İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 17 dk okuma

Son gözden geçirme:

Tenkis Davası: Saklı Pay, Hesap Yöntemi ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir (TMK m.560); tenkis davası kazandırmanın geçerliliğine dokunmaz, yalnızca sınırı aşan kısmı indirir. Davayı yalnızca saklı payı zedelenen mirasçılar, yani altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş açabilir; örneğin altsoyun saklı payı yasal miras payının yarısıdır (TMK m.506). Saklı payın zedelenip zedelenmediği, net terekeye tenkise tabi kazandırmaların eklenmesiyle bulunan tenkise esas tereke üzerinden hesaplanır; tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan, bu yetmezse en yeni tarihliden en eskiye doğru sağlararası kazandırmalardan yapılır (TMK m.570). Dava hakkı, saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle düşer (TMK m.571).

Kısaca

Tenkis davası, mirasbırakanın saklı pay sahibi mirasçıların haklarını zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalarının, yalnızca saklı payı aşan kısmının yasal sınıra indirilmesini sağlayan yenilik doğurucu bir davadır. Bu yazıda TMK m.506, 507, 560, 561, 564, 565, 570, 571 ve 576 çerçevesinde saklı pay oranları, tenkise tabi kazandırmalar, tenkise esas terekenin hesabı, tenkiste sıra, muris muvazaasından farkı, hak düşürücü süreler ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin güncel ilke kararları ele alınmaktadır.

Tenkis davasının şartları: saklı pay kavramı ve oranları (TMK m.506), tenkise tabi ölüme bağlı ve sağlararası kazandırmalar (TMK m.561, 565), muris muvazaasından farkı, tenkise esas terekenin hesabı ve tenkiste sıra (TMK m.507, 564, 570), kimler dava açabilir, görevli-yetkili mahkeme ve Yargıtay'da ihtisas dairesi (TMK m.576), hak düşürücü süreler (TMK m.571) ve ispat.

Tenkis Davası (Saklı Payın Korunması) Nedir?

Tenkis (indirim) davası, mirasbırakanın saklı pay sahibi mirasçıların haklarını zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası (hayattayken yaptığı) kazandırmalarının, yalnızca kanunda öngörülen sınırı aşan kısmının geriye etkili biçimde indirilmesini sağlayan, yenilik doğurucu (inşai) bir davadır. Tenkis davası vasiyetnamenin veya sözleşmenin geçerliliğine dokunmaz; aksine kazandırmanın kural olarak geçerli olduğunu kabul eder, yalnızca saklı payı aşan kısmının mirasçıya iadesini sağlar. Bu yönüyle tenkis, vasiyetnamenin bir geçersizlik sebebiyle tamamen ortadan kaldırılmasını amaçlayan vasiyetnamenin iptali davasından temelden farklıdır.

Saklı Pay Kavramı ve Oranları

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.506

“Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı, 2. Ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, 3. (Mülga: 4/5/2007-5650/2 md.) 4. Sağ kalan eş için, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.”

Saklı pay, kanunun belirli yakın mirasçılara (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş) mirasbırakanın iradesiyle dahi tamamen ortadan kaldıramayacağı şekilde güvence altına aldığı asgari miras payıdır. Kardeşler ve daha uzak hısımlar saklı pay sahibi değildir; bu nedenle yalnızca yukarıda sayılan mirasçılar tenkis davası açabilir. 3 numaralı bent (mirasbırakanın ana-babası dışındaki üstsoyu için öngörülen saklı pay) 4/5/2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır.

Tenkis Davasının Şartları

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.560

“Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler. Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır.”

Tenkis davasının dinlenebilmesi için mirasbırakanın, tasarruf edebileceği kısmı aşacak biçimde bir kazandırmada bulunmuş olması ve bu kazandırmanın davacının saklı payını zedelemiş olması gerekir. Saklı payın zedelenip zedelenmediği, kazandırma konusu malvarlığı ile kazandırma dışındaki terekenin tümü birlikte değerlendirilerek anlaşılabilir; aşağıdaki “Tenkise Esas Terekenin Hesaplanması” bölümünde bu hesabın nasıl yapıldığı ayrıntılı olarak açıklanmaktadır.

