İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 18 dk okuma

Son gözden geçirme:

Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Kararlarıyla Tapu İptali ve Tescil Davası

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Muris muvazaası, miras bırakanın mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışladığı tapulu taşınmazını tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir. Yargıtay’ın 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına göre görünürdeki işlem muvazaa nedeniyle, gizli bağış ise resmî şekilden yoksun olduğu için geçersizdir; saklı pay sahibi olsun olmasın miras hakkı çiğnenen her mirasçı, murisin ölümünden sonra tapu iptali ve tescil davası açabilir. Yargıtay 1. Hukuk Dairesine göre bu dava herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir; mirasçılar muvazaayı tanık dahil her türlü delille ispatlayabilir. Devir mal kaçırma amacıyla değil, örneğin gerçek bir borç, bedel ya da bakım karşılığında yapılmışsa dava reddedilir; muris adına hiç kayıtlı olmamış taşınmaz ile kooperatif hissesi devri de İçtihadı Birleştirme Kararının kapsamı dışındadır.

Kısaca

Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma), miras bırakanın gerçekte bağışladığı tapulu taşınmazını satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek mirasçılarından kaçırmasıdır. Bu yazıda TBK m.19 ve 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı çerçevesinde davanın şartları, ispat ölçütleri, zamanaşımı kuralı ve Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin en kapsamlı ilke kararları; ayrıca incelenen kararlardan türetilen dava süresi gözlemleri açıklanmaktadır.

Muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) nedir; tapu iptali ve tescil davasının şartları, 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının kapsamı ve kapsam dışı hâller, kimlerin dava açabileceği, görevli ve yetkili mahkeme, zamanaşımı kuralı, ispat ölçütleri, Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin ilke kararları ve kararlardan türetilen dava süresi gözlemleri.

Muris Muvazaası Nedir?

Muris muvazaası, uygulamadaki adıyla mirastan mal kaçırma, miras bırakanın (murisin) mirasçılarını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstererek devretmesidir. Yargıtay'ın yerleşik nitelendirmesiyle bu, nispi (mevsuf-vasıflı) muvazaa türüdür: Muris gerçekten bir devir yapmak istemekte, ancak işlemin niteliğini (bağış) gizleyip görünüşte başka bir işlem (satış) yapmaktadır.

Böyle bir devirde iki işlem iç içedir: Tarafların gerçek iradesine uymayan görünürdeki işlem (satış/ölünceye kadar bakma) muvazaa nedeniyle geçersizdir; gerçekte istenen gizli işlem (bağış) ise tapulu taşınmazlarda kanunun aradığı resmî şekilde yapılmadığı için şekil yönünden geçersizdir. Sonuç olarak tapudaki tescil yolsuz tescil hâline gelir ve miras hakkı çiğnenen mirasçılar tapu iptali ve tescil davası açabilir.

Hukuki Dayanak: TBK m.19, TMK m.706 ve 1974 İçtihadı Birleştirme Kararı

Davanın kanuni dayanağı, muvazaayı düzenleyen 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.19 ile taşınmaz devrinde resmî şekli arayan 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.706'dır. İçtihadi dayanak ise Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıdır. Bu kararın künyesi ve ilkeleri, aşağıda tam metinlerinden alıntılanan Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararlarında birebir anılmaktadır.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı TBK m.19/1

“Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.706/1

“Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır.”

Muvazaalı devir sonucu oluşan tescil, hukuki sebepten yoksun bir yolsuz tescil olduğundan, tapu sicilinin düzeltilmesinin (iptal ve tescilin) dayanağı TMK m.1024 ve m.1025'tir:

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.1024

“Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz. Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Böyle bir tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kimse, tescilin yolsuz olduğunu iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı doğrudan doğruya ileri sürebilir.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.1025

“Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş veya bir tescil yolsuz olarak terkin olunmuş ya da değiştirilmiş ise, bu yüzden aynî hakkı zedelenen kimse tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir. İyiniyetli üçüncü kişilerin bu tescile dayanarak kazandıkları aynî haklar ve her türlü tazminat istemi saklıdır.”

