Son gözden geçirme:
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi (TBK m.611–618): Şekil Şartı, Bakım Borcu, Fesih, Muvazaa ve Tenkis
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile miras sözleşmesi şeklinde, yani resmî memurun ve iki tanığın önünde yapılmadıkça geçerli olmaz; Devletçe tanınmış bir bakım kurumunun yetkili makamların belirlediği koşullara uyarak yaptığı sözleşmede yazılı şekil yeterlidir (TBK m.612, TMK m.545). Bakım borcuna aykırılık sözleşmeyi çekilmez hâle getirirse taraflar önel vermeden feshedebilir (TBK m.617); Yargıtay 7. Hukuk Dairesi bu fesih hakkını bakım alacaklısının sağlığında kullanması gereken bir hak saymaktadır. Mirasçılar, sözleşmenin gerçekte mal kaçırmak için yapılmış bir bağışı gizlediğini ispat ederlerse kural olarak tapu iptali isteyebilir; mal kaçırma amacı ispatlanamazsa 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz, ancak mirasçıların tenkis hakkı kanunda saklı tutulmuştur (TBK m.615/3).
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi resmî memur ve iki tanık önünde miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz. Yazı; bakım borcunu, TBK m.616–618'deki fesih yollarını ve mirasçıların muvazaa ile tenkis iddialarını Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay kararlarıyla anlatır.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinin geçerli kurulması için gereken resmî şekil, bakım borçlusunun yükümlülükleri, sözleşmenin feshi ve bakım alacaklısının ölümünden sonra mirasçıların ileri sürebileceği muvazaa ve tenkis iddiaları (TBK m.611–618).
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi Nedir?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bir kişinin hayatının sonuna kadar bakılıp gözetilmesi karşılığında malvarlığının tamamını ya da bir kısmını bakan kişiye devretmeyi üstlendiği sözleşmedir. Bakılan kişiye bakım alacaklısı, bakan kişiye bakım borçlusu denir. Sık görülen örnek, yaşlı bir anne ya da babanın evini kendisine bakacak çocuğuna veya torununa bu sözleşmeyle devretmesidir.
“Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını veya bazı malvarlığı değerlerini ona devretme borcunu üstlendiği sözleşmedir.
Bakım borçlusu, bakım alacaklısı tarafından mirasçı atanmışsa, ölünceye kadar bakma sözleşmesine miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır.”
Yargıtay kararlarında “ivazlı”, yani karşılıklı edimli bir sözleşme olarak nitelendirilir. Mirasçılarla çıkan uyuşmazlıkların çoğu, sözleşmenin gerçekten bakım için mi, yoksa bağışı gizlemek için mi yapıldığı sorusu etrafında döner.
Hukuk Genel Kurulu, sözleşmenin geçerliliği için sözleşme tarihinde bakım alacaklısının özel bir bakım ihtiyacı içinde bulunmasının zorunlu olmadığını; bu ihtiyacın sonradan doğmasının ya da ölüme kadar çok kısa sürmesinin de geçerliliği etkilemeyeceğini belirtmiştir. Ancak bakım ihtiyacının bulunmaması, muvazaa tartışmasında mahkemenin baktığı olgulardan biridir.
Şekil Şartı: Resmî Memur ve İki Tanık
“Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile, miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz.
Sözleşme, Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılmışsa, geçerliliği için yazılı şekil yeterlidir.”
“Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir.
Sözleşmenin tarafları, arzularını resmî memura aynı zamanda bildirirler ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalarlar.”
Bu iki hükümden çıkan sonuç şudur: taraflar arzularını resmî memura birlikte bildirir, sözleşme memurun ve iki tanığın önünde imzalanır. Bu nedenle adi yazılı bir kâğıt, tanıksız bir belge ya da yalnız imzası onaylanmış bir metin bu şekli karşılamaz. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, aşağıda aktarılan kararında Hukuk Genel Kurulunun 06.02.2008 tarihli bir kararına atıf yaparak, resmî şekilde düzenlenmeyen sözleşmeye değer verilerek tapu iptali ve tescil hükmü kurulamayacağını belirtmiştir.
