Son gözden geçirme:
Çekin İbraz Süreleri: On Gün, Bir Ay, Üç Ay, İleri Tarihli Çek, Başvurma Hakkı ve Zamanaşımı (TTK m.795-814)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, başka bir yerde ödenecek çek bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir; çek görüldüğünde ödenir. Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çekte süre, iki yer aynı kıtadaysa bir ay, farklı kıtalardaysa üç aydır ve süreler çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796). 31/12/2028 tarihine kadar çekin üzerinde yazılı tarihten önce bankaya ibrazı geçersizdir (5941 sayılı Kanun geçici m.3/5). Süresinde ibraz edilmeyen veya ödenmediği usulüne uygun tespit edilmeyen çekte hamil, keşideci, ciranta ve aval verenlere başvurma hakkını kaybeder; süresinde ibraz edilen çekte bu haklar ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar (TTK m.808, TTK m.814).
Çek görüldüğünde ödenir; düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, başka yerde ödenecek çek bir ay, başka ülkede düzenlenen çek aynı kıtada bir ay, farklı kıtada üç ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Yazıda ileri tarihli çekte 31/12/2028’e kadar geçerli erken ibraz kuralı, takas odası, karşılıksızlığın tespiti, keşideci, ciranta ve aval verene başvurma, ibraz süresi kaçırılırsa kaybedilen haklar ve üç yıllık zamanaşımı Yargıtay kararlarıyla kısaca anlatılıyor.
Çekin hükmü ve ibraz süreleri: zorunlu unsurlar, görüldüğünde ödeme ve ileri tarihli çek, on gün, bir ay ve üç aylık ibraz süreleri, takas odası, karşılıksızlığın tespiti, keşideci, ciranta ve aval verene başvurma, ibraz süresi kaçırılırsa kaybedilen haklar ve üç yıllık zamanaşımı (TTK m.795-814).
Çek Nedir, Zorunlu Unsurları Nelerdir?
Çek, düzenleyenin (keşideci) muhataba, belirli bir bedelin kayıtsız ve şartsız ödenmesi için verdiği bir havaledir; Türkiye’de ödenecek çeklerde muhatap ancak bir banka olabilir (TTK m.782/1). TTK m.780/1’e göre çek; senet metninde “çek” kelimesini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi, muhatabın ticaret unvanını, ödeme yerini, düzenlenme tarihini ve yerini, düzenleyenin imzasını, banka tarafından verilen seri numarasını ve karekodu içermelidir. Bu unsurlardan birini içermeyen senet, Kanundaki sınırlı istisnalar dışında çek sayılmaz (TTK m.781). Bononun unsurları için bono (senet) geçerlilik şartları yazımıza bakılabilir.
Çek Ne Zaman Ödenir? İleri Tarihli Çek Erken İbraz Edilirse Ne Olur?
Çek bir vade aracı değil, ödeme aracıdır: görüldüğünde ödenir ve buna aykırı kayıt yazılmamış sayılır. Kanun, düzenleme günü olarak gösterilen günden önce ibraz edilen çekin de ibraz günü ödeneceğini öngörür.
“(1) Çek görüldüğünde ödenir. Buna aykırı herhangi bir kayıt yazılmamış hükmündedir. (2) Düzenlenme günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan çek, ibraz günü ödenir.”
Uygulamada yaygın olan ileri tarihli (vadeli) çek için ise bir geçiş hükmü vardır: 5941 sayılı Kanun geçici m.3/5 uyarınca “31/12/2028 tarihine kadar, üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersizdir.” Bu son tarih, Kanunda yapılan değişikliklerle birkaç kez ileri alınmıştır. Erken ibraz edilip ödenmeyen çekle hukuki takip de yapılamaz:
“(8) Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihinden önce ibraz edilen çekin karşılığının Türk Ticaret Kanununun 707 nci maddesi uyarınca kısmen veya tamamen ödenmemiş olması hâlinde, bu çekle ilgili olarak hukukî takip yapılamaz. İleri düzenleme tarihli çekle ilgili olarak hukukî takip yapılabilmesi için, çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksızdır işlemine tabi tutulması şarttır.”
