Son gözden geçirme:
İcra Takibinde İstihkak Davası (İİK m.96-99): Mülkiyet Karinesi, İspat Yükü, Yedi Günlük Süre, Tazminat, İflas
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Başkasının borcu için malınız haczedilirse, haczi öğrendiğiniz günden itibaren yedi gün içinde icra dairesine malın size ait olduğunu bildirmelisiniz (istihkak iddiası). Alacaklı veya borçlu itiraz ederse icra mahkemesinin vereceği karardan sonra yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açarsınız; mal haciz anında yalnız sizin elinizdeyse dava açma yükü alacaklıya geçer. Mal borçlunun evinde veya işyerinde haczedildiyse kanun onu borçlunun sayar; bu karine ancak ödeme belgesi ve ticari defter gibi güçlü delillerle çürütülebilir.
Haczedilen malın üçüncü kişiye ait olduğu iddiası önce sade bir dille ve gündelik örneklerle (aynı evde yaşayan çocuğun motosikleti, eşin takıları, leasing makinesi, aynı adreste başka şirket), ardından teknik ayrıntılarıyla: İİK m.96, m.97, m.97/a ve m.99; üçüncü kişi ve alacaklı için adım adım yapılacaklar ve süreler tablosu; haczedilemeyen ev eşyası (İİK m.82); finansal kiralama konusu mallar; mülkiyet karinesi, ispat yükü, organik bağ ve muvazaa; yedi günlük hak düşürücü süre; takibin taliki ve teminat; %20 ve %15 tazminat; harç, yetki ve kanun yolu; iflasta istihkak (İİK m.228). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 12. ve 8. Hukuk Dairesinin doğrulanmış kararları ile.
İcra takibinde istihkak davası: önce sade anlatım ve gündelik örnekler, ardından mülkiyet karinesi ve ispat yükü, borçlu elinde, birlikte elde ve üçüncü kişi elinde haciz ayrımı, haczedilemeyen ev eşyası, finansal kiralama, organik bağ ve muvazaa, yedi günlük hak düşürücü süre, takibin taliki, %20 ve %15 tazminat, harç, yetki, kanun yolu, iflasta istihkak ve Yargıtay kararları.
Sade Anlatım: İstihkak Davası Adım Adım
İstihkak, “hak sahipliği” demektir. Başkasının borcu için sizin malınız haczedildiğinde (icra memurunca satılmak üzere el konulduğunda) “bu mal borçlunun değil, benim” diye ortaya çıkmanıza istihkak iddiası, bu iddianın mahkemede tartışılmasına istihkak davası denir.
Gündelik örnekler
- Aynı evde yaşayan çocuk: Babasının borcu için evin önündeki motosiklet haczedildi; motosiklet oğluna ait. Birlikte oturulan yerde kanun malı borçlunun elinde sayar; oğul bunun aksini güçlü belgelerle ispatlamalıdır.
- Eşin takıları: Borçlunun evinde haczedilen altın bilezikler eşine ait. Birlikte oturulan yerde niteliği gereği kadına, erkeğe veya çocuğa ait olduğu açıkça anlaşılan eşya o kişinin sayılır (karine); aksini iddia eden ispat etmelidir.
- Leasing makinesi: İşyerindeki makine, borçlu şirketin leasing (finansal kiralama) şirketinden kiraladığı bir makine. Kanun, kiracı aleyhine yapılan takipte icra memurunun finansal kiralama konusu malları takibin dışında tutmasını özel olarak düzenler.
- Aynı adreste başka şirket: Borçlunun eski adresinde çalışan başka şirketin makineleri haczedildi. Borçluya ait güncel evrak yoksa ve adres üçüncü kişinin kayıtlı adresiyse karine üçüncü kişi lehinedir; ispat yükü alacaklıdadır.
Televizyon örneği: Önce haczedilemezliğe bakın
“Borçlunun evinde haczedilen televizyon aslında kızına ait” örneğinde çoğu zaman istihkaka gerek kalmaz, çünkü ev eşyası kural olarak haczedilemez:
“Aşağıdaki şeyler haczolunamaz: … 3. Para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler hariç olmak üzere, borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerine ait kişisel eşya ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası,”
Böyle bir eşya haczedilmişse yol, kural olarak öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyettir (İİK m.16). İstihkak ise kıymetli eşya, araç, ticari mal veya iş makinesi gibi haczedilebilen bir malın başkasına ait olduğu durumda gündeme gelir.
Süreler tek tabloda
| Kim | Ne yapar | Süre ve başlangıcı | Kaçırılırsa |
|---|---|---|---|
| Mal sahibi (üçüncü kişi) veya borçlu | İcra dairesine malın üçüncü kişiye ait olduğunu bildirir | Haczi öğrenmeden itibaren 7 gün (İİK m.96) | Aynı takipte bu iddia artık ileri sürülemez |
| Alacaklı ve borçlu | İddiaya itiraz edip etmediğini bildirir | İcra dairesinin bildiriminden itibaren 3 gün (İİK m.96) | Susan, iddiayı kabul etmiş sayılır |
| Üçüncü kişi (mal borçlunun elindeyse) | İcra mahkemesinde istihkak davası açar | Takibin devamı veya talikine ilişkin kararın tefhim ya da tebliğinden itibaren 7 gün (İİK m.97) | İddiadan vazgeçmiş sayılır |
| Üçüncü kişi (kendisine iddia imkânı tanınmamışsa) | Doğrudan dava açar | Hacze ıttıladan (öğrenmeden) itibaren 7 gün (İİK m.97) | Aynı takipte hak kaybı |
| Alacaklı (mal yalnız üçüncü kişinin elindeyse) | İcra mahkemesinde istihkak davası açar | İcra müdürünün verdiği 7 gün (İİK m.99) | Üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır |
| Üçüncü kişi (iflasta) | İcra mahkemesinde dava açar | İflas idaresinin verdiği 7 gün (İİK m.228) | Masaya karşı iddiadan vazgeçmiş sayılır |
Yedi günlük ilk süre iddiayı bildirmek içindir; üçüncü kişi doğrudan icra mahkemesinde dava açarak da iddiada bulunabilir ve iddia üzerine kanundaki usul işletilmemişse bu dava süresinde sayılır (Yargıtay 12. HD, 2022/11189 E., 2023/1488 K., 08.03.2023).
