Son gözden geçirme:
Trafik Sigortasında Rücu: Sigortacının Sigortalıya ve Sürücüye Başvurusu, Münhasır İlliyet ve Zamanaşımı
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Trafik sigortacısı, sözleşmeden doğan ve tazminatı kaldıran ya da azaltan hâlleri zarar görene karşı ileri süremez; tazminatı öder, ardından tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir (KTK m.95). Rücu hâlleri Genel Şartlar’ın B.4 maddesinde sayılır ve poliçe tarihinde yürürlükte olan metin esas alınır; alkollü veya ehliyetsiz sürücü ile ruhsatsız yolcu taşıma bu hâller arasındadır. Alkolde Yargıtay, kazanın başka bir etken olmadan salt alkolün etkisiyle meydana geldiğinin sigortacı tarafından ispatını arar; ehliyetsizlikte ise incelenen kararlarda bu münhasırlık aranmamış, rücu edilebilecek tutar sürücünün kusur oranı ve zarar görenin gerçek zararıyla sınırlı tutulmuştur. Poliçenin tarafı olmayan sürücüye yönelme sigorta sözleşmesine dayanmaz; bu talepte halefiyet (TTK m.1472) gündeme gelir ve Yargıtay sürücünün sorumluluğunu haksız fiile dayandırmıştır. Rücu hakkı, sigortacının yükümlülüğünü tam olarak yerine getirdiği ve rücu edilecek kişiyi öğrendiği günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (KTK m.109/4).
Trafik sigortasında (ZMSS) rücu: KTK m.95 uyarınca zarar görene ödeme yapan sigortacının sigorta ettirene başvurusu, kapsam dışı hâller (KTK m.92), Genel Şartlar B.4 rücu sebepleri ve poliçe tarihinde yürürlükteki metnin önemi, alkol ve ruhsatsız yolcu taşımada münhasır illiyet ve ispat yükü, ehliyetsizlik, kusur oranı ve gerçek zarar, sürücüye rücu ve halefiyet (TTK m.1472), görevli mahkeme ve iki yıllık rücu zamanaşımı (KTK m.109); Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 4. Hukuk Dairesi ve kapatılan 17. Hukuk Dairesi kararlarıyla.
Trafik sigortasında (Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası — ZMSS) sigortacının rücu hakkı rehberi: KTK m.95 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan def’ilerin zarar görene karşı ileri sürülememesi ve ödemede bulunan sigortacının sigorta ettirene başvurusu, kapsam dışı hâller (KTK m.92), Genel Şartlar B.4’teki rücu sebepleri (alkol, ehliyetsizlik, ruhsatsız yolcu taşıma, olay yerini terk) ve poliçe tarihindeki metnin önemi, münhasır (salt) illiyet ve ispat yükü, kusur oranında rücu ve gerçek zarar, sürücüye rücu ve halefiyet (TTK m.1472), görevli mahkeme, iki yıllık rücu zamanaşımı (KTK m.109) ile doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 4. Hukuk Dairesi ve kapatılan 17. Hukuk Dairesi kararları.
Trafik Sigortasında Rücu Nedir?
Motorlu araç işletenleri, araçlarının işletilmesinden doğan hukuki sorumluluklarının karşılanması için zorunlu mali sorumluluk sigortası (uygulamadaki adıyla trafik sigortası) yaptırmak zorundadır (KTK m.91/1). Bu sigortanın amacı, kazada zarar gören üçüncü kişinin tazminatını güvence altına almaktır.
“İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.”
Bu güvencenin iki yüzü vardır. Sigorta sözleşmesinden veya ona ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminatı kaldıran ya da azaltan hâller — örneğin sürücünün alkollü veya ehliyetsiz olması — zarar görene karşı ileri sürülemez; sigortacı tazminatı öder. Ödemede bulunan sigortacı ise sözleşmeye ve ilgili kanun hükümlerine göre tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir (KTK m.95). Trafik sigortasında rücu, sigortacının bu iç ilişkideki başvuru hakkıdır.
“Sigorta sözleşmesinden veya sigorta sözleşmesine ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünün kaldırılması veya miktarının azaltılması sonucunu doğuran haller zarar görene karşı ileri sürülemez. Ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da KTK m.95 hükmünü bu şekilde okumakta; sigortacının tazminatı kaldıran veya azaltan hâlleri zarar görene karşı ileri süremeyeceğini, ancak ödemeden sonra sözleşme ve kanun hükümlerine göre sigorta ettirene rücu edebileceğini belirtmektedir (Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.). Rücu hakkı bu nedenle ödemeye bağlıdır: Sigortacı önce zarar görene ödeme yapar, sonra sigortalısına başvurur. Zarar gören bakımından sonuç değişmez; rücu sebebinin ekonomik yükü iç ilişkide sigorta ettirene yöneltilir.
Kapsam Dışı Hâller (KTK m.92) ile Rücu Hâllerinin Farkı
Rücu ile karıştırılmaması gereken kurum, teminat dışı hâllerdir. KTK m.92 hükmünde sayılan talepler zorunlu mali sorumluluk sigortasının kapsamı dışındadır; bu talepler trafik sigortası teminatıyla karşılanmaz. KTK m.95 ise kapsam içindeki bir zararda sözleşmeden veya ona ilişkin kanun hükümlerinden doğan def’ileri düzenler.
“Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadırlar. a) İşletenin; bu Kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepler, … e) Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar, f) Manevi tazminata ilişkin talepler. g) Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri, h) İlgililerin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat talepleri, …”
Bu nedenle bir uyuşmazlıkta ilk soru, talebin teminat kapsamında olup olmadığıdır. Talep kapsam içindeyse sigortacı, zarar görene karşı Genel Şartlar’daki rücu hâllerine dayanamaz; bu hâller ancak ödemeden sonra sigorta ettirene karşı ileri sürülecek rücu talebinde önem kazanır.
Rücu Sebepleri: Genel Şartlar B.4 ve Poliçe Tarihi
KTK m.95/2 rücunun ölçüsünü “sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine” bağlar. Hukuk Genel Kurulu’na göre sigortacının sigortalısına rücu edebileceği hâller, poliçenin düzenlendiği ve davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın B.4 maddesinde sıralanmıştır (Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.). Genel Şartlar Resmî Gazete’de yayımlanan ve zaman içinde yenilenen bir düzenleme olduğundan bu yazıda kanun kutusu olarak verilmemiş; rücu hâlleri yalnız Yargıtay kararlarında aktarıldığı biçimiyle anlatılmıştır.
Önemli uyarı: Uygulanacak metin, poliçe tarihinde yürürlükte olan Genel Şartlar’dır. Yargıtay’ın onadığı bir kararda ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, 2006 tarihli poliçeye 01.06.2015’te yürürlüğe giren Genel Şartlar’ın uygulanamayacağını ve poliçe tarihi itibarıyla uygulanması gereken 2003 tarihli metinde alkol raporu eksikliğinin rücu sebebi olarak sayılmadığını kabul etmiştir; bu karara karşı yalnız davalı sigortalı, görev ve vekâlet ücreti yönünden temyiz yoluna başvurmuştur (Yargıtay 4. HD, 2022/5871 E., 2024/10214 K.). Bent harfleri de metinden metne değişir: Alkol hâli eski bir kararda B.4.d olarak anılırken (Yargıtay HGK, 2013/626 E., 2014/146 K.), 2024 tarihli bir kararda ehliyetsizlik B.4/b, alkol B.4/c bendinde yer almaktadır (Yargıtay 4. HD, 2021/26622 E., 2024/2700 K.); Hukuk Genel Kurulu’nun 2021 tarihli kararında ise ehliyetsizlik B.4-c bendine dayanmaktadır (Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.). Ruhsatsız yolcu taşıma da kaza tarihindeki metinde B.4.e, sigortacının dayandığı metinde B.4.ç olarak geçmektedir (Yargıtay 4. HD, 2024/10751 E., 2025/17101 K.). Bu nedenle her dosyada poliçe tarihindeki metnin kendisi incelenmelidir.
Alkollü sürücü
Sürücünün alkollü olması Genel Şartlar’daki rücu hâllerindendir; ancak Yargıtay bu hâlde kazanın salt alkolün etkisiyle meydana geldiğinin sigortacı tarafından ispatını arar (Yargıtay HGK, 2013/626 E., 2014/146 K.). Ayrıntı aşağıda incelenmiştir.
Ehliyetsiz sürücü
Aracın gereken sürücü belgesine sahip olmayan kişi tarafından kullanılması da rücu hâlidir. Yargıtay’ın 2024’te onadığı bir ilk derece kararında B.4/b bendi; aracın gereken ehliyetnameye sahip olmayan veya geçerliliğini yitirmiş sürücü sertifikasına sahip ya da ehliyetine geçici veya sürekli el konulmuş kimseler tarafından sevk edilmesini kapsayacak biçimde aktarılmıştır (Yargıtay 4. HD, 2022/4679 E., 2024/7627 K.).
Ruhsatsız yolcu taşıma ve istiap haddi
Tazminatı gerektiren olayın, yolcu taşımaya ruhsatlı olmayan araçta yolcu taşınması veya istiap haddinden fazla yolcu ya da yük taşınması yüzünden meydana gelmesi de Genel Şartlar’da rücu sebebi olarak düzenlenmiştir. 4. Hukuk Dairesi bu hâlde de kazanın münhasıran ruhsatsız yolcu taşınmasının etkisiyle meydana gelmesini aramaktadır (Yargıtay 4. HD, 2024/10751 E., 2025/17101 K.).
Olay yerini terk ve belge düzenleme yükümlülüğü
01.06.2015’te yürürlüğe giren Genel Şartlar’ın B.4 maddesinin (f) bendi, bedeni zarara yol açan kazalarda tedavi veya can güvenliği gibi zorunlu hâller dışında olay yerinin terk edilmesini ya da kaza tutanağı, alkol raporu gibi belgelerin düzenlenmesi yükümlülüğüne aykırı davranılmasını rücu sebebi olarak saymıştır; Yargıtay’ın onadığı kararda derece mahkemeleri bu bendin 2006 tarihli poliçeye uygulanamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 4. HD, 2022/5871 E., 2024/10214 K.). Kapatılan 17. Hukuk Dairesi ise 2009 tarihli bir kazaya ilişkin kararında, olaydan sonra kolluğa ifade vererek kusurun tamamının kendisinde olduğunu bildiren sigortalı yönünden “Salt olay yerinde bulunmamak sigortacının kendi sigortalısına rücu hakkını vermez.” demiştir (Yargıtay 17. HD, 2016/5264 E., 2019/1876 K.).
Münhasır (Salt) İlliyet ve İspat Yükü
Rücu davalarında belirleyici sorulardan biri, rücu sebebi ile kaza arasındaki illiyettir. Alkol hâlinde Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sigortacının ödediği tazminatı sigortalısına rücu edebilmesi için kazanın başka bir etken olmadan salt alkolün etkisiyle meydana gelmesi gerektiğini kabul etmiştir. Kurulun benimsediği Özel Daire bozma kararında bunun ispat yükünün sigorta şirketine ait olduğu ve alkol oranının doğrudan doğruya sonuca etkili olmadığı belirtilmiş; kazaya başka bir aracın çarpmasının etken olup olmadığının belirlenmesi için nöroloji uzmanı ve trafik uzmanını içeren bilirkişi heyetinden rapor alınması istenmiştir (Yargıtay HGK, 2013/626 E., 2014/146 K.).
Münhasırlık şartı alkolle sınırlı değildir. Ruhsatsız yolcu taşımaya dayanan bir rücu takibinde Adli Tıp Kurumu raporu, sigortalı sürücünün asli, karşı araç sürücüsünün tali, yolcunun da kendi yaralanmasında alt düzeyde tali kusurlu olduğunu belirlemişti; 4. Hukuk Dairesi kazanın münhasıran ruhsatsız yolcu taşınmasından kaynaklanmadığını kabul ederek, sigortalının borçlu olmadığının tespiti istemini reddeden kararı bozmuştur (Yargıtay 4. HD, 2024/10751 E., 2025/17101 K.). Uygulamada sigortacı, kazanın oluşunda karşı aracın kusuru veya başka bir aracın çarpması gibi etkenlerin bulunmadığını teknik bilirkişi raporlarıyla ortaya koymak durumundadır.
Ehliyetsizlikte illiyet
Ehliyetsizlik hâlinde, bu yazıda incelenen kararlarda münhasırlık aranmamıştır. Hukuk Genel Kurulu’na gelen dosyada direnme kararı, Yargıtay’ın alkollü sürüşte illiyet bağı aradığını hatırlatarak sertifikası bulunan sürücünün belge almamasının kusur sayılamayacağını savunmuş; Kurul bu gerekçeyi benimsemeyerek sürücü belgesiz araç kullanımında sigortacının rücu hakkı bulunduğuna karar vermiştir (Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.). Sigortalı araç malikinin mirasçıları ehliyetsizlik ile kaza arasında nedensellik bağı bulunmadığını savunmuş olmasına karşın, rücu için sürücünün ehliyetnamesiz olmasının gerektiğini ve bu durumda kusur oranında rücu istenebileceğini belirterek tam kusurlu sürücü yönünden rücuyu kabul eden ilk derece kararı da onanmıştır (Yargıtay 4. HD, 2022/4679 E., 2024/7627 K.). Ehliyetsizlikte de rücu edilebilecek tutar sürücünün kusur oranıyla sınırlıdır.
Rücu Edilebilecek Tutar: Kusur Oranı ve Gerçek Zarar
KTK m.95/2 sigortacıya, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda başvurma hakkı verir. 4. Hukuk Dairesi bu ölçüyü, sigortacının rücu edebileceği tutarın sigortalı araç sürücüsünün kusur oranına ve zarar görenlerin gerçek zararına göre belirleneceği şeklinde uygulamaktadır. Alkollü ve aynı zamanda ehliyetsiz sürücünün karıştığı bir kazada bölge adliye mahkemesi, kazanın sırf alkolün etkisiyle meydana gelip gelmediğinin tespit edilemediği gerekçesiyle ret kararına yönelik istinaf başvurusunu esastan reddetmişti; Daire, sürücünün alkollü ve ehliyetsiz olduğunun sabit olduğunu belirterek rücunun kapsamının belirlenmesi gerektiğine hükmetmiş ve kararı bozmuştur (Yargıtay 4. HD, 2021/26622 E., 2024/2700 K.).
Bu ölçü, sigortacının zarar görene fiilen ödediği tutarın rücu alacağının kendiliğinden ölçüsü olmadığı anlamına gelir. Kapatılan 17. Hukuk Dairesi de tedavi giderlerinin rücuunda gerçek zarar miktarının uzman doktor bilirkişiden alınacak raporla hesaplanmasını istemiş; alacak miktarının tespiti yargılamayı gerektirdiğinden likit sayılamayacağını belirterek davalı aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilmesini hatalı bulmuştur. Aynı kararda, sürücü belgesinin hiç bulunmaması veya yeterli olmaması hâlinde sürücünün kusuru oranında tazminata hükmedilmesi gerektiği de vurgulanmıