersizdir; takip yapılabilmesi için çek 30.11.2026 ile 10.12.2026 arasında yeniden ibraz edilip karşılıksızdır işlemi yaptırılmalıdır.

Çekin süresinde ibrazı, ödenmediğinin de ibraz süresi içinde tespit ettirilmesini gerektirir; ibraz sürenin son gününde yapılırsa bu tespit izleyen iş gününde de yapılabilir (TTK m.809). Tablodaki son ibraz günleri bu nedenle bankaya en geç gidilecek günü gösterir; işlemi son güne bırakmamak, şerhin tarihli ve eksiksiz yazdırılmasına imkân tanır.

Karekodlu Çek: İleri Tarihli Çeki Alırken Nelere Bakılmalı?

6728 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, banka tarafından verilen seri numarası ve karekod çekin zorunlu unsurları arasına alınmıştır (TTK m.780). Yabancı bir bankanın bastırdığı çeklerde bu iki unsurun bulunmaması ise çekin geçerliliğini etkilemez (TTK m.781). İleri tarihli çek, alacaklıyı keşidecinin gelecekteki ödeme gücüne bağlı kıldığından, karekodun sağladığı bilgiler bu çekte özellikle değerlidir:

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.780/2 (Karekodla erişilebilen veriler)

“(2) Çek alacaklıları, ellerinde bulunan çek ile çek hesabı sahibine ve bu çeki düzenleyenlere ilişkin verilere karekod aracılığıyla erişim sağlayabilir. Karekod ile; … d) Çek hesabı sahibine ait bankalara ibraz edilmemiş çek adedi ve tutarı, e) Düzenlenerek bankalara teslim edilen çeklerin adedi ve tutarı, … i) Son beş yılda “karşılıksızdır” işlemi gören ve halen ödenmemiş çeklerin adedi ve tutarları, … çek hesabı sahibi ya da cirantanın rızası aranmaksızın üçüncü kişilerin erişimine sunulur.”

Bu verilere erişimi sağlayan sistem Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi tarafından oluşturulur (TTK m.780). Özellikle “bankalara ibraz edilmemiş çek adedi ve tutarı” bilgisi, keşidecinin piyasada ne kadar ileri tarihli çek borcu bulunduğunu gösterdiği için çek kabul edilmeden önce mutlaka sorgulanmalıdır. Çek Kanunu, lehdara da bir kayıt yükümlülüğü yükler ve bu kaydın tüzel kişi keşideciler bakımından önemli bir sonucunu düzenler:

İlgili Kanun Hükmü — 5941 sayılı Çek Kanunu m.3/10 (Karekodlu çekin sisteme kaydı)

“(10) Lehine karekodlu çek düzenlenen lehdar, teslim aldığı çeki Türk Ticaret Kanununun 780 inci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen sisteme kaydeder. Karekodlu çekin sisteme kaydedildiği tarihten sonra çek düzenleyen tüzel kişinin temsilcilerinde meydana gelen değişiklikler, çek hesabı sahibi tüzel kişinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.”

Bu hüküm ileri tarihli çekte gerçek bir riski karşılar. Şirket adına ileri tarihli çek düzenlendikten sonra şirket yetkilisi değişirse, çekin üzerindeki tarih itibarıyla imzanın yetkisiz bir kişiye ait olduğu ileri sürülebilir. Yargıtay’ın incelediği bir olayda alacaklı, çeklerin üzerindeki tarihlerden önce, şirketin önceki temsilcisi tarafından imzalandığını savunmuş; Daire bu iddianın ancak tarafların ortak imzasını taşıyan bir belgeyle kanıtlanabileceğini, böyle bir belge sunulmadığını belirtmiştir (aşağıdaki dördüncü karar). Çeki teslim aldığı gün sisteme kaydeden lehdar ise, kayıttan sonraki temsilci değişikliklerinin hesap sahibi şirketin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını Kanuna dayanarak ileri sürebilir. Bu kural, 5941 sayılı Kanunun değişiklik çizelgesine göre 31.12.2017’de yürürlüğe girmiştir.