Aktarılan kararlarda sözleşmeler noterde “düzenleme şeklinde” ve iki tanıkla yapılmıştır. Aksaray’daki bir davada ilk derece mahkemesi, noterde iki tanığın huzurunda imzalanan sözleşmenin şekil şartlarını taşıdığını kabul etmiş; karar istinaftan geçmiş ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesince genel gerekçeyle onanmıştır (kararlar bölümünde).
Bakım Borcunun Kapsamı ve Bakım Alacaklısının Güvencesi
“Bakım alacaklısı, sözleşmenin kurulmasıyla bakım borçlusunun aile topluluğuna katılmış olur. Bakım borçlusu, almış olduğu malların değerine ve bakım alacaklısının daha önce sahip olduğu sosyal durumuna göre hakkaniyetin gerektirdiği edimleri, bakım alacaklısına ifa etmekle yükümlüdür.
Bakım borçlusu, bakım alacaklısına özellikle uygun gıda ve konut sağlamak, hastalığında gerekli özenle bakmak ve onu tedavi ettirmek zorundadır.”
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, aksi kararlaştırılmadıkça bakım borcunun bakım alacaklısını aile içine almayı, konut sağlamayı, besleme ve giydirmeyi, hastalığında tedaviyi ve manevi yönden her türlü yardım ve desteği kapsadığını belirtmektedir. Taraflar sözleşmede başka bir düzen kurabilir; örneğin bakım alacaklısının kendi evinde kalması kararlaştırılabilir.
“Bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı, haklarını güvence altına almak üzere, bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir.”
Bakım alacaklısının, taşınmazı sözleşme anında devretmek yerine mülkiyetin ölümünden sonra geçmesini kararlaştırdığı sözleşmelerde ise Yargıtay’a göre bakım alacaklısının mirasçıları mülkiyeti geçirme borcu altındadır; bakım borcunu yerine getiren bakım borçlusu, bu borç yerine getirilmezse mirasçılara karşı tapu iptali ve tescil davası açabilir.
Sözleşmenin Feshi ve Sona Ermesi
“Tarafların edimleri arasında önemli ölçüde oransızlık bulunur ve fazla alan taraf kendisine bağışta bulunulma amacı güdüldüğünü ispat edemezse diğer taraf, altı ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Bu oransızlığın tespitinde, ilgili sosyal güvenlik kurumunca, bakım borçlusuna verilenin değerine denk düşen anapara değeri ile bağlanacak irat arasındaki fark esas alınır.”
“Sözleşmeden doğan borçlara aykırı davranılması sebebiyle sözleşmenin devamı çekilmez hâle gelir veya başkaca önemli sebepler sözleşmenin devamını imkânsız hâle getirir ya da aşırı ölçüde güçleştirirse, taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeksizin feshedebilir. Sözleşme bu sebeplerden birine dayanılarak feshedildiği takdirde kusurlu taraf, aldığı şeyi geri verir ve kusursuz tarafa, bu yüzden uğradığı zarara karşılık uygun bir tazminat ödemekle yükümlü olur.
Hâkim, sözleşmenin önel verilmeksizin feshini yerinde bulabileceği gibi, taraflardan birinin istemiyle veya kendiliğinden, aile topluluğu içinde yaşamalarına son vererek, bakım alacaklısına ömür boyu gelir bağlayabilir.”
“Bakım borçlusu ölürse bakım alacaklısı, bir yıl içinde sözleşmenin feshini isteyebilir. Bu durumda bakım alacaklısı, bakım borçlusunun iflası hâlinde, iflas masasından isteyebileceği miktara eşit bir paranın kendisine ödenmesini, bakım borçlusunun mirasçılarından isteyebilir.”
