Son gözden geçirme:
Ticari İşletmenin Devri: Bütünlük İlkesi, Tescil ve Borçlardan Sorumluluk (TTK m.11, TBK m.202)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Ticari işletme, unsurları için ayrı ayrı tasarruf işlemi yapılmaksızın bir bütün hâlinde devredilebilir; aksi öngörülmemişse devir kiracılık hakkını, ticaret unvanını ve diğer fikrî mülkiyet haklarını da kapsar (TTK m.11/3). Devir sözleşmesi yazılı yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi yazılı şekli geçerlilik şartı saymaktadır. İşletmeyi aktif ve pasifleriyle devralan, devri alacaklılara bildirdiği veya Ticaret Sicili Gazetesinde ilanla duyurduğu tarihten itibaren işletme borçlarından sorumlu olur (TBK m.202). Devreden ise iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır ve bildirim ya da ilan yapılmadıkça bu iki yıllık süre işlemeye başlamaz.
Ticari işletmenin devri rehberi: TTK m.11’deki bütünlük ilkesi ve esnaf–tacir ayrımı, devir sözleşmesinin yazılı şekli ile ticaret siciline tescil ve ilanı, kiracılık hakkının, ticaret unvanının (TTK m.49) ve markanın işletmeyle birlikte devri, devralanın işletme borçlarından sorumluluğu ve devredenin iki yıllık müteselsil sorumluluğu (TBK m.202), işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi (TBK m.203), işyeri devrinde kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacakları (İş Kanunu m.6), mutlak ticari dava, asliye ticaret mahkemesinin görevi ve arabuluculuk dava şartı (TTK m.4, m.5, m.5/A), ispat ile doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 3., 9. ve 11. Hukuk Dairesi kararları.
Ticari işletmenin devri rehberi; ticari işletmenin tanımı ve bütünlük ilkesi (TTK m.11), devir sözleşmesinin yazılı şekli, ticaret siciline tescil ve ilanı, kiracılık hakkının, ticaret unvanının (TTK m.49) ve markanın işletmeyle birlikte devri, devralanın işletme borçlarından sorumluluğu ve devredenin iki yıllık müteselsil sorumluluğu (TBK m.202), işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi (TBK m.203), işyeri devrinde işçilik alacakları (İş Kanunu m.6), mutlak ticari dava, görevli mahkeme ve arabuluculuk dava şartı (TTK m.4, TTK m.5 ve TTK m.5/A), ispat ile doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 3., 9. ve 11. Hukuk Dairesi kararları.
Ticari İşletme Nedir? Bütünlük İlkesi (TTK m.11)
Türk Ticaret Kanunu ticari işletmeyi, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletme olarak tanımlar (TTK m.11/1). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu tanımdan hareketle ticari işletmenin unsurlarını iktisadi faaliyet, devamlılık, bağımsızlık ve esnaf faaliyeti sınırlarını aşma olarak sıralamıştır (Yargıtay HGK, 2025/24 E., 2026/66 K., 11.02.2026). Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır ise Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir (TTK m.11/2).
“(1) Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. (2) Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir. … (3) Ticari işletme, içerdiği malvarlığı unsurlarının devri için zorunlu tasarruf işlemlerinin ayrı ayrı yapılmasına gerek olmaksızın bir bütün hâlinde devredilebilir ve diğer hukuki işlemlere konu olabilir. Aksi öngörülmemişse, devir sözleşmesinin duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını ve sürekli olarak işletmeye özgülenen malvarlığı unsurlarını içerdiği kabul olunur. Bu devir sözleşmesiyle ticari işletmeyi bir bütün hâlinde konu alan diğer sözleşmeler yazılı olarak yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir.”
Maddenin kenar başlığı olan bütünlük ilkesi uyarınca ticari işletme, unsurları için ayrı ayrı tasarruf işlemi yapılmaksızın bir bütün hâlinde devredilebilir (TTK m.11/3). Hukuk Genel Kurulu’na göre sözleşmede açıkça kapsam dışı bırakılmadıkça işletmeye sürekli şekilde tahsis olunan tüm malvarlığı unsurları devralana geçer (Yargıtay HGK, 2025/24 E., 2026/66 K.).
