Son gözden geçirme:
Bono (Senet) Geçerlilik Şartları: Zorunlu Unsurlar, Eksiklik Halleri ve Zamanaşımı
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Bir senedin bono sayılabilmesi için TTK m.776 uyarınca bono veya emre yazılı senet ibaresini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, lehtarın adını, düzenlenme tarihi ve yerini ve düzenleyenin imzasını içermesi gerekir. Vade, ödeme yeri ve düzenlenme yeri eksikse TTK m.777’deki karineler devreye girer; örneğin vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır. Buna karşılık bono ibaresi, bedel ödeme vaadi, lehtarın adı, düzenlenme tarihi veya düzenleyenin imzası eksikse senet bono sayılmaz ve buna dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapılamaz. Yargıtay’a göre teminat amacıyla verilmiş olması, zorunlu unsurları taşıyan bononun kambiyo senedi niteliğini tek başına ortadan kaldırmaz. m.778/h yollamasıyla bonolara da uygulanan TTK m.749’a göre düzenleyene karşı istemler vadeden itibaren üç yılda, hamilin cirantalara karşı istemleri bir yılda, bir cirantanın diğer cirantalar ve düzenleyene karşı istemleri altı ayda zamanaşımına uğrar.
Bononun TTK m.776'da sayılan zorunlu unsurları, m.777 uyarınca unsur eksikliğinin sonuçları, m.778 yollamasıyla uygulanacak poliçe hükümleri ve m.749 zamanaşımı süreleri; teminat senedi tartışması ve Yargıtay 11./12. Hukuk Dairesi kararları ışığında ayrıntılı inceleme.
Bononun (emre yazılı senedin) TTK m.776 zorunlu unsurları, TTK m.777 unsur eksikliği karineleri, TTK m.778 poliçe hükümlerinin uygulanması, teminat senedi tartışması, zamanaşımı (TTK m.749) ve Yargıtay 11./12. Hukuk Dairesi kararları.
Bono (Emre Yazılı Senet) Nedir?
Bono, düzenleyenin (keşidecinin) belirli bir bedeli, belirli bir vadede, lehtara veya onun emrine ödemeyi kayıtsız ve şartsız olarak vaat ettiği bir kambiyo senedidir. Poliçeden farkı, bonoda bir ödeme emri değil bizzat düzenleyenin ödeme taahhüdünün bulunmasıdır; bu nedenle bonoda düzenleyen aynı zamanda poliçedeki muhatabın/kabul edenin hukuki konumundadır. Bononun kambiyo senedi olarak sağladığı en önemli avantajlar, alacağın kayıtsız şartsız ve soyut (mücerret) niteliği, ciro yoluyla kolay devredilebilmesi ve İcra ve İflas Kanunu'nun kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu (İİK m.167 vd.) gibi hızlandırılmış takip imkânları sağlamasıdır. Ancak bu ayrıcalıklı rejimden yararlanabilmek için senedin TTK m.776'da sayılan zorunlu unsurları eksiksiz taşıması ya da eksik unsurun TTK m.777'deki yasal karinelerle tamamlanabilir nitelikte olması gerekir.
Bononun Zorunlu Unsurları
“(1) Bono veya emre yazılı senet; a) Senet metninde 'bono' veya 'emre yazılı senet' kelimesini ve senet Türkçe'den başka bir dille yazılmışsa, o dilde bono veya emre yazılı senet karşılığı olarak kullanılan kelimeyi, b) Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini, c) Vadeyi, d) Ödeme yerini, e) Kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, f) Düzenlenme tarihini ve yerini, g) Düzenleyenin imzasını, içerir.”
Madde yedi ayrı unsur saymaktadır. Bunlardan “bono” veya “emre yazılı senet” ibaresi (bono kaydı), senedin niteliğini metinden anlaşılır kılan bir güvence unsuru olup Yargıtay uygulamasında en katı şekilde aranır. Kayıtsız ve şartsız bedel ödeme vaadi, bononun soyutluk (mücerretlik) ilkesinin temelini oluşturur: ödeme herhangi bir şarta veya karşı edimin ifasına bağlanamaz. Lehtarın adı, senedin nama veya emre düzenlendiğini gösterir; düzenleyenin imzası ise senedin bir borç ikrarı olarak bağlayıcılığının ön koşuludur ve hiçbir karineyle tamamlanamaz.
Unsur Eksikliğinin Sonuçları ve Kanuni Karineler
“(1) İkinci ilâ dördüncü fıkralarda yazılı hâller saklı kalmak üzere, 776 ncı maddede gösterilen unsurlardan birini içermeyen bir senet bono sayılmaz. (2) Vadesi gösterilmemiş olan bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bir bono sayılır. (3) Açıklık bulunmadığı takdirde senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır. (4) Düzenlendiği yer gösterilmeyen bir bono, düzenleyenin adının yanında yazılı olan yerde düzenlenmiş sayılır.”