TBK m.617’ye göre sözleşme bu sebeple feshedilirse kusurlu taraf aldığını geri verir; aktarılan 7. Hukuk Dairesi kararında da bakım alacaklısının bakılmadığı iddiasıyla açtığı tapu iptali ve tescil davası bu çerçevede incelenmiştir. Fesih iddiası ispat edilemese bile hâkimin ikinci fıkradaki seçeneği akılda tutulmalıdır: aşağıda aktarılan kararda Daire, birlikte yaşamanın olanaksız hâle geldiği bir olayda, fesih istemi reddedilse de m.617/2’deki unsurlar gözetilerek takdir edilecek nafakaya (Kanun’un ifadesiyle ömür boyu gelire) hükmedilmesi gerektiğini söylemiştir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesine göre bakım borcunun yerine getirilmediği iddiasıyla fesih isteme hakkı bakım alacaklısının sağlığında kullanması gereken bir haktır; bakım alacaklısı ölünce mirasçılar bu gerekçeyle sözleşmeyi ortadan kaldıramaz.
TBK m.615 ayrıca, bakım alacaklısının bu sözleşme yüzünden kanunen nafaka borçlu olduğu kişilere karşı yükümlülüğünü yerine getiremez hâle gelmesi durumunda, bundan yoksun kalanlara sözleşmenin iptalini isteme hakkı tanır; hâkim iptal yerine nafakaya da hükmedebilir.
Mirasçıların Muvazaa ve Tenkis İddiaları
Muris muvazaası. Miras bırakan, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı tapuda ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devretmiş gibi gösterirse, görünürdeki sözleşme muvazaa nedeniyle, gizli bağış ise resmî şekilde yapılmadığı için geçersiz sayılır. Hukuk Genel Kurulu, bu sonucun esas kaynağını Yargıtay’ın 01.04.1974 tarihli ve 1974/1 E., 1974/2 K. sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı olarak göstermektedir. Hukuk Genel Kurulunun aktardığı sonuç cümlesinde, gerçekte bağışlanmak istenen taşınmaz hakkında iradenin “satış doğrultusunda” açıklanmasından söz edilir; Hukuk Genel Kurulu ve 1. Hukuk Dairesi kararları ise bu kararı, bağış amacının üstün tutulduğu belirlenen ölünceye kadar bakma sözleşmelerine de uygulamaktadır. Bu konunun ayrıntıları için muris muvazaası yazımıza bakılabilir.
Sınır da aynı kararlarda çizilir: mal kaçırma amacı ispatlanamazsa 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz. Mahkeme bu değerlendirmede miras bırakanın yaşına, sağlık durumuna, aile ilişkilerine ve devredilen malın tüm malvarlığına oranına birlikte bakar; aktarılan kararlarda muvazaa, devrin makul sayılabilecek oranı açıkça aştığı ve ilişkilerin bozuk olduğu olaylarda kabul edilmiştir.
Tenkis. Kanun, ölünceye kadar bakma sözleşmesine karşı mirasçıların tenkis ve alacaklıların iptal davası açma haklarını açıkça saklı tutar.
“Mirasçıların tenkis ve alacaklıların iptal davası açma hakları saklıdır.”
“Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir:
… Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.”