Bütünlük ilkesi ve kapsam karinesi ticari işletmeler içindir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, işletmeyle birlikte markanın da devredildiği sonucuna TTK m.11/3 üzerinden varılan bir davada, maddenin tacirin ticari işletmesine ilişkin olduğunu vurgulamış; işletmeyi devraldığı ileri sürülen davalının, esnaf–tacir sınırını belirleyen düzenleme kapsamında tacir sıfatı kazanıp kazanmadığı araştırılmadan hüküm kurulmasını bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 11. HD, 2022/6698 E., 2024/3533 K.). Bu nedenle küçük ölçekli bir dükkânın “devrinde” ilk soru, devredilenin hukuken ticari işletme mi yoksa esnaf işletmesi mi olduğudur.
Devir Sözleşmesinin Şekli, Tescil ve İlanı
TTK m.11/3’ün son cümlesine göre devir sözleşmesi ile ticari işletmeyi bir bütün hâlinde konu alan diğer sözleşmeler yazılı olarak yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu şekli bir geçerlilik koşulu olarak görmektedir: Daireye göre ticari işletmenin devrinin geçerliliği işletmenin tüm malvarlığının yazılı olarak devrini gerektirir ve Kanun’da öngörülen yazılı şekil geçerlilik şartıdır (Yargıtay 11. HD, 2022/620 E., 2023/3244 K., 24.05.2023).
Aynı kararın somut olayı uygulamadaki riski iyi gösterir: Bölge adliye mahkemesi, borçlu şirketle davalı şirketin aynı şube adresinde faaliyet göstermesine, borçludan ayrılan çalışanların birçoğunun davalı tarafından işe alınmasına ve borçlunun müşterilerinin tamamına yakını ile davalının cari hesap çalışmasına başlamasına dayanarak ekonomik bütünlüğün devredildiğini kabul etmiş ve davalıyı TBK m.202 uyarınca borçtan müteselsilen sorumlu tutmuştu. Yargıtay, TBK m.202 ve TTK m.11’e uygun bir devir sözleşmesi sunulmadığı gerekçesiyle bu kararı bozmuştur. Dolayısıyla fiilî devir izlenimi veren olgular, Daire’nin bu yaklaşımına göre yazılı devir sözleşmesinin yerini kendiliğinden tutmamaktadır.
Tescil ve ilanın işlevi de ayrıca önemlidir. Hukuk Genel Kurulu, ticari işletme devri sözleşmesinin ticaret siciline tescilinin TTK m.11’de düzenlendiğini, TBK m.202’deki ilana ilişkin düzenlemenin ise devredenin devralanla birlikte müteselsil sorumluluğunun başlaması bakımından önem taşıdığını belirtmiştir (Yargıtay HGK, 2025/24 E., 2026/66 K.). Taraflar, devredilen aktif ve pasifleri sözleşmede açıkça göstermeli, kapsam dışı bırakmak istedikleri unsurları ayrıca belirtmelidir; aksi hâlde TTK m.11/3’teki kapsam karinesi devreye girer.
Devrin Kapsamı: Kiracılık Hakkı, Ticaret Unvanı ve Marka (TTK m.49)
Aksi öngörülmemişse devir; duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını da kapsar (TTK m.11/3). Uygulamada en çok tartışılan sonuçlar kira ilişkisi ile isim ve marka haklarıdır.
Kiracılık hakkı. Kira ilişkisinin devri kural olarak kiraya verenin yazılı rızasına bağlıdır; işyeri kiralarında kiraya veren haklı sebep olmadıkça bu rızayı vermekten kaçınamaz (TBK m.323). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise ticari işletmenin bir bütün hâlinde devrinde kiracılık ilişkisinin TTK m.11/3 gereği devralana geçtiğini, kiracılık hakkının kiraya verenin rızasına gerek olmaksızın işletmeye dahil diğer malvarlığı unsurlarıyla birlikte devredilmiş olacağını kabul etmiş; kiraya verenin devre karşı çıkmak için haklı bir sebebin varlığını iddia ve ispat etmediğini de belirterek tahliye ve ecrimisil istemlerinin reddine ilişkin kararı onamıştır (Yargıtay 3. HD, 2025/3400 E., 2025/4478 K.).
Ticaret unvanı. Ticaret unvanı işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemez; işletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmedikçe unvanın da devri sonucunu doğurur ve devralan unvanı aynen kullanma hakkına sahip olur (TTK m.49). Devreden, unvanını kendisinde tutmak istiyorsa bunu sözleşmede açıkça kararlaştırmalıdır.