Kanun, yedi unsurdan üçü için (vade, ödeme yeri, düzenlenme yeri) tamamlayıcı karineler öngörerek senedin geçerliliğini korumaya çalışmıştır: vade yoksa senet “görüldüğünde ödenir” bono sayılır; ödeme yeri yoksa düzenlenme yeri, ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır; düzenlenme yeri yoksa düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır. Buna karşılık bono/emre yazılı senet ibaresi, kayıtsız şartsız bedel ödeme vaadi, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve düzenleyenin imzası için kanunda tamamlayıcı bir karine yoktur; Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin istikrarlı içtihadına göre bu unsurlardan birinin eksikliği senedi bono olmaktan tamamen çıkarır ve böyle bir belgeye dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi yapılamaz; icra mahkemesi bu hususu İİK m.170/a uyarınca resen gözetmek zorundadır.
Bonoya Uygulanacak Poliçe Hükümleri
“(1) Bononun niteliğine aykırı düşmedikçe; a) Poliçelerin cirosuna ilişkin 681 ilâ 690, b) Vadeye dair 703 ilâ 707, c) Ödeme hakkındaki 708 ilâ 712, d) Ödememe hâlinde başvurma haklarına dair 713 ilâ 727 ve 729 ilâ 732, [...] h) Zamanaşımına dair 749 ilâ 751, [...] maddeler hükümleri bonolar hakkında da geçerlidir. [...]”
Bono, kanunda ayrı ve bağımsız bir başlık altında düzenlenmiş olmakla birlikte, poliçeye ilişkin hükümlerin büyük bölümü TTK m.778 yollamasıyla bonolara da uygulanır: ciro, vade türleri, ödeme, başvuru (rücu) hakları, aval ve zamanaşımı bu şekilde bonoya taşınan başlıca kurumlardır. Bu atıf sayesinde bono, poliçeden bağımsız fakat onunla büyük ölçüde paralel bir hukuki rejime tabi kılınmıştır; özellikle zamanaşımı süreleri (TTK m.749) ve ciro/aval hükümleri bakımından poliçe içtihadı bonoya da kıyasen uygulanabilir.
Teminat Senedi Tartışması
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir itiraz türü, bononun asıl bir borcun (örneğin bir satış veya hizmet sözleşmesinin) teminatı olarak verildiği, dolayısıyla kayıtsız şartsız bir bedel ödeme vaadi içermediği iddiasıdır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre bir bononun teminat amacıyla düzenlenmiş olması, tek başına onun kambiyo senedi niteliğini ortadan kaldırmaz; zira bono soyut (mücerret) bir borç ikrarıdır ve senet üzerinde açıkça şarta bağlı bir kayıt bulunmadıkça teminat ilişkisi senedin geçerliliğini etkilemez. Bu tür itirazlar ancak temel ilişkiye dayanan yazılı delillerle (sözleşme, taahhütname vb.) ispatlanabilir ve genellikle menfi tespit veya istirdat davası yoluyla ileri sürülür; salt “teminat senedidir” savunması, senet metninde şarta bağlı bir ibare yoksa tek başına yeterli görülmemektedir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme / İcra Takibi
Bonoya dayalı alacaklar için alacaklı, genel hükümlere göre alacak davası açabileceği gibi, İcra ve İflas Kanunu'nun 167 ve devamı maddelerinde düzenlenen kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi de başlatabilir. Bu takip yoluna başvurulabilmesi, senedin TTK m.776'daki zorunlu unsurları (veya TTK m.777 karinelerini) taşıyan geçerli bir bono olmasına bağlıdır; aksi hâlde icra mahkemesi, borçlunun şikâyeti üzerine veya İİK m.170/a gereği resen, senedin kambiyo vasfı taşımadığını tespit ederek takibin iptaline karar verir. Bonoya dayalı menfi tespit, istirdat veya alacak davalarında görevli mahkeme, tarafların tacir olup olmamasına ve uyuşmazlığın niteliğine göre asliye ticaret mahkemesi; icra takibine ilişkin şikâyet ve itirazlarda ise icra mahkemesidir.
Zamanaşımı Süreleri
“(1) Poliçeyi kabul edene karşı ileri sürülecek poliçeden doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. (2) Hamilin, cirantalarla düzenleyene karşı ileri süreceği istemler, süresinde çekilen protesto tarihinden veya senette 'gidersiz iade olunacaktır' kaydı varsa vadenin dolduğu tarihten itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. (3) Bir cirantanın başka cirantalarla düzenleyen aleyhine ileri süreceği istemler, cirantanın poliçeyi ödediği veya poliçenin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar.”