Bu yazının çıkarımı şudur: TMK m.565 “karşılıksız kazandırmaları” tenkise tâbi tutar; ölünceye kadar bakma ise karşılıklı edimli bir sözleşmedir. Bu nedenle tenkis tartışması, devredilen malın değerinin bakım edimini açıkça aşan ve karşılıksız kalan kısmı üzerinde yoğunlaşır. Uygulamada mirasçılar genellikle önce muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, bu kabul edilmezse tenkis isterler (kademeli istem). Aktarılan bir davada bölge adliye mahkemesi, sözleşme ivazlı olduğu için tenkis hükümlerinin uygulanamayacağını söylemiş; Yargıtay 1. Hukuk Dairesi ise kararı muvazaa yönünden bozmuş, tenkis konusunda ayrı bir değerlendirme yapmamıştır. Bu soruda Yargıtay’ın genel bir ilkesini bu yazıda doğrulamadık. Dikkat: Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 2025/4860 E., 2026/3278 K., 16.06.2026 tarihli kararıyla, muvazaanın ispatlanamadığı ve ölünceye kadar bakma sözleşmesi ivazlı olduğu için tenkise tâbi olmadığı gerekçesiyle davayı reddeden bölge adliye mahkemesi kararını genel gerekçeyle onamıştır; Daire bu konuda ayrıca ilke koymamıştır (kararlar bölümünde). Tenkisin hesabı ve süreleri için tenkis davası yazımıza bakılabilir.
Usul: Kim, Kime Karşı, Hangi Delille?
- Bakım alacaklısı (sağlığında): Bakılmadığını ileri sürerek TBK m.617 uyarınca fesih ve devrettiği taşınmazın kendi adına tescilini isteyebilir. Aktarılan kararlarda bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülmüştür.
- Bakım borçlusu: Mülkiyet ölümden sonra geçecekse, bakım borcunu yerine getirdiğini ileri sürerek bakım alacaklısının mirasçılarına karşı tapu iptali ve tescil davası açabilir. Bu davada mirasçıların “bakılmadı” savunması 7. Hukuk Dairesine göre dinlenmez.
- Mirasçılar: Muris muvazaasına dayanarak tapu iptali ve miras payları oranında tescil, olmazsa tenkis isteyebilir. Hukuk Genel Kuruluna göre ispat yükü muvazaayı ileri süren davacıdadır; mirasçılar sözleşmenin dışında üçüncü kişi konumunda olduklarından tanık dâhil her türlü delile dayanabilirler.
- Süreler: TBK m.616 altı ay önceden bildirim öngörür; TBK m.618’e göre bakım borçlusu ölürse bakım alacaklısı bir yıl içinde sözleşmenin feshini isteyebilir. Tenkis davasının süreleri ayrıca TMK’da düzenlenmiştir; bu yazıda o hükümler aktarılmamıştır.
Aktarılan kararlar Yargıtay 1. ve 7. Hukuk Daireleri ile Hukuk Genel Kurulundan gelmektedir; bu yazıda iş bölümü kararı incelenmemiştir.
Yargı Kararlarında Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi
Muvazaanın ölçütleri: Hukuk Genel Kurulu
“Bunun için de miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul nedeninin bulunup bulunmadığı, bakım borçlusu ve diğer mirasçılarla ilişkileri, murisin yaşı, sağlık durumu, temlik edilen malın tüm mamelekine oranı gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır. … Murisin mirasçılarından mal kaçırma amacının bulunmaması hâlinde 01.04.1974 tarihli ve 1974/1 Esas, 1974/2 Karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararını uygulama olanağı bulunmamaktadır.”
Olayda miras bırakan, 2001 yılında üç taşınmazdaki paylarını kızlarına ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle, 2009’da bir başka payını bağışla devretmiş; geride paydaşı olduğu tek taşınmaz kalmıştı. İlk derece mahkemesi bakım ediminin yerine getirildiğini kabul ederek ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devredilen taşınmazlar yönünden tapu iptali istemini reddetmiş (bağışla devredilen pay yönünden tenkisi kabul etmiş) ve direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, bakım ihtiyacının daha az taşınmazla karşılanabilecekken makul sayılabilecek orandan çok daha fazlasının devredildiğini, miras bırakan ile davacıların annesi arasındaki ilişkinin bozuk olduğunu dikkate alarak mal kaçırma amacının ispatlandığı sonucuna varmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir; görüşmelerde, yakınlarının bakmasını isteyen kişinin malvarlığının önemli kısmını devretmesinin olağan olduğu yönünde karşı görüş ileri sürülmüştür.