Tenkise Tabi Kazandırmalar

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.561

“Saklı pay sahibi mirasçılara ölüme bağlı tasarrufla yapılan ve tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların onların saklı paylarını aşan kısmı orantılı olarak tenkise tâbi olur. Tenkise tâbi birden fazla ölüme bağlı tasarrufun bulunması hâlinde, saklı pay sahibi mirasçıya yapılan kazandırmanın saklı payı aşan kısmı ile saklı pay sahibi olmayan kimselere yapılan kazandırmalar orantılı olarak tenkis edilir.”

Mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan her ölüme bağlı tasarruf (vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan kazandırma) kural olarak tenkise tabidir. Buna karşılık sağlararası (hayattayken yapılan) kazandırmalar, ancak kanunda tek tek sayılan gruplardan birine girerse tenkise tabi olur:

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.565

“Aşağıdaki karşılıksız kazandırmalar, ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tâbidir: 1. Mirasbırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlararası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi, 2. Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar, 3. Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar, 4. Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.”

Uygulamada en sık karşılaşılan sağlararası tenkis iddiası, mirasbırakanın bedelini kendisi ödeyerek bir taşınmazı üçüncü kişiden satın alıp doğrudan bir yakını adına tescil ettirmesi ya da parasını doğrudan bir yakınına devretmesidir; buna öğreti ve uygulamada gizli bağış (para bağışı) denir ve tenkise tabi olabilmesi için TMK m.565/4 uyarınca saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması aranır. Bu ayrım, aşağıdaki bölümde ele alınan muris muvazaası sınırıyla yakından ilgilidir.

Tenkis mi, Muris Muvazaası mı?

Tenkis davası ile muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) davası sık karıştırılan ama uygulama alanları farklı iki kurumdur. Aşağıda incelenen bir Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararının da açıkça belirttiği üzere, 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı yalnızca mirasbırakanın kendi üzerine tapulu olan bir taşınmazı devretmesi hâline uygulanır. Mirasbırakan, üçüncü bir kişiden satın aldığı taşınmazın bedelini kendisi ödeyip tapuyu doğrudan bir yakını adına tescil ettirmişse, ortada mirasbırakanın kendi taşınmazının devri yoktur; bu durumda İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanamaz ve işlem, ancak gizli bağış olarak nitelendirilip TMK m.565/4 koşulları (saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacının açık olması) ispatlanırsa tenkise konu edilebilir. Bu ayrımın pratik sonucu büyüktür: muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi olmadan her zaman açılabilirken, tenkis davası aşağıda açıklanan sürelere tabidir ve yalnızca saklı pay sahibi mirasçılar tarafından açılabilir.

Tenkise Esas Terekenin Hesaplanması ve Tenkiste Sıra

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.507

“Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır. Hesap yapılırken, mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.”

Saklı payın zedelenip zedelenmediğini belirlemek için önce mirasbırakanın ölüm günündeki net terekesi (aktif malvarlığından yukarıdaki gider ve borçların indirilmesiyle) hesaplanır. Aşağıda incelenen kapsamlı bir Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararına göre, bu net terekeye kanunda tek tek sayılan tenkise tabi değerlerin (TMK m.565'teki sağlararası kazandırmalar başta olmak üzere) eklenmesiyle “tenkise esas (farazi) tereke” bulunur ve saklı payın ihlal edilip edilmediği bu tutar üzerinden hesaplanır. Karar metninde bu hesaplamanın ayrıca mirasbırakanın denkleştirmeye tabi tasarruflarını ve hayat sigortası bedelini de kapsadığı belirtilmektedir.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.570

“Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar, önce ölüme bağlı tasarruflardan; bu yetmezse, en yeni tarihlisinden en eskisine doğru geriye gidilmek üzere sağlararası kazandırmalardan yapılır. Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan ölüme bağlı tasarruflar ve sağlararası kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.”

Tenkis, kanunda öngörülen sıraya sıkı sıkıya bağlıdır: önce ölüme bağlı tasarruflar (bunlar kendi içinde orantılı olarak) tenkis edilir; bu saklı paya tecavüzü gidermeye yetmezse, sağlararası kazandırmalar en yeni tarihliden en eskiye doğru tenkis edilir; kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sıradadır.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.564

“Değerinde azalma meydana gelmeksizin bölünmesine olanak bulunmayan belirli bir mal vasiyeti tenkise tâbi olursa, vasiyet alacaklısı, dilerse tenkisi gereken kısmın değerini ödeyerek malın verilmesini, dilerse tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı isteyebilir. Tasarruf konusu malın vasiyet alacaklısında kalması durumunda, malın tenkis sebebiyle vasiyet borçlusuna verilmesi gereken, aksi hâlde tasarruf oranı içinde kalan kısmının karar günündeki değerinin para olarak ödetilmesine karar verilir. Bu kurallar, sağlararası kazandırmaların tenkisinde de uygulanır.”

Tenkise konu mal (örneğin bir taşınmaz) “sabit tenkis oranı” ölçüsünde bölünebiliyorsa mahkeme bu kısmı ayırıp taraflar adına tescil eder; bölünemiyorsa kazanan taraf (vasiyet/kazandırma alacaklısı) TMK m.564 uyarınca tercih hakkını kullanır: ya tenkisi gereken kısmın değerini ödeyip malın tamamını alır, ya da tasarruf edilebilir kısmın değerini karşılayan parayı ister; bu tercih hakkı, malın taraflar arasında paylı mülkiyete dönüştürülmesi biçiminde kullanılamaz.

Kimler Dava Açabilir? Görevli-Yetkili Mahkeme ve Yargıtay'da İhtisas Dairesi

Tenkis davasını yalnızca saklı payı zedelenen mirasçılar (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş) açabilir; davalı, tenkise tabi kazandırmadan yararlanan kişi ya da kişilerdir. Mirasçının alacaklıları da, mirasçı kendisine tanınan süre içinde tenkis davası açmazsa, iflâs hâlinde veya elinde aciz belgesi bulunması durumunda alacaklarını elde etmek için gerekli oranda tenkis davası açabilir (TMK m.562).

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.576

“Miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır. Mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi, mirasın paylaştırılması ve miras sebebiyle istihkak davaları bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür.”

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesi, yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir; bu kesin yetki kuralı, vasiyetnamenin iptali davasıyla aynıdır. Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 26.06.2025 tarihli ve 2025/1 sayılı dairelerin iş bölümüne ilişkin kararı uyarınca, tenkis davalarını inceleme görevi de güncel olarak Yargıtay 7. Hukuk Dairesindedir; bu yazıda incelenen tüm 2025-2026 tarihli kararlar bu Dairece verilmiştir. Tenkis talebi, muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil talebiyle birlikte (asıl veya terditli olarak) ileri sürülmüşse, dosyanın tamamı Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin önüne gelebilir; hangi dairenin görevli olduğu, talebin niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Hak Düşürücü Süreler

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.571

“Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer. Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinde işlemeye başlar. Tenkis iddiası, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.”

Süre, vasiyetnamenin iptali davasındaki yapıya benzer şekilde iki kademelidir: göreceli süre — mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl; mutlak süre — vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması (ölüm) tarihinden itibaren on yıl. Aşağıda incelenen bir Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararında da vurgulandığı üzere, tenkis davasında bir yıllık sürenin başlangıcı için ölçüt, iptal davasından farklı olarak saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesidir. Bir gizli bağış iddiasına dayalı tenkis davasında süre, kazandırmanın yapıldığı tarihten değil, mirasbırakanın ölümünden (mirasın açılmasından) itibaren en geç on yıl içinde işlemeye başlar. Tenkis iddiası da, vasiyetname iptalinde olduğu gibi, süreye bakılmaksızın def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

İspat

Tenkis davasında ispat yükü, genel kural uyarınca (TMK m.6, HMK m.190) tenkis talep eden davacı mirasçıya aittir. Aşağıda incelenen bir Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararında açıkça vurgulandığı üzere, davacı öncelikle kendisinin saklı paylı mirasçı olduğunu, mirasbırakanın davalıya tenkise tabi bir kazandırmada bulunduğunu ve bu kazandırma sonucunda saklı payının ihlal edildiğini ispatlamakla yükümlüdür. Gizli bağış iddialarında ispat özellikle güçtür; mirasbırakanın bedeli fiilen ödediği, banka kayıtları, tanık beyanları ve tarafların ekonomik durumuyla ortaya konulmalıdır. Tenkis hesabına esas değerler ise bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

Yargıtay Kararları

Aşağıdaki kararların tamamı resmî karar veri tabanından tam metinleri çekilerek doğrulanmış; alıntılar birebir olup elemeler … ile gösterilmiştir.

Tenkise esas terekenin hesabı, tenkiste sıra ve bölünmez malda tercih hakkı: Dairenin kapsamlı ilke kararı

Yargıtay Kararı

“…Tenkis (indirim) davası ise miras bırakanın saklı payları zedeleyen ölüme bağlı veya sağlar arası kazandırmaların (bağış) yasal sınıra çekilmesini amaçlayan, öncesine etkili, yenilik doğurucu (inşai) davalardandır… Saklı payların ihlal edilip edilmediği, “tenkise esas tereke” kavramıyla anılan farazi bir tereke esas alınarak hesaplanır… Tenkiste sıra ise 4721 sayılı Kanun'un 570. maddesinde düzenlenmiştir… Mirasbırakan tenkise tâbi olan tek bir kazandırmada bulunmuşsa, bu kazandırma saklı payın ihlali ölçüsünde tenkis edilir. Tenkise tâbi hem ölüme bağlı kazandırma hem de sağlararası kazandırma mevcut ise saklı pay tamamlanıncaya kadar öncelikle ölüme bağlı tasarruflar tenkis edilir… Tenkise tâbi kazandırmanın konusu, taşınmaz olabileceği gibi taşınmaza ödenen bedel de olabilir… iddianın gizli bağış (para bağışı) niteliğinde olması durumunda… elden bağışlanan bu paranın mirasbırakanın ölüm tarihinde ulaşacağı miktarın denkleştirici adalet ilkesi uyarınca tespit edilmesi ve tespit edilen bu değer üzerinden tenkis hesabının yapılması gerekmektedir… Tenkis davasında ispat yükü… anılan iddiayı ileri süren davacı tarafa aittir.”

Daire, ilk derece mahkemesi kararının gerekçesiz ve eksik araştırmaya dayalı olduğu, muris muvazaası, vasiyetnamenin iptali/tenkisi ve gizli bağışın tenkisi taleplerinin her birinin ayrı ayrı incelenmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur.

Tenkis mi, muris muvazaası mı: gizli bağışta 1974 İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz

Yargıtay Kararı

“…Miras bırakanın gerçekte bedelini bizzat ödeyip, üçüncü kişiden satın aldığı taşınmazı mirastan mal kaçırmak amacıyla tapu siciline yarar sağlamak istediği kişi (davalı) adına kaydettirmesi halinde 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı Yargıtay İnançları Birleştirme Kararı uygulanamaz. Anılan karar, konusu ve sonuç bölümü itibarıyla, murisin kendi üzerindeki tapulu taşınmazlar yönünden yaptığı temliki işlemler için bağlayıcıdır. Bedeli ödenerek “gizli bağış” şeklinde gerçekleştirilen işlemler hakkında anılan Yargıtay İnançları Birleştirme Kararının doğrudan bağlayıcı olma niteliği yoktur… muris tarafından bedelin bizzat ödenip gizli bağış yapıldığını ispat külfeti davacı tarafa aittir… Davalıların üçüncü kişilerden edindiği taşınmazlar bakımından 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı Yargıtay İnançları Birleştirme Kararının uygulama olanağının bulunmadığı; ancak gizli bağış olgusunun kanıtlanması halinde, koşulları mevcutsa tenkis hükümlerinin uygulanması gerektiğinde kuşku yoktur.”

Daire, gizli bağış iddiasının davacı tarafından yöntemince ispatlanamadığı gerekçesiyle, tenkis talebini kabul eden bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur.

Tenkis hesabında değer: ilk bozmaya uyulmakla doğan usuli kazanılmış hak gereği akit bedelinin ölüm tarihindeki değeri esas alınır

Yargıtay Kararı

“Hâl böyle olunca, Mahkemece ilk bozma kararında uyulmakla davalılar lehine usuli kazanılmış hak oluştuğu ve bozma kararının da maddi hata içermediği değerlendirilmekle, Mahkemece ilk bozma kararındaki gerekçelere göre davacılar tarafından davalılara kazandırıldığı iddia olunan taşınmazların akitte gösterilen bedelden daha yüksek bir bedel ödenerek temlik alındığı hususu ispatlanamadığından akitte gösterilen satış bedellerinin dikkate alınarak … akitlerde gösterilen satış bedellerinin mirasbırakanın ölüm tarihinde ulaştığı değerin, paranın satın alma gücündeki değişimler gözetilerek hesaplattırılması, bu yolla belirlenen değer üzerinden tenkis hesabı yaptırılması ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğinden Mahkeme kararının bozulması gerekmiştir.”

Kararda ayrıca, bir Yargıtay dairesinin ilk bozmasında ulaştığı hukuki değerlendirmenin (akit bedelinin güncellenerek esas alınması gerektiği) davalılar lehine usuli kazanılmış hak oluşturduğu, aynı Dairenin sonraki bir bozmasında bu değerlendirmeyi görüş değişikliğiyle tersine çevirmesinin ise maddi hataya dayanmadıkça mümkün olmadığı vurgulanarak, ilk bozmadaki hesaplama yöntemine dönülmesi gerekçesiyle karar bozulmuştur.

Hak düşürücü sürenin başlangıcı: vasiyetname iptali ile tenkiste ayrı ölçütler

Yargıtay Kararı

“Vasiyetnamenin iptali ve tenkis davalarında 4721 sayılı Kanun'un 559. maddesinde düzenlenen 1 yıllık hak düşürücü sürenin iptal davalarında; davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren, tenkis davalarında ise saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayacağı…”

Karar, iptal davası ile tenkis davasının hak düşürücü süre başlangıç ölçütlerinin farklı olduğunu (biri hak sahipliğinin öğrenilmesi, diğeri saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesi) aynı gerekçede yan yana açıklığa kavuşturmaktadır. Somut olayda Daire, hak düşürücü sürenin dolduğunu kabul ederek ilk derece mahkemesinin direnme kararını yerinde bulmuş ve hükmü onamıştır.

Bölünemeyen malda tenkis alacağı tercih hakkının kullanılmasıyla muaccel olur ve tercih anındaki tam değer esas alınır: 1994 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı (7. Hukuk Dairesinin aktarımıyla)

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi kararındaki aktarımdan) ve Dairenin gerekçesi

“…Medeni Kanun'un 454. maddesinde yer alan hükmün yalnızca tasarruf nisabının belirlenmesine mahsusu olduğu, Medeni Kanun'un 506. maddesi uyarınca değerinde azalma olmasızın sabit tenkis oranına göre, bölünmesi mümkün olmayan bir mala ilişkin tasarrufun tenkisi gerekmesi halinde, bölünmezliğin belirlenmesinden sonra, aynı hüküm uyarınca kullanılan seçimlik hak ile taraflardan birinin diğerindeki nakit alacağının belirlenebilir ve muaccel hale geldiği; … tercih hakkının kullanıldığı andaki tam değerinin ödenmesinin haklar dengesine (B.K.43, M.K.4) uygun düşeceği kabul edilmiştir.” — “Hâl böyle olunca, (14.06.2021 tarihli) bozma kararı öncesinde muaccel olmuş bir tenkis bedelinden söz edilemeyeceği için, davalılar lehine usuli kazanılmış hak da oluşmayacaktır.”

İçtihadı Birleştirme Kararının metni Yargıtay’ın karar arama sisteminde erişilemediğinden alıntı, kararın ilgili kısmını aynen aktaran 7. Hukuk Dairesi kararından verilmiştir; tırnak içindeki ilk bölüm İçtihadı Birleştirme Kararına, ikinci bölüm Dairenin kendi gerekçesine aittir. İçtihadı Birleştirme Kararı mülga 743 sayılı Medeni Kanun m.454 ve m.506 dönemine aittir; bugün karşılıkları TMK m.507 ve m.564’tür. Dairenin olayında ilk derece mahkemesi tenkis alacağına hükmetmiş, hükmü yalnız davalılar temyiz etmiş; 1. Hukuk Dairesi sabit tenkis oranının belirlenmesi, malın bölünüp bölünemeyeceğinin tespiti ve tercih hakkı için süre verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozmuş, bozmaya uyulduktan sonra çok daha yüksek bir tenkis bedeline hükmedilmiştir. 7. Hukuk Dairesi önce bu artışı davalılar lehine doğan usuli kazanılmış hakkın ihlali sayarak bozmuş; karar düzeltme incelemesinde ise tenkis bedelinin, sabit tenkis oranı belirlendikten sonra bölünmezlik ortaya çıktığında kullanılan tercih hakkıyla muaccel olacağını, bu nedenle ilk hüküm aşamasında muaccel bir bedel ve davalılar lehine usuli kazanılmış hak bulunmadığını kabul ederek bozma kararını kaldırmış ve mahkeme kararını oy birliğiyle onamıştır. Yukarıdaki 2026/968 sayılı kararda ise usuli kazanılmış hak, mahkemenin uyduğu ilk bozma kararındaki hesaplama yönteminden doğmuştur; İçtihadı Birleştirme Kararına göre ölüm tarihindeki değer yalnız tasarruf nisabının belirlenmesine ilişkindir.

