İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 10 dk okuma

Son gözden geçirme:

Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Ticari işte bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK m.21/2). Bu kabul, satılan malın cinsi, yapılan işin adedi, türü ve bedeli gibi sözleşmenin ifasına ilişkin olağan kayıtlarla sınırlıdır; sözleşmede ya da ticari teamülde dayanağı olmayan vade farkı kaydı, itiraz edilmedi diye kabul edilmiş sayılmaz. Yargıtay’a göre itiraz edilmemesi faturanın içeriğini kesinleştirir, ancak taraflar arasındaki akdi ilişkinin ayrıca yazılı delillerle ispatı gerekir. Fatura karşı tarafın ticari defterlerine kaydedilmişse HMK m.222 uygulanır ve deftere kaydedilen fatura akdi ilişkinin varlığını da kanıtlar; malın fiilen teslimi ise çoğunlukla imzalı irsaliyeyle ispatlanır.

Kısaca

Ticari işlerde faturanın hükmü: faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesinin sonucu (TTK m.21/2 kabul karinesi), faturanın akdi ilişkiyi tek başına ispatlayıp ispatlamadığı, ticari defterlerle ispat kıyası (HMK m.222), irsaliyeyle teslimin ispatı, sahte/hileli fatura ve sonradan iade faturası uyarısı, görevli asliye ticaret mahkemesi ile Yargıtay 15. ve 19. Hukuk Dairesi kararları.

Ticari işlerde faturanın hükmü — faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesinin sonucu (TTK m.21/2 kabul karinesi), faturanın akdi ilişkiyi tek başına ispatlayıp ispatlamadığı, ticari defterlerle ispat kıyası (HMK m.222), irsaliyeyle teslimin ispatı, sahte/hileli fatura ve sonradan iade faturası uyarısı, görevli mahkeme ile Yargıtay kararları.

Ticari hayatta fatura, hem bir muhasebe-vergi belgesi hem de alacağın ispatında önemli bir delildir. Ancak faturanın hukuki hükmü çoğu kişinin sandığından daha incelikli işler: faturaya süresinde itiraz edilmemesi bazı sonuçlar doğursa da, fatura tek başına taraflar arasında bir sözleşme ilişkisi bulunduğunu her zaman ispatlamaz. Bu yazıda faturanın hükmü; sekiz günlük itiraz karinesi, ticari defterlerle ispat kıyası, irsaliyeyle teslimin ispatı ve sahte/hileli fatura riski ekseninde, doğrulanmış Yargıtay kararları ışığında ele alınmaktadır.

Fatura Nedir, Ne Zaman Düzenlenir?

Fatura, satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere düzenlenen ticari bir belgedir. Türk Ticaret Kanunu, ticari işletmesi kapsamında mal satan veya iş gören tacirin, karşı tarafın istemi üzerine fatura vermesini düzenler. Vergi mevzuatı yönünden fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren belirli bir süre içinde düzenlenmek zorundadır.

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı TTK m.21

“(1) Ticari işletmesi bağlamında bir mal satmış, üretmiş, bir iş görmüş veya bir menfaat sağlamış olan tacirden, diğer taraf, kendisine bir fatura verilmesini ve bedeli ödenmiş ise bunun da faturada gösterilmesini isteyebilir. (2) Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır. (3) Telefonla, telgrafla, herhangi bir iletişim veya bilişim aracıyla veya diğer bir teknik araçla ya da sözlü olarak kurulan sözleşmelerle yapılan açıklamaların içeriğini doğrulayan bir yazıyı alan kişi, bunu aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde itirazda bulunmamışsa, söz konusu teyit mektubunun yapılan sözleşmeye veya açıklamalara uygun olduğunu kabul etmiş sayılır.”