Makul oranın aşılması: 1. Hukuk Dairesi
“temlik edilen taşınmazın değerinin mirasbırakanın geride kalan taşınmazlarının toplam değerine olan oranı gözetildiğinde makul karşılanabilecek sınırın aşıldığı, mirasbırakanın kendisine baktırmak için daha azını verebilecekken en değerli taşınmazını devrettiği”
Bu olayda 72 yaşındaki miras bırakan, en değerli taşınmazındaki payın çıplak mülkiyetini ikinci eşinden olan oğluna ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devretmişti. Bölge adliye mahkemesi bakım ihtiyacını kabul ederek davayı reddetmişti. Daire ise devredilen payın dava tarihindeki değerini (1.047.539,00 TL) geride kalan taşınmazların toplam değeriyle (412.096,44 TL) karşılaştırmış, ilk eşten olan çocuklarla ilişkilerin bozuk olduğunu gösteren tanık beyanlarını da değerlendirerek temlikin muvazaalı olduğu sonucuna varmıştır.
Fesih hakkı ve birlikte yaşamanın sona ermesi: 7. Hukuk Dairesi
“Bakım borcu yerine getirilmediği iddiasıyla sözleşmenin feshini isteme hakkı, bakım alacaklısının sağlığında kullanması gereken bir hak olduğundan, bakım alacaklısı mirasçılarının, bakım borçlusunun edimini yerine getirmediği savunması bu davada dinlenemez. … bakım alacaklısı ile bakım borçlusunun bir arada yaşamalarının olanaksız hale gelmesi karşısında Türk Borçlar Kanunu'nun 617/2 nci maddesindeki unsurları da gözetmek suretiyle takdir edilecek nafakaya hükmedilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiş”
Bakım alacaklısı, devirden sonra torununun kendisiyle ilgilenmediğini ve evden kovduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil istemişti. İlk derece mahkemesi bozmadan sonra, bakım borcuna aykırılığın ispat edilemediği gerekçesiyle davayı reddetti. Daire bu kararı, fesih ispatlanmasa bile tarafların bir arada yaşamasının olanaksız hâle geldiği gerekçesiyle TBK m.617/2’deki seçeneğin değerlendirilmesi gerektiği için bozdu.
Noterde iki tanıkla yapılan sözleşmenin şekli
“sözleşmenin noterde ve iki tanığın huzurunda imzalandığı, yapılan incelemede şekil şartlarının tam olduğunun anlaşıldığı”
Davalı, sözleşmenin vasiyetname biçiminde düzenlendiğini ve tanıkların beyanların kendi önlerinde yapıldığına dair ibare içermediğini ileri sürmüştü; bu itiraz ilk derece ve istinafta kabul edilmedi, Daire de kararı onadı. Onama genel gerekçeyle verildiği için Daire’nin şekil konusunda ayrıca ilke koyduğu söylenemez; karar, somut belgedeki unsurların incelenmesine bağlıdır.
Tenkis itirazı: genel gerekçeli onama
“temlikin mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğu iddiasının da kanıtlanamadığı ölünceye kadar bakma sözleşmesi ivazlı akitlerden olduğu tenkise tabi olmadığı”
İlk derece mahkemesi mal kaçırma amacını kabul etmiş, bölge adliye mahkemesi davayı reddetmiş, Daire bu kararı genel gerekçeyle onamıştır. Onama gerekçesiz olduğundan bu, Yargıtay’ın tenkis konusunda koyduğu bir ilke sayılamaz; ancak tenkis istemi açısından dikkate alınması gereken bir sonuçtur.
Aşılmışlık taraması. 2024 sonrası Hukuk Genel Kurulu ve 7. Hukuk Dairesi kararlarında aynı ölçütlerin tekrarlandığı görüldü; kanun değişikliğine rastlanmadı; resmî karar veri tabanında 25.01.2023’e kadar yer alan Büyük Genel Kurul kararlarında konuya ilişkin bir İçtihadı Birleştirme Kararı bulunamadı, sonrası ayrıca taranmadı. Tenkis konusundaki karşı yönlü onama yukarıda ayrıca gösterilmiştir. TBK m.611–618 hükümleri bugünkü metinleriyle aktarılmıştır. Hukuk Genel Kurulu kararında karar düzeltme yolu açık gösterildiğinden kesinleşme durumu bu yazıda doğrulanmamıştır.
Bakım gerçekten verilmiş ve mal kaçırma sebebi gösterilememişse devir muris muvazaası sayılmaz
“…dava konusu taşınmazın sözleşme tarihinde miras bırakanın mal varlığında makul bir değer ifade ettiği, davalının murise ölümüne kadar bakarak sözleşmeyle üstlendiği edimini ifa ettiği anlaşılmaktadır. … Tüm bu olgular karşısında, murisin taşınmazını sadece bir görünüş yaratmak için değil de samimi olarak bakım temini için ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devrettiği, diğer mirasçılarından mal kaçırma amacını taşımadığı, bakım borçlusu olan davalının da babasına bakarak karşı edimini ifa ettiği anlaşılmakta olup, gerçek bakım karşılığı yapılan sözleşmenin muris muvazaası nedeniyle geçersiz olduğundan söz edilemez.”
Olayda 68 yaşındaki miras bırakan, 1995’te bir taşınmazdaki payını ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle oğluna devretmişti. Diğer mirasçılar, payın malvarlığının büyük kısmını oluşturduğunu ve bakımı kendilerinin yaptığını ileri sürerek muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istedi. Bölge adliye mahkemesi davayı kabul etmiş ve Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin bozmasına direnmişti. Kurul; davalının miras bırakanı sağlık güvencesinden yararlandırdığını, doktora götürüp tedavisini yaptırdığını, miras bırakanın sağlık durumunun çok iyi olmadığını, sözleşmeden sonra bakılmadığına dair bir beyan ya da iddiada bulunmadığını, diğer çocuklarla ilişkilerin bozuk olduğuna ya da mal kaçırmayı gerektiren bir sebebe dair delil bulunmadığını gözetmiştir. Temlik tarihinde miras bırakanın köyde bir evi ve bir miktar arazisi de vardı. Direnme kararı, Özel Daire bozma kararındaki nedenlerle oy çokluğuyla bozulmuştur. Karşı oy, davalının ilgisinin evladın ahlâki görevi kapsamında kaldığı, malvarlığının tamamına yakını devredildiği için mal kaçırma amacının üstün tutulması gerektiği görüşündedir. Sözleşme 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde yapılmıştır; Kurul 6098 sayılı TBK m.611 ile mülga 818 sayılı BK m.511’i birlikte anmıştır. Tenkis istemi hakkında Kurul ayrıca bir değerlendirme yapmamıştır. Bu karar, yukarıdaki 2024 tarihli Kurul kararıyla aynı ölçütlerin ters yönde sonuç verdiği bir örnektir; sonuç somut olgulara bağlıdır.
Eşe yapılan ve kısa süre sonra ölümle biten bakım sözleşmesi tek başına ahlâka aykırı sayılmaz
“…taraflarının eş (karı-koca) oluşları, yapılan işlemin ölünceye kadar bakma akdine dayalı olması, akdin yapılmasından yaklaşık bir ay sonra bakım alacaklısının vefat etmesi tek başına ahlâka aykırılığı göstermeyeceğinden Bölge Adliye Mahkemesinin bu gerekçesi yerinde değildir. … Diğer taraftan, bakım borçlusunun temlik edenin eşi olmasının, kendisine bakım koşuluyla temlik yapmasına mani olmadığı gibi, aksine bir yasal düzenleme de bulunmamaktadır.”
Olayda kanser hastalığının son evresindeki miras bırakan, ölümünden yirmi yedi gün önce bağımsız bölümünü ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle eşine devretmişti; tüm malvarlığını ise 1991 tarihli vasiyetnameyle kardeşine bırakmıştı. Kardeş tarafı ehliyetsizlik, şekle ve ahlâka aykırılık ile muris muvazaasına dayanarak tapu iptali ve tescil istedi. Bölge adliye mahkemesi temliki ahlâka aykırı ve muvazaalı bularak davayı kabul etmiş, Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin bozmasına direnmişti. Kurul önce, tespit edilen vakıalara bağlanan sonuçların denetiminin hukukilik denetimi olduğunu ve Yargıtay’ın bu denetimi yapabileceğini oy birliğiyle kabul etti. Esasta Kurul; miras bırakan ile kardeşleri arasındaki ilişkinin iyi olduğunu, taşınmazın tüm malvarlığı olmadığını, vasiyetnamenin ölüme kadar geri alınmadığını, Adli Tıp raporuna göre miras bırakanın ehliyetli olduğunu ve davalının bakım borcunu yerine getirdiğini gözeterek mal kaçırma amacının ve ahlâka aykırılığın ispatlanamadığı sonucuna vardı. Kurul ayrıca sözleşmenin ölüme kadar çok kısa sürmesinin geçerliliği etkilemeyeceğini; normal bakım ötesinde ihtimama muhtaç eşe verilen hizmet karşılığındaki temlikin ivazlı sayılacağını belirtti. Direnme kararı Özel Daire bozma kararındaki nedenlerle bozuldu; birinci mesele oy birliğiyle, esasa ilişkin ikinci mesele oy çokluğuyla karara bağlandı. Görüşmelerde, işlemin ölümün yakın olduğu bilinerek bağış amacıyla yapıldığı gerekçesiyle onama görüşü ileri sürülmüş, çoğunlukça benimsenmemiştir. Sözleşme 2010 yılında, 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde yapılmıştır.
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- Şekil: Sözleşme resmî memur önünde, iki tanıkla ve TMK m.545’teki usulle yapılmalıdır; şekil eksikliği, tapu iptali ve tescil isteminin önündeki en temel engeldir.
- Bakımın içeriği: Bakımın nerede, kim tarafından ve hangi kapsamda verileceği sözleşmede yazılmalıdır. Aksi kararlaştırılmadıkça Yargıtay bakım alacaklısının aile içine alınmasını bekler.
- Bakımın belgelenmesi: Bakım borçlusu, hastane kayıtları, ödemeler ve tanıklarla bakımın gerçekten verildiğini gösterebilmelidir.
- Devrin oranı: En değerli malın ya da malvarlığının büyük kısmının devri, muvazaa iddiasını güçlendiren bir olgu olarak değerlendirilmektedir.
- Fesih zamanı: Bakılmadığını düşünen bakım alacaklısı, fesih hakkını sağlığında kullanmalıdır; ölümünden sonra mirasçılar bu gerekçeye dayanamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi noterde iki tanıkla yapılmazsa geçerli olur mu?
Kural olarak olmaz. TBK m.612'ye göre ölünceye kadar bakma sözleşmesi, mirasçı atanmasını içermese bile miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz; TMK m.545 bu şekli resmî vasiyetname şekli olarak tarif eder ve tarafların sözleşmeyi resmî memurun ve iki tanığın önünde imzalamasını arar. Tek istisna, sözleşmenin Devletçe tanınmış bir bakım kurumu tarafından yetkili makamların belirlediği koşullara uyularak yapılmasıdır; o zaman yazılı şekil yeterlidir.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesinde bakım borçlusu bakmazsa sözleşme nasıl feshedilir?
Bakım borcuna aykırılık sözleşmenin devamını çekilmez hâle getirirse taraflardan her biri sözleşmeyi önel vermeden feshedebilir; kusurlu taraf aldığını geri verir ve uygun bir tazminat öder (TBK m.617). Hâkim, feshe karar vermek yerine birlikte yaşamaya son verip bakım alacaklısına ömür boyu gelir de bağlayabilir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, bakım borcunun yerine getirilmediği iddiasıyla fesih isteme hakkını bakım alacaklısının sağlığında kullanması gereken bir hak olarak nitelendirmektedir.