Bu nedenle ileri tarihli çek, üzerindeki tarihten önce değil, o tarihe göre hesaplanan ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmelidir.
Çekin İbraz Süresi Ne Kadar ve Ne Zaman Başlar?
“(1) Bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün; düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. (2) Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek, düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay ve ayrı kıtalarda ise üç ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. … (3) Birinci ve ikinci fıkralarda yazılı süreler, çekte yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar.”
İbraz ancak bir iş gününde yapılabilir; sürenin son günü pazara veya başka bir tatil gününe rastlarsa süre izleyen ilk iş gününe kadar uzar (TTK m.816). Mücbir sebep hâlinde de süreler uzar (TTK m.811).
Takas odası: Çekin bir takas odasına ibrazı, ödeme için ibraz yerine geçer (TTK m.798). Çek bilgilerinin bankalararası takas odaları aracılığıyla elektronik ortamda muhatap bankaya gönderilmesi de takas odasına ibraz hükmündedir (5941 sayılı Kanun m.8/3).
İbraz Süresi Geçen Çek Ödenir mi, Hangi Haklar Kaybedilir?
Çekten cayma ancak ibraz süresi geçtikten sonra hüküm ifade eder; çekten cayılmamışsa banka, ibraz süresi geçtikten sonra da çeki ödeyebilir (TTK m.799). Ödenmezse sonuç ağırdır: başvurma hakkı yalnız zamanında ibraz edilmiş ve ödenmediği usulüne uygun tespit edilmiş çek için doğar (TTK m.808). Süresinde ibraz etmeyen ya da ibrazı tarihli bir şerhle kanıtlayamayan hamil, keşideci, ciranta ve aval verenlere karşı başvurma hakkını kaybeder. Yargıtay, ibrazı tarihli şerhle kanıtlanamayan çeke dayalı kambiyo takibinde icra mahkemesinin bu durumu kendiliğinden gözeterek takibi iptal etmesi gerektiğini belirtmiştir (aşağıdaki ilk karar).
Keşideciye karşı kalan yol: TTK m.818/1-m yollamasıyla çeke de uygulanan TTK m.732 uyarınca, hakların korunması için gerekli işlemlerin ihmal edilmesi nedeniyle düzenleyenin senetten doğan yükümlülüğü düşse bile düzenleyen, hamilin zararına zenginleşmiş olabileceği kadar ona borçlu kalır. Bu istem, borcu düşmüş cirantaya karşı ileri sürülemez; zamanaşımı, senedin zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden tarihten itibaren bir yıldır ve zenginleşmediğini ispat yükü karşı taraftadır (TTK m.732/3-4).
Karşılıksız Çekte Ne Yapılmalı, Kime Başvurulur?
Süresinde ibraz edilen çek ödenmezse ödememe hâli Kanunda sayılan üç yoldan biriyle tespit edilmelidir:
“(1) Zamanında ibraz edilmiş olan çekin ödenmemiş olduğu ve ödememe hâli; a) Resmî bir belge, “protesto” ile, b) Muhatap tarafından, ibraz günü de gösterilmek suretiyle, çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla, c) Bir takas odasının, çek zamanında teslim edildiği hâlde ödenmediğini tespit eden tarihli bir beyanıyla, sabit bulunduğu takdirde hamil; cirantalar, düzenleyen ve diğer çek borçlularına karşı başvurma haklarını kullanabilir.”
Uygulamada en sık yol bankanın beyanıdır: hamilin talebiyle banka, çekin arka yüzüne ibraz tarihini, hesap durumunu, ödediği miktarı ve karşılıksız kalan tutarı yazarak “karşılıksızdır” işlemini yapar (5941 sayılı Kanun m.3/4). Banka, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için Kanunda öngörülen tutara kadar ödeme yapmakla yükümlüdür; bu tutar her yıl Ocak ayında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenip Resmî Gazete’de yayımlandığından güncel miktar o yılın ilanından kontrol edilmelidir (5941 sayılı Kanun m.3/3).