“(1) Ticaret unvanı işletmeden ayrı olarak başkasına devredilemez. (2) Bir işletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmiş olmadıkça, unvanın da devri sonucunu doğurur. Devir hâlinde devralan, unvanı aynen kullanma hakkına sahiptir.”
Marka. Markanın işletmeyle birlikte geçtiği sonucuna TTK m.11/3 üzerinden varılabilmesi için önce devredilenin ticari işletme olup olmadığı, yani tarafın tacir sıfatı belirlenmelidir (Yargıtay 11. HD, 2022/6698 E., 2024/3533 K.).
Devralanın Borçlardan Sorumluluğu ve İki Yıllık Müteselsil Sorumluluk (TBK m.202)
İşletmenin devri alacaklıların durumunu da etkiler. Türk Borçlar Kanunu, bir malvarlığını veya işletmeyi aktif ve pasifleriyle birlikte devralanın işletme borçlarından alacaklılara karşı sorumlu olacağını düzenler. Hukuk Genel Kurulu, ticari işletmenin devrinde olağan olanın aktiflerin yanı sıra pasiflerin de devrin kapsamına dâhil edilmesi olduğunu; böylece pasiflerin bir anlamda teminatını oluşturan aktiflerle birlikte bir bütün hâlinde devredilmesinin mümkün hâle geldiğini vurgulamıştır (Yargıtay HGK, 2025/24 E., 2026/66 K.).
“Bir malvarlığını veya bir işletmeyi aktif ve pasifleri ile birlikte devralan, bunu alacaklılara bildirdiği veya ticari işletmeler için Ticaret Sicili Gazetesinde, diğerleri için Türkiye genelinde dağıtımı yapılan gazetelerden birinde yayımlanacak ilanla duyurduğu tarihten başlayarak, onlara karşı malvarlığındaki veya işletmedeki borçlardan sorumlu olur. Bununla birlikte, iki yıl süreyle önceki borçlu da devralanla birlikte müteselsil borçlu olarak sorumlu kalır. Bu süre, muaccel borçlar için, bildirme veya duyuru tarihinden; daha sonra muaccel olacak borçlar için ise, muacceliyet tarihinden işlemeye başlar. Borçların bu yoldan üstlenilmesinin sonuçları, dış üstlenme sözleşmesinden doğan sonuçlarla özdeştir. Bildirme veya ilanla duyurma yükümlülüğü devralan tarafından yerine getirilmedikçe, ikinci fıkrada öngörülen iki yıllık süre işlemeye başlamaz.”
Buna göre devralan, devri alacaklılara bildirdiği veya ilanla (ticari işletmelerde Ticaret Sicili Gazetesinde) duyurduğu tarihten itibaren sorumludur. Devreden ise iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır; süre muaccel borçlarda bildirme veya duyuru tarihinden, sonra muaccel olacak borçlarda muacceliyet tarihinden işler. Bildirme veya ilan yapılmadıkça iki yıllık süre hiç başlamaz; bu durumda devredenin müteselsil sorumluluğunu sona erdirecek süre de işlemez. Borçların bu yoldan üstlenilmesinin sonuçları dış üstlenme sözleşmesinin sonuçlarıyla özdeştir.
Hukuk Genel Kurulu’nun 2026 tarihli kararı, işletme devrinin başka kurumlarla karıştırılmaması gerektiğini de gösterir. Özelleştirme kapsamında bir termik santral ile linyit işletmesinin satış ve işletme hakkı devri sözleşmesini yalnızca “sözleşmenin devri” (TBK m.205) sayan direnme kararı; bütün işletmenin aktif ve pasifleriyle kül hâlinde devredildiği, uyuşmazlığın TTK m.11/3, TBK m.196/1 ve TBK m.202 hükümleri ile sözleşmenin ilgili hükmü birlikte gözetilerek çözülmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur (Yargıtay HGK, 2025/24 E., 2026/66 K.).
Vergi ve sosyal güvenlik primi gibi kamu alacakları bakımından devralanın ve devredenin sorumluluğu kendi özel mevzuatına tabidir; bu yazıda o hükümler ele alınmamıştır. Yöneticilerin kamu borçlarından sorumluluğu için şirket müdürünün sorumlulukları yazımıza bakılabilir.