Bakım alacaklısı öldükten sonra mirasçılar ölünceye kadar bakma sözleşmesine "bakılmadı" diyerek itiraz edebilir mi?
Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin aktarılan kararına göre, bakım borçlusunun mirasçılara karşı açtığı tapu iptali ve tescil davasında mirasçıların bakım borcunun yerine getirilmediği savunması dinlenmez; çünkü fesih hakkı bakım alacaklısının sağlığında kullanılması gereken bir haktır. Bu, mirasçıların muvazaa ya da şekil eksikliği gibi başka sebeplere dayanmasını engellemez.
Mirasçılar ölünceye kadar bakma sözleşmesinin muris muvazaası olduğunu nasıl ispat eder?
İspat yükü muvazaayı ileri süren mirasçıdadır; mirasçılar sözleşmenin dışında üçüncü kişi sayıldığından tanık dâhil her türlü delile dayanabilirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul nedeni olup olmadığına, bakım borçlusu ve diğer mirasçılarla ilişkilerine, yaşına, sağlık durumuna ve devredilen malın tüm malvarlığına oranına bakılmasını arar. Mal kaçırma amacı ispat edilemezse 01.04.1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle devredilen taşınmaz için mirasçılar tenkis davası açabilir mi?
TBK m.615/3, ölünceye kadar bakma sözleşmesine karşı mirasçıların tenkis davası açma hakkını saklı tutar. Uygulamada mirasçılar çoğunlukla önce muris muvazaasına dayalı tapu iptali, olmazsa tenkis isterler. Tenkisin bu ivazlı sözleşmeye ne ölçüde uygulanacağı konusunda Yargıtay'ın bir ilkesi bu yazıda doğrulanmadı; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, sözleşme ivazlı olduğu için tenkise tâbi olmadığını söyleyen bir bölge adliye mahkemesi kararını genel gerekçeyle onamıştır. Değerin bakım edimini aşan kısmının tenkise konu olabileceği görüşü bu yazının çıkarımıdır.
İlgili Makaleler
- Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Kararlarıyla Tapu İptali ve Tescil Davası
- Tenkis Davası: Saklı Pay, Hesap Yöntemi ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları
- Türk Miras Hukuku Sistemi Nasıl İşler? Yasal Mirasçılar ve Zümreler, Eşin Payı, Saklı Pay, Vasiyet, Paylaşım
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli miras Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Miras Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Yabancı Uyruklu Mirasçı Türkiye’deki Taşınmazı Nasıl Devralır? Tapu İntikali ve Edinim Sınırlamaları
- Yurt Dışındaki Mirasçının Veraset ve İntikal Vergisi: Beyan Süreleri, Ek Süre, Taksit ve Tapuda İlişik Kesme
- Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) ve Mirasın Reddi: Noter mi Sulh Hukuk mu, 3 Aylık Süre, Hükmen Ret, Borçlar
- Vasiyetnamenin İptali Davası: Şartları, Şekil Kuralları ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları
Anahtar kavramlar: ölünceye kadar bakma sözleşmesi · ölünceye kadar bakma sözleşmesi iptali · ölünceye kadar bakma sözleşmesi şekli · TBK 611 · TBK 612 · TBK 617 fesih · bakım borcu · bakım alacaklısı · bakım borçlusu · ölünceye kadar bakma muvazaa · ölünceye kadar bakma tenkis
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi (TBK m.611–618): Şekil Şartı, Bakım Borcu, Fesih, Muvazaa ve Tenkis”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/olunceye-kadar-bakma-sozlesmesi-sekil-muvazaa-ve-tenkis

























