İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 25 dk okuma

Son gözden geçirme:

Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284): Şartlar, Süreler, 2025 Değişikliği ve Şirketlerde Mal Kaçırma

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklıdan mal kaçırmak için yaptığı devir, bağış veya benzeri işlemleri yalnız davacı alacaklıya karşı sonuçsuz bırakır. Davayı elinde aciz belgesi bulunan alacaklı açar. Dava kabul edilirse mülkiyet üçüncü kişide kalır; ancak alacaklı, alacağı ve ferileriyle sınırlı olarak o malı haczettirip sattırabilir (İİK m.283). Dava, iptali istenen tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (İİK m.284). İvazsız tasarruflara ilişkin İİK m.278, 25.12.2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır.

Kısaca

Tasarrufun iptali davasının kapsamlı rehberi: davanın amacı ve nispi niteliği (İİK m.277); 7571 sayılı Kanunla 25.12.2025’te yeniden yazılan ivazsız tasarruflar ve bağışlama sayılan işlemler (İİK m.278: bir yıllık süre, aksi ispatlanabilen yakınlar karinesi); acizden dolayı butlan (m.279); zarar verme kastı, yakınlar karinesi ve ticari işletme devri (m.280); dava şartları (gerçek alacak, kesinleşmiş takip, borcun tasarruftan önce doğması, aciz belgesi ve haciz tutanağı); geriye dönük süreler ve beş yıllık hak düşürücü süre (m.284); davalılar, dördüncü kişiler ve bedele dönüşme (m.282, m.283); görevli ve yetkili mahkeme, dava değeri, ihtiyati haciz (m.281), ispat ve karineler; 6183 sayılı Kanundaki kamu alacağı iptal davasıyla farklar; ticaret şirketlerinde pay devri, ortağa ve grup şirketine devir, ayni sermaye, organik bağ, perdenin aralanması, birleşme ve bölünme ile 6183 m.35; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 17., 4., 11. ve 12. Hukuk Dairesi kararları.

Tasarrufun iptali davası rehberi; davanın amacı ve nispi niteliği, 7571 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen ivazsız tasarruflar (İİK m.278), acizden dolayı butlan, zarar verme kastı ve ticari işletme devri (İİK m.280), dava şartları ve aciz belgesi, süreler, taraflar ve bedele dönüşme, görevli mahkeme, dava değeri, ihtiyati haciz, ispat ve karineler, 6183 sayılı Kanunla farklar ve ticaret şirketlerinde mal kaçırma (pay devri, grup şirketine devir, ayni sermaye, organik bağ, perdenin aralanması, birleşme ve bölünme) ile güncel Yargıtay kararları.

Tasarrufun İptali Davası Nedir?

Tasarrufun iptali davası, borçlunun aciz veya iflasından önce yaptığı ve aslında geçerli olan bazı tasarrufların alacaklıya karşı sonuçsuz kalmasını amaçlar. Böylece o mal üzerinden cebri icraya devamla alacağın tahsili sağlanır. Dava, mülkiyeti üçüncü kişiden geri almaya yönelik değildir. Alacaklıya, üçüncü kişideki mal üzerinde haciz ve satış isteme yetkisi tanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu nedenle iptal davasını, taşınmazın aynına ilişkin olmayan nispi nitelikte bir dava olarak tanımlar.

İlgili Kanun Hükmü — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.277 (İptal davası ve davacılar)

“İptal davasından maksat 278, 279 ve 280 inci maddelerde yazılı tasarrufların butlanına hükmettirmektir. Bu davayı aşağıdaki şahıslar açabilirler: 1 – Elinde muvakkat yahut kati aciz vesikası bulunan her alacaklı, 2 – İflas idaresi yahut 245 inci maddede ve 255 inci maddenin 3 üncü fıkrasında yazılı hallerde alacaklıların kendileri.”

Hukuk Genel Kurulu’na göre İİK m.278-280’de iptal edilebilecek tasarruflar sınırlı sayıda sayılmamıştır. Hangi tasarrufun iptale tabi olduğu, bu maddelerdeki ilkeler çerçevesinde hâkimin takdirindedir. Dava dilekçesinde hangi maddeye dayanıldığının gösterilmesi zorunlu değildir; mahkeme gösterilen maddeyle bağlı olmaksızın diğer maddeye dayanarak iptal kararı verebilir.

İptale Tabi Tasarruflar (İİK m.278, 279, 280)

İvazsız tasarruflar ve bağışlama sayılan işlemler (m.278)

İİK m.278, 24.12.2025 kabul tarihli ve 25.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7571 sayılı Kanunla bütünüyle yeniden yazılmıştır. Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni metne göre, alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği veya iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içinde yapılan bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir.

İlgili Kanun Hükmü — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.278 (İvazsız tasarrufların butlanı)

“Alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğinde olan haciz tutanağının düzenlendiği yahut iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içinde yapılan bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir. Aşağıdaki tasarruflar bağışlama sayılır: a) Gerçek değerine uygun olarak ivazlı olduğu ispatlanmadıkça altsoy ve üstsoy, üçüncü derece dâhil kan hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eşi ve üçüncü derece dâhil kayın hısımları, evlat edinenle evlatlık, ortak konutta yaşayan kişiler arasında yapılan tasarruflar. b) Aksi ispatlanmadıkça, sözleşmenin yapıldığı sırada, kendi verdiği şeyin gerçek değerine göre borçlunun ivaz olarak pek aşağı bir fiyatla kabul ettiği sözleşmeler. c) Uygun bir karşılığın sağlandığı ispatlanmadıkça, borçlunun kendisine veya üçüncü bir kişi yararına ömür boyu gelir sözleşmesi ya da intifa hakkı tesis ettiği sözleşmeler yahut ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.”