İşletmelerin Birleşmesi ve Şekil Değiştirmesi (TBK m.203)
Bir işletme başka bir işletmeyle aktif ve pasiflerin karşılıklı olarak devralınması ya da birinin diğerine katılması yoluyla birleştirilirse, her iki işletmenin alacaklıları malvarlığının devralınmasından doğan haklara sahip olur ve bütün alacaklarını yeni işletmeden alabilir. Tek kişiye ait bir işletmenin kollektif veya komandit ortaklık hâline dönüştürülmesinde de aynı kural uygulanır (TBK m.203).
“Bir işletme, başka bir işletme ile aktif ve pasiflerin karşılıklı olarak devralınması ya da birinin diğerine katılması yoluyla birleştirilirse, her iki işletmenin alacaklıları, bir malvarlığının devralınmasından doğan haklara sahip olup, bütün alacaklarını yeni işletmeden alabilirler. Bir tek kişiye ait olup da, kollektif veya komandit ortaklık hâline dönüştürülen bir işletmenin borçları hakkında da aynı hüküm uygulanır.”
Şahıs işletmesini kollektif veya komandit ortaklığa dönüştüren tacir açısından sonuç şudur: Alacaklılar bütün alacaklarını yeni işletmeden isteyebilir. Ticaret şirketlerinin birleşmesi, bölünmesi ve tür değiştirmesi ise Türk Ticaret Kanunu’nda ayrıca düzenlenmiştir; bu yazı o hükümleri kapsamaz. İşçilik alacakları yönünden İş Kanunu m.6/4’ün, tüzel kişiliğin birleşme veya katılma ya da türünün değişmesiyle sona ermesi hâlinde birlikte sorumluluk hükümlerinin uygulanmayacağını öngördüğü de gözden kaçırılmamalıdır.
İşyeri Devrinde İşçilik Alacakları (İş Kanunu m.6)
Ticari işletmenin devri çoğu zaman bir işyeri devri de içerir. İşyeri veya bir bölümü hukuki bir işleme dayalı olarak başkasına devredildiğinde, devir tarihindeki iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla devralana geçer; devralan, hizmet süresine bağlı haklarda işçinin devreden yanında işe başladığı tarihi esas almak zorundadır (İş Kanunu m.6).
“İşyeri veya işyerinin bir bölümü hukukî bir işleme dayalı olarak başka birine devredildiğinde, devir tarihinde işyerinde veya bir bölümünde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçları ile birlikte devralana geçer. Devralan işveren, işçinin hizmet süresinin esas alındığı haklarda, işçinin devreden işveren yanında işe başladığı tarihe göre işlem yapmakla yükümlüdür. Yukarıdaki hükümlere göre devir halinde, devirden önce doğmuş olan ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte sorumludurlar. Ancak bu yükümlülüklerden devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır. Tüzel kişiliğin birleşme veya katılma ya da türünün değişmesiyle sona erme halinde birlikte sorumluluk hükümleri uygulanmaz. Devreden veya devralan işveren iş sözleşmesini sırf işyerinin veya işyerinin bir bölümünün devrinden dolayı feshedemez ve devir işçi yönünden fesih için haklı sebep oluşturmaz. Devreden veya devralan işverenin ekonomik ve teknolojik sebeplerin yahut iş organizasyonu değişikliğinin gerekli kıldığı fesih hakları veya işçi ve işverenlerin haklı sebeplerden derhal fesih hakları saklıdır. Yukarıdaki hükümler, iflas dolayısıyla malvarlığının tasfiyesi sonucu işyerinin veya bir bölümünün başkasına devri halinde uygulanmaz.”
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’ne göre devir tarihine kadar doğmuş ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması ve genel tatil ücreti gibi alacaklardan devreden ve devralan müştereken ve müteselsilen sorumludur; devreden yönünden süre iki yılla sınırlıdır. Kıdem tazminatında devreden kendi dönemi ve devir tarihindeki son ücretle sınırlı sorumludur ve iki yıllık sınırlama uygulanmaz; ihbar tazminatı ile kullanılmayan izin ücretinden son işveren sorumludur. Tamamı kamuya ait bir işyerinin özelleştirme sonucu başka işverene geçmesi de işyeri devri sayılmıştır (Yargıtay 9. HD, 2022/12198 E., 2022/14570 K.).
İşyeri devrinde temel ölçüt ekonomik birliğin kimliğini korumasıdır. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’ne göre ekonomik birlik; birliğin kimliği, personeli, yönetim kadrosu, organizasyonu, üretim yöntemleri ve işyeri araçlarından oluşur; en temel ölçüt yeni işverenin aynı veya benzer faaliyeti sürdürmesi, hizmet sektöründe ise aynı anlayışla aynı müşteri çevresine hitap etmesidir. Faaliyet konuları farklı alt işverenler arasında bu birlik kurulamadığından işyeri devri hükümleri uygulanmamıştır (Yargıtay 9. HD, 2022/12862 E., 2022/14707 K.). İşçilik alacağı davaları iş yargısının kendi görev ve dava şartı kurallarına tabidir; aşağıdaki açıklamalar ticari davalara ilişkindir.
Görevli Mahkeme, Ticari Dava ve Arabuluculuk (TTK m.4, m.5, m.5/A)
Malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesine ilişkin TBK m.202 ve TBK m.203’ten doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava sayılır (TTK m.4/1-c). Bu davalar, aksine hüküm bulunmadıkça dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5/1).
“(1) Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ile tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın; a) Bu Kanunda, … c) 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun malvarlığının veya işletmenin devralınması ile işletmelerin birleşmesi ve şekil değiştirmesi hakkındaki 202 ve 203, … öngörülen hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari dava ve ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır.”
Asliye ticaret mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi ve diğer hukuk mahkemeleri arasındaki ilişki görev ilişkisidir (TTK m.5/3); ancak asliye ticaret mahkemesi bulunmayan bir yargı çevresinde görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez, asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder (TTK m.5/4). Miktar veya değeri Kanun’da belirtilen ve HMK’daki artırım hükmüne göre güncellenen parasal sınırı geçmeyen ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır (TTK m.4/2).
Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m.5/A). Alacaklının, işletme borcu nedeniyle devralana karşı TBK m.202’ye dayanarak açacağı alacak veya itirazın iptali davası bu kapsamdadır. Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde arabulucu tarafından en fazla iki hafta uzatılabilir.
“(1) Bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.”
İspat: Devrin Varlığı Nasıl Kanıtlanır?
Devralanın sorumluluğuna dayanan taraf, işletme devrinin gerçekleştiğini kanıtlamak durumundadır. Uygulamada bu ispat üç düzlemde tartışılır:
- Yazılı devir sözleşmesi ve sicil kayıtları: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, TBK m.202’ye dayanan davada bu maddeye ve TTK m.11’e uygun yazılı bir devir sözleşmesi aramıştır (Yargıtay 11. HD, 2022/620 E., 2023/3244 K.). Bildirimin veya Ticaret Sicili Gazetesindeki ilanın tarihi, muaccel borçlarda devredenin iki yıllık sorumluluk süresinin de başlangıcıdır (TBK m.202).
- Parça parça edinim satıştır: Borçluya ait taşınmaz ve menkullerin zaman içinde, üçüncü kişilerin de dâhil olduğu biçimde ve kısmen cebri icra yoluyla edinilmesi; aynı yerde aynı faaliyetin (otelcilik) sürdürülmesine rağmen işletme devri değil satış ilişkisi olarak değerlendirilmiş, bu yöndeki bölge adliye mahkemesi belirlemesi Yargıtay’ca onanmıştır (Yargıtay 11. HD, 2021/8865 E., 2023/3136 K.).
- İşçilik davalarında ekonomik birlik: İş Kanunu m.6 bakımından ise faaliyetin benzerliği, personel, organizasyon ve müşteri çevresi gibi ölçütler; hizmet döküm cetveli, Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları ve hizmet alım sözleşmeleri gibi belgelerle değerlendirilir (Yargıtay 9. HD, 2022/12862 E., 2022/14707 K.).
Aynı onama kararına konu dosyada bölge adliye mahkemesi, devirlerin üçüncü kişi alacaklıları zararlandırma amaçlı olduğunun ileri sürülmediğini de ayrıca belirtmiştir. Devrin alacaklıları zarara uğratmak amacıyla yapıldığı iddiası farklı bir hukuki yol gerektirebilir; bu konuda tasarrufun iptali davası yazımıza bakılabilir. Devralandan istenen alacak faturaya dayanıyorsa faturanın ispat gücü ayrıca değerlendirilir; bkz. ticari işlerde faturanın hükmü.