Şartları ve Unsurları

1. Görünürdeki işlem

Muris, tapuda resmî senetle bir devir yapmıştır; uygulamada en sık görülen görünüş biçimleri satış ve ölünceye kadar bakma sözleşmesidir. Görünürdeki işlem tarafların gerçek iradesine uymadığından geçersizdir.

2. Muvazaa anlaşması

Muris ile devralan arasında, görünürdeki işlemin hüküm doğurmayacağı yönünde açık veya örtülü bir anlaşma vardır. Devralan, işlemin gerçekte bağış olduğunu bilmektedir.

3. Gizli işlem (bağış) ve şekil eksikliği

Gerçekte istenen işlem bağıştır. Ancak tapulu taşınmazın bağışı da resmî şekle tabi olduğundan, satış senedi içine gizlenen bağış TMK m.706, TBK m.237 ve Tapu Kanunu m.26'daki şekil koşullarından yoksun kalır ve geçersiz olur.

4. Mirasçıdan mal kaçırma amacı

Davanın kilit unsuru budur. 1974 İçtihadı Birleştirme Kararı ancak murisin gerçek iradesinin mirasçıdan mal kaçırma olması hâlinde uygulanır. Muris devri; bir inşaat sözleşmesinin gereği olarak, gerçek bir borcuna karşılık, bedel karşılığında veya kendisine bakan yakınına bakım karşılığı minnet duygusuyla yapmışsa, mal kaçırma amacı bulunmadığından dava reddedilir. Yargıtay, bedelin (semenin) mutlaka para olmasının şart olmadığını, belirli bir hizmet veya emeğin de bedel olabileceğini kabul etmektedir (1. HD, 2016/13155 E., 2019/5597 K.).

İçtihadı Birleştirme Kararının Uygulanmadığı Hâller

1974 İçtihadı Birleştirme Kararı yalnızca murisin tapuda kendi adına kayıtlı taşınmazını devretmesi hâlinde uygulanır. Yargıtay 1. Hukuk Dairesinin güncel kararlarında kapsam dışı bırakılan başlıca hâller şunlardır:

Muris adına hiç kayıtlı olmamış taşınmaz: Muris, bedelini kendisi ödeyerek taşınmazı üçüncü kişiden doğrudan bir yakını adına tescil ettirmişse ortada murisin yaptığı bir tapulu taşınmaz devri yoktur; işlem menkul (para) bağışı niteliğindedir ve ancak koşulları varsa tenkise tabi olur (1. HD, 2026/1386 E., 2026/2216 K.). Kooperatif hissesi devri: Kişisel hakkın temliki niteliği taşıyan kooperatif hisse (üyelik) devri de kararın kapsamına girmez; üstelik İçtihadı Birleştirme Kararının uygulanamadığı hâllerde muris muvazaasına dayalı tazminat istemi de dinlenmez (1. HD, 2026/800 E., 2026/1457 K.). Aynı ilke, tapusuz taşınmazlar ile para ve araç gibi taşınır devirlerinde de geçerlidir; bu hâllerde mirasçının başvuracağı yol tenkis ve denkleştirmedir.

Kimler Dava Açabilir?

1974 İçtihadı Birleştirme Kararının en önemli sonuçlarından biri dava ehliyetinin genişliğidir: Saklı pay sahibi olsun veya olmasın, miras hakkı çiğnenen her mirasçı dava açabilir. Davacı, murisin halefi olarak değil, kendi miras hakkına dayanarak, miras hakkının çiğnenmesinden zarar gören kişi sıfatıyla dava açar; bu nedenle dava hakkı murisin ölümüyle doğar, muris hayattayken açılamaz. Her mirasçı kendi payı oranında tek başına dava açabileceği gibi, terekeye iade biçiminde de dava açılabilir; pay oranında açılan davalarda davacılar arasında ihtiyari dava arkadaşlığı vardır (1. HD, 2021/6928 E., 2022/1878 K.). Mirası reddeden, miras hakkından feragat eden veya mirastan çıkarılan kişiler mirasçılık sıfatını yitirdiklerinden bu davayı açamaz.