Değişikliğin üç sonucu öne çıkar. Birincisi, geriye dönük süre bir yıla inmiş ve başlangıcı açıkça aciz belgesi, aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağı veya iflas tarihine bağlanmıştır. Önceki metin döneminde Yargıtay iki yıllık süreyi, aciz belgesi sayılan haciz tutanağının tarihinden geriye doğru hesaplıyordu (Yargıtay 4. HD, 2024/3860 E., 2025/3719 K., 05.03.2025). İkincisi, yakınlar arasındaki tasarrufların bağışlama sayılması artık aksi ispatlanabilen bir karinedir ve gerçek değere uygun ivazı ispat yükü devralandadır. Kapsam; üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımlarını, son bir yıl içinde evliliği sona ermiş eşi ve ortak konutta yaşayanları içerecek biçimde genişlemiştir. Hukuk Genel Kurulu’nun aktardığı üzere eski metindeki “neseben” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 2018 tarihli kararıyla iptal edilmişti; yeni metin kardeşler arası tasarrufları ispatı mümkün bir karineyle yeniden kapsama almıştır. Üçüncüsü, pek aşağı bedelli sözleşmeler ile ömür boyu gelir, intifa ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri de aksi ispatlanmadıkça bağışlama sayılır.

7571 sayılı Kanunda İİK m.278 için bir geçiş hükmü yoktur. Değişiklikten önce yapılmış tasarruflara ve görülmekte olan davalara hangi metnin uygulanacağı henüz yerleşik içtihatla netleşmemiştir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 18.06.2026 tarihli kararında değişikliğe işaret etmiş, ancak somut olayı İİK m.280 üzerinden çözmüştür. Bu nedenle derdest davalarda talep, mümkün olduğunca İİK m.280’e de dayandırılmalıdır.

Acizden dolayı butlan (m.279)

Borcunu ödemeyen borçlunun hacizden, acizden veya iflastan önceki bir yıl içinde yaptığı bazı rehin ve olağan dışı ödeme işlemleri de batıldır. Borca karşılık taşınmaz devri gibi para dışı ödemeler bu hükmün tipik örneğidir.

İlgili Kanun Hükmü — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.279 (Acizden dolayı butlan)

“Aşağıdaki tasarruflar borcunu ödemiyen bir borçlu tarafından hacizden veya mal bulunmaması sebebile acizden yahut iflasın açılmasından evvelki bir sene içinde yapılmışsa yine batıldır: 1 - Borçlunun teminat göstermeği evvelce taahhüt etmiş olduğu haller müstesna olmak üzere borçlu tarafından mevcut bir borcu temin için yapılan rehinler; 2 - Para veya mutat ödeme vasıtalarından gayrı bir suretle yapılan ödemeler; 3 - Vadesi gelmemiş borç için yapılan ödemeler. 4. Kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya verilen şerhler. Bu tasarruflardan istifade eden kimse borçlunun hal ve vaziyetini bilmediğini ispat eylerse iptal davası dinlenmez.”

Zarar verme kastından dolayı iptal (m.280)

Uygulamada en sık dayanılan hüküm budur. Malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı işlemler, bu durum karşı tarafça bilindiğinde veya bilinmesini gerektiren açık emareler bulunduğunda iptal edilebilir. Maddede iki kanuni karine vardır: yakınlar karinesi ve ticari işletme devri karinesi.

İlgili Kanun Hükmü — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.280 (Zarar verme kastından dolayı iptal)

“Malvarlığı borçlarına yetmeyen bir borçlunun, alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemler, borçlunun içinde bulunduğu malî durumun ve zarar verme kastının, işlemin diğer tarafınca bilindiği veya bilinmesini gerektiren açık emarelerin bulunduğu hâllerde iptal edilebilir. Şu kadar ki, işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflâs yoluyla takipte bulunulmuş olmalıdır. … Üçüncü şahıs, borçlunun karı veya kocası, usul veya füruu ile üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve sıhri hısımları, evlat edineni veya evlatlığı ise borçlunun birinci fıkrada beyan olunan durumunu bildiği farz olunur. Bunun hilafını üçüncü şahıs, ancak 279 uncu maddenin son fıkrasına göre isbat edebilir. … Ticari işletmenin veya işyerindeki mevcut ticari emtianın tamamını veya mühim bir kısmını devir veya satın alan yahut bir kısmını iktisapla beraber işyerini sonradan işgal eden şahsın, borçlunun alacaklılarını ızrar kasdını bildiği ve borçlunun da bu hallerde ızrar kasdiyle hareket ettiği kabul olunur.”

Ticari işletme devri karinesi ancak alacaklıya devirden en az üç ay önce yazılı bildirim yapıldığı veya devrin kanunda öngörülen biçimde ilan edildiği ispatlanarak çürütülebilir. İkinci fıkra mülga olduğundan kararlarda bu hüküm bazen üçüncü, bazen son fıkra olarak anılır.

