Son gözden geçirme:
Ticari Kefalet: Dönemler, Süreklilik ve Geçersizlik Hâlleri (TBK m.583, 584, 598, 603; TTK m.7)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Ticari bir borca kefil olan kişi, aksi kararlaştırılmadıkça asıl borçlu ile birlikte müteselsilen sorumludur; ancak kefaletin ticari olması şekil ve eş rızası koşullarını ortadan kaldırmaz. 01.07.2012 ve sonrasında kurulan kefalet, yazılı yapılmadıkça ve kefil azami miktarı, kefalet tarihini ve (müteselsil ise) bu sıfatı kendi el yazısıyla yazmadıkça geçersizdir. Evli kefil için eşin en geç sözleşme anında verilmiş yazılı rızası gerekir; 11.04.2013’ten itibaren şirket ortağı veya yöneticisinin şirketle ilgili kefaletleri bu şarttan muaftır. Gerçek kişinin verdiği kefalet, sözleşmeden itibaren on yılda kendiliğinden sona erer. Geçerlilik kefaletin kurulduğu tarihteki kanuna göre belirlenir; sona erme ise eski kefaletlerde de TBK’ya tabidir.
Ticari kefalette 818 sayılı BK, TBK ve 6455 sayılı Kanun dönemleri; el yazısı, azami miktar, tarih ve eş rızası şartları, on yıllık süre ve geçersizlik hâlleri.
Ticari kefalet rehberi: ticari borçlara kefalette teselsül (TTK m.7), 818 sayılı Borçlar Kanunu, TBK ve 6455 sayılı Kanun dönemlerine göre şekil ve eş rızası, el yazısı, azami miktar ve kefalet tarihi şartı (TBK m.583), eş rızası istisnaları (TBK m.584), garanti, teminat mektubu ve aval (TBK m.603), limit ve faiz (TBK m.589), on yıllık süre ve sona erme (TBK m.598), geçersizlik hâlleri, dürüstlük kuralı, def’iler, zamanaşımı, görevli mahkeme, arabuluculuk ve doğrulanmış Yargıtay kararları.
Kefalet Nedir, Ne Zaman Ticari Sayılır?
Kefalet, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK m.581). Asıl borca bağlıdır: mevcut ve geçerli bir borç için, ayrıca gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için kurulabilir (TBK m.582). Adi kefalette alacaklı kural olarak önce borçluya başvurmalıdır (TBK m.585). Müteselsil kefalette borçlu takip edilmeden kefile gidilebilir; ancak borçlunun ifada gecikmesi ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açıkça ödeme güçsüzlüğü gerekir ve teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa kural olarak önce rehin paraya çevrilir (TBK m.586).
“Ticari kefalet” ayrı bir sözleşme türü değildir; ticari nitelik güvence altına alınan borçtan doğar. Bir ticari işletmeyi ilgilendiren işlemler ticari iştir (TTK m.3); tacirin borçlarının ticari olması asıldır ve yalnız bir taraf için ticari olan sözleşme diğeri için de ticari sayılır (TTK m.19). Ticari borçlara kefalette, kefil tacir olmasa bile teselsül karinesi uygulanır; aynı hüküm kefili korur: kefile borcun ödenmediği ihbar edilmeden temerrüt faizi yürütülemez.
“(1) İki veya daha fazla kişi, içlerinden yalnız biri veya hepsi için ticari niteliği haiz bir iş dolayısıyla, diğer bir kimseye karşı birlikte borç altına girerse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmemişse müteselsilen sorumlu olurlar. Ancak, kefil ve kefillere, taahhüt veya ödemenin yapılmadığı veya yerine getirilmediği ihbar edilmeden temerrüt faizi yürütülemez. (2) Ticari borçlara kefalet hâlinde, hem asıl borçlu ile kefil, hem de kefiller arasındaki ilişkilerde de birinci fıkra hükmü geçerli olur.”
Teselsül karinesi yalnız sorumluluğun türünü belirler; şekil ve eş rızası kuralları ticari kefalette de aynen uygulanır. Aşağıda aktarılan kararların çoğu, şirketlere kullandırılan banka kredilerine verilen kefaletlerde TBK m.583 ve TBK m.584 denetimine ilişkindir.
Dönemler: Hangi Kefalete Hangi Kanun Uygulanır?
İlk soru, kefaletin hangi tarihte kurulduğudur. 6098 sayılı TBK 01.07.2012’de yürürlüğe girmiş ve 818 sayılı Borçlar Kanunu’nu kaldırmıştır. Geçiş kuralına göre önceki işlemlerin geçerliliği eski kanuna, sonradan gerçekleşen temerrüt, sona erme ve tasfiye ise TBK’ya tabidir.