Usul: Görevli ve Yetkili Mahkeme, Dava Değeri

Tapu iptali ve tescil istemli muris muvazaası davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; yetkili mahkeme, taşınmazın aynına ilişkin davalarda kesin yetki kuralı uyarınca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir (HMK m.12). Dava, harca esas değer üzerinden nispi harca tabidir; keşif ve bilirkişi incelemesiyle taşınmazın dava tarihindeki değeri saptanır. Yargıtay, pay oranında açılan davalarda kanun yolu (temyiz) kesinlik sınırının, taşınmazın tamamının değerine göre değil, her bir davacının miras payına isabet eden değere göre belirleneceğini kabul etmektedir (1. HD, 2021/6928 E., 2022/1878 K.). Ölen davacı veya davalının yerine mirasçılarının davaya katılımı sağlanır; taşınmaz yargılama sırasında üçüncü kişiye devredilirse dava, devralan aleyhine tapu iptali veya davalı aleyhine bedele dönüştürülerek sürdürülebilir.

Süre ve Zamanaşımı

Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası, Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir; her zaman açılabilir. Muvazaalı işlem hiçbir hüküm doğurmaz ve zamanın geçmesiyle geçerli hâle gelmez. Nitekim incelediğimiz kararlarda 1957 tarihli bir vekâletname ile yapılan temlik (1. HD, 2015/11864 E., 2018/10988 K.) ve 1970 tarihli bir işlem (1. HD, 2026/1386 E., 2026/2216 K.) dahi dava konusu yapılabilmiştir. Buna karşılık, muris muvazaası davasıyla birlikte terditli olarak ileri sürülen tenkis talebi süreye tabidir; bu ayrım gözden kaçırılmamalıdır.

İspat

İspat yükü, genel kural uyarınca muvazaa iddiasında bulunan davacı mirasçıdadır:

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.6

“Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.”

Dava, terekeye karşı işlenmiş haksız fiil niteliğinde görüldüğünden, mirasçılar üçüncü kişi konumundadır ve muvazaayı tanık dahil her türlü delille ispat edebilirler; senetle ispat zorunluluğu yoktur. Murisin gizlenen gerçek iradesinin ortaya çıkarılması güç olduğundan Yargıtay, delillerin şu ölçütler ışığında birlikte değerlendirilmesini arar: ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimler, olayların olağan akışı, murisin sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, devralanın alım gücü, satış bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasındaki fark ve taraflar ile muris arasındaki beşeri ilişki. Uygulamada murisin ekonomik durumu, satışa ihtiyacı olup olmadığı, bedelin banka kanalıyla ödenip ödenmediği, devralanın gelir durumu ve murisin diğer mirasçılarla ilişkisi bu ölçütlerin somutlaştığı başlıca olgulardır.

Yargıtay Kararları

Aşağıdaki kararların tamamı resmî karar veri tabanından tam metinleri çekilerek doğrulanmış; alıntılar birebir olup elemeler … ile gösterilmiştir.

Tanım, dava hakkı ve ispat ölçütleri: Dairenin kapsamlı ilke kararı

Yargıtay Kararı

“Bilindiği üzere, uygulamada ve öğretide "muris muvazaası" olarak tanımlanan muvazaa, niteliği itibariyle nisbi (mevsuf-vasıflı) muvazaa türüdür. Söz konusu muvazaada miras bırakan gerçekten sözleşme yapmak ve tapulu taşınmazını devretmek istemektedir. Ancak mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak için esas amacını gizleyerek, gerçekte bağışlamak istediği tapulu taşınmazını, tapuda yaptığı resmi sözleşmede iradesini satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi doğrultusunda açıklamak suretiyle devretmektedir. Bu durumda, yerleşmiş Yargıtay içtihatlarında ve 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında açıklandığı üzere görünürdeki sözleşme tarafların gerçek iradelerine uymadığından, gizli bağış sözleşmesi de Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 706., Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) 237. (Borçlar Kanunu'nun (BK) 213.) ve Tapu Kanunu'nun 26. maddelerinde öngörülen şekil koşullarından yoksun bulunduğundan, saklı pay sahibi olsun veya olmasın miras hakkı çiğnenen tüm mirasçılar dava açarak resmi sözleşmenin muvazaa nedeni ile geçersizliğinin tespitini ve buna dayanılarak oluşturulan tapu kaydının iptalini isteyebilirler. … Bunun için de ülke ve yörenin gelenek ve görenekleri, toplumsal eğilimleri, olayların olağan akışı, mirasbırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul bir nedeninin bulunup bulunmadığı, davalı yanın alım gücünün olup olmadığı, satış bedeli ile sözleşme tarihindeki gerçek değer arasındaki fark, taraflar ile mirasbırakan arasındaki beşeri ilişki gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır.”