Davanın Şartları

Tasarrufun iptali davasında genel dava şartlarının yanında davaya özgü şartlar da aranır. Hukuk Genel Kurulu bunları dört başlıkta toplar: davacının borçluda gerçek bir alacağının bulunması, borçlu hakkındaki icra takibinin kesinleşmiş olması, iptali istenen tasarrufun borcun doğumundan sonra yapılmış olması ve borçlu hakkında alınmış bir aciz belgesinin bulunması. Aynı ölçütler, kapatılan 17. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihadında da yer almaktadır (Yargıtay 17. HD, 2011/1502 E., 2011/13240 K., 29.12.2011).

Aciz belgesi ve haciz tutanağı

Aciz belgesi geçici ya da kesin olabilir; kesin aciz belgesi İİK m.143’te düzenlenmiştir. Haczi kabil mal bulunmazsa haciz tutanağı aciz belgesi hükmündedir. İcra memurunca takdir edilen değere göre malların yetersiz olduğu anlaşılırsa tutanak geçici aciz belgesi yerine geçer ve alacaklıya İİK m.277’deki hakları verir (İİK m.105). Aciz belgesi dava şartıdır; ancak eksiklik yargılamanın her aşamasında, temyizde dahi giderilebilir. Dosyada belge yoksa mahkeme davacıya süre vermelidir. İİK m.277, iflas idaresini aciz belgesi şartından ayrı bir davacı olarak saymaktadır. İstihkak davasına karşı alacaklının açtığı karşılık iptal davasında ise aciz belgesi aranmaz (İİK m.97).

Borcun tasarruftan önce doğmuş olması

İptali istenen tasarruf, alacağın doğumundan sonra yapılmış olmalıdır. Ölçüt, takip tarihi değil borcun doğum tarihidir. Uygulamada kredi alacaklarında kredi sözleşmesinin, kambiyo senetlerinde ise senedin düzenlenme tarihinin esas alındığı görülmektedir. Borç doğmadan önce yapılan bir devir kural olarak bu davanın konusu olamaz. Henüz var olmayan bir alacaklıdan mal kaçırmaktan söz edilemez.

Dava şartları dava boyunca sürmelidir; takibin düşmesi ve hacizlerin kalkması hâlinde hukuki yarar ortadan kalkabilir.

Süreler: Geriye Dönük Süreler ve Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre

Bu davada iki tür süre birbirine karıştırılmamalıdır. Geriye dönük süreler, tasarrufun iptal sebebi kapsamına girip girmediğini belirler. İİK m.278 için aciz belgesi, aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağı veya iflas tarihinden önceki bir yıl esas alınır. İİK m.279 için hacizden, acizden veya iflastan önceki bir yıl esas alınır. İİK m.280 için işlemden itibaren beş yıl içinde haciz veya iflas yoluyla takip yapılmış olması aranır. Dava açma süresi ise tasarruf tarihinden itibaren beş yıldır.

İlgili Kanun Hükmü — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.284 (Hak düşürücü müddet)

“İptal davası hakkı, batıl tasarrufun vukuu tarihinden itibaren beş sene geçmekle düşer.”

Beş yıllık süre hak düşürücüdür ve mahkemece resen gözetilir. Taşınmazlarda tasarruf tarihi kural olarak tapudaki devir tarihidir.

Kimler, Kime Karşı Açar (Usul)

Davayı elinde aciz belgesi bulunan alacaklı ya da iflas hâlinde iflas idaresi açar. Kanunda sayılan hâllerde alacaklıların kendisi de dava açabilir. Dava, borçlu ile işlemde bulunan veya kendisine ödeme yapılan kişilere ve bunların mirasçılarına karşı açılır. Kötü niyetli üçüncü kişiler de davalı gösterilebilir; iptal davası iyi niyetli üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmez (İİK m.282). Borçlu ile malı devralan üçüncü kişi arasında zorunlu dava arkadaşlığı vardır.

Mal üçüncü kişiden sonraki kişilere geçmişse alacaklı, sonraki edineni davaya katmadan davayı bedele dönüştürebilir ya da onu da davaya katarak zincirdeki tasarrufların iptalini isteyebilir. Dördüncü kişi bakımından bedeller arasındaki fahiş fark tek başına yeterli değildir ve İİK m.280’deki yakınlık karinesi uygulanmaz; kötü niyetinin ayrıca ispatı gerekir. Kötü niyet ispat edilemezse dava reddedilmez. Borçlu ve malı ondan edinen kişi, malı elden çıkardıkları tarihteki gerçek değer oranında ve alacakla sınırlı olarak tazminata mahkûm edilir (Yargıtay 12. HD, 2025/8185 E., 2026/3456 K., 13.05.2026).

Görevli ve Yetkili Mahkeme, Dava Değeri

Görev: Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre tasarrufun iptali davaları mutlak ticari dava değildir. Şahsi nitelikte ve borçlunun tasarruflarına yönelik olduklarından asliye hukuk mahkemesinde görülürler. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.07.2012’den sonra asliye hukuk ile asliye ticaret arasındaki ilişki görev ilişkisidir. Görev kamu düzenine ilişkindir ve resen gözetilir (Yargıtay 17. HD, 2015/13234 E., 2018/2256 K., 13.03.2018). Tarafların her ikisinin tacir olduğu ve işlemin ticari işletmeleriyle ilgili bulunduğu hâllerde davanın nispi ticari dava sayılması gerektiği yönünde görüşler ileri sürülse de bu yazının tarihi itibarıyla Yargıtay kararlarında baskın eğilim asliye hukuk mahkemesinin görevli olduğu yönündedir.

Yetki: Dava taşınmaza ilişkin olsa bile ayni değil şahsi nitelikte olduğundan, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi uygulanmaz. Genel yetki kuralları geçerlidir. Kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Davalı birden fazlaysa davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir.

Dava değeri ve harç: Yargıtay’a göre tasarrufun iptali davalarında dava değeri, takip tarihindeki alacak miktarı ile dava konusu malın değerinden hangisi azsa odur. Harç ve vekâlet ücreti bu değere göre belirlenir (Yargıtay 4. HD, 2021/1274 E., 2021/4390 K., 09.07.2021).

Yargıtay’daki daire: Bu davalar uzun süre 17. Hukuk Dairesinde, kapatılmasından sonra 4. Hukuk Dairesinde incelenmiş; 2025 yılının sonlarından itibaren verilen kararlarda ise 12. Hukuk Dairesinin incelediği görülmektedir. Emsal araştırmasında üç dairenin kararları birlikte taranmalıdır.

Yargılama Usulü, İhtiyati Haciz, İspat ve Karineler

İlgili Kanun Hükmü — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.281 (İptal davalarında yargılama usulü)

“Mahkeme, iptal davalarını basit yargılama usulü ile görüp hükme bağlar ve bu davalara mütaallik ihtilafları hal ve şartları gözönünde tutarak serbestçe takdir ve halleder. Hakim, iptale tabi tasarrufların konusu olan mallar hakkında alacaklının talebi üzerine ihtiyati haciz kararı verebilir. Teminatın lüzum ve miktarı mahkemece takdir ve tayin olunur. Şu kadar ki, davanın elden çıkarılmış mallar yerine kaim olan kıymete taalluku halinde, teminat göstermeksizin ihtiyati haciz kararı verilemez. Davalılardan herhangi biri davacının alacağını ödediği takdirde, dava reddolunur. Bu halde hakim, duruma göre herbirini masrafla ilzam veya bu masrafı aralarında takdir ettiği surette taksim eder.”

İhtiyati haciz: Dava açılırken veya yargılama sırasında, tasarruf konusu mal üzerine ihtiyati haciz istenmelidir. Bu talep, malın yeniden devredilip zincirin uzamasını ve davanın bedele dönüşmesini önler. Teminatın gerekip gerekmediğini mahkeme takdir eder. Ancak dava elden çıkarılmış mallar yerine geçen değere ilişkinse teminatsız ihtiyati haciz kararı verilemez. Ayrıntılar için ihtiyati haciz yazımıza bakılabilir.

Ödeme: Davalılardan biri davacının alacağını öderse dava reddedilir. Yargılama giderleri ise duruma göre taraflara yükletilir.

İspat ve karineler: Hukuk Genel Kurulu’na göre İİK m.280/1’deki “açık emareler” fiilî karinelerdir, yani hayatın olağan akışından çıkarılan sonuçlardır. Üçüncü kişinin borçlunun durumunu ve kastını bildiğini ispat yükü, kanuni karineler dışında davacıdadır. Kanuni karinelerde ise yakınlığın veya işletme devrinin ispatı yeterlidir ve aksini ispat yükü üçüncü kişiye geçer. Uygulamada; bilirkişiyle saptanan gerçek değer ile tapudaki bedel arasındaki fahiş fark, bedelin ödendiğine dair banka kaydı bulunmaması, borcun doğumuna yakın ardışık devirler, tarafların aynı adreste oturması veya birlikte çalışması ve malın devirden sonra da borçlunun kullanımında kalması emare sayılır. Mahkeme delilleri serbestçe takdir eder.

Davanın Sonuçları (İİK m.283)

Dava kabul edilirse alacaklı, iptale konu mal üzerinde cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisini elde eder. Taşınmazda tapu kaydının düzeltilmesine gerek yoktur; alacaklı doğrudan haciz ve satış isteyebilir. Yetki, takip dosyasındaki alacak ve ferileriyle sınırlıdır ve aynı takip dosyası üzerinden kullanılır. Mal üçüncü kişinin elinden çıkmışsa dava bedele dönüşür. Üçüncü kişi, alacağı aşmamak üzere malın yerine geçen değer oranında nakden tazmine mahkûm edilir.

İlgili Kanun Hükmü — 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.283 (İadenin şümulü)

“Davacı, iptal davası sabit olduğu takdirde, bu davaya konu teşkil eden mal üzerinde cebri icra yolu ile, hakkını almak yetkisini elde eder ve davanın konusu taşınmazsa, davalı üçüncü şahıs üzerindeki kaydın tashihine mahal olmadan o taşınmazın haciz ve satışını istiyebilir. İptal davası, üçüncü şahsın elinden çıkarmış olduğu mallar yerine geçen değere taallük ediyorsa, bu değerler nispetinde üçüncü şahıs nakden tazmine (Davacının alacağından fazla olmamak üzere) mahküm edilir. … İptal davasını kaybeden üçüncü şahıs, karşılık olarak şeyi veya bedelini borçludan veya iflas masasından geri istiyebilir.”

Üçüncü kişi, malvarlığında doğacak eksilmenin borçludan tahsilini aynı davada isteyebilir. Kendisine bağış yapılan iyi niyetli kişi ise yalnız dava zamanında elinde bulunan miktarı geri vermekle yükümlüdür.

Kamu Alacakları: 6183 Sayılı Kanunla Farklar

Vergi ve benzeri kamu alacakları için tasarrufun iptali, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.24-31’de ayrıca düzenlenmiştir. Bu davalar da genel mahkemelerde görülür ve diğer işlere öncelikle incelenir (6183 sayılı Kanun m.24). İİK rejiminden başlıca farklar şunlardır:

  • Aciz belgesi yerine başka bir ölçüt kullanılır. Borçlunun süresinde mal bildiriminde bulunmaması, malı olmadığını bildirmesi veya bildirdiği malların borca yetmemesi aranır (6183 sayılı Kanun m.27).
  • Geriye dönük süre farklıdır. İvazsız tasarruflar ve rehin ile olağan dışı ödemeler için süre, ödeme süresinin başladığı tarihten geriye doğru iki yıl ile ödeme süresinin başlamasından sonraki dönemi kapsar (6183 sayılı Kanun m.29).
  • Zarar verme kastıyla yapılan işlemlerde süre sınırı yoktur. Kamu alacağının tahsiline imkân bırakmamak amacıyla yapılan işlemler, tarihleri ne olursa olsun hükümsüzdür (6183 sayılı Kanun m.30).
  • Dava süresi aynıdır. Tasarruf tarihinden itibaren beş yıl geçtikten sonra dava açılamaz (6183 sayılı Kanun m.26).
  • Yakınlar karinesi daralmıştır. 6183 sayılı Kanun m.28’in yakınlar arasındaki tasarrufları bağışlama sayan bendi, Anayasa Mahkemesinin 22.06.2023 tarihli kararıyla iptal edilmiştir.
  • İhtiyati haciz idari kararla konulabilir. İdare, iptali istenen tasarrufun konusu mallar için mahkeme kararı olmaksızın ihtiyati haciz uygulayabilir (6183 sayılı Kanun m.13).

Kamu alacağında idarenin ayrıca şirket ortaklarına ve kanuni temsilcilere doğrudan başvurma imkânı vardır. Bu konu aşağıda şirketler bölümünde ele alınmıştır.

Ticaret Şirketlerinde Tasarrufun İptali

Şirket varlığının ortağa veya grup şirketine aktarılması, ortağın kişisel borcu nedeniyle pay devri ve malvarlığının yeni bir şirkete sermaye olarak konulması da İİK m.277 vd. kapsamında “tasarruf” sayılabilir. Hangi iptal sebebine girdikleri işlemin niteliğine göre belirlenir.

Şirket varlığının ortağa, yöneticiye veya grup şirketine devri

İİK m.278’deki yakınlık listesi gerçek kişiler arasındaki hısımlık, evlilik ve ortak konut ilişkisine göre kurulmuştur; ortaklık veya yöneticilik ilişkisini saymaz. Bu nedenle şirket varlığının ortağa veya grup şirketine devrinde genellikle İİK m.280/1’deki “bilen veya bilmesi gereken” ölçütüne başvurulur. Yargıtay uygulamasında organik bağ (ortak veya yöneticilerin aynı ya da yakın kişiler olması, aynı adres, aynı faaliyet alanı, personel ve müşteri ortaklığı) bu noktada güçlü bir emaredir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, borçlu ile üçüncü kişi şirketin ortakları arasındaki organik bağa dayanan kabul kararını birleşen dava yönünden isabetsiz bulmamış, kararı başka nedenlerle bozmuştur (Yargıtay 4. HD, 2021/2013 E., 2021/4391 K., 09.07.2021). Ortağa mevcut bir alacağı için mal verilmesi veya vadesi gelmemiş alacağın ödenmesi İİK m.279 bakımından da değerlendirilmelidir. Yöneticinin kişisel sorumluluğu için şirket müdürünün şirket parasını kendi hesabına aktarması yazımıza bakılabilir.

Ortağın kişisel borcu nedeniyle pay devri

Ortağın limited şirket payını veya anonim şirket hisselerini borcun doğumundan sonra bir yakınına ya da başka bir ortağa devretmesi, tasarrufun iptaline konu olabilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, kefil sıfatıyla borçlu olan kişinin limited şirket payını kredi sözleşmelerinden sonra devrettiği bir olayda bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır. Bölge adliye mahkemesi, takip dosyasındaki haciz tutanaklarını İİK m.105 kapsamında aciz belgesi niteliğinde saymış ve dava şartlarının gerçekleştiğini kabul etmişti (Yargıtay 4. HD, 2024/10736 E., 2025/7209 K., 06.05.2025; dava, devrin iflas sürecinde ayrıca iptal edilmesi nedeniyle konusuz kalmıştır). Pay devrinin şekli ve genel kurul onayı ayrı bir konudur. Bu konu limited şirkette pay devri yazımızda incelenmiştir. Payların kendisi de haczedilebilir. Anonim şirkette pay senedi çıkarılmamışsa haciz şirkete tebliğle yapılır ve haczedilen payların devri alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıldır (İİK m.94).

Malvarlığının yeni şirkete ayni sermaye olarak konulması

Borçlunun taşınmazını veya işletmesini yeni kurduğu bir şirkete ayni sermaye olarak koyması da bir tasarruftur. Borçlu karşılığında pay edindiğinden işlem kendiliğinden ivazsız sayılmaz; ancak değerler arasındaki oransızlık, payların kısa sürede devredilmesi ve şirketin yakınlarca yönetilmesi zarar verme kastına emare oluşturur. Alacaklı ayrıca borçlunun yeni şirketteki paylarını haczettirebilir.