“(1) Türk Borçlar Kanununun yürürlüğe girdiği tarihten önceki fiil ve işlemlere, bunların hukuken bağlayıcı olup olmadıklarına ve sonuçlarına, bu fiil ve işlemler hangi kanun yürürlükte iken gerçekleşmişse, kural olarak o kanun hükümleri uygulanır. Ancak, Türk Borçlar Kanununun yürürlüğe girmesinden sonra bu fiil ve işlemlere ilişkin olarak gerçekleşecek temerrüt, sona erme ve tasfiye, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.”
Bu nedenle 818 sayılı Kanun döneminde kurulmuş kefalet, TBK m.583’teki el yazısı ve tarih şartı gerekçesiyle geçersiz sayılamaz; 6101 sayılı Kanun m.7 bu sonucu değiştirmez (Yargıtay 19. HD, 2014/4849 E., 2014/7555 K., 16.04.2014). Hukuk Genel Kurulu da eski dönemde geçerliliğin yazılı şekle ve sorumlu olunacak miktarın gösterilmesine bağlı olduğunu, TBK m.583/1’in ise emredici olmakla birlikte kamu düzenine ilişkin olmadığını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2022/277 E., 2023/408 K., 03.05.2023). Buna karşılık on yıllık sınır (TBK m.598) eski kefaletlere de uygulanmaktadır.
| Kuruluş dönemi | Şekil | Eşin rızası | Süre |
|---|---|---|---|
| 01.07.2012 öncesi (818 sayılı Kanun) | Yazılı şekil ve belirli bir sorumluluk miktarı; tarih ve el yazısı şartı yok | Aranmaz | Sona erme TBK’ya tabi; on yıl 01.07.2012 itibarıyla dolmuşsa bir yıllık ek süre (6101 sayılı Kanun m.5/2) |
| 01.07.2012 – 10.04.2013 | TBK m.583: azami miktar, tarih ve müteselsillik kefilin el yazısıyla | Evli kefilde zorunlu; ortak ve yönetici istisnası yok | On yıl (TBK m.598) |
| 11.04.2013 ve sonrası | Aynı | Zorunlu; TBK m.584/3 kapsamındaki kefaletlerde aranmaz | On yıl |
Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki değişiklik tablosuna göre kefalet hükümlerinde (TBK m.581-603) 6455 sayılı Kanunla TBK m.584’e eklenen üçüncü fıkra dışında değişiklik yoktur. TBK’yı değiştiren son düzenleme olan 7589 sayılı Kanun (Resmî Gazete 31.07.2026) kefalete değil, bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatına ilişkindir; 2012 tarihli 6335 sayılı Kanun ise kefalet hükümlerini değil Türk Ticaret Kanunu’nu değiştirmiştir. Yürürlükteki rejim 11.04.2013’ten beri aynıdır.
Şekil Şartları: Yazılı Şekil, Azami Miktar, Tarih ve El Yazısı
Kanunda öngörülen şekil kural olarak geçerlilik şeklidir; ona uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz (TBK m.12).
“Kefalet sözleşmesi, yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azamî miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin, sorumlu olduğu azamî miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olması durumunda, bu sıfatla veya bu anlama gelen herhangi bir ifadeyle yükümlülük altına girdiğini kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır. Kendi adına kefil olma konusunda özel yetki verilmesi ve diğer tarafa veya bir üçüncü kişiye kefil olma vaadinde bulunulması da aynı şekil koşullarına bağlıdır. Taraflar, yazılı şekle uyarak kefilin sorumluluğunu borcun belirli bir miktarıyla sınırlandırmayı kararlaştırabilirler. Kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler, kefalet için öngörülen şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz.”
İmza: Kefilin el yazısıyla imzası zorunludur (TBK m.14, TBK m.15); imza atamayan kişi ancak usulüne göre onaylanmış parmak izi kullanabilir (TBK m.16). Onaysız parmak izi taşıyan kefalet 818 döneminde de geçersiz sayılmıştır (Yargıtay 19. HD, 2014/4849 E., 2014/7555 K., 16.04.2014). Azami miktar ve tarih: İkisi de kefilin el yazısıyla yazılmalıdır; sözleşmenin başka yerindeki kredi limiti bunun yerini tutmaz, tarihin hiç bulunmaması kefaleti geçersiz kılar. Müteselsillik: Kefil müteselsil kefil olarak sorumlu tutulacaksa bu sıfatı kendi eliyle yazmalıdır.
Uyuşmazlıklar çoğunlukla matbu genel kredi sözleşmelerindeki yazıların kefilin eli ürünü olup olmadığında toplanır. Adli Tıp veya grafoloji raporuyla yazıların başkasına ait olduğu belirlenirse imzanın gerçek olması kefaleti kurtarmaz; boş bırakılıp sonradan doldurulan alanlar da bu kapsamdadır. Müteselsillik beyanı el yazısıyla değilse kefil müteselsil kefil olarak takip edilemez; kefaletin adi kefalet olarak ayakta kalıp kalmayacağı ve TTK m.7/2’nin bu eksikliği tamamlayıp tamamlayamayacağı tartışmalıdır. Miktarın rakam ve yazıyla farklı gösterilmesi için kanunda kefalete özgü bir çözüm yoktur.
Eşin Rızası ve İstisnaları
818 sayılı Kanunda bulunmayan eş rızası şartı TBK ile getirilmiştir.
“Eşlerden biri mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; bu rızanın sözleşmenin kurulmasından önce ya da en geç kurulması anında verilmiş olması şarttır. Kefalet sözleşmesinde sonradan yapılan ve kefilin sorumlu olacağı miktarın artmasına veya adi kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesine ya da kefil yararına olan güvencelerin önemli ölçüde azalmasına sebep olmayan değişiklikler için eşin rızası gerekmez. Ticaret siciline kayıtlı ticari işletmenin sahibi veya ticaret şirketinin ortak ya da yöneticisi tarafından işletme veya şirketle ilgili olarak verilecek kefaletler, mesleki faaliyetleri ile ilgili olarak esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı esnaf veya sanatkârlar tarafından verilecek kefaletler, 27/12/2006 tarihli ve 5570 sayılı Kamu Sermayeli Bankalar Tarafından Yürütülen Faiz Destekli Kredi Kullandırılmasına Dair Kanun kapsamında kullanılacak kredilerde verilecek kefaletler ile tarım kredi, tarım satış ve esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatifleri ile kamu kurum ve kuruluşlarınca kooperatif ortaklarına kullandırılacak kredilerde verilecek kefaletler için eşin rızası aranmaz.”
Evli olup olmama kefalet tarihine göre belirlenir. Rıza adi yazılı şekle tabidir; ancak belirli bir kefalet için, sözleşmeden önce veya en geç sözleşme anında verilmelidir. Hukuk Genel Kurulu’na göre gelecekteki kefaletleri kapsayan genel rıza geçersizdir, sonradan verilen rıza geçersizliği gidermez ve rızanın yokluğunun yaptırımı kesin hükümsüzlüktür (aşağıda, Yargıtay Kararları bölümünde). Sorumluluğu artıran, adi kefaleti müteselsile dönüştüren veya kefil lehine güvenceleri önemli ölçüde azaltan değişiklikler de rıza gerektirir (TBK m.584/2).
İstisnalar ve tarih sınırı: TBK m.584/3, 6455 sayılı Kanunla eklenmiş ve 11.04.2013’te yürürlüğe girmiştir. Şirket ortağının veya yöneticisinin şirket kredisine kefaleti istisnaya girer; ancak sıfatın kefalet tarihinde bulunması ve kefaletin şirketle ilgili olması gerekir. Yargıtay, 26.09.2013 tarihli sözleşmeye ortak olarak kefil olan kişi yönünden eş rızası aranmayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 11. HD, 2016/1370 E., 2016/1236 K., 10.02.2016). 01.07.2012 – 10.04.2013 arasında kurulan kefaletlerde ise istisna uygulanmaz (aşağıda, Yargıtay Kararları bölümünde). Takipten önce ihtiyati haciz istenirken de bu koşullar kefil yönünden ayrıca incelenir.
Garanti Sözleşmesi, Teminat Mektubu ve Aval
“Kefaletin şekline, kefil olma ehliyetine ve eşin rızasına ilişkin hükümler, gerçek kişilerce, kişisel güvence verilmesine ilişkin olarak başka ad altında yapılan diğer sözleşmelere de uygulanır.”
Garanti: Kefalet fer’i, garanti bağımsızdır; garanti veren üçüncü kişinin fiilini üstlenir (TBK m.128). Ancak gerçek kişinin verdiği garanti, TBK m.603 nedeniyle kefaletin şekil koşullarına tabidir. Yargıtay, şirket ortağının verdiği ve azami miktar ile tarih içermeyen “garanti sözleşmesi”ni geçersiz sayan, ortak olduğundan yalnız eş rızasını aramayan kararı onamıştır (Yargıtay 11. HD, 2022/6463 E., 2024/2773 K., 04.04.2024).