Yargıtay Kararları
Bütünlük ilkesi: işletmeye özgülenen unsurlar ayrıca tasarruf işlemi gerekmeksizin geçer; ilan müteselsil sorumluluğu başlatır
“Türk Ticaret Kanunu'nun 11/3. maddesi uyarınca devir sözleşmesinde açıkça kapsam dışı bırakılmadığı sürece, işletmeye sürekli şekilde tahsis olunan tüm mal varlığı unsurları devralana geçer. İşletmeye dahil her bir mal varlığı unsuru için ayrıca tasarruf işlemi yapılmasına gerek yoktur. … Ticari işletme devri sözleşmesinin ticaret siciline tescili TTK'nın 11. maddesinde düzenleme altına alınmıştır. TBK'nın 202. maddesindeki sözleşmenin ilanına ilişkin düzenleme ticari işletmeyi devredenin devralanla birlikte müteselsil sorumluluğunun başlaması açısından önemlidir.”
Devir sözleşmesinin yazılı şekli geçerlilik şartıdır; yazılı sözleşme sunulmadan devralan sorumlu tutulamaz
“Buna göre ticari işletmenin devrinin geçerliliği işletmenin tüm mal varlığının yazılı olarak devrini gerektirmektedir. Yasada öngörülen yazılı şekil geçerlilik şartıdır. … Davacı tarafından 6098 sayılı Kanun'un 202 nci ve 6102 sayılı Kanun'un 11 inci maddesine uygun olarak işletme devrine dair bir sözleşme sunulmamıştır.”
Kapsam karinesi ticari işletme içindir; tacir sıfatı araştırılmadan marka devri sonucuna varılamaz
“6102 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi tacirin ticari işletmesi ile ilgili bir düzenlemedir. … Bu kapsamda öncelikle davalının 6102 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında tacir sıfatı kazanıp kazanmadığı hususunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi kapsamında araştırılarak tacir statüsünde olup olmadığı belirlenmeli buna göre de işletmenin devri ile birlikte marka devrinin gerçekleşip gerçekleşmediği hususu değerlendirilmelidir.”
Ticari işletmenin bütün hâlinde devrinde kiracılık hakkı da devralana geçer
“Ticari işletmenin bir bütün halindeki devrinde kanundaki düzenlemeye göre kiracılık ilişkisinin devri TTK m.11/3 maddesi gereği olup kiraya veren tarafından davalılar arasındaki ticari işletme devrinin hukuki bir sonucu olarak kira ilişkisinin devrine ... vermemek için haklı bir sebebin varlığı da iddia edilmediği gibi kanıtlanamamıştır. … özellikle ticari işletmenin devri durumunda, kiracılık hakkı da kiraya verenin rızasına gerek olmaksızın, ticari işletmeye dahil diğer malvarlığı unsurlarıyla birlikte devredilmiş olacağı anlaşılmakla”
İşyeri devrinde kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacaklarından devreden ve devralanın sorumluluğu
“İşyeri devri hâlinde kıdem tazminatı bakımından devreden işveren kendi dönemi ve devir tarihindeki son ücreti ile sınırlı olmak üzere sorumludur. … Feshe bağlı diğer haklar olan ihbar tazminatı ve kullanılmayan izin ücretlerinden son işveren sorumlu olup devreden işverenin bu işçilik alacaklarından herhangi bir sorumluluğu bulunmamaktadır. İşyerinin devredildiği tarihe kadar doğmuş bulunan ücret, fazla çalışma, hafta tatili çalışması, ... ve genel tatil ücreti gibi işçilik alacaklarından 4857 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi uyarınca devreden işveren ile devralan işveren müştereken müteselsilen sorumlu olup devreden açısından bu süre devir tarihinden itibaren iki yıl süreyle sınırlıdır.”
Sıkça Sorulan Sorular
Ticari işletmenin devri için yazılı sözleşme şart mıdır?
Evet. Devir sözleşmesi ve ticari işletmeyi bir bütün hâlinde konu alan diğer sözleşmeler yazılı olarak yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir (TTK m.11/3). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi yazılı şekli geçerlilik şartı saymış ve yazılı devir sözleşmesi sunulmadan devralanın TBK m.202 uyarınca sorumlu tutulmasını bozma sebebi yapmıştır (Yargıtay 11. HD, 2022/620 E., 2023/3244 K.).