Sekiz Günde İtiraz ve Kabul Karinesi (TTK m.21/2)

Bir fatura alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmezse, bu içeriği kabul etmiş sayılır. Buradaki kabul, faturanın olağan içeriğine, yani sözleşmenin ifasıyla ilgili kayıtlara (örneğin satılan malın cinsi, yapılan işin adedi, türü ve bedeli) yöneliktir. Yani süresinde itiraz edilmeyen faturadaki bu tür kayıtlar, faturayı alan aleyhine karine oluşturur. Sözleşmede kararlaştırılmamış olup faturaya sonradan eklenen ve karşı tarafın durumunu ağırlaştıran kayıtlar ise itiraz edilmedi diye kabul edilmiş sayılmaz. Buna karşılık, sekiz günlük itiraz karinesi her şeyi ispatlayan sihirli bir kural değildir; özellikle taraflar arasında gerçekten bir akdi ilişki (sözleşme) bulunup bulunmadığı ayrı bir meseledir.

Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, taraflar arasında vade farkı konusunda yazılı sözleşme ya da ticari teamül bulunmadığında, faturaya yazılan vade farkı kaydına sekiz gün içinde itiraz edilmemesinin yalnız fatura içeriğinin kesinleşmesi sonucunu doğurduğuna, vade farkının kabul edildiği anlamına gelmeyeceğine karar vermiştir. Karar eski Türk Ticaret Kanunu m.23/2'ye göre verilmiştir; aynı kural bugün 6102 sayılı TTK m.21/2'de yer alır.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı

“Sonuç olarak, faturanın sözleşmenin ifa safhasıyla ilgili olduğu için TTK.nun 23/2. maddesine göre süresinde itiraz olunmamak suretiyle kabul edildiği varsayılan fatura içeriği ancak sözleşmenin ifa safhasıyla ilgili olarak faturada yer alması olağan sayılan satılan malın cinsi, veya yapılan işin adedi, türü bedeli gibi hususlara ilişkin olabilir. Faturadaki gecikme halinde vade farkı alınacağına ilişkin kayda itiraz edilmemesi, faturada yer almakla birlikte taraflar arasındaki sözleşmede düzenlenmemiş bir hususa ilişkin kaydın da kabul edildiği anlamına gelmez.”

Fatura Tek Başına Akdi İlişkiyi İspatlar mı?

Yargıtay'ın yerleşik kabulüne göre, faturaya süresinde itiraz edilmemesi faturanın içeriğini kesinleştirir; ancak taraflar arasındaki akdi ilişkinin varlığı ayrıca yazılı veya kesin delillerle ispatlanmalıdır. Önemli istisna şudur: Fatura, karşı tarafın ticari defterlerine kaydedilmişse, artık mesele yalnızca faturanın delil değeri değil, ticari defterlerin delil değeridir (HMK m.222). Bu durumda deftere kaydedilmiş fatura, akdi ilişkinin varlığını da kanıtlar; fatura nedeniyle mal/hizmet almadığını ileri süren taraf bunu yazılı/kesin delille ispatlamak zorunda kalır.

Ticari Defterlerle İspat Kıyası (HMK m.222)

Faturanın delil olması ile ticari defterlerin delil olması birbirinden farklıdır. Ticari defterler, ancak kanuna uygun (eksiksiz, onaylı, kayıtları birbirini doğrulayan) tutulduğunda sahibi lehine delil olabilir; usulüne aykırı tutulan defter ise sahibi aleyhine delil oluşturur. Lehe ve aleyhe kayıtlar birbirinden ayrılamaz.

İlgili Kanun Hükmü — 6100 sayılı HMK m.222

“(1) Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir. (2) Ticari defterlerin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır. (3) İkinci fıkrada belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir. Diğer tarafın ikinci fıkrada yazılan şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi hâlinde ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz. Bu şartlara uygun olarak tutulan defterlerdeki sahibi lehine ve aleyhine olan kayıtlar birbirinden ayrılamaz. (4) Açılış veya kapanış onayları bulunmayan ve içerdiği kayıtlar birbirini doğrulamayan ticari defter kayıtları, sahibi aleyhine delil olur.”