Takas Odası, Elektronik İbraz ve Şubeye İbraz

İleri tarihli çekler uygulamada çoğunlukla hamilin kendi bankası aracılığıyla, takas yoluyla tahsile verilir. Kanuna göre çekin bir takas odasına ibrazı ödeme için ibraz yerine geçer (TTK m.798). Çek, hesabın bulunduğu şubeden başka bir şubeye de ibraz edilebilir; bu durumda karşılığı sorulmak suretiyle ödenir (5941 sayılı Kanun m.3/1). Elektronik takas için Çek Kanunu ayrıca şu düzenlemeyi içerir:

İlgili Kanun Hükmü — 5941 sayılı Çek Kanunu m.8/3-4 (Elektronik ortamda takas)

“(3) Yönetmelikte belirtilen esaslar çerçevesinde çeklerin fizikî olarak ibraz edilmeksizin sadece çek bilgileri üzerinden bankalararası takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda muhatap bankaya gönderilerek işlem görmesi, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 710 uncu maddesine göre takas odasına ibraz hükmündedir. (4) Takas odaları aracılığıyla ibraz edilmiş çekler için, 3 üncü maddenin üçüncü fıkrasında belirlenen sorumluluk miktarı dâhil, kısmî ödeme yapılmaz. Bu durum, muhatap bankanın sorumluluk tutarını ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Ancak, takas odaları aracılığıyla ibraz edilen çekin, hesapta yeterli karşılığının olmadığının belirlenmesi hâlinde muhatap banka tarafından, hesapta bulunan kısmî karşılık tutarı, çeki ibraz eden hamil lehine onbeş gün süreyle bloke edilir.”

Takas yoluyla ibraz da ödeme için ibraz yerine geçtiğinden, erken ibraz yasağı bu yol için de geçerlidir: Çek, üzerindeki tarihten önce takasa verilirse sonuç, şubeye erken ibrazdan farklı olmaz. Takasta karşılık bulunmazsa ödememe hâli takas odasının tarihli beyanıyla da tespit edilebilir (TTK m.808). Hukuk Genel Kurulu, çekin şubeye ve takas odasına ibrazının geçerli olduğunu hatırlatmış; bankanın, yaprak başına sorumluluk tutarını ödediğini gösteren ve ibraz tarihini içeren şerhini, çekin süresinde ibraz edildiğini ve karşılığının bulunmadığını gösteren tarihli beyan saymıştır (Yargıtay HGK, 2025/651 E., 2026/371 K.).

Keşidecinin çek hesabını kapatması da ileri tarihli çeki değersiz kılmaz. Kanuna göre çek hesabı kapatıldıktan sonra “üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibraz edilen çekler karşılıksızdır işlemine tabi tutulur” (5941 sayılı Kanun m.2/10). Hamil, hesap kapanmış olsa da çeki üzerindeki tarihe göre süresinde ibraz edip tespit yaptırmalıdır.

Yurt Dışında Düzenlenen İleri Tarihli Çek

Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek, düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay, ayrı kıtalarda ise üç ay içinde ibraz edilmelidir; bir Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz’e kıyısı olan bir ülkede ödenecek çek ile bunun tersi aynı kıtada düzenlenmiş sayılır (TTK m.796). Türkiye’de ödenecek bir çekte hangi hukukun uygulanacağı da Kanunda gösterilmiştir:

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.822 (Ödeme yeri hukuku)

“(1) Aşağıda yazılı hususlar çekin ödeneceği ülke hukukuna göre belirlenir: a) Çekin mutlaka görüldüğünde mi ödenmesi gerektiği yoksa görüldükten belirli bir süre sonra ödenmesi şartıyla da düzenlenip düzenlenemeyeceği ve gerçek düzenlenme gününden sonraki bir günün çeke yazılmasının ne gibi sonuçlar doğuracağı. b) İbraz süresi. …”