Üçüncü kişi (mal sahibi) için adım adım
- Haczi öğrenir öğrenmez, en geç yedi gün içinde icra dairesine malın size ait olduğunu bildirin; mümkünse haciz anında tutanağa yazdırın. Bildirimi kendiniz veya sizi temsile yetkili kişi yapmalıdır.
- Malın yerinde kalmasını istiyorsanız yedieminliği (malın korunmak üzere size bırakılmasını) kabul edin.
- Tarihli fatura ve ödeme izi (dekont, çek), ticari defter kaydı, seri numarası, ruhsat ve malın neden borçlunun yanında olduğunu açıklayan belgeleri toplayın.
- İtiraz edilirse dosya icra mahkemesine gider. Mahkeme kararını öğrendiğiniz (tefhim veya tebliğ) günden itibaren yedi gün içinde istihkak davasını açın; satışın durdurulmasını istiyorsanız teminat göstermeye hazır olun.
- Harcı, haczedilen malın değeri ile takipteki asıl alacaktan hangisi azsa onun üzerinden yatırın.
- Karar aleyhinize çıkarsa tebliğden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurun; kanun yoluna giderseniz icra dairesinden mühlet (süre) isteyebilirsiniz (İİK m.97/14).
Alacaklı için adım adım
- Tutanağa malın kimin elinde bulunduğunu, borçluya ait evrakı, tabelayı ve borçlunun hazır olup olmadığını yazdırın.
- İstihkak iddiası size bildirildiğinde üç gün içinde itiraz edin; susarsanız iddia kabul edilmiş sayılır.
- Mal yalnız üçüncü kişinin elinde haczedildiyse icra müdürünün verdiği yedi gün içinde istihkak davasını siz açın.
- Muvazaa (danışıklı işlem) veya organik bağ şüphesi varsa ticaret sicili, ortaklık ve adres kayıtlarını toplayın; gerekirse istihkak davasına karşı tasarrufun iptali davası açın (İİK m.97/17).
- Dava reddedilir ve takip teminat karşılığında gerçekten durdurulmuş olursa yüzde yirmiden az olmamak üzere tazminat isteyin (İİK m.97/13).
- Dava sürerken satış isteme süreleri işlemez (İİK m.97/8).
Yargıtay kararlarından sade dersler
- Fatura tek başına kurtarmaz: Babasıyla aynı evde yaşayan kişinin motosikleti için sunduğu, her zaman düzenlenebilen ve ayırt edici özelliği olmayan faturalar yeterli görülmemiş, davayı kabul eden karar bozulmuştur (Yargıtay 8. HD, 2016/19418 E., 2019/11425 K., 17.12.2019).
- Defter ve ödeme izi kazandırır: Haciz borçlunun sicil adresinde yapılmış olsa da bedelin çekle ödendiği ve satışın defterlerle doğrulandığı dosyada karinenin aksi ispatlanmış sayılmıştır (Yargıtay 8. HD, 2019/5335 E., 2021/4492 K., 27.05.2021).
- Adın geçmesi organik bağ değildir: Borçlunun adının bir belgede yalnızca şoför olarak geçmesi organik bağ kurmaya yetmemiştir (Yargıtay 12. HD, 2022/11019 E., 2023/1682 K., 15.03.2023).
- Çok düşük bedelli devir şüphe doğurur: Bedeli çok düşük ve ödemesi belgelenmeyen işletme devri danışıklı sayılmış; teminat yatırılmadığından takip durmadığı için yüzde yirmi tazminat ise reddedilmiştir (Yargıtay 12. HD, 2023/3063 E., 2024/747 K., 24.01.2024).
İstihkak Davası Nedir?
İcra takibinde istihkak, haczedilen bir mal üzerinde üçüncü bir kişinin mülkiyet veya rehin hakkı iddia etmesidir. Bu iddia, gerçekte borçluya ait olmayan malların cebri icra ile paraya çevrilmesini önlemeye hizmet eder. Ancak aynı kurum, kötüniyetli borçlular elinde alacaklıdan mal kaçırmanın aracına dönüşebildiğinden, kanun koyucu ispat kurallarını özel olarak düzenlemiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu iki davayı birbirinden ayırır:
- İstihkak davası: Borçlu elinde haczedilen bir malda üçüncü kişinin kendi lehine hak iddia etmesi üzerine, mahcuz malı hacizden kurtarmak amacıyla üçüncü kişinin alacaklıya karşı açtığı dava (İİK m.96, İİK m.97/6).
- İstihkak iddiasının reddi davası: Üçüncü kişinin elinde haczedilen malda hak iddia eden üçüncü kişiye karşı, haczin kalkmasını önlemek için alacaklının açtığı dava (İİK m.99).