İrsaliye ve Teslimin İspatı

Fatura, alacağın tutarına ilişkin bir belge olsa da, malın fiilen teslim edildiğini tek başına her zaman göstermez. Teslimin ispatında sevk/irsaliye belgesi ve özellikle alıcının yetkilisince imzalanmış irsaliye önem taşır. Uygulamada, faturaya dayanan alacak uyuşmazlıklarında mahkemeler; imzalı irsaliye, teslim-tesellüm tutanağı, taşıma belgeleri ve ticari defter kayıtlarını birlikte değerlendirir. Bu nedenle ticari ilişkide irsaliyenin imzalı olarak saklanması, sonradan “mal teslim alınmadı” savunmasına karşı güçlü bir delildir.

Sahte/Hileli Fatura ve Sonradan İade Faturası Uyarısı

Faturanın ispat gücü, ancak fatura gerçek bir işleme dayanıyorsa anlam taşır. Gerçek bir mal/hizmet hareketine dayanmayan (sahte) ya da içeriği gerçeği yansıtmayan (muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı) faturalar; hem vergi hukuku hem de ceza hukuku bakımından ağır sonuçlar doğurur. Uygulamada sık görülen bir senaryo, süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen ve deftere işlenen bir faturadaki borcu, gerçek bir iade olmadığı hâlde sonradan düzenlenen bir “iade faturası” ile eritmeye çalışmaktır. Bu tür hileli iade faturaları, ispat ve cezai sorumluluk bakımından ayrı ve ciddi bir konudur; ayrıntılar için Hileli İade Faturası başlıklı yazımıza bakınız.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Faturanın Türk Ticaret Kanununda düzenlenmiş olması, ona dayalı alacak uyuşmazlığını tek başına mutlak ticari dava yapmaz. Uyuşmazlık her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgiliyse ticari davadır (TTK m.4/1) ve görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir (ticaret mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar). Yargıtay, tacir olmayan davacının düzenlediği fatura bedellerinin tahsiline ilişkin uyuşmazlığın ticari dava niteliği taşımadığını ve genel mahkemelerde çözümlenmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, 2016/6760 E., 2016/8201 K., 03.10.2016). Uyuşmazlık icra takibine itiraz üzerine çıkmışsa itirazın iptali/itirazın kaldırılması yoluna gidilir; tarafların ticari defterlerinin incelenmesi çoğu zaman belirleyicidir.

Yargıtay Kararları

Faturaya itiraz edilmemesi içeriği kesinleştirir; deftere kaydedilen fatura akdi ilişkiyi de kanıtlar

Yargıtay Kararı

“Faturanın delil olması ile ticari defterlerin delil olması birbirinden farklıdır. 6102 sayılı TTK'nın 21/2. maddeye göre faturaya itiraz edilmemiş ise içeriği kesinleşir ise de akdî ilişkinin yazılı delillerle ispatı gerekir. Fatura ticari defterlere kayıt edilmiş ise artık faturanın delil olmasıyla ilgili bu maddeye değil ticari defterlerin delil olmasıyla ilgili … 222. maddeye bakmak gerekir. … ticari defterlere kaydedilmiş fatura akdi ilişkinin varlığını da kanıtlar. Faturayı teslim aldıktan sonra süresi içinde itiraz ve iade etmeyerek ticari defterlerine kaydeden kimse, bu faturanın mal veya hizmet aldığı için geçerli bir sözleşme ilişkisine göre düzenlendiğini kabul etmiş sayılır.”

Süresinde itiraz edilmeyerek kesinleşen ve deftere işlenen fatura; sonradan iade faturasıyla sorgulanamaz

Yargıtay Kararı

“Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır (TTK 21/2). Süresi içinde itiraz edilmeyerek kesinleşen ve ticari defterlere de işlenen faturadaki alacakla illgili olarak sonradan iade faturası düzenlenmesi, borçtan kurtulmayı sağlayan ve alacağı tartışmalı hale getiren geçerli bir araç değildir. İtiraz süresi geçtikten sonra, iade faturası kesilmesi alacağın varlığını ortadan kaldıran bir sonuç doğurmayacaktır.”