Vasiyetnamenin iptali davasında terditli tenkis istemi: dilekçe, harç ve mahkemeye güvenin korunması (Hukuk Genel Kurulu, 2026)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“Buna karşılık dava; vasiyetnamenin iptali ve tenkis şeklinde terditli açıldığı takdirde vasiyetnamenin iptali kısmı maktu harç ile harçlandırılır ve tenkis istemi bakımında ayrıca nispi harç alınır.” — “Dava hakkının hak düşürücü süre ile sınırlandırıldığı bir konuda, mahkemeye güvenerek hareket eden tarafa sorumluluk yüklenmesi sonucuna gidilmemelidir.”

Olayda dava dilekçesinde açıkça “tenkis” denmemiş, ancak saklı payların çiğnendiği ileri sürülmüş, harca esas değer gösterilmiş ve maktu harç yanında nispi harç da yatırılmıştı. Kurul, ön inceleme tutanağında tarafların beyanı alınmadan uyuşmazlığın yalnız “vasiyetnamenin iptali” olarak belirlenmesinin yargılamanın yol haritası sayılamayacağını, davanın terditli olarak tenkisi de kapsadığını ve bölge adliye mahkemesinin tenkis yönünden inceleme istemesiyle davacıda haklı bir beklenti doğduğunu kabul ederek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Karar, tenkis isteğinin dilekçede ve harçta açıkça gösterilmesinin önemini ortaya koyar.

Sıkça Sorulan Sorular

Tenkis davası nedir ve kimler açabilir?

Mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalarının, yalnızca saklı payı zedelediği ölçüde indirilmesini sağlayan davadır. Yalnızca saklı payı zedelenen mirasçılar (altsoy, ana-baba, sağ kalan eş) dava açabilir.

Saklı pay oranları nedir?

Altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri, sağ kalan eş için diğer zümrelerle birlikte mirasçı olunması hâlinde yasal payın tamamı, aksi hâlde dörtte üçüdür.

Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?

Tasarruf edilebilir kısmı aşan her ölüme bağlı tasarruf her zaman tenkise tabidir. Sağlararası kazandırmalar ise ancak TMK m.565'te sayılan hâllerden birine girerse -örneğin saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan gizli bağış- tenkise tabi olur.

Tenkis davası ile muris muvazaası davası arasındaki fark nedir?

1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı yalnızca mirasbırakanın kendi tapulu taşınmazını devretmesine uygulanır. Bedelini mirasbırakanın ödeyip tapuyu doğrudan bir yakını adına tescil ettirmesi gizli bağıştır ve İçtihadı Birleştirme Kararı değil, koşulları varsa yalnızca tenkis uygulanır.

Tenkis davası ne kadar süre içinde açılmalı?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamede açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle dava hakkı düşer. Tenkis iddiası def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Tenkis hesabı nasıl yapılır?

Önce net tereke (aktiften borç ve giderler düşülerek) belirlenir, tenkise tabi sağlararası kazandırmalar eklenerek farazi tereke bulunur. Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse en yeni tarihliden en eskiye doğru sağlararası kazandırmalardan yapılır; bölünmez malda alacaklı tercih hakkını kullanır.

Miras uyuşmazlıklarına ilişkin çalışma alanımız için Gayrimenkul Hukuku sayfasına, vasiyetnamenin geçersizliği iddialarına ilişkin ayrı bir değerlendirme için Vasiyetnamenin İptali, mirastan mal kaçırma iddialarına ilişkin Muris Muvazaası yazılarımıza bakabilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Yazıda anılan kararlar, resmî veri tabanında yayımlanmış Yargıtay kararları olup büronun taraf olduğu dosyalara ilişkin değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Miras Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Miras Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: tenkis davası · saklı pay · TMK 506 · TMK 560 · TMK 561 · TMK 565 · TMK 570 · TMK 571 · tenkise tabi kazandırma · gizli bağış · sağlararası kazandırma · tenkis hesabı · sabit tenkis oranı · tercih hakkı · muris muvazaası · hak düşürücü süre

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Tenkis Davası: Saklı Pay, Hesap Yöntemi ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi Kararları”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/tenkis-davasi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›