Teminat mektubu: Hukuk Genel Kurulu teminat mektubuna ilişkin sözleşmeyi TBK m.128 kapsamında garanti sözleşmesi saymaktadır (Yargıtay HGK, 2019/201 E., 2022/354 K., 22.03.2022). TBK m.603 yalnız gerçek kişilerin güvencelerini kapsadığından, bankanın verdiği teminat mektubu el yazısı ve eş rızası kurallarına tabi değildir.
Aval: Bono üzerine “kefil” olarak atılan imza kural olarak avaldir. Hukuk Genel Kurulu avalde eş rızasına ilişkin kefalet hükümlerinin uygulanamayacağını kabul etmiştir (aşağıda, Yargıtay Kararları bölümünde). Ayrıntı için bono geçerlilik şartları yazımıza bakılabilir.
Sorumluluğun Kapsamı: Limit, Faiz ve Limit Artırımı
“Kefil, her durumda kefalet sözleşmesinde belirtilen azamî miktara kadar sorumludur. Aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa kefil, belirtilen azamî miktarla sınırlı olmak üzere, aşağıdakilerden sorumludur: 1. Asıl borç ile borçlunun kusur veya temerrüdünün yasal sonuçları. 2. Alacaklının, kefile, onun borcu ödeyerek yapılmalarını önleyebileceği uygun bir zaman önce bildirmesi koşuluyla, borçluya karşı yönelttiği takip ve davaların masrafları ile gerektiğinde rehinlerin kefile tesliminin ve rehin haklarının devrinin sebep olduğu masraflar. 3. İşlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait akdî faizler ile gerektiğinde tahvil karşılığında ödünç verilen anaparanın işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait faizleri. Sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa kefil, borçlunun sadece kefalet sözleşmesinin kurulmasından sonraki borçlarından sorumludur. Kefilin, asıl borç ilişkisinin hükümsüz hâle gelmesinin sebep olduğu zarardan ve ceza koşulundan sorumlu olacağına ilişkin anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür.”
Kefilin kendi temerrüdü: Limiti aşan sorumluluk ancak kefilin kendi temerrüdünden doğabilir. Yargıtay’ın onadığı güncel bir kararda; kefilin limit ve kendi temerrüdünün sonuçlarından sorumlu olduğu, takipten önce temerrüde düşürülmemiş kefilin hesap kat tarihinden takip tarihine kadar akdi faizden limit içinde sorumlu olacağı, hesap kat ihtarının kefile tebliğinin gerektiği ve tebliğ edilemeyen ihtarla temerrüde ilişkin sözleşme kaydının asıl borçlu bakımından İİK m.68/b çerçevesinde sonuç doğursa bile kefile uygulanamayacağı belirlenmiştir (Yargıtay 11. HD, 2025/3610 E., 2026/2610 K., 05.05.2026).
Önceki ve gelecekteki borçlar: Kefalet tarihinden önceki borçlar ancak açıkça kararlaştırılmışsa kapsama girer. Gelecekteki borca kefalette borçlunun mali durumu önemli ölçüde bozulursa kefil, borç doğmadıkça yazılı bildirimle dönebilir; alacaklının güven zararını karşılar (TBK m.599).
Limit artırımı ve yapılandırma: Kredi limitinin artırılması kefalet limitini artırmaz; artış için yeni miktar ve tarih kefilin el yazısıyla yazılmalı (TBK m.583/3), gerekiyorsa eş rızası yenilenmelidir (TBK m.584/2). Yeni kefalet senedi düzenlenmesi açık irade olmadıkça yenileme sayılmaz (TBK m.133); Yargıtay, asıl borca dayanan yapılandırma sözleşmesinde kefillerin ayrıca imzasının aranmayacağına ilişkin belirlemeyi onamıştır (Yargıtay 11. HD, 2023/2000 E., 2024/5032 K., 13.06.2024). Borcun başkasınca üstlenilmesinde ise kefil ancak yazılı rıza vermişse sorumlu kalır (TBK m.198).
Süreklilik: Süreli ve Süresiz Kefalet, On Yıllık Sınır
Asıl borç hangi sebeple olursa olsun sona erince kefil de kurtulur (TBK m.131). Süreli kefalette kefil sürenin sonunda borcundan kurtulur (TBK m.600). Süresiz kefalette kefil, asıl borç muaccel olunca alacaklıdan bir ay içinde borçluya karşı takibe geçmesini isteyebilir; istek yerine getirilmezse kurtulur (TBK m.601).
“Hangi sebeple olursa olsun, asıl borç sona erince, kefil de borcundan kurtulur. Borçlu ve kefil sıfatı aynı kişide birleşmiş olursa, alacaklı için kefaletten doğan özel yararlar saklı kalır. Bir gerçek kişi tarafından verilmiş olan her türlü kefalet, buna ilişkin sözleşmenin kurulmasından başlayarak on yılın geçmesiyle kendiliğinden ortadan kalkar. Kefalet, on yıldan fazla bir süre için verilmiş olsa bile, uzatılmış veya yeni bir kefalet verilmiş olmadıkça kefil, ancak on yıllık süre doluncaya kadar takip edilebilir. Kefalet süresi, en erken kefaletin sona ermesinden bir yıl önce yapılmak kaydıyla, kefilin kefalet sözleşmesinin şekline uygun yazılı açıklamasıyla, azamî on yıllık yeni bir dönem için uzatılabilir.”
On yıllık sınır yalnız gerçek kişi kefiller içindir; takip süre dolmadan başlatılmalıdır. Uzatma, kefilin kefalet şekline uygun yazılı açıklamasıyla ve sürenin sonundan en erken bir yıl önce yapılabildiğinden, sözleşmeye baştan konulan otomatik uzatma kaydı bu koşulu karşılamaz. Yargıtay’ın onadığı kararda süre hak düşürücü süre sayılmış ve resen dikkate alınmıştır. TBK’da gerçek kişi kefilin sorumluluğunun zamanla kendiliğinden azalacağına dair bir hüküm yoktur.
01.07.2012 öncesi kefaletlerde süre, 6101 sayılı Kanun m.1 ile birlikte 6101 sayılı Kanun m.5/2’ye göre işletilir: TBK ile ilk defa öngörülen bir süre başlangıç tarihi itibarıyla dolmuşsa, hak sahipleri 01.07.2012’den başlayarak bir yıllık ek süreden yararlanır. Yargıtay’ın onadığı kararda, 1998 tarihli kefaletin süresi 01.07.2012’den önce dolduğu ve bir yıllık ek süre içinde de takip başlatılmadığı için itirazın iptali davası reddedilmiştir (aşağıda, Yargıtay Kararları bölümünde).
Kefalet Hangi Hâllerde Geçersizdir?
Tablo 01.07.2012 ve sonrasında kurulan kefaletler içindir; eski kefaletlerde şekil ve eş rızası yönünden 818 sayılı Kanun ölçütleri uygulanır.
| Hâl | Dayanak | Sonuç |
|---|---|---|
| Yazılı şekil, imza, azami miktar veya tarih yok ya da miktar ve tarih kefilin el yazısıyla değil | TBK m.583 | Geçersiz; resen gözetilir |
| Müteselsillik beyanı kefilin el yazısıyla değil | TBK m.583, TBK m.586 | Müteselsil kefil olarak takip edilemez; adi kefalet olarak kalıp kalmayacağı tartışmalı |
| Sorumluluğu artıran değişiklik şekilsiz yapılmış | TBK m.583/3 | Artış bağlamaz; eski sınır geçerli |
| Eş rızası yok, yazılı değil veya sonradan alınmış | TBK m.584 | Geçersiz (TBK m.584/3 istisnaları saklı) |
| Onaysız parmak izi | TBK m.16 | Yazılı şekil gerçekleşmemiş |
| Asıl borç geçersiz | TBK m.582 | Kefalet doğmaz; eksikliği bilerek kefil olan sorumludur |
| Yanılma, aldatma, korkutma | TBK m.30-39 | Bağlamaz; bir yıl içinde bildirilmezse onanmış sayılır |
| Emredici hükme, ahlaka, kamu düzenine aykırılık | TBK m.27 | Kesin hükümsüz |
| Gerçek kişi kefaletinde on yılın dolması | TBK m.598 | Kendiliğinden sona erme |
Kefalet sözleşmesinin tarafları kefil ile alacaklıdır; asıl borçlu üçüncü kişidir. Bu nedenle borçlunun kefili aldatması, ancak alacaklı bunu bilir veya bilecek durumdaysa kefili sözleşmeden kurtarır (TBK m.36); üçüncü kişinin korkutmasında kefil bağlı değildir, ancak alacaklı korkutmayı bilmiyorsa veya bilecek durumda değilse hakkaniyet gerektirdiğinde tazminat öder (TBK m.37). Aşırı yararlanma (TBK m.28) karşılıklı edimler arasında oransızlık aradığından karşılıksız kefalette uygulama alanı dardır.
Geçersizliğin Niteliği ve Dürüstlük Kuralı
TBK m.583’teki şekil geçerlilik şeklidir; şekle aykırı kefalet hükümsüzdür, hâkim bunu resen gözetir ve kefilin ifası dahi hükümsüzlüğü düzeltmez. Hukuk Genel Kurulu’na göre bu hüküm kamu düzenine ilişkin olmadığından, yalnız alacaklının istinafı üzerine bölge adliye mahkemesi aleyhe hüküm verme yasağını aşamaz; şekil eksikliğine dayanan kefil, aleyhindeki kararı kendisi kanun yoluna taşımalıdır. Eş rızasının yokluğu da kesin hükümsüzlük doğurur ve resen dikkate alınır.
Herkes haklarını kullanırken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır ve hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz (TMK m.2). Asıl borçlu şirketin ortağı veya yöneticisi olan kefilin şekle aykırılığı ileri sürmesi bu açıdan tartışılmaktadır. Bir dosyada ilk derece mahkemesi böyle bir kefilin şekle sığınmasını iyi niyete aykırı bulmuş ve kapatılan 19. Hukuk Dairesinin bozmasına karşı direnmiştir; Hukuk Genel Kurulu, mahkemenin TBK m.583 incelemesi yaptığını belirterek değerlendirmenin esastan incelenmesi için dosyayı 11. Hukuk Dairesine göndermiş, Kurul’da şekil şartlarına mutlak uyulması gerektiği görüşü de dile getirilmiştir (Yargıtay HGK, 2020/356 E., 2022/1160 K., 27.09.2022). Bu karar dürüstlük istisnası hakkında esasa ilişkin bir tercih içermez.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ise kefillerin asıl borçlunun kurucu ortakları olduğu bir dosyada, yazılar kefillere ait olmadığından kefaletin geçersiz olduğuna ve şekle aykırılık savunmasının hakkın kötüye kullanılması sayılamayacağına ilişkin kararı onamıştır (aşağıda, Yargıtay Kararları bölümünde). Ortaklık sıfatı tek başına şekil eksikliğini telafi etmez; kanun koyucu ortaklara yalnız eş rızası yönünden kolaylık tanımıştır (TBK m.584/3).
Kefilin Def’ileri, Rücu ve Zamanaşımı
Def’iler: Kefil, asıl borçluya ait olup ödeme güçsüzlüğünden doğmayan bütün def’ileri ileri sürme hakkına sahiptir ve bunları ileri sürmek zorundadır; borçlunun vazgeçmesi kefili bağlamaz (TBK m.591). Borçlunun takas hakkı varsa kefil de ifadan kaçınabilir (TBK m.140). Borçlunun iflası vadeyi öne çekse de kefil vadeden önce takip edilemez (TBK m.590). Alacaklı güvenceleri kefilin zararına azaltırsa veya gecikme ve iflas bildirimlerini yapmazsa kefilin sorumluluğu buna göre azalır (TBK m.592, TBK m.594).
Rücu: Ödeyen kefil alacaklının haklarına halef olur; rücu zamanaşımı ödeme anında başlar (TBK m.596). Ödemeyi borçluya bildirmeyen kefil, borçlu da öderse rücu hakkını kaybeder (TBK m.597).
Zamanaşımı: Genel süre on yıldır (TBK m.146). Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim tarafından gözetilmez (TBK m.161); bu yönüyle resen gözetilen on yıllık kefalet süresinden ayrılır. Asıl borçlunun zamanaşımından feragati kefile karşı ileri sürülemez (TBK m.160).
“Zamanaşımı müteselsil borçlulardan veya bölünemeyen borcun borçlularından birine karşı kesilince, diğerlerine karşı da kesilmiş olur. Zamanaşımı asıl borçluya karşı kesilince, kefile karşı da kesilmiş olur. Zamanaşımı kefile karşı kesilince, asıl borçluya karşı kesilmiş olmaz.”
Ayrıntılar için zamanaşımı ve hak düşürücü süreler yazımıza bakılabilir.
Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve İcra Takibi
Görev: Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili davalar ile, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın banka ve kredi kuruluşlarına ilişkin düzenlemelerden doğan davalar ticari davadır (TTK m.4/1-f) ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5). Kefalet hükümleri mutlak ticari davalar listesinde yer almadığından nitelik asıl borç ilişkisine göre belirlenir; Yargıtay, banka kredisinin ticari niteliği ve TTK m.7/2 nedeniyle kefillere karşı itirazın iptali davasını mutlak ticari dava sayan kabule dayanan hükmü onamıştır (Yargıtay 11. HD, 2023/2000 E., 2024/5032 K., 13.06.2024).
Arabuluculuk: Konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava öncesi arabulucuya başvuru dava şartıdır (TTK m.5/A).