Bu ayrımın hangi tarafın dava açacağını belirlemesi tek başına belirleyici değildir: davayı kimin açtığı, ispat yükünü değiştirmez. Bu, uygulamada en sık yapılan hatadır. Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla yapılan takiplerde de aynı kurallar kıyasen uygulanır (İİK m.150/g).
Hukuki Dayanak: İİK m.96, m.97, m.97/a ve m.99
“Borçlu, elinde bulunan bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterdiği yahut üçüncü bir şahıs tarafından o mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia edildiği takdirde, icra dairesi bunu haciz ve icra tutanaklarına geçirir ve keyfiyeti iki tarafa bildirir. İcra dairesi aynı zamanda istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir. Sükütları halinde istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar. Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü şahıs, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmadığı takdirde, aynı takipte bu iddiayı ileri sürmek hakkını kaybeder. …”
“İstihkak iddiasına karşı alacaklı veya borçlu tarafından itiraz edilirse, icra memuru dosyayı hemen icra mahkemesine verir. İcra mahkemesi, dosya üzerinde veya lüzum görürse ilgilileri davet ederek mürafaa ile yapacağı inceleme neticesinde varacağı kanaate göre takibin devamına veya talikıne karar verir. İstihkak davasının sırf satışı geri bırakmak gayesiyle kötüye kullanıldığını kabul etmek için ciddi sebepler bulunduğu takdirde icra mahkemesi takibin talikı talebini reddeder. Takibin talikıne karar verilirse, haksız çıktığı takdirde alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan 36 ncı maddede gösterilen teminat alınır. … Takibin devamına dair verilen icra mahkemesi kararı kesindir. Üçüncü şahıs, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmaya mecburdur. Bu müddet zarfında dava edilmediği takdirde üçüncü şahıs alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır. … İstihkak davasına umumi hükümler dairesinde ve basit yargılama usulüne göre bakılır. … İstihkak davası üzerine takibin talikine karar verilip de neticede dava reddolunursa alacaklının alacağından bu dava dolayısıyla istifası geciken miktarın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınmasına hükmolunur. … İstihkak davası sabit olur ve birinci fıkra gereğince istihkak iddiasına karşı itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti tahakkuk ederse haczolunan malın değerinin yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına asıl dava ile birlikte hükmolunur. … İstihkak davaları süratle ve diğer davalardan önce görülerek karara bağlanır.”
“Bir taşınır malı elinde bulunduran kimse onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü şahısların taşınır malı birlikte ellerinde bulundurmaları halinde dahi mal borçlu elinde addolunur. Bu hâlde üçüncü şahıs yedieminliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz. Ancak 97 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca takibin devamına karar verilmesi hâlinde mal muhafaza altına alınabilir. Birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibariyle kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar veya örf ve adet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlar bunların farz olunur. Bu karinenin aksini ispat külfeti iddia eden kişiye düşer. İstihkak davacısı malı ne suretle iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve hadiseleri göstermek ve bunları ispat etmekle mükelleftir.”
“Haczedilen şey, borçlunun elinde olmayıp da üzerinde mülkiyet veya diğer bir ayni hak iddia eden üçüncü kişi nezdinde bulunursa, bu kişi yedieminliği kabul ettiği takdirde bu mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü, üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için alacaklıya yedi gün süre verir. Bu süre içinde icra mahkemesine istihkak davası açılmaz ise üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Alacaklı tarafından süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar, haczedilen malın satışı yapılamaz. Haczin, üçüncü kişinin yokluğunda yapılması ve üçüncü kişi lehine istihkak iddiasında bulunulması halinde de bu fıkra hükmü uygulanır.”
Malın Kimin Elinde Haczedildiği: Üç İhtimal ve Karineler
İstihkak hukukunun tamamı, tek bir soruya verilen cevap etrafında döner: mal, haciz anında kimin elindeydi? Kanun bu soruya göre üç ayrı rejim öngörür.
1) Mal yalnızca borçlunun elinde haczedilmişse (İİK m.96-97)
Taşınırı elinde bulunduran kişi malik sayılır (İİK m.97/a). Bu karine borçlu — dolayısıyla alacaklı — lehinedir. Üçüncü kişi, istihkak iddiasında bulunur; alacaklı veya borçlu itiraz ederse dosya icra mahkemesine gider. Mahkeme takibin devamına veya talikine karar verir; devam kararı kesindir. Üçüncü kişi, bu kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır.
2) Mal borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elinde haczedilmişse
Kanun tereddüde yer bırakmaz: mal borçlu elinde addolunur (İİK m.97/a). Yani birlikte elde bulundurma hâlinde de karine alacaklı lehinedir ve ispat yükü üçüncü kişidedir. Bu hâlde İİK m.99 değil, İİK m.96 ve İİK m.97 uygulanır.
Bunun tek istisnası, birlikte oturulan yerlerdeki mallardan mahiyetleri itibarıyla kadın, erkek ve çocuklara aidiyetleri açıkça anlaşılanlar ile örf ve âdet, sanat, meslek veya meşgale icabı olanlardır; bunlar o kişilerin farz olunur ve bu karinenin aksini ispat külfeti iddia edene düşer.
3) Mal yalnızca üçüncü kişinin elinde haczedilmişse (İİK m.99)
Bu hâlde karine üçüncü kişi lehinedir. Üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse mal muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü, alacaklıya yedi gün süre vererek üçüncü kişi aleyhine istihkak davası açmasını ister. Bu sürede dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışı yapılamaz.