Ticari işletmenin devri

Ticari işletmenin veya emtianın tamamının ya da önemli bir kısmının devrinde İİK m.280’deki karine devreye girer. Devralanın ızrar kastını bildiği, borçlunun da bu kastla hareket ettiği kabul edilir. Önemli kısım ölçütü işletmenin yapısına göre belirlenir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, borçlunun ticari işletmesine dahil tek servis aracını faaliyet alanı benzer bir şirkete devretmesini işletmenin önemli bir kısmının devri saymıştır (aşağıda ilke kutusu). Ayrıca bir malvarlığını veya işletmeyi aktif ve pasifleriyle devralan kişi, devri alacaklılara bildirdiği veya ilan ettiği tarihten itibaren borçlardan sorumlu olur. Önceki borçlu iki yıl süreyle devralanla birlikte müteselsilen sorumlu kalır (TBK m.202). Bu sorumluluk, tasarrufun iptalinden bağımsız ve daha doğrudan bir tahsil yolu olabilir. Konu ticari işletme devri yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Organik bağ, malvarlığının karıştırılması ve tüzel kişilik perdesinin aralanması

Tüzel kişilik perdesinin aralanması, şirketin ayrı kişiliğinin alacaklıları zarara uğratmak için kötüye kullanıldığı istisnai durumlarda ortağın doğrudan sorumlu tutulmasıdır. Yargıtay bu yaklaşımı dar uygular; şirket mevcudunu eksilten tasarruflarda öncelikle tasarrufun iptali ve muvazaa yollarını gösterir. Bununla birlikte 11. Hukuk Dairesi, alacak davası açıldıktan sonra şirket hesabındaki paranın ortaklık alacağı adı altında ortağa ödenmesini malvarlıklarının karıştırılması olarak görmüş ve bu tutar yönünden ortağın sorumluluğuna hükmedilmesi gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 2021/9060 E., 2022/9632 K., 29.12.2022). Şirketler topluluğunda hâkimiyetin hukuka aykırı kullanılması hâlinde hâkim şirketin sorumluluğu da ayrıca değerlendirilmelidir (TTK m.202).

Birleşme ve bölünme yoluyla mal kaçırma

Birleşme ve bölünme, malvarlığını bir şirketten diğerine külli halefiyetle aktarır. Kanun bu işlemlerde alacaklıları özel hükümlerle korur. Birleşmede alacaklılar, birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren üç ay içinde istemde bulunursa devralan şirket alacaklarını teminat altına alır (TTK m.157). Bölünmede istemde bulunan alacaklıların alacakları teminat altına alınır (TTK m.175); borcun tahsis edildiği şirket ödemezse bölünmeye katılan diğer şirketler, kanundaki şartlarla ikinci derecede ve müteselsilen sorumludur (TTK m.176). Bölünmeden önce varlıkların borçsuz bir şirkete aktarılması veya borcun ödeme gücü olmayan şirkete tahsisi gibi kurgularda devirler ayrıca İİK m.280 kapsamında değerlendirilebilir.

Limited şirket ortakları ve kanuni temsilciler: 6183 sayılı Kanun m.35 ile ilişki

Kamu alacağında idare, şirketten tahsil edilemeyen alacak için tasarrufun iptali davasıyla uğraşmadan ortaklara ve kanuni temsilcilere doğrudan başvurabilir. Limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumludur. Pay devrinde devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumlu tutulur (6183 sayılı Kanun m.35). Limited şirket müdürleri dahil kanuni temsilcilerin sorumluluğu ise ayrı bir hükümde, 6183 sayılı Kanun mükerrer m.35 ile düzenlenmiştir. Bu hükme göre tüzel kişinin malvarlığından tahsil edilemeyen amme alacakları, kanuni temsilcilerin şahsi malvarlıklarından tahsil edilir.

Bu doğrudan sorumluluk özel hukuk alacaklıları için geçerli değildir; ticari alacaklı ortağın kişisel malvarlığına kural olarak ancak tasarrufun iptali, muvazaa, perdenin aralanması veya yöneticinin kişisel sorumluluğu gibi temellerle ulaşabilir.

Tasarrufun İptali ile Muvazaa (Muris Muvazaası) Farkı

Tasarrufun iptali davası, gerçekten yapılmış ve geçerli bir tasarrufun alacaklıya karşı sonuçsuz kılınmasını amaçlar. Aciz belgesi ve beş yıllık süre gibi özel şartlara tabidir. Muvazaa (danışıklı işlem) ise tarafların gerçekte istemedikleri bir işlemi görünüşte yapmalarıdır. Muvazaalı işlem baştan geçersizdir, herkese karşı ileri sürülebilir ve kural olarak süreye tabi değildir. Alacaklı, somut olayın koşullarına göre bu yollardan birine ya da terditli olarak ikisine birden dayanabilir. Miras bırakanın mirasçıdan mal kaçırmasına özgü muris muvazaası için Muris Muvazaası (Mirastan Mal Kaçırma) başlıklı yazımıza bakılabilir.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

Alacaklı açısından:

  • Takip kesinleştikten sonra borçlunun bilinen adreslerinde haciz yapılmalı, haczi kabil mal bulunmadığı tutanağa geçirilmelidir. Bu tutanak aciz belgesi işlevi görür.
  • Tapu, araç ve ticaret sicili kayıtları, borcun doğum tarihinden sonra yapılan devirler bakımından taranmalıdır.
  • Her tasarruf için dava süresi ve geriye dönük süreler ayrı ayrı hesaplanmalıdır.
  • Dava dilekçesinde İİK m.278, İİK m.279 ve İİK m.280 birlikte gösterilmeli ve ihtiyati haciz istenmelidir.
  • Mal el değiştirmişse sonraki edinenlerin kötü niyetine ilişkin deliller ayrıca hazırlanmalıdır.

Borçlu ve üçüncü kişi açısından: Bedelin gerçek değere uygun olduğu ve fiilen ödendiği banka kayıtlarıyla ispat edilmelidir. 7571 sayılı Kanundan sonra yakınlar arasındaki işlemlerde bu ispat yükü açıkça devralana yüklenmiştir. Ticari işletme devrinde, devirden en az üç ay önce alacaklılara yazılı bildirim yapılması ya da usulüne uygun ilan, İİK m.280’deki karineyi çürütmenin kanuni yoludur.

Şirketler açısından: Borç doğduktan sonra yapılan pay devirleri, ortağa ödemeler ve grup içi aktarımlar ticari defter ve banka kayıtlarıyla gerekçelendirilmeli; birleşme ve bölünmede alacaklıların teminat hakları gözetilmelidir.

Yargıtay Kararları

Aşağıdaki kararların tamamı resmî karar veri tabanından tam metin olarak doğrulanmıştır.

Davanın amacı ve aciz vesikasının dava şartı niteliği (temyizde dahi giderilebilir)

Yargıtay Kararı

“İcra ve İflas Kanununun 277 ve izleyen maddelerinde düzenlenen tasarrufun iptali davalarında amaç, borçlunun aciz ya da iflasından önce yaptığı ve aslında geçerli olan bazı tasarrufların geçersiz ya da “iyiniyet kurallarına aykırılık” nedeniyle alacaklıya karşı sonuçsuz kalmasını ve dolayısıyla o mal üzerinden cebri icraya devamla alacağın tahsilini sağlamaktır. Tasarrufun iptali davasını elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan alacaklı açabilir. (İİK.m.277) Bu husus, dava şartı olup, hâkim görevi gereği doğrudan gözetmek zorundadır. Ancak, bu eksiklik yargılamanın her aşamasında hatta temyiz aşamasında dahi giderilebilmesi mümkündür.”

Zarar verme kastı ve fahiş fark üzerinden iptal; sonuç: alacak ve ferileriyle sınırlı cebri icra yetkisi

Yargıtay Kararı

“… tasarrufun borcun doğumundan sonra yapıldığı ve alacaklılara zarar verme kastı taşıdığı, taşınmazın satış bedeli ile gerçek bedeli arasında büyük fark olduğu belirtilerek davanın kabulü ile … taşınmazın tasarrufun iptaline ve alacaklıya alacak ve fer’ileri ile sınırlı kalmak üzere cebri icra yapabilme yetkisinin tanınmasına karar verilmiş”

Aciz vesikası dava şartındaki eksiklik için davacıya süre verilmelidir

Yargıtay Kararı

“Aciz vesikası yargılama aşamasında ibraz edilebileceği gibi Yargıtay aşamasında da ibrazı mümkündür. … Bu durumda davacı vekiline aciz belgesini ibraz etmek üzere uygun süre verilerek … karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde hüküm tesisi doğru değildir.”

Nispi nitelikte dava, özel dava şartları ve kardeşe devirde İİK m.280/3 karinesi (Hukuk Genel Kurulu, 2026)

Yargıtay Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2025/655 E., 2026/384 K., 18.06.2026 (direnme kararının bozulması; oy birliği)

“Bu nedenle iptal davası, taşınmazın aynına ilişkin olmayan, alacaklıya alacağını tahsil olanağını sağlayan nispi nitelikte bir davadır. … İptal davasına özgü dava şartları ise, davacının davalı borçluda gerçek bir alacağının bulunması, borçlu hakkında yapılan icra takibinin kesinleşmiş olması, iptal konusu tasarrufun borcun doğumundan sonra yapılmış olması ve borçlu hakkında alınmış bir aciz belgesinin bulunmasıdır. … Davacı alacaklının kanuni karineden yararlanabilmesi için borçlu ile üçüncü kişi arasında belirtilen derecede hısımlık olduğunu ispatlaması yeterlidir.”

İşletmeye dahil tek servis aracının devri “ticari işletmenin önemli kısmının devri”dir; dava bedele dönüşür

Yargıtay Kararı

“borçlunun ticari işletmesine dahil olan bu nitelikte başka araç olmadığı, buna göre ticari işletmesine dahil olan tek aracı davalı şirkete devrettiği anlaşıldığından dava konusu tasarrufun; İİK’nın 280/son maddesi gereğince, ticari işletmenin mühim bir kısmının devri niteliğinde olduğunun kabulü ile … dava konusu aracı elinden çıkardığı tarihteki gerçek değeri oranında bedelle (davacının alacak ve ferileriyle sınırlı olmak üzere) sorumlu tutulması gerekirken”

Alacaklının muvazaa iddiasına dayanan iptal davası İİK m.284’teki beş yıllık hak düşürücü süreye tabi değildir (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“Dava dilekçesinin konusu, maddi olguların anlatılış biçimi ve netice-i talep kısmından da açıkça anlaşılacağı gibi dava BK’nın 18. maddesinde tanımını bulan muvazaa hukuksal nedenine dayalı iptal davasıdır. Bu durumda ortada İİK’nın 277 vd. maddelerine göre açılmış bir dava bulunmadığı için, o maddelerdeki koşulların varlığını aramaya gerek yoktur. Muvazaa iddiasına dayalı iptal davaları her zaman açılabilir.”

Olayda alacaklı, aleyhine alacak davası açılan borçlunun kısa süre sonra bir bağımsız bölümü eşi adına satın aldığını, işlemin muvazaalı olduğunu ileri sürerek tasarrufun iptalini ve taşınmazın icra dosyasından haciz ve satışını istemiş; dava tasarruftan beş yılı aşkın süre sonra açılmıştır. İlk derece mahkemesi davayı İİK m.277 vd. maddelerine dayalı tasarrufun iptali davası sayarak hak düşürücü süreden reddetmiş, 17. Hukuk Dairesinin bozmasına karşı direnmiştir. Hukuk Genel Kurulu, olguları nitelendirmenin hâkimin görevi olduğunu, dilekçede muvazaaya dayanıldığını ve muvazaa iddialarında hak düşürücü süre ya da zamanaşımı söz konusu olmadığını belirterek işin esasına girilmesi gerektiğine karar vermiş; direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Kurul görüşmelerinde ileri sürülen, davanın İİK m.277 vd. maddelerine dayalı olduğu ve muvazaa davasında İİK m.283’ün kıyasen uygulanamayacağı yönündeki görüş çoğunlukça benimsenmemiş; karşı oy bu görüşü savunmuştur. Karar, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu m.18 (TBK m.19) dönemine ilişkindir ve eski usul kanunu uyarınca karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir.

Davalı üçüncü kişinin elinden mahkeme kararıyla çıkan taşınmaz: dava kendiliğinden bedele dönüşür (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“Tasarrufun iptali davası sırasında davanın tarafı olan üçüncü kişi dava konusu taşınmazı devreder ise iptal davası kendiliğinden bedele dönüşür, iptal davasının konusunu üçüncü kişinin elinden çıkardığı malın yerine geçen değer (bedel) oluşturur (2004 sayılı Kanun, md. 283/2).” — “Bu durumda tasarrufun iptali davası, 2004 sayılı Kanun'un 283/ 2 nci maddesi uyarınca otomatik olarak bedele dönüşmüştür.”

Olayda dava sürerken üçüncü kişinin satış vaadinde bulunduğu kişi, açtığı tapu iptali ve tescil davasını kazanmış ve karar kesinleşmişti; tapuda yeni malik adına tescil yapılmamış olsa da mülkiyet mahkeme kararıyla geçtiğinden (TMK m.705) Kurul, ilk satışın iptali ve taşınmazın satışı yolunda kurulan hükmün infaz kabiliyeti bulunmadığını, üçüncü kişinin taşınmazın elden çıktığı tarihteki değeriyle sorumlu tutulması gerektiğini kabul ederek direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Karşı oy, ihtiyati haczin kesin hacze dönüşmesiyle taşınmazın satılabileceği görüşündedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tasarrufun iptali davası nedir?

Borçlunun mal kaçırmak için yaptığı devir gibi tasarrufları yalnız davacı alacaklıya karşı sonuçsuz bırakan davadır. Mülkiyeti geri almaz; alacaklıya o mal üzerinden haciz ve satış yetkisi verir.

Tasarrufun iptali davası açmak için aciz vesikası şart mı?

Evet; geçici veya kesin aciz vesikası dava şartıdır. Haczi kabil mal bulunmadığını gösteren haciz tutanağı da bu niteliktedir (İİK m.105). Eksiklik temyizde dahi giderilebilir.

Hangi tasarruflar iptale tabidir?

Aciz belgesinden veya iflastan önceki bir yıl içindeki ivazsız tasarruflar ve bağışlama sayılan işlemler, aynı dönemdeki bazı rehin ve olağan dışı ödemeler ve karşı tarafın bildiği veya bilmesi gereken, zarar verme kastıyla yapılan işlemler.

Tasarrufun iptali davasını kime karşı açarım?

Borçluya ve malı devralan üçüncü kişiye birlikte (İİK m.282). Kötü niyetli sonraki edinenler de davaya katılabilir; kötü niyet ispatlanamazsa dava bedele dönüşür.

Tasarrufun iptali davasının süresi nedir?

Dava, iptale tabi tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde açılmalıdır (İİK m.284). Bundan ayrı olarak iptal sebebine göre bir yıllık geriye dönük süreler ve işlemden itibaren beş yıl içinde takip yapılması şartı da sağlanmalıdır.

Şirket borcu için ortağın malına gidilebilir mi?

Kural olarak hayır. Şirket varlığı ortağa veya grup şirketine kaçırılmışsa tasarrufun iptali, muvazaa veya istisnai olarak perdenin aralanması gündeme gelir. Kamu alacağında ise ortaklar ve kanuni temsilciler 6183 sayılı Kanun m.35 ve mükerrer 35 uyarınca doğrudan sorumlu olabilir.

Tasarrufun iptali, mal kaçırma ve şirket malvarlığının aktarılmasına ilişkin uyuşmazlıklar büromuzun İcra ve İflas Hukuku ile Ticaret ve Şirketler Hukuku çalışma alanları kapsamındadır.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

İcra ve İflas Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm İcra ve İflas Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: tasarrufun iptali davası · İİK 277 · İİK 278 · 7571 sayılı Kanun İİK 278 değişikliği · İİK 279 · İİK 280 · İİK 281 · İİK 282 · İİK 283 · İİK 284 · aciz vesikası · aciz belgesi · haciz tutanağı aciz belgesi niteliği · borcun doğumundan sonra tasarruf · zarar verme kastı · yakınlar karinesi

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284): Şartlar, Süreler, 2025 Değişikliği ve Şirketlerde Mal Kaçırma”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/tasarrufun-iptali-davasi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›