Aynı kararda Daire, bedelin mutlaka para olmasının şart olmadığını, hizmet ya da emeğin de bedel olabileceğini belirtmiş; 84 yaşındaki murise davalı gelinin baktığı somut olayda temlikin mal kaçırma amacıyla değil bakım karşılığı minnet duygusuyla yapıldığı sonucuna vararak davanın reddi gerektiğini kabul etmiştir (bozma).

Mal kaçırma amacı yoksa İçtihadı Birleştirme Kararı uygulanmaz

Yargıtay Kararı (Dairenin uyulan önceki bozma ilamı; hüküm onandı)

“Somut olaya gelince, mirasbırakanın amacının diğer mirasçılardan mal kaçırma olmayıp dava konusu 1245 parsel sayılı taşınmaz üzerinde bina yaptırıp 3 daire almak olduğu açıktır. … Muris muvazaası hukuksal nedeninin yasal dayanağını oluşturan 6098 sayılı TBK'nun 19. maddesi ve 01.4.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının ancak murisin diğer mirasçılarından mal kaçırmayı amaçladığında uygulanabileceği açıktır.”

Zamanaşımı ve hak düşürücü süre yoktur; dava hakkı ölümle doğar

Yargıtay Kararı

“Öte yandan, muris muvazaası iddiasına dayalı davaların, terekeye karşı yapılan haksız fiil niteliği taşıdığı ve yolsuz tescil niteliğinde olduğundan, herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi olmaksızın her zaman açılabileceği sapma göstermeyen yargısal içtihatlar ve aynı yöndeki öğreti görüşü ile benimsenmiştir. Muvazaalı işlem hiçbir hüküm doğurmaz ve muvazaa nedeninin ortadan kalkması ya da bir zamanın geçmesi ile görünürdeki batıl işlem geçerli hale gelmez. 01.04.1974 gün 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulandığı gibi, davacı miras bırakanın halefi olarak değil, miras hakkının çiğnenmesinden ötürü zarara uğrayan kişi olarak ve kendi miras hakkına dayanarak dava açmaktadır. Dava hakkı da miras bırakanın ölümü ile doğmaktadır.”

Kararda, 1957 tarihli vekâletnameye dayalı temlike karşı açılan davanın 10 yıllık zamanaşımı gerekçesiyle reddi bozulmuştur.

Usul: İhtiyari dava arkadaşlığı ve kanun yolu sınırında dava değeri

Yargıtay Kararı

“Hemen belirtilmelidir ki, pay oranında açılan muris muvazaası hukuki nedenine dayalı davalarda davacılar arasında zorunlu dava arkadaşlığı bulunmayıp ihtiyari dava arkadaşlığı bulunduğundan, dava değerinin davayı açan mirasçı veya mirasçıların her birinin payına isabet eden değer olacağı kuşkusuzdur.”

Muris adına kayıtlı olmayan taşınmaz: Kapsam dışı — menkul bağışı ve tenkis

Yargıtay Kararı (onanan BAM gerekçesi)

“… dava konusu taşınmazın muris tarafından davalıların murisi ...'a devredilmeyip bedelinin muris tarafından ödenmek suretiyle davalıların murisi ... adına tescil ettirildiğinin davacı beyanı ve tapu kayıtlarıyla sabit olduğu, bu haliyle 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı Yargıtay İnançları Birleştirme Kararının söz konusu somut olayda uygulanma imkanı bulunmadığından tapu iptali ve tescil talebinin reddine dair verilen kararda usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı …”

İlk derece mahkemesi işlemi menkul bağışı olarak nitelendirmiş ve şartları varsa tenkise tabi olacağını belirtmiş; bu belirleme istinaf ve temyiz denetiminden geçerek kesinleşmiştir.

Kooperatif hissesi devri kapsam dışıdır; tazminat istemi de dinlenmez

Yargıtay Kararı (onanan ilk derece gerekçesi ve Daire değerlendirmesi)

“… kişisel hakkın temliki niteliği taşıyan kooperatif hisse (üyelik) devri işleminde 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının uygulama yeri bulunmadığı …” — “… özellikle … İBK'nın uygulanma olanağı bulunmadığı hallerde muris muvazaasına dayalı tazminat isteği de dinlenemeyeceğine göre …”

Her bakım bedel sayılmaz: olağan bakım ahlaki bir görevdir, özel ihtimam gerektiren bakım semen olabilir (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“Ancak, bu açıklamadan her türlü bakım veya hizmetin semen/bedel olarak kabul edileceği sonucuna varılmamalıdır. Çünkü evladın elverdiğince ebeveynine bakıp yardım etmesi ahlaki bir görev olduğu gibi eşlerin birbirilerine bakıp destek olmaları da evlilik birliğinin bir gereğidir. Bu nedenle, ana babanın ya da eşin normal bakımın ötesinde özel bir ihtimam ve bakıma muhtaç olduğu, görev sınırının aşıldığı durumlarda yapılan bakım ve hizmetin semen olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.”

Olayda mirasbırakan, tek taşınmazının çıplak mülkiyetini intifa hakkını kendinde bırakarak vekili aracılığıyla satış göstererek gelinine devretmiş; davalı, yıllardır süren bakım ve ilgiye karşılık devir yapıldığını savunmuştur. 1. Hukuk Dairesi, davalının mirasbırakana baktığını ve aralarında sorun olmayan çocuklardan mal kaçırmanın hayatın olağan akışına aykırı olduğunu belirterek davanın reddi gerektiği gerekçesiyle bozmuştur. Hukuk Genel Kurulu ise mirasbırakanın kendi evinde ikinci eşiyle oturduğunu ve bakımını eşinin yaptığını, davalının aynı binada ayrı bir dairede oturduğunu, emekli maaşı ve sosyal güvencesi bulunan mirasbırakanın ölene kadar sağlık durumunun yerinde olduğunu ve özel bir bakıma ihtiyacı bulunduğuna dair delil olmadığını, tek taşınmazın devri için haklı ve makul bir neden bulunmadığını ve bedel ödenmediğini birlikte değerlendirmiştir. Kurul, bazı mirasçıların devre muvafakat ettiklerine ilişkin dilekçelerin bu sonucu değiştirmediğini belirterek mal kaçırma amacıyla muvazaalı devir yapıldığını kabul eden direnme kararını oy çokluğuyla uygun bulmuş; diğer temyiz itirazlarının incelenmesi için dosyayı 1. Hukuk Dairesine göndermiştir. Karar, karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere kesin olarak verilmiştir.

Ölünceye kadar bakma karşılığı devirde, devredilen malın tüm mal varlığına oranı makul sınırı aşıyorsa mal kaçırma amacı kabul edilebilir (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“Bunun için de miras bırakanın sözleşmeyi yapmakta haklı ve makul nedeninin bulunup bulunmadığı, bakım borçlusu ve diğer mirasçılarla ilişkileri, murisin yaşı, sağlık durumu, temlik edilen malın tüm mamelekine oranı gibi olgulardan yararlanılmasında zorunluluk vardır. … miras bırakanın bakım ihtiyacını daha az sayıda taşınmaz paylarını vererek karşılaması mümkün iken makul sayılabilecek nispetten çok daha fazla taşınmazını temlik ettiği, ölümünden kısa bir süre önce verdiği vekâletname ile bir taşınmazının da aynı davalılara bağış yoluyla devredildiği, devredilen taşınmazların toplam değerlerinin, geride kalan taşınmazının değerine olan oranı gözetildiğinde makul sınırın aşıldığı…”