Satış faturası alıcının ticari defterinde kayıtlıysa malın teslim alındığı kabul edilir; defter kaydı sahibi aleyhine sonuç doğurur

Yargıtay Kararı

“… Satış ilişkisinde malın tesliminin davacı tarafından kanıtlanması gerekir. Davalı savunmalarında iade faturası düzenlediğini savunmuş incelemede satış faturasının davalı defterlerinde kayıtlı olduğu belirlenmiştir. Bu durumda malın davalı tarafından teslim alındığının kabulü gerekir. Mahkemece ispat yükünün tayininde yanılgıya düşülerek yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış …”

Sıkça Sorulan Sorular

Faturaya sekiz gün içinde itiraz etmezsem borçlu mu olurum?

Sekiz gün içinde itiraz etmezseniz faturanın olağan içeriğini, yani malın cinsi, adedi ve bedeli gibi ifaya ilişkin kayıtları kabul etmiş sayılırsınız. Sözleşmede ya da ticari teamülde dayanağı olmayan vade farkı kaydı ise itiraz etmediniz diye kabul edilmiş sayılmaz (Yargıtay İçtihatları Birleştirme Hukuk Genel Kurulu, 2003/1 K.). Ancak itiraz etmemek, taraflar arasında gerçekten bir sözleşme ilişkisi olduğunu tek başına ispatlamaz; karşı taraf akdi ilişkiyi ayrıca ispatlamak durumundadır.

Fatura tek başına alacağı ispatlar mı?

Kural olarak hayır. Yargıtay'a göre faturaya itiraz edilmemesi içeriği kesinleştirir, fakat akdi ilişkinin yazılı/kesin delille ispatı gerekir. Fatura karşı tarafın ticari defterine kaydedilmişse, deftere kayıtlı fatura akdi ilişkiyi de kanıtlar.

Faturayı itiraz etmeden defterime kaydettim; sonra “mal almadım” diyebilir miyim?

Bu durumda ispat yükü size geçer. Faturayı süresinde itiraz/iade etmeyip defterinize işlediyseniz, mal/hizmet almadığınızı veya borçlu olmadığınızı yazılı ya da kesin delillerle ispatlamanız gerekir.

İrsaliye neden önemli?

Fatura tutarı gösterir; malın fiilen teslim edildiğini ise çoğunlukla imzalı sevk/irsaliye belgesi ispatlar. İmzalı irsaliye, sonradan “mal teslim alınmadı” savunmasına karşı güçlü bir delildir.

Ticari defterim lehime delil olur mu?

Yalnızca kanuna uygun (eksiksiz, açılış-kapanış onaylı, kayıtları birbirini doğrulayan) tutulmuşsa ve karşı tarafın usulüne uygun defterindeki kayıtlara aykırı değilse lehinize delil olabilir. Usulsüz tutulan defter ise aleyhinize delil olur.

Faturaya dayalı uyuşmazlıkta hangi mahkeme görevlidir?

Uyuşmazlık her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgiliyse ticari davadır ve asliye ticaret mahkemesi görevlidir (TTK m.4/1); faturanın Türk Ticaret Kanununda düzenlenmiş olması tek başına davayı ticari dava yapmaz. Çoğu zaman tarafların ticari defterlerinin bilirkişi marifetiyle incelenmesi belirleyici olur.

Çapar Hukuk, Ticaret ve Şirketler Hukuku kapsamında faturaya/ticari alacağa dayalı itirazın iptali ve alacak davalarının takibini yürütür.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Ticaret ve Şirketler Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: ticari faturanın hükmü · faturaya itiraz · TTK 21 · sekiz günde itiraz · fatura kabul karinesi · fatura akdi ilişki ispatı · ticari defterlerle ispat · HMK 222 · ticari defter delil · irsaliye teslim ispatı · imzalı irsaliye · sahte fatura · hileli iade faturası · fatura alacağı itirazın iptali · görevli asliye ticaret mahkemesi · 19. Hukuk Dairesi 2016/7409

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/ticari-islerde-faturanin-hukmu

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›