İşletmeyi devralan, önceki borçlardan ne zamandan itibaren sorumlu olur?
İşletmeyi aktif ve pasifleriyle devralan, devri alacaklılara bildirdiği veya ticari işletmelerde Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanan ilanla duyurduğu tarihten başlayarak işletme borçlarından alacaklılara karşı sorumlu olur (TBK m.202).
İşletmeyi devreden, borçlardan hemen kurtulur mu?
Hayır. Önceki borçlu iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsil borçlu olarak sorumlu kalır; süre muaccel borçlar için bildirme veya duyuru tarihinden, sonra muaccel olacak borçlar için muacceliyet tarihinden işler. Bildirme veya ilan yapılmadıkça bu iki yıllık süre işlemeye başlamaz (TBK m.202).
İşletme devredilince kira sözleşmesi ve ticaret unvanı da geçer mi?
Aksi öngörülmemişse devir sözleşmesi kiracılık hakkını ve ticaret unvanını da kapsar (TTK m.11/3). Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, bütün hâlinde devirde kiracılık hakkının kiraya verenin rızası aranmaksızın devralana geçtiğini kabul etmiştir (Yargıtay 3. HD, 2025/3400 E., 2025/4478 K.). İşletmenin devri, aksi açıkça kabul edilmedikçe unvanın da devri sonucunu doğurur (TTK m.49).
İşyeri devredilince işçilerin alacaklarından kim sorumludur?
Devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan devreden ve devralan birlikte sorumludur; devredenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yılla sınırlıdır (İş Kanunu m.6). Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’ne göre kıdem tazminatında devreden kendi dönemi ve devir tarihindeki son ücretle sınırlı sorumludur ve iki yıllık sınır uygulanmaz; ihbar tazminatı ve kullanılmayan izin ücretinden son işveren sorumludur (Yargıtay 9. HD, 2022/12198 E., 2022/14570 K.).
İşletme devrinden doğan davaya hangi mahkeme bakar, arabuluculuk zorunlu mu?
TBK m.202 ve TBK m.203’ten doğan davalar tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari davadır (TTK m.4/1-c) ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK m.5/1). Konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).
Ticari işletme devri sözleşmelerinin hazırlanması, devralanın ve devredenin borçlardan sorumluluğuna ilişkin uyuşmazlıklar ve işletme devrinden doğan alacak davaları büromuzun Ticaret ve Şirketler Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
- Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284)
- İmzaya Yetkili Şirket Müdürünün Sorumlulukları: Özen Yükümü, Tazminat Davası ve Kamu Borçları
- Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye
- Şirket Borçlarını Ödeyemiyorsa: Sermaye Kaybı, Borca Batıklık ve Yöneticinin Yükümlülükleri
İlgili Makaleler
- Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284)
- İmzaya Yetkili Şirket Müdürünün Sorumlulukları: Özen Yükümü, Tazminat Davası ve Kamu Borçları
- Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye
- Şirket Borçlarını Ödeyemiyorsa: Sermaye Kaybı, Borca Batıklık ve Yöneticinin Yükümlülükleri
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli ticaret hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- Kütahya'da İstinaf Hangi Mahkemeye Yapılır? Bursa Bölge Adliye ve Bölge İdare Mahkemesi
- Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'da Ticari ve Tüketici Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Tahkim Şartı: Geçerlilik Koşulları, Tahkim İtirazı ve Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?
Anahtar kavramlar: ticari işletme devri · ticari işletmenin devri · işletme devri sözleşmesi · bütünlük ilkesi · TTK 11 · TTK 11/3 · TTK 49 · ticaret unvanının devri · kiracılık hakkının devri · işletmeyle birlikte marka devri · esnaf işletmesi ticari işletme ayrımı · TBK 202 · TBK 203 · devralanın sorumluluğu · devredenin iki yıllık müteselsil sorumluluğu · Ticaret Sicili Gazetesi ilanı
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Ticari İşletmenin Devri: Bütünlük İlkesi, Tescil ve Borçlardan Sorumluluk (TTK m.11, TBK m.202)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-08, https://capar.av.tr/makale/ticari-isletme-devri

