İcra takibi: Kefil ödeme emrine yedi gün içinde itiraz etmeli; imzayı reddediyorsa bunu ayrıca ve açıkça belirtmelidir, aksi hâlde imzayı kabul etmiş sayılır (İİK m.62). Alacaklı itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir (İİK m.67) veya belgesi elverişliyse altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.68); kredi sözleşmeleri ve süresinde itiraz edilmemiş hesap özetleri bu belgelerdendir (İİK m.68/b). Kefil itirazında şekil, eş rızası, on yıllık süre, limit, kendi temerrüdü ve asıl borçluya ait def’ileri birlikte ileri sürmelidir. Genel çerçeve için itirazın iptali davası yazımıza bakılabilir.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
- Alacaklı: Azami miktar, tarih ve “müteselsil kefil” ibaresini kefile huzurda yazdırın; eş rızasını aynı tarihte veya önceden alın; TBK m.584/3’e dayanıyorsanız o tarihli ticaret sicil kaydını saklayın.
- Alacaklı: Limit artırımında yeni el yazılı beyan alın; on yıllık süreyi takvime bağlayın ve takibi süre dolmadan başlatın; limit üstü faiz için ihtarı kefile ayrıca tebliğ ettirin.
- Kefil: Tarih, el yazısı unsurları ve eş rızası belgesini ilk iş kontrol edin; yazılar size ait değilse imza incelemesi isteyin; ödeme emrine yedi gün içinde, imza itirazını açıkça yazarak itiraz edin.
- Kefil: Aleyhinize kararı kendiniz kanun yoluna taşıyın; ödeme yaparsanız borçluya bildirin (TBK m.597) ve belge ile güvencelerin teslimini isteyin (TBK m.592).
Yargıtay Kararları
Şekil eksikliği resen gözetilir, ancak kamu düzeninden değildir (TBK m.583)
“Kefalet sözleşmesinin şekle aykırılık nedeniyle hükümsüzlüğünü hâkimin resen göz önünde tutması gerekir. Alacaklı kesin hükümsüz bir kefalet sözleşmesine dayanarak kefilden ifa talebinde bulunamayacağı gibi, kefilin yapacağı ifanın hükümsüzlüğü düzeltici etkisi de olmaz. … her ne kadar kefalet sözleşmesinin şekil şartlarını düzenleyen 6098 sayılı Kanun’un 583 üncü maddesinin birinci fıkrası emredici bir hüküm niteliğini taşısa ve hâkim tarafından resen dikkate alınması gerekse de, kamu düzenine ilişkin bir hüküm niteliğini taşımamakta”
Eşin rızası geçerlilik unsurudur; sonradan verilen rıza geçersizliği gidermez; avale uygulanmaz
“Türk Borçlar Kanunu’nun 584/1 inci maddesine göre rıza sonradan verilecek icazet ile tamamlanmadığından, eşin izni tamamlayıcı unsur değil geçerlilik unsurudur. Yani kefalet sözleşmesinin geçerli olarak kurulabilmesi için eşin rızası mutlaka gereklidir. Aksi halde kefalet sözleşmesi geçersiz olacaktır. Zira rıza, eşin kefil olma ehliyetini sınırlar ve rızanın yokluğunun yaptırımı kesin hükümsüzlüktür. … avalde, eşin rızasına ilişkin kefalet hükümlerinin uygulanamayacağı kurul çoğunluğunca kabul edilmiştir.”
Şirket ortağı istisnası 11.04.2013’ten önceki kefaletlere uygulanmaz (TBK m.584/3)
“6098 sayılı Kanun’un 584 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile şirket ortak veya yöneticisi tarafından şirket lehine kefalet akti düzenlenmesi durumunda eş rızası aranmayacağına ilişkin düzenlemenin ise 11.04.2013 tarihinde yürürlüğe girdiği, 6098 sayılı Kanun’un 584 üncü maddesindeki kefalet için eş rızası gerektiği yönündeki düzenleme emredici nitelikte olduğu, davalının genel kredi sözleşmesinin imzalandığı tarihte evli olduğu … usulüne uygun olarak alınmış eş rızası bulunmadığından davalının kefaletinin geçerli olmadığı”
Kurucu ortak kefilin şekle aykırılık savunması hakkın kötüye kullanılması sayılmadı
“somut olayda Adli Tıp Kurumu tarafından yapılan inceleme sonucunda, sözleşmedeki kefalete ilişkin yazıların davalıların eli ürünü olmadığı tespit edildiğinden davalıların kefaletinin geçerli olmadığı, Mahkemece davalıların şekle aykırılık savunmasının hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğundan bahisle davanın reddine karar verilmesinin doğru olmadığı”
On yıllık süre eski kefaletlere de uygulanır; süre dolmuşsa bir yıllık ek süre içinde takip gerekir (TBK m.598, 6101 sayılı Kanun m.5/2)
“somut olayda on yıllık hak düşürücü sürenin 1998 yılında başladığı, bu sürenin 01.07.2012 tarihinden önce dolması karşısında 6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un (6101 sayılı Kanun) 5 inci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen 6098 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren davacı lehine başlayan bir yıllık ek süre içerisinde de kefil hakkındaki takibin başlatılmadığı, hak düşürücü sürenin geçtiği”
Sıkça Sorulan Sorular
Kefalet sözleşmesinde kefilin kendi el yazısıyla neleri yazması gerekir?