Buna göre yurt dışında düzenlenmiş olsa da Türkiye’de bir bankada ödenecek ileri tarihli çekte, ileri tarih yazılmasının sonuçları ve ibraz süresi Türk hukukuna göre belirlenir; bu nedenle 31/12/2028’e kadar geçerli erken ibraz yasağı ve takip şartı, Türkiye’de ödenecek bu çekler bakımından da gözetilmelidir. Düzenlenme ve ödeme yerlerinin takvimleri farklıysa bir dönüştürme yapılır:

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.797 (Takvim farklılığı)

“(1) Çek, takvimleri farklı olan iki yer arasında çekildiği takdirde; düzenlenme günü, ödeme yerindeki takvimin onu karşılayan gününe dönüştürülür.”

Çekin bedeli ödeme yerinde rayici olmayan bir para ile gösterilmişse bedelin hangi kurdan ve hangi para ile ödeneceği ayrıca düzenlenmiştir (TTK m.802). Yabancı bankaların bastırdığı çeklerde seri numarası ve karekod bulunmaması geçerliliği etkilemediğinden (TTK m.781), bu çeklerde karekod sorgusu yapılamaz; keşidecinin ödeme gücü başka yollarla araştırılmalıdır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

  • Çeki üzerindeki tarihten önce bankaya ya da takasa vermek ve karşılıksız çıkınca süresinde yeniden ibrazı unutmak. Erken ibraz geçersizdir; takip için çekin üzerindeki tarihe göre işleyen süre içinde yeniden ibraz edilmesi gerekir.
  • Süreyi çekin fiilen verildiği günden saymak. Süre üzerindeki tarihin ertesi günü başlar; çekin aylar önce teslim alınmış olması süreyi kısaltmaz, tarih ileri yazıldıkça süre de ileri kayar.
  • On gün yerine bir ay süre uygulamak. Düzenleme yeri ile ödeme yeri aynıysa süre on gündür; düzenleme yeri ve muhatap şube çek alınırken kontrol edilmelidir.
  • Son gün hesabında yanılmak. Aradaki tatiller süreye dâhildir; yalnız son gün pazar ya da tatile rastlarsa süre uzar. Cumartesiye rastlayan son gün için ibrazı öne çekmek daha güvenlidir.
  • Karşılıksızdır işlemini eksik yaptırmak. İşlem hamilin talebiyle yapılır; hamil imzalamaktan kaçınırsa karşılıksızdır işlemi yapılmaz (5941 sayılı Kanun m.3/4). Şerhte ibraz tarihinin yazılı olduğu kontrol edilmelidir.
  • Parafsız tarih düzeltmesini önemsememek. Paraf edilmemiş düzeltme yok sayılabilir ve süre eski tarihe göre işler.
  • Karekod sorgusu ve kaydını atlamak. Lehdarın sisteme kayıt yükümlülüğü, şirket yetkilisi değişikliklerine karşı koruma da sağlar (5941 sayılı Kanun m.3/10).
  • Tarihi gelmemiş çekle doğrudan ihtiyati haciz istemek. Vadesi gelmemiş alacak için İİK m.257’de sayılan özel sebeplerin kanıtlanması gerekir.
  • Erken ibrazdaki karşılıksızlığa dayanarak şikâyette bulunmak. Karşılıksız çek suçu için ibrazın üzerindeki tarihe göre kanuni süre içinde yapılması gerekir; şikâyet de İİK m.347’deki sürelere tabidir.

Yargıtay Kararları

Aşağıdaki kararlar resmî karar veri tabanından tam metin olarak doğrulanmıştır. Ticari davalara ilişkin bazı eski kararlar, o tarihte bu davalara bakan ve sonradan kapatılan Yargıtay 19. Hukuk Dairesine aittir; kambiyo senetlerine dayalı icra takiplerine ilişkin yakın tarihli kararlar 12. Hukuk Dairesince verilmektedir.