Kime başvurulur? Hamil; keşideciye, cirantalara ve aval verenlere başvurabilir. Bu kişiler hamile karşı müteselsil borçludur ve hamil, borçlanma sırasıyla bağlı olmaksızın her birine, bazılarına ya da hepsine birden başvurabilir (TTK m.818/1-k, TTK m.724). Aval veren, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumludur (TTK m.818/1-g, TTK m.702). Başvuruyla ödenmemiş bedel, ibraz gününden itibaren faizi, giderler ve bedelin binde üçünü aşmayan komisyon istenebilir (TTK m.810). Karşılıksız çek düzenleyen kişi ayrıca karşılıksız kalan bedelin yüzde onunu ödemek ve hamilin bu yüzden uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlüdür (TTK m.783/3).
Takip ve diğer yollar: Hamil, çeke dayanarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapabilir (İİK m.167). Borçlu, senedin kambiyo vasfına, imzaya ve borca ilişkin itirazlarını ödeme emrinde gösterilen beş günlük süre içinde icra mahkemesine bildirmelidir (İİK m.168); ayrıntılar ödeme emrine itiraz yazımızdadır. Borçlu olmadığını ileri süren borçlu kambiyo senetlerinde menfi tespit davası açabilir. Karşılıksız çekin cezai yönü (5941 sayılı Kanun m.5) ayrı bir süreçtir ve karşılıksız çek ve cezai sorumluluk yazımızda anlatılmıştır.
Çekte Zamanaşımı Ne Zaman Dolar?
“(1) Hamilin, cirantalarla düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. (2) Çek borçlularından birinin diğerine karşı sahip olduğu başvurma hakları, bu çek borçlusunun çeki ödediği veya çekin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.”
Üç yıllık süre, düzenleme tarihinden değil ibraz süresinin bitiminden itibaren işler. Zamanaşımının kesilmesine ilişkin poliçe hükümleri çeke de uygulanır (TTK m.818/1-p). 2012’deki kanun değişikliğinden önce bu süre altı aydı; Yargıtay’ın onadığı bir kararda, ibraz süresinin sona erdiği tarihte yürürlükte olan sürenin uygulanacağı kabul edilmiştir (aşağıdaki üçüncü karar).
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar veri tabanından tam metin olarak doğrulanmıştır.
Süresinde ibraz, çek üzerine yazılan tarihli şerhle kanıtlanmalıdır; aksi hâlde başvurma hakkı kaybedilir
“Takibe konu çekin keşide tarihinde yürürlükte olan 6102 sayılı TTK'nın 808/1. maddesine göre, çekin süresinde muhatap bankaya ibraz edildiğinin, ibraz günü de gösterilmek suretiyle çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla tespiti zorunlu olup, ibraz hususunun belge üzerine yazılan bu şerh ile kanıtlanması gerekmektedir. … Aksi takdirde, alacaklı müracaat hakkını kaybeder. … bahsi geçen şerh ibraz tarihi taşımadığından çekin bankaya ibraz edildiği kabul edilemez.”
Keşideci karşılığı ibraz süresi içinde bankada bulundurmalıdır; çek tazminatı karşılıksız kalan kısım için istenir
“Çek keşide eden kimsenin, bu çekin karşılığı olan miktarı, ibraz süresi içerisinde muhatap banka nezdinde bulundurması zorunludur. Dolayısıyla, karşılığını bulundurduğu çek bedelinin, alınan ödeme yasağı kararı nedeniyle ödenmemesinden dolayı çek tazminatından sorumlu tutulamaz.”
Çekte zamanaşımı ibraz süresinin bitmesiyle başlar; o tarihte yürürlükteki süre uygulanır
“çek hakkında zaman aşımı, ibraz süresinin bitmesi ile başlayacağına göre çekin ibraz süresinin sona erdiği tarihte geçerli olan zaman aşımı süresinin nazara alınmasının zorunlu olduğu, bu nedenle 6762 Sayılı TTK'nın 726. maddesini değiştiren 6273 Sayılı Kanunun 7. maddesinin yürürlüğe girdiği 03.02.2012 tarihinden önce ibraz süresi dolan çeklerde zaman aşımı süresi altı ay, ibraz süresi bu tarihten sonra dolan çeklerde ise üç yıl olmakla”
Sıkça Sorulan Sorular
Çekin ibraz süresi ne kadar?