01.07.2012 ve sonrasında kurulan kefalette kefil; azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olacaksa bu sıfatı kendi el yazısıyla yazmalıdır (TBK m.583). Bunlar başkası tarafından yazılmışsa imza gerçek olsa bile kefalet geçersizdir ve mahkeme bunu resen dikkate alır.
Şirketimin kredisine kefil olurken eşimin rızası gerekir mi?
Şirket ortağı veya yöneticisi olarak şirketle ilgili verdiğiniz kefalet 11.04.2013 veya sonrasında kurulmuşsa eş rızası aranmaz (TBK m.584/3). 01.07.2012 – 10.04.2013 arasındaki kefaletlerde ise ortaklar için de rıza gerekir. İstisna yalnız eş rızasına ilişkindir; el yazısı, miktar ve tarih şartları ortaklar için de geçerlidir.
On yıl kuralı 2012 öncesi kefaletlere de uygulanır mı?
Evet. Gerçek kişinin verdiği kefalet sözleşmeden itibaren on yılda kendiliğinden sona erer (TBK m.598) ve sona erme eski kefaletlerde de TBK’ya tabidir. On yıl 01.07.2012 itibarıyla dolmuşsa alacaklının bir yıllık ek süre içinde takip başlatması gerekiyordu (6101 sayılı Kanun m.5/2).
Kefil, kefalet limitinden daha fazla borçtan sorumlu olabilir mi?
Kefil her durumda azami miktara kadar sorumludur (TBK m.589). Limiti aşan sorumluluk yalnız kefilin kendi temerrüdünden doğan faiz için söz konusu olabilir ve kefile ayrıca ihtar gerekir. Kredi limitinin artırılması, kefil yeni limiti el yazısıyla kabul etmedikçe kefalet limitini artırmaz.
Banka teminat mektubu ve bono üzerindeki “kefil” imzası kefalet midir?
Hayır. Banka teminat mektubu garanti sözleşmesidir ve TBK m.603 yalnız gerçek kişilerin güvencelerini kapsadığından kefaletin el yazısı ve eş rızası kurallarına tabi değildir. Bono üzerindeki “kefil” imzası kural olarak avaldir; Hukuk Genel Kurulu avalde eş rızası hükümlerinin uygulanmayacağını kabul etmiştir. Gerçek kişinin verdiği garanti ise kefaletin şekil şartlarına tabidir.
Kefalet ve kredi uyuşmazlıkları büromuzun Ticaret ve Şirketler Hukuku ile İcra ve İflas Hukuku çalışma alanları kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- İtirazın İptali Davası (İİK m.67)
- Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler: Farkları, Genel ve Beş Yıllık Zamanaşımı, Durma ve Kesilme Sebepleri
- Bono (Senet) Geçerlilik Şartları: Zorunlu Unsurlar, Eksiklik Halleri ve Zamanaşımı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli ticaret hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- Kütahya'da İstinaf Hangi Mahkemeye Yapılır? Bursa Bölge Adliye ve Bölge İdare Mahkemesi
- Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'da Ticari ve Tüketici Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Tahkim Şartı: Geçerlilik Koşulları, Tahkim İtirazı ve Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?
Anahtar kavramlar: ticari kefalet · kefalet sözleşmesi · müteselsil kefalet · kefaletin geçersizliği · kefalette el yazısı şartı · azami miktar · kefalet tarihi · eş rızası · TBK m.583 · TBK m.584 · TBK m.584/3 · 6455 sayılı Kanun · TBK m.598 on yıllık süre · 6101 sayılı Kanun geçiş hükmü · TBK m.603 garanti sözleşmesi · teminat mektubu
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Ticari Kefalet: Dönemler, Süreklilik ve Geçersizlik Hâlleri (TBK m.583, 584, 598, 603; TTK m.7)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-10-25, https://capar.av.tr/makale/ticari-kefalet-donemleri-sureklilik-ve-gecersizlik

