Bonoda “poliçeyi kabul eden” ifadesi, bonoyu düzenleyen keşideciye karşılık gelir; zira bonoda düzenleyen bizzat ödeme yükümlüsüdür. Buna göre: hamilin bonoyu düzenleyen keşideciye karşı ileri süreceği istemler vadeden itibaren üç yıl; hamilin cirantalara karşı ileri süreceği istemler bir yıl; bir cirantanın diğer cirantalara veya keşideciye karşı rücu istemleri ise altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar. Vadesi gösterilmeyen (görüldüğünde ödenecek) bonolarda süre, düzenlenme tarihinden itibaren bir yıllık ibraz süresinin bitiminden başlar; bu süre içinde ibraz edilmemiş olması tek başına keşideciyi sorumluluktan kurtarmaz, zamanaşımı süresi ayrıca işlemeye devam eder.
İspat Yükü
Bononun kambiyo senedi vasfını taşıdığını ve zorunlu unsurları içerdiğini gösterme yükü, alacağını bu senede dayandıran hamile/alacaklıya aittir; ancak senet usulüne uygun görünüyorsa (örneğin bono ibaresi, imza ve bedel vaadi mevcutsa), unsur eksikliği iddiasını ileri süren borçlu bu iddiasını ispatla yükümlü olur. Teminat senedi, muvazaa, imzaya itiraz veya tahrifat gibi savunmalar ise ancak yazılı delil ve gerekli hâllerde bilirkişi incelemesiyle (örneğin imza incelemesi, tahrifat tespiti) ispatlanabilir; soyut beyanlar yeterli görülmez.
Yargıtay Kararları
Düzenlenme Tarihi Bulunmayan Senet Bono Sayılmaz
“6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 776/1-f maddesi uyarınca; senette düzenlenme tarihinin yazılı olması zorunludur. Düzenlenme tarihi bulunmayan senet ise, bono niteliğini taşımaz. Somut olayda, takibe dayanak senette, düzenlenme tarihinin senet metni içerisinde yazılı olmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, takibe dayanak belge, TTK'nun 776/1-f maddesinde öngörülen zorunlu unsurlardan olan düzenlenme tarihini taşımadığından kambiyo senedi niteliğini haiz bono olmayıp, bu belgeye dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibi yapılamaz.”
Düzenleyenin İmzası Bulunmayan Senet Kambiyo Vasfı Taşımaz
“6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 776/1-g maddesinde yer alan yasal düzenlemeye göre düzenleyenin imzası bononun zorunlu unsuru olup, düzenleyenin imzasını içermeyen senet bono vasfına haiz olmayacağından dolayı hamiline kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapma yetkesi vermez. Bono metnindeki düzenleyenin imzası dışındaki yazıların düzenleyenen eli ürünü olmasını gerektirir yasal bir düzenleme bulunmamaktadır.”
Teminat Amacıyla Verilen Bono Kambiyo Vasfını Kaybetmez
“bononun arkasında BYK Yapı tarafından yapılan daire bedelinin peşin ödenmesinden dolayı senedin düzenlendiği, dairenin 15.03.2019 tarihinde teslim edilmesi halinde senedin hükümsüz kalacağının yazıldığı, davacının başkasının fiilini taahhüte (BYK Yapının daireyi vereceğine) dair dava konu bonoyu verdiği, davacının dava dışı BYK Yapının edimlerini yerine getirdiği yönünde iddiada bulunmadığı, öte yandan takip dayanağı bononun yasal unsurları taşıdığı gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir [...] temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”
Vade Eksikliği Bonoyu Geçersiz Kılmaz: Görüldüğünde Ödenir Karinesi
“TTK'nun 776. maddesi uyarınca; vade, bononun unsurlarından olsa da, aynı Kanun'un 777/2. maddesi gereğince, vadesi gösterilmemiş bir bono görüldüğünde ödenmesi şart bir bono sayılır. TTK'nun 778. maddesinin göndermesi ile bonolarda da uygulanması gereken aynı Kanun'un 704. maddesine göre ise, görüldüğünde ödenecek bononun tanzim tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenmek üzere ibrazı zorunludur. [...] Vadesi gösterilmemiş bononun bir yıl içinde ibraz edilmemiş olması, zamanaşımı müddeti dolmadıkça senet keşidecisini sorumluluktan kurtarmaz.”
Bonoda Zamanaşımı: Keşideciye Karşı Üç Yıl, Ciranta-Lehtara Karşı Bir Yıl
“Takip dayanağı bononun … düzenlenme tarihi itibariyle uygulanması gereken 6102 sayılı TTK 778/h maddesi göndermesiyle bonolar hakkında da uygulanması gereken aynı kanunun 749. maddesi gereğince; poliçeyi kabul eden muhataba (bonoyu düzenleyene) karşı başlatılacak takiplerde zamanaşımı süresi vadeden itibaren üç yıldır. TTK'nun 749/2. maddesine göre ise, hamilin, cirantayı takip etmesi halinde zamanaşımı süresi bir yıldır. … takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde lehtar ciranta konumunda olan borçlu … hakkında bir yıllık zamanaşımı süresi içinde herhangi bir takip işlemi uygulamadığından … istemin … kabulü gerekirken yazılı gerekçeyle zamanaşımının üç yıl olduğundan bahisle reddi isabetsizdir.”
Sıkça Sorulan Sorular
Bir senedin bono sayılabilmesi için hangi unsurlar zorunludur?
TTK m.776 uyarınca senette 'bono' veya 'emre yazılı senet' ibaresi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedel ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır. Vade ve yer unsurları eksik olsa dahi TTK m.777'deki karineler devreye girer; ancak bono ibaresi, bedel vaadi ve imza gibi unsurların eksikliği senedi bono olmaktan çıkarır.
Bonoda vade yazılmamışsa senet geçersiz mi olur?
Hayır. TTK m.777/2 uyarınca vadesi gösterilmemiş bono, görüldüğünde ödenmesi gereken bono sayılır; bu bononun düzenlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde ibrazı gerekir, ancak süresinde ibraz edilmemesi zamanaşımı dolmadıkça keşideciyi sorumluluktan kurtarmaz.
Teminat amacıyla verilen bono, kambiyo senedi vasfını kaybeder mi?
Hayır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre bir bononun teminat amacıyla verilmiş olması, TTK m.776'daki zorunlu unsurları taşıdığı sürece kambiyo senedi niteliğini ortadan kaldırmaz; teminat ilişkisine dayalı itirazlar ancak temel ilişkiye ait belgelerle (yazılı delil) ispatlanabilir.
Bonoda düzenleyenin imzası bulunmazsa ne olur?
TTK m.776/1-g uyarınca düzenleyenin imzası bononun zorunlu unsurudur; imza bulunmayan senet bono vasfına haiz olmaz ve bu senede dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapılamaz.
Bonodan doğan alacaklar ne kadar sürede zamanaşımına uğrar?
TTK m.749, m.778/h yollamasıyla bonolara da uygulanır: bonoyu düzenleyen keşideciye karşı ileri sürülecek istemler vadeden itibaren üç yıl, hamilin cirantaya karşı ileri süreceği istemler bir yıl, bir cirantanın diğer cirantalar ve keşideciye karşı ileri süreceği istemler ise altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar.
Düzenlenme tarihi veya yeri yazılmayan bono geçersiz midir?
Düzenlenme yeri gösterilmeyen bono, düzenleyenin adının yanında yazılı yer düzenlenmiş sayılır (TTK m.777/4) ve bu eksiklik geçersizlik doğurmaz. Buna karşılık düzenlenme tarihinin hiç yazılmamış olması, Yargıtay'a göre TTK m.776/1-f uyarınca senedin bono vasfını tamamen ortadan kaldırır.
İlgili konularda daha fazla bilgi için Kambiyo Hukuku alanımızı inceleyebilirsiniz.
İlgili Makaleler
- Kambiyo Senetlerinde Menfi Tespit Davası
- Karşılıksız Çek ve Cezai Sorumluluk
- Ticari Kefalet: Dönemler, Süreklilik ve Geçersizlik Hâlleri (TBK m.583, 584, 598, 603; TTK m.7)
- Yargıtay HGK: Bono Bedeline Sonradan Onaysız Rakam Eklenmişse Senet Tahrifattan Önceki Miktar İçin Geçerlidir
- Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli çek-senet Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Kambiyo Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Yargıtay HGK: Bono Bedelsizlik Davasında İspat Yükünü Üstlenen Davalı, Savunmasıyla Çelişen Islahla Kurtulamaz
- İbraz Süresi Geçen Çekte Haklar: Başvurma Hakkı, Takibin İptali (İİK m.170/a), TTK m.732 Davası ve Zamanaşımı
- İleri Tarihli (Vadeli) Çekte İbraz ve Takip: 31/12/2028’e Kadar Erken İbraz Yasağı, Çek Kanunu m.3/8, Karekod
- Çekin İbraz Süreleri: On Gün, Bir Ay, Üç Ay, İleri Tarihli Çek, Başvurma Hakkı ve Zamanaşımı (TTK m.795-814)
Anahtar kavramlar: bono geçerlilik şartları · emre yazılı senet · TTK 776 · TTK 777 · TTK 778 · TTK 749 · bono zorunlu unsurları · kambiyo senedi · teminat senedi · bono zamanaşımı · kayıtsız şartsız bedel · düzenleme tarihi · keşideci · ciranta
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Bono (Senet) Geçerlilik Şartları: Zorunlu Unsurlar, Eksiklik Halleri ve Zamanaşımı”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/bono-senedin-gecerlilik-sartlari

