Düzenlendiği yerde ödenecek çek on gün, başka bir yerde ödenecek çek bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çekte süre, iki yer aynı kıtadaysa bir ay, farklı kıtalardaysa üç aydır; süreler çekte yazılı düzenleme tarihinin ertesi günü başlar (TTK m.796).
İleri tarihli çek erken ibraz edilirse ne olur?
31/12/2028 tarihine kadar çekin üzerinde yazılı tarihten önce bankaya ibrazı geçersizdir (5941 sayılı Kanun geçici m.3/5). Erken ibraz edilip ödenmeyen çekle hukuki takip yapılamaz; takip için çekin, üzerindeki tarihe göre ibraz süresi içinde ibraz edilip karşılıksızdır işlemine tabi tutulması gerekir (5941 sayılı Kanun m.3/8).
İbraz süresi geçen çek tahsil edilebilir mi?
Çekten cayılmamışsa banka ibraz süresi geçtikten sonra da çeki ödeyebilir (TTK m.799). Ödenmezse hamil keşideci, ciranta ve aval verenlere başvurma hakkını kaybeder; keşideciye karşı ise onun hamilin zararına zenginleştiği ölçüde sebepsiz zenginleşme istemi ileri sürülebilir (TTK m.818/1-m, TTK m.732).
Çekte zamanaşımı ne zaman dolar?
Hamilin keşideci, ciranta ve diğer çek borçlularına karşı başvurma hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Çeki ödeyen borçlunun diğer borçlulara başvurması için üç yıllık süre, ödeme veya kendisine dava açılma tarihinden başlar (TTK m.814).
Karşılıksız çek için ne yapılmalı?
Çek süresi içinde bankaya ibraz edilmeli ve ödenmediği, bankanın çek üzerine yazdığı tarihli beyan (karşılıksızdır işlemi), protesto ya da takas odasının tarihli beyanıyla tespit ettirilmelidir (TTK m.808). Ardından keşideci, ciranta ve aval verenler hakkında kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılabilir (İİK m.167); cezai süreç ise hamilin şikâyetine bağlı ayrı bir yoldur.
Çek ve diğer kambiyo senetlerinden doğan uyuşmazlıklar büromuzun Kambiyo (Çek-Senet) Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- Karşılıksız Çek ve Cezai Sorumluluk
- Kambiyo Senetlerinde Menfi Tespit Davası
- Ödeme Emrine İtiraz ve Maaş Haczi: Süre, Gecikmiş İtiraz, Kambiyo Takibi, Haczedilemeyen Kısım, Nafaka
- İleri Tarihli (Vadeli) Çekte İbraz ve Takip: 31/12/2028’e Kadar Erken İbraz Yasağı, Çek Kanunu m.3/8, Karekod
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli çek-senet Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Kambiyo Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz
- İbraz Süresi Geçen Çekte Haklar: Başvurma Hakkı, Takibin İptali (İİK m.170/a), TTK m.732 Davası ve Zamanaşımı
- Bölge Adliye Mahkemesi: Bononun Teminat Senedi Olduğu İddiası Yargılamayı Gerektirir, İhtiyati Haczi Kaldırmaz
- Yargıtay HGK: Kredi Günü Bankaya Aynı Tutarda İmzalanan Bono, Üzerinde Yazmasa da Teminat Senedidir
Anahtar kavramlar: çekin ibraz süresi · çek ibraz süresi kaç gün · çekin hükmü · ileri tarihli çek · keşide tarihinden önce ibraz · 31/12/2028 · TTK m.780 · TTK m.795 · TTK m.796 · TTK m.808 · TTK m.814 · 5941 sayılı Çek Kanunu m.3 · Çek Kanunu geçici m.3 · takas odası · karşılıksızdır işlemi · çekte başvurma hakkı
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Çekin İbraz Süreleri: On Gün, Bir Ay, Üç Ay, İleri Tarihli Çek, Başvurma Hakkı ve Zamanaşımı (TTK m.795-814)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-14, https://capar.av.tr/makale/cekin-ibraz-sureleri-ve-hukmu

