Olayda mirasbırakan, 2001 yılında üç taşınmazdaki paylarını iki kızına ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle, 2009 yılında, ölümünden kısa süre önce verdiği vekâletnameyle de bir taşınmazdaki payını bağış yoluyla devretmiş; geride paydaşı olduğu tek bir taşınmaz kalmıştı. Ölen oğlunun çocukları muris muvazaasına dayanarak tapu iptali ve tescil, olmazsa tenkis istemiştir. İlk derece mahkemesi bakım ediminin yerine getirildiğini belirterek bakım sözleşmesiyle devredilen taşınmazlar yönünden davayı reddetmiş, bağışlanan pay için tenkise hükmetmiş ve 1. Hukuk Dairesinin bozma kararına karşı direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, bakım sözleşmesinin geçerliliği için sözleşme tarihinde özel bakım ihtiyacı bulunmasının zorunlu olmadığını kabul etmekle birlikte; mirasbırakanın bakım ihtiyacını daha az taşınmazla karşılayabilecekken makul ölçünün çok üzerinde mal devrettiğini, mirasbırakan ile davacıların annesi arasındaki ilişkinin iyi olmadığını da gözeterek mal kaçırma amacının ispatlandığı sonucuna varmış ve Özel Daire bozmasını benimseyerek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Görüşmelerde, yakınlarına bakılmasını isteyen mirasbırakanın mal varlığının önemli kısmını devretmesinin olağan olduğu ve kararın onanması gerektiği yönündeki görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir. Karar 1086 sayılı HUMK uygulanarak, karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir. Kurul tek bir ölçütle yetinmemiş, devrin oranını aile ilişkileri ve devirlerin zamanlamasıyla birlikte değerlendirmiştir.

İspat yükü davacıdadır; bedel farkı tek başına muvazaanın kanıtı değildir (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“Diğer bir anlatımla, muris muvazaası davalarında, mirasbırakan tarafından yapılan temlikin muvazaalı ve terekeden mal kaçırma amacıyla yapıldığını ispat yükü davacı tarafa aittir.” — “Akit tablosunda gösterilen bedeller ile dava konusu bağımsız bölümlerin keşfen saptanan gerçek değerleri arasındaki fark da tek başına muvazaanın kanıtı sayılamaz.”

Kurul, mirasçı olmayan, mirasbırakanla yakınlığı bulunmayan ve alım gücü sabit olan davalıya yapılan satışta mal kaçırma amacının kanıtlanamadığını kabul ederek davanın kabulüne ilişkin direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Karar, gerçek değer ile satış bedeli arasındaki farkın; mirasbırakanın satış için haklı ve makul bir nedeni bulunup bulunmadığı, alıcının alım gücü ve taraflar ile mirasbırakan arasındaki ilişki gibi öteki olgularla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Dava Ne Kadar Sürer? Kararlardan Süre Gözlemleri

Muris muvazaası davaları; keşif, bilirkişi incelemesi, geniş tanık dinlenmesi ve hemen her dosyada kanun yollarına başvurulması nedeniyle uygulamada uzun süren davalardandır. Aşağıdaki gözlemler resmî bir istatistik olmayıp, bu yazıda incelenen ve tam metinleri doğrulanan Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararlarının künye ve metinlerinden doğrudan okunan tarihlerle sınırlıdır:

KararKarar metninden okunan süreçSüre gözlemi
2016/13155 E., 2019/5597 K.Temlik 06.08.2013; ölüm 19.12.2014; dosya Yargıtay'a 2016'da geldi, karar 31.10.2019'da verildi (bozma — yargılama devam etti)Yalnız temyiz aşaması ≈ 3 yıl; ölümden bozmaya ≈ 5 yıl
2015/11864 E., 2018/10988 K.Dosya Yargıtay'a 2015'te geldi, karar 04.06.2018 (bozma); dava konusu temlik 1957 tarihli vekâletnameye dayalıYalnız temyiz aşaması ≈ 3 yıl
2020/1465 E., 2021/1286 K.Temlik 02.05.2012; kabul kararı → bozma → uyma ile ret → yeniden temyiz → onama 08.03.2021İşlemden nihai karara ≈ 8 yıl 10 ay (iki tur Yargıtay)
2021/6928 E., 2022/1878 K.İstinaf: BAM 2019/922 E. → 08.06.2021 K.; temyiz dilekçesi 29.06.2021 → Yargıtay kararı 08.03.2022İstinaf aşaması ≈ 2 yıl; temyiz aşaması ≈ 8,5 ay
2026/1386 E., 2026/2216 K.Dava 08.08.2023 → ilk derece 2024/329 K. → istinaf 2025/3306 K. → onama (kesin) 25.03.2026; işlem 1970 tarihliÜç derece toplam ≈ 2 yıl 8 ay
2026/800 E., 2026/1457 K.Dava 2022 (İDM 2022/436 E. → 2023/557 K.) → istinaf 2025/2487 K. → onama (kesin) 25.02.2026; bağlantılı ilk dava Denizli 4. AHM 2017/25 E. → 2020/309 K.Eldeki dava ≈ 3,5 yıl; uyuşmazlık zinciri 2017'den 2026'ya ≈ 9 yıl

Bu örneklemden üç eğilim okunmaktadır: (i) İstinaf öncesi (HUMK/temyiz) dönemi dosyalarında yalnız Yargıtay incelemesi yaklaşık 3 yıl alabilmiştir; (ii) bozma kararı çıkan dosyalarda süreç, işlem tarihinden nihai karara 9 yıla kadar uzamıştır; (iii) istinaf dönemi dosyalarında üç derecenin tamamı yaklaşık 2,5 ilâ 4 yılda tamamlanabilmektedir. Somut bir dosyanın süresi; delil durumuna, keşif-bilirkişi aşamalarına, tarafların ve taşınmazların sayısına ve kanun yollarına göre değişir. Davaların uzunluğu, delillerin en baştan eksiksiz toplanmasının ve dava stratejisinin doğru kurulmasının önemini artırmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Muris muvazaası davasını kimler açabilir?

Saklı pay sahibi olsun olmasın, miras hakkı çiğnenen her mirasçı dava açabilir. Dava hakkı miras bırakanın ölümüyle doğar; muris hayattayken bu dava açılamaz.

Muris muvazaası davası zamanaşımına tabi mi?

Hayır. Bu davalar herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi olmaksızın her zaman açılabilir; incelenen kararlarda 1957 ve 1970 tarihli işlemler dahi dava konusu yapılmıştır. Terditli tenkis talebi ise süreye tabidir.

Hangi işlemler muris muvazaası davasına konu olur?

Murisin tapuda kayıtlı taşınmazını satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi görünümüyle devretmesi. Kooperatif hissesi devri ile murisin bedelini ödeyip tapuyu doğrudan başkası adına tescil ettirmesi kapsama girmez; bu hâllerde koşulları varsa tenkis istenebilir.

Mahkeme muvazaayı hangi ölçütlerle belirler?

Yöre gelenekleri, olayların olağan akışı, murisin satış için haklı ve makul bir nedeninin olup olmadığı, devralanın alım gücü, bedel ile gerçek değer arasındaki fark ve taraflar arasındaki beşeri ilişki birlikte değerlendirilir; muvazaa tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir.

Bakım karşılığı yapılan devir muvazaalı sayılır mı?

Bedelin para olması şart değildir; hizmet veya emek de bedel olabilir. Devrin mal kaçırma amacıyla değil bakım karşılığı minnet duygusuyla yapıldığı sonucuna varılırsa dava reddedilir. Ancak Hukuk Genel Kurulu’na göre çocuğun ana babasına olağan bakımı ahlaki bir görevdir; bakım ancak normal bakımın ötesinde özel ihtimam gerektiren hâllerde bedel sayılır.

Muris muvazaası davası ne kadar sürer?

İncelenen kararlardaki verilere göre istinaf dönemi dosyalarında üç derece yaklaşık 2,5-4 yılda tamamlanmış; bozma çıkan eski dosyalarda süreç, işlemden nihai karara 9 yıla kadar uzamıştır.

Miras ve taşınmaz uyuşmazlıklarına ilişkin çalışma alanımız için Gayrimenkul Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Yazıda anılan kararlar, resmî veri tabanında yayımlanmış Yargıtay kararları olup büronun taraf olduğu dosyalara ilişkin değildir; süre gözlemleri yalnızca bu kararların künye ve metinlerinden türetilmiş örneklem niteliğindedir, resmî istatistik değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Miras Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Miras Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: muris muvazaası · mirastan mal kaçırma · tapu iptali ve tescil davası · TBK 19 · TMK 706 · TMK 1024 · TMK 1025 · 1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı · nispi muvazaa · gizli bağış · ölünceye kadar bakma sözleşmesi · tenkis · saklı pay · mirasçının dava hakkı · zamanaşımı · dava süresi

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma): Yargıtay 1. Hukuk Dairesi Kararlarıyla Tapu İptali ve Tescil Davası”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/muris-muvazaasi-mirastan-mal-kacirma

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›