Üzerindeki tarihten önce ibraz edilen çekle kambiyo takibi yapılamaz; takip iptal edilmelidir

Yargıtay Kararı
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2019/14009 E., 2020/5837 K., 29.06.2020 (Dairenin kendi gerekçesi; Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılmış, ilk derece kararı bozulmuştur. Kararın tarihinde geçici hükümdeki son tarih 31.12.2020’ydi.)

“Somut olayda takibe konu edilen 25/03/2018 keşide tarihli çekin keşide tarihinden önce 23/03/2018 tarihinde muhatap bankaya … ibraz edildiği görülmektedir. Çekin ibraz tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 5941 Sayılı Kanunun geçici 3/5 maddesine göre çekin ibrazı geçersiz olduğundan bu çekle ilgili takip yapılamaz.”

Erken ibraz geçersizdir; sonraki ibraz da üzerindeki tarihe göre işleyen süre içinde yapılmalıdır

Yargıtay Kararı

“Somut olayda; takibe dayanak çekin keşide yeri ..., muhatap bankanın bulunduğu yer de ... olduğundan ibraz süresi on gündür. Takip dayanağı çekin keşide edildiği tarih 31.03.2015 ibraz tarihleri ise 30.03.2015 ve 05.05.2015 olup, 05.05.2015 tarihli ibraz yönünden on günlük süre geçtikten sonra çekin ibraz edildiği anlaşılmıştır. … Belirtilen bu yasal düzenleme uyarınca takip dayanağı çekin üzerinde yazılı olan 31.03.2015 keşide tarihinden önce 30.03.2015 tarihinde yapılan ibrazı geçersizdir.”

İbraz süresi gerçek veriliş tarihinden değil, çekte yazılı tarihten hesaplanır

Yargıtay Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/1638 E., 2020/763 K., 14.10.2020 (Kurulun genel açıklaması; uyuşmazlık bankanın yaprak başına sorumluluk tutarına ilişkindir. Kurul, ibrazı geçerli saymakla birlikte çek asıllarının bankaya bırakılmaması nedeniyle direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur.)

“İleri tarihli çekte yasal ibraz sürelerinin başlangıç tarihi, çekte keşide günü olarak gösterilen tarihtir. Gerçek ihdas, ibraz süresi hesabının başlangıcı olamaz. Bilimsel öğretide de kabul edildiği gibi, keşide tarihi senedin gerçekten tedavüle çıkarıldığı tarih olmayıp, üzerinde yazılı bulunan tarihtir.”

İleri tarih ibraz süresini uzatır; çekin daha önce imzalandığı iddiası ortak imzalı belgeyle kanıtlanmalıdır

Yargıtay Kararı
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 2022/5627 E., 2022/12095 K., 22.11.2022 (Dairenin gerekçesi; karar, borçlu lehine tazminata hükmedilmesi gerektiği yönünden bozmadır)

“Çekin asli unsurlarından olan keşide tarihi, gerçek keşide tarihinden sonraki bir tarih olarak da yazılabilir. Bu takdirde ibraz süresi uzatılmış sayılır (Fırat Öztan-Kıymetli Evrak Hukuku sh:1054). Alacaklı çekin ileri tarihli düzenlendiğini iddia etmiş ise de, ancak tarafların müşterek imzasını taşıyan bir belge ile kanıtlanması halinde kabul edilebilir.”

Tarihi gelmemiş ileri tarihli çek için ihtiyati haciz ancak Kanunda sayılan özel sebeplerle istenebilir

Yargıtay Kararı
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 2015/5643 E., 2015/9733 K., 01.07.2015 (Dairenin bozma gerekçesi; kararın tarihinde geçici hükümdeki son tarih 31.12.2017’ydi)

“Somut olayda ihtiyati hacze konu çekler üzerindeki düzenleme tarihlerinden önce alacak muaccel olmaksızın para alacağına dayanılarak İİK'nın 257/2. maddesindeki sebeplerin gerçekleştiğine dair bir delil de ibraz edilmediği halde yazılı şekilde yanılgılı gerekçe ile ihtiyati haciz talebine itirazın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, bu husus bozmayı gerektirmiştir.”

Sıkça Sorulan Sorular

İleri tarihli çek, üzerindeki tarihten önce bankaya verilebilir mi?

Verilse de hukuken sonuç doğurmaz. 31/12/2028 tarihine kadar çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce ödenmek için bankaya ibrazı geçersizdir (5941 sayılı Kanun geçici m.3/5). Takas yoluyla ibraz da ödeme için ibraz yerine geçtiğinden aynı sonuç takasa verilen çek için de geçerlidir.

Erken ibraz edilip karşılıksız çıkan çekle icra takibi yapılabilir mi?

Hayır. Üzerindeki tarihten önce ibraz edilip ödenmeyen çekle hukuki takip yapılamaz. Takip için çekin, üzerindeki tarihe göre işleyen kanuni ibraz süresi içinde yeniden bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması gerekir (5941 sayılı Kanun m.3/8). Aksi hâlde borçlunun süresinde yapacağı şikâyet veya itiraz üzerine kambiyo takibi icra mahkemesince iptal edilir.

İleri tarihli çekte ibraz süresi hangi tarihten başlar?

Çekin gerçekte verildiği günden değil, üzerinde yazılı düzenleme tarihinin ertesi gününden başlar (TTK m.796). Aynı yerde ödenecek çekte on gün, başka yerde ödenecek çekte bir aydır; başlangıç günü sayılmaz (TTK m.817).

İbraz süresinin son günü pazar veya bayrama rastlarsa ne olur?

Süre, izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar; aradaki tatil günleri ise süreye dâhildir (TTK m.816). İbraz ancak iş gününde yapılabildiğinden, üzerindeki tarihi pazar olan çek o gün ibraz edilemez.

Yurt dışında düzenlenen ve Türkiye’de ödenecek çekin ibraz süresi nedir?

Düzenleme ve ödeme yeri aynı kıtadaysa bir ay, ayrı kıtalardaysa üç aydır; Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz’e kıyısı olan ülkede ödenecek çek aynı kıtada sayılır (TTK m.796). İleri tarihin sonuçları ve ibraz süresi ödeme ülkesinin hukukuna, yani Türk hukukuna göre belirlenir (TTK m.822).

İleri tarihli çek alırken karekod neden önemlidir?

Karekod sorgusuyla keşidecinin bankalara henüz ibraz edilmemiş çeklerinin adedi ve tutarı ile son beş yıldaki karşılıksız çekleri öğrenilebilir (TTK m.780). Lehdarın çeki sisteme kaydetmesi de kayıttan sonraki şirket temsilcisi değişikliklerinin hesap sahibi şirketin sorumluluğunu kaldırmamasını sağlar (5941 sayılı Kanun m.3/10).

Çek, senet ve diğer kambiyo senetlerinden doğan takip ve davalar büromuzun Kambiyo (Çek-Senet) Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Kambiyo Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Kambiyo Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: ileri tarihli çek · vadeli çek · erken ibraz · 5941 sayılı Çek Kanunu geçici madde 3/5 · 31/12/2028 · Çek Kanunu m.3/8 · hukuki takip yasağı · ibraz süresi hesaplama · TTK m.795 · TTK m.796 · TTK m.816 · TTK m.817 · TTK m.822 · karekodlu çek · TTK m.780 · takas odası

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “İleri Tarihli (Vadeli) Çekte İbraz ve Takip: 31/12/2028’e Kadar Erken İbraz Yasağı, Çek Kanunu m.3/8, Karekod”, ÇAPAR Hukuk, 2026-10-25, https://capar.av.tr/makale/ileri-tarihli-cekte-ibraz-ve-takip-sartlari

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›