Kritik nokta: Bu maddenin uygulanabilmesi için malın yalnızca üçüncü kişinin elinde haczedilmiş olması gerekir. Haciz mahallinin borçlu ile bağlantısının kesin biçimde saptanması, karinenin hangi tarafa işlediğini belirler.
Özel durum: Finansal kiralama konusu mallar
Borçlunun finansal kiralama şirketinden kiraladığı mal kiralayana aittir; kanun bu malların takip dışında tutulmasını, kiracının iflasında ise masadan ayrılmasını özel olarak düzenler:
“(1) Kiracının iflası hâlinde, iflas memuru, 2004 sayılı Kanunun 221 inci maddesinin birinci fıkrası hükmüne göre büro teşkilinden önce, finansal kiralama konusu malların tefrikine karar verir. İflas memurunun bu kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir. (2) Kiracı aleyhine icra yoluyla takip yapılması hâlinde, icra memuru, finansal kiralama konusu malların takibin dışında tutulmasına karar verir. İcra memurunun kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir. (3) Bu itirazlar, icra mahkemesince en geç bir ay içinde karara bağlanır.”
İspat Yükü ve Karinenin Aksinin İspatı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun altını çizdiği ilke şudur: davanın hangi tarafça açıldığı ispat yükünü değiştirmez. İster üçüncü kişi İİK m.96’ya dayanarak, ister alacaklı İİK m.99’a dayanarak dava açsın, ispat yükü, karinenin kimin aleyhine işlediğine göre belirlenir.
- Karine alacaklı lehineyse (mal borçlu elinde veya birlikte elde haczedilmiş): aksini ispat külfeti üçüncü kişiye aittir. Üçüncü kişi; malı hangi hukuki sebebe dayanarak kazandığını, satın alma iddiasındaysa o tarihte malı satın alabilecek ekonomik güce sahip olduğunu ve malın ne sebeple borçlunun elinde bulunduğunu ispat etmek zorundadır.
- Karine üçüncü kişi lehineyse (mal yalnız üçüncü kişi elinde haczedilmiş): alacaklı, malın borçlu elinde haczedildiğini ve borçluya ait olduğunu ispatlamalıdır.
Her iki hâlde de karinenin aksi tanık dâhil her türlü delille kanıtlanabilir; ancak sunulan kanıtlar inandırıcı ve her türlü şüpheden uzak nitelikte olmalıdır. Salt fatura ibrazı çoğu kez yeterli görülmez; faturanın usulüne uygun tutulmuş ticari defterlere işlenmiş olması, seri numaralarının haciz tutanağındakiyle örtüşmesi, ödeme ve nakliye belgeleriyle desteklenmesi beklenir. Üçüncü kişi ile borçlunun icra memuru önünde aynı yönde beyanda bulunması alacaklıyı bağlamaz; borçlunun malın üçüncü kişiye ait olduğunu kabulü ise kendi aleyhine delil olur (İİK m.97/12).
Organik Bağ, Muvazaa ve Perdeleme
Uygulamada davanın kaderini belirleyen asıl mesele, borçlu ile üçüncü kişi arasında organik bağ bulunup bulunmadığıdır. Mahkemeler bu değerlendirmeyi tek bir ölçüte değil, bir gösterge kümesine dayandırır:
- Haczin yapıldığı adresin takip dosyasındaki adreslerle bağlantısı; ödeme emrinin bu adreste tebliğ edilip edilmediği;
- Haciz sırasında mahalde kimlerin bulunduğu;
- Haciz mahallinde borçluya ait evrak bulunup bulunmadığı ve bu evrakın güncel olup olmadığı;
- Tarafların ticaret sicili ve vergi dairesi kayıtlarındaki adresleri;
- Ortaklık yapıları, hisse devirleri ve devir tarihleri;
- Şirketlerin faaliyet konularının benzerliği, aynı yetkilinin her iki şirkette görev alması;
- Borcun doğum tarihi ile hisse devri veya şirket kuruluş tarihlerinin karşılaştırılması.
Yargıtayın yerleşik iki sınırı vardır: şirketlerin benzer alanda faaliyet göstermesi tek başına organik bağ için yeterli değildir; ve haciz mahallinde bulunan belgeler, taraflar arasında gerçek bir ticari ilişki varsa ve borcun doğumundan önceki döneme aitse, bu belgelerin bulunması hayatın olağan akışına uygundur ve tek başına karineyi çürütmez.
Buna karşılık, borçlu şirketin ticari faaliyetinin fiilen üçüncü kişi şirket üzerinden sürdürüldüğü, aynı kişinin her iki tüzel kişiliği yönettiği ve devirlerin borcun doğumuna yakın tarihlerde yapıldığı hâllerde mahkemeler perdeleme iradesi tespit ederek karineyi alacaklı lehine işletmektedir.
Yedi Günlük Süre: Hak Düşürücüdür
İstihkak hukukunda en sık kaybedilen hak, süre nedeniyle kaybedilir. İddia, üçüncü kişinin davası ve alacaklının davası için öngörülen üç ayrı yedi günlük süre yukarıdaki tabloda gösterilmiştir ve birbirine karıştırılmamalıdır. İddianın yapıldığı tarihte iddia sahibiyle birlikte oturanlar ve iş ortakları, hacizden o tarihte haberdar olmuş sayılır (İİK m.96/3).
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, İİK m.96/3’teki yedi günlük sürenin hak düşürücü olduğunu ve yargılamanın her aşamasında re’sen gözetileceğini vurgulamaktadır. Öğrenme (ıttıla) tarihi somut olarak belirlenir: örneğin üçüncü kişi vekilinin icra dosyasına vekâletname sunduğu tarih öğrenme tarihi sayılabilir.
Ayrıca kimin istihkak iddiasında bulunabileceği de sınırlıdır: iddia, tüzel kişilerde temsile yetkili organlarca, gerçek kişilerde ya bizzat ya da temsile yetkili kişilerce ileri sürülebilir. Haciz mahallinde bulunan bir yakının (örneğin oğlun, baba adına) yetkisiz beyanı geçerli bir istihkak iddiası sayılmaz.
Takibin Taliki (Durdurulması), Teminat ve Satış
İstihkak iddiasına itiraz edilirse icra mahkemesi, dosya üzerinde veya duruşmalı inceleme sonunda takibin devamına ya da talikine (durdurulmasına) karar verir.
- Takibin devamına ilişkin karar kesindir (İİK m.97/5); ayrıca kanun yoluna gidilemez.
- Talik (durdurma) kararı verilirse, alacaklının muhtemel zararına karşı davacıdan teminat alınır; teminatın cins ve miktarı, mevcut delillerin mahiyetine göre takdir olunur (İİK m.97/3-4).
- İstihkak davasının sırf satışı geri bırakmak amacıyla kötüye kullanıldığını kabul için ciddi sebepler varsa, icra mahkemesi talik talebini reddeder.
- Dava esnasında İİK m.106’daki (satış isteme) süreler işlemez.
- İİK m.99 hâlinde, alacaklı tarafından süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışı yapılamaz.
- Dava sonuçlanmadan mahcuz paraya çevrilmişse, icra hâkimi bedelin yargılama sonuna kadar ödenmemesi ya da teminat karşılığında (veya hâlin icabına göre teminatsız) alacaklıya verilmesi hususunda ayrıca karar verir.
Tazminat: %20 ve %15 — ve Matrahı
İstihkak davası bir risk davasıdır. Kaybeden taraf, karşı tarafa tazminat ödeyebilir:
- Davacı (üçüncü kişi) aleyhine %20: İstihkak davası üzerine takibin talikine karar verilmiş ve dava reddedilmişse, alacaklının alacağından bu dava dolayısıyla istifası geciken miktarın %20’sinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınmasına hükmolunur (İİK m.97/13). Takibin taliki kararı verilmemişse bu tazminata hükmedilemez. Yargıtay bu tazminatı bir gecikme tazminatı olarak nitelendirir; teminat karşılığında takibin veya satışın ertelenmesi kararı verilmiş olmasını arar ve teminat yatırılmadığı için takip fiilen durmamışsa tazminat koşullarının oluşmadığını kabul eder (Yargıtay 12. HD, 2023/3063 E., 2024/747 K., 24.01.2024).
- İtiraz eden aleyhine %15: İstihkak davası sabit olur ve istihkak iddiasına itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti tahakkuk ederse, haczolunan malın değerinin %15’inden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınmasına asıl dava ile birlikte hükmolunur (İİK m.97/15).
Matrah, uygulamada en çok hata yapılan noktadır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, %20 tazminatın matrahının belirlenmesinde takip konusu alacak miktarı ile hacizli malın değerinden hangisi az ise onun esas alınacağını istikrarlı biçimde uygulamaktadır. Mahcuz değeri takip alacağından yüksekse, tazminatın mahcuz değeri üzerinden hesaplanması bozma sebebidir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme, Harç, Usul ve Kanun Yolu
Görevli mahkeme icra (hukuk) mahkemesidir. İİK m.97/6 açıkça “icra mahkemesinde istihkak davası açmaya mecburdur” demektedir. Yetki bakımından kanunda istihkak davası için ayrı bir kesin yetki kuralı yoktur. Yargıtay, genel yetki kurallarının uygulanacağını, davanın asıl takibin yapıldığı yer mahkemesinde veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açılabileceğini, yetki itirazının ancak ilk itiraz olarak ileri sürülebileceğini ve hâkimin kendiliğinden yetkisizlik kararı veremeyeceğini kabul etmiştir (Yargıtay 8. HD, 2016/9442 E., 2018/17737 K., 22.10.2018). Aynı kararda, talimatla yapılan hacze ilişkin şikâyetlerin ise talimat icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesinde görüleceği ve bunun kesin yetki kuralı olduğu vurgulanmıştır.
Harç: İstihkak davası nispi harca tabidir. Dava değeri, hacizli malın değeri ile takip konusu asıl alacak miktarından hangisi azsa odur; dilekçede malın değeri yazılmamışsa açıklatılır, takip dosyasında da yoksa mahkemece belirlenir ve eksik harç tamamlatılmadan davaya devam edilmez (Yargıtay 12. HD, 2023/2366 E., 2024/831 K., 25.01.2024).
Yargılama usulü: İstihkak davasına umumi hükümler dairesinde ve basit yargılama usulüne göre bakılır (İİK m.97/11). İcra mahkemesi incelemesini duruşmalı yapar ve hâkim tarafların gösterecekleri bütün delilleri serbestçe takdir eder. İstihkak davaları süratle ve diğer davalardan önce görülür.
Şikâyet ile dava ayrımı: Haczin İİK m.96-97’ye göre mi yoksa İİK m.99’a göre mi yapıldığına ilişkin uyuşmazlık, icra müdürlüğü işlemine karşı şikâyet yoluyla icra mahkemesine taşınır. Ancak icra mahkemesi bu dar yetkili incelemede, istihkak iddiasını esastan çözecek biçimde muvazaa, organik bağ veya mal kaçırma iddialarını tartışamaz; bunlar ancak istihkak davasında veya tasarrufun iptali davasında incelenir. Buna karşılık, dar yetkili icra mahkemesinin ispat külfetine ilişkin kararı, genel hükümlere göre yargılama yapılan istihkak davasında yeniden tartışılabilir ve ispat külfetinin yer değiştirmesine karar verilebilir.
Kanun yolu: İcra mahkemesi kararına karşı, ait olduğu alacak, hak veya malın değeri kanundaki parasal sınırı geçiyorsa tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna; bölge adliye mahkemesinin parasal sınırı geçen nihai kararlarına karşı da iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir (İİK m.363, İİK m.364). Sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve 7571 sayılı Kanunla (RG 25.12.2025) davanın açıldığı tarihteki miktar esas alınır (İİK ek m.1). Güncel kararlarda temyiz incelemesini Yargıtay 12. Hukuk Dairesi yapmaktadır; 2018–2021 tarihli bazı kararlar 8. Hukuk Dairesine aittir. Davanın reddi hâlinde istinaf veya temyiz yoluna başvuran istihkak davacısı, icra dairesinden mühlet isteyebilir (İİK m.97/14).
İflasta İstihkak
Borçlu iflas etmişse tek tek haczedilen mallar yerine borçlunun bütün malvarlığı iflas masasına (alacaklılar için oluşturulan mal topluluğuna) girer. Masada kendi malının bulunduğunu düşünen kişi, iflasın ilanından itibaren bir ay içinde istihkak iddiasını kaydettirmelidir (İİK m.219). İflas idaresi bu süre bittikten sonra iddiaları inceler (İİK m.230) ve eşyanın verilip verilmeyeceğine karar verir:
“Üçüncü şahıslar tarafından istihkak iddiasında bulunulan eşyanın kendilerine verilip verilmiyeceğini iflas idaresi kararlaştırır. İflas idaresi; istihkak iddiasını reddederse, üçüncü şahsa icra mahkemesinde istihkak davası açması için yedi günlük bir mühlet tayin ve tebliğ eder. Bu mühleti geçiren üçüncü şahıs, masaya karşı istihkak iddiasından vazgeçmiş sayılır. İstihkak davasına, genel hükümler dairesinde ve basit yargılama usulüne göre bakılır. İcra mahkemesi, icabında istihkak davacısından masanın muhtemel zararına karşı teminat istiyebilir.”
Haciz Anında Yapılması Gerekenler
İstihkak davaları çoğu zaman mahkeme salonunda değil, haciz mahallinde kazanılır veya kaybedilir. Yukarıdaki adımlara ek olarak tutanağa şunlar geçirilmelidir:
- Haciz mahallinin size ait olduğunu gösteren belgeleri (kira sözleşmesi, vergi levhası, ticaret sicil kaydı, elektrik, su ve doğalgaz abonelikleri) tutanağa işletin.
- Haciz mahallinde borçluya ait evrak bulunmadığının tutanağa yazılmasını isteyin; bulunmuşsa hangi tarihli olduğunun kaydedilmesini talep edin.
- Mahcuzların seri veya şasi numaralarının tutanağa yazılmasını sağlayın; ileride faturanızla eşleştirmenin tek yolu budur.
- Borçlunun mahalde faaliyet göstermediğini ve ödeme emrinin bu adreste tebliğ edilmediğini tutanağa geçirtin.
Yargıtay Kararları
İstihkak davasının tanımı, yasal karineler ve ispat kuralları
“Borçlu elinde haczedilen bir malda, üçüncü kişi tarafından kendi lehine veya borçlu tarafından üçüncü kişi lehine hak iddia edilmesi üzerine, mahcuz malı hacizden kurtarmak amacıyla üçüncü kişinin alacaklıya karşı açtığı dava "istihkak davası" (2004 sayılı Kanun md. 96, 97/6); elinde haczedilen bir malda hak iddia eden üçüncü kişiye karşı alacaklının, haczin kalkmasını önlemek için açtığı dava ise" istihkak iddiasının reddi davası" (2004 sayılı Kanun md. 99) olarak tanımlanmaktadır (Baki Kuru, İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, Ankara, 2013, s.543; Timuçin Muşul, İcra ve İflas Hukukunda İstihkak Davaları, Ankara, 2015, s.3). … Alacaklı, istihkak iddiasında bulunan üçüncü kişi ile borçlu arasındaki ilişkilere yabancıdır, alacaklı dış görünüşüne bakarak borçluya kredi açmıştır (borç vermiştir). Bu nedenle, istihkak davasında alacaklı ispat bakımından korunmazsa, alacaklının borçlu ile üçüncü kişi arasındaki hileli anlaşmaları ispat etmesi çok güç olur ve üçüncü kişinin haklı menfaatlerini korumak için kabul edilmiş olan istihkak davası, kötüniyetli borçlular tarafından alacaklılardan mal kaçırmak için bir araç olarak kullanılır … Bu maddenin ilk iki cümlesindeki alacaklı yararına öngörülen bu yasal karinenin aksini ispat külfeti üçüncü kişiye aittir. Bu maddeye dayanarak dava açan üçüncü kişi üzerine düşen ispat yükünü yerine getirirken, malı hangi hukuki sebebe dayanarak kazandığını, eğer satın alma nedenine dayanmışsa, satın aldığı tarihte malı satın alabilecek ekonomik güce sahip olduğunu, malın ne sebeple borçlu elinde bulunduğunu ispat etmek zorundadır. … Davalı alacaklı yararına mülkiyet karinesinden söz edebilmek için haciz uygulanan adresin borçlu ile ilişkisinin kesin bir biçimde saptanması gerekmektedir. … Taşınır mal, yalnız üçüncü kişi elinde haczedilmişse, kural olarak dava açma ve dolayısıyla ispat yükü 2004 sayılı Kanun'un 99 uncu maddesi uyarınca alacaklıya düşer. … Mal borçlunun elinde ya da borçlu ile üçüncü kişinin müştereken elinde bulunduğu hâldeyken haczedilmişse, 2004 sayılı Kanun'un 99 uncu maddesi değil, 96 ve 97 nci maddeleri uygulanır. Hemen belirtmek gerekir ki, istihkak davası 99 uncu madde hükmüne dayalı olarak üçüncü kişi tarafından açılırsa ispat külfeti yer değiştirmez.”
Organik bağ, ispat külfetinin yer değiştirmemesi ve karinenin alacaklı lehine işlemesi
“… istihkak davalarında mülkiyet karinesi ve ispat yükü sadece tarafların dosyada davalı veya davacı olup olmamasına göre değil, haczin yapıldığı yerin takip dosyasındaki adreslerle bağlantısı, haciz sırasında haciz mahallinde bulunan kişiler ve adresin borçluyla irtibatını kuracak bir takım bilgi ve belgelere rastlanması, takibin tarafı ve 3. kişinin ticaret sicilde ve vergi dairesinde kayıtlı adresleri ile ortaklık yapıları (hisse devirleri-tarihleri) gibi bir çok veri birlikte değerlendirilerek ortaya konulmaktadır. Bu sebeple dar yetkili icra mahkemesince verilen ispat külfetine ilişkin kararın, genel hükümlere göre yargılama yapılan istihkak davasında tartışılarak ispat külfetinin yer değiştirmesine karar verilmesi mümkündür. … O halde, İİK'nın 97/a maddesinde öngörülen mülkiyet karinesi borçlu dolayısıyla alacaklı yararınadır. Davanın İİK m. 99 gereğince alacaklı tarafından açılması ispat yükünün yer değiştirmesine neden olmaz. Bu yasal karinenin aksinin davalı 3. kişi tarafından inandırıcı ve güçlü delillerle ispat edilmesi gerekir.”
Yedi günlük süre hak düşürücüdür; re’sen gözetilir; istihkak iddiası yetkili kişice ileri sürülmelidir
“İstihkak iddiası, tüzel kişilerde tüzel kişiyi temsile yetkili organlarca, gerçek kişilerde ise ya kendisi tarafından ya da bu kişiyi temsile yetkili kişilerce ileri sürülebilir. Tüzel kişiyi veya gerçek kişiyi temsil yetkisi olmayan kişinin yaptığı iddia, geçerli bir istihkak iddiası sayılmaz. … İİK'nın 96/3. maddesi uyarınca, malın haczini öğrenen borçlu veya üçüncü şahsın öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunması gerekir, aksi halde aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder. Yedi günlük süre hak düşürücü mahiyette olup, yargılamanın her aşamasında re'sen gözetilmesi gerekir.”
Tazminatın matrahı: takip alacağı ile mahcuz değerinden hangisi az ise o esas alınır
“İİK.nun 97/13. maddesinde istihkak davası üzerine takibin talikine karar verilip de neticede dava reddolunursa alacaklının alacağından bu dava dolayısıyla istifası geciken miktarın % 20'den aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınmasına hükmolunacağı karara bağlanmıştır. Somut olayda da takibin durdurulmasına karar verildiğine göre İİK'nun 97/13. maddesi gereğince bu dava nedeniyle davacı 3.kişinin tutumu sonucu alacağın tahsili geciktiğinden alacaklı yararına % 20 tazminata hükmedilmesi gerekir. Tazminatın matrahının tayininde ise takip konusu alacak miktarı ile hacizli mal değerinden hangisi az ise o miktarın esas alınması gerekir.”
Haczin m.96-97’ye mi m.99’a mı göre yapıldığı şikâyeti: icra mahkemesinin dar yetkisi
“… icra mahkemesine getirilen bu tür şikayetlerde icra mahkemesince istihkak iddiasını çözümler şekilde muvazaa iddiası, organik bağ yahut borçlunun alacaklıdan mal kaçırmaya yönelik taşınmaz devri yaptığı iddiaları incelenerek sonuca gidilemeyeceği, bu iddiaların, ancak istihkak davası ya da tasarrufun iptali davasında tartışılacak iddialar olduğu, haciz sırasında borçluların mahalde bulunmadıkları, borçluların haciz mahallinde faaliyet gösterdiklerine dair emarenin bulunmadığını, haciz adresinin borçluların adresi olmadığı, davacı şirketin faaliyet gösterdiği adres olduğu, ödeme emrinin borçlulara haciz adresinde tebliğ edilmediği, haciz mahallinde borçlulara ait evrak bulunmadığı, menkullerin borçlularla irtibatını sağlayacak bir delil bulunmadığı … gerekçeleri ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. … Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup alacaklının temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”
Sıkça Sorulan Sorular
İşyerime veya evime gelen icra memuru, başkasının borcu için benim eşyalarımı haczetti. Ne yapmalıyım?
Haciz anında, tutanağa geçirtmek suretiyle istihkak iddiasında bulunun. İddiayı bizzat siz (tüzel kişide temsile yetkili organ) ileri sürmelisiniz; yetkisiz bir yakının beyanı geçerli sayılmaz. Yedieminliği kabul edin — bu, malın kaldırılıp götürülmesini önler. Kira sözleşmesi, vergi levhası ve mahcuzların seri numaraları tutanağa işlensin. Sonrasında icra mahkemesinin takibin devamı veya taliki kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açın.
Evimde haczedilen televizyon kızıma ait. İstihkak davası mı açmalıyım?
Çoğu zaman gerek yoktur. Borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımındaki ev eşyası, para ve kıymetli şeyler dışında, haczedilemez (İİK m.82/1-3). Böyle bir eşya haczedilmişse işlemi öğrenmeden itibaren kural olarak yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edilmelidir (İİK m.16). İstihkak, haczedilebilen bir malın başkasına ait olduğu durumlar içindir.
Haczedilen malın faturası bende; bu tek başına yeterli mi?
Çoğu zaman yeterli değildir. Karine alacaklı lehineyse, karinenin aksini “inandırıcı ve her türlü şüpheden uzak” delillerle çürütmeniz gerekir. Uygulamada aranan şudur: faturanın usulüne uygun tutulmuş, açılış ve kapanış tasdikleri yapılmış ticari defterlere işlenmiş olması; faturadaki seri numaralarının haciz tutanağındaki mahcuzlarla örtüşmesi; malı satın aldığınız tarihte buna ekonomik gücünüzün bulunması; ve malın ne sebeple orada bulunduğunun açıklanması.
İstihkak davası açmak haczedilen malın satışını durdurur mu?
Kendiliğinden durdurmaz. Mal borçlu elinde haczedilmişse, satışın durması için icra mahkemesinden takibin taliki kararı alınması gerekir; bu kararla birlikte sizden teminat istenir (İİK m.97/3). Buna karşılık mal yalnız sizin (üçüncü kişinin) elinizde haczedilmişse (İİK m.99), alacaklı tarafından süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar satış zaten yapılamaz.
İstihkak davasını kaybedersem tazminat öder miyim?
Yalnızca takibin taliki (durdurulması) kararı alınmış ve takip bu nedenle fiilen durmuşsa. Bu hâlde dava reddedilirse, alacaklının alacağından bu dava nedeniyle istifası geciken miktarın %20’sinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmolunur (İİK m.97/13). Tazminatın matrahı, takip konusu alacak miktarı ile hacizli malın değerinden hangisi az ise odur. Tersine, davanız kabul edilir ve itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti tespit edilirse, haczolunan malın değerinin %15’inden aşağı olmamak üzere onlar aleyhine tazminata hükmedilir (İİK m.97/15).
Yedi günlük süreyi kaçırdım; ne olur?
Sonuç ağırdır: İİK m.96/3 uyarınca, haczi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsanız aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkınızı kaybedersiniz. Bu süre hak düşürücüdür ve mahkemece yargılamanın her aşamasında re’sen gözetilir. Öğrenme tarihi geniş yorumlanır: vekilinizin icra dosyasına vekâletname sunduğu tarih dahi öğrenme sayılabilmektedir. Bu nedenle hacizden haberdar olur olmaz harekete geçilmelidir.
İcra ve iflas uyuşmazlıklarına ilişkin çalışma alanımız için İcra ve İflas Hukuku sayfamıza; borçlunun alacaklıdan mal kaçırmasına karşı açılan dava için Tasarrufun İptali, borcun bulunmadığının tespiti için Menfi Tespit ve İstirdat yazılarımıza bakabilirsiniz.
İlgili Makaleler
- Tasarrufun İptali Davası (İİK m.277-284)
- Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Borçlu Olmadığının Tespiti ve Ödenen Paranın Geri Alınması
- İhtiyati Haciz
- İcra Hukukunda Yedieminlik: Haczedilen Malın Muhafazası, Sorumluluk ve 88/A Tasfiyesi (İİK m.88, TCK m.289)
- Tera, Pusula ve Tasfiye Edilen Fonlarda Zarar Gören Yatırımcılar İçin Hukuki Yol: YTM, Kayıt Kabul, Tam Yargı
- Yediemin Bulunmadığında Fiili Haciz: Lisanslı Depo Yoksa ya da Malı Kabul Etmiyorsa Muhafaza (İİK m.88)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli icra Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
İcra ve İflas Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Tehir-i İcra (İcranın Geri Bırakılması) Nasıl Alınır? Adım Adım Süreç, Teminat ve Süreler
- Yurt Dışındaki Kişiye Tebligat: Konsolosluk, İlanen Tebligat ve Habersiz Kesinleşen Karar ve Takipler
- Yargıtay HGK: Kabul Edilen Menfi Tespitte Vekâlet Ücreti Kesinleşmeden İcraya Konulamaz, Şikâyet Süresiz
- Yargıtay HGK: Tapu İptali ve Tescil, Olmazsa Tazminat Davasında Tazminat Kesinleşmeden İcraya Konulabilir
Anahtar kavramlar: istihkak davası · istihkak iddiası · istihkak davası nasıl açılır · haczedilen mal benim · başkasının borcu için haciz · İİK 96 · İİK 97 · İİK 97/a · İİK 99 · İİK 228 iflasta istihkak · İİK 82 haczedilemeyen ev eşyası · finansal kiralama 6361 m.28 · mülkiyet karinesi · ispat yükü · istihkak iddiasının reddi davası · organik bağ
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “İcra Takibinde İstihkak Davası (İİK m.96-99): Mülkiyet Karinesi, İspat Yükü, Yedi Günlük Süre, Tazminat, İflas”, ÇAPAR Hukuk, 2026-07-17, https://capar.av.tr/makale/icra-takibinde-istihkak-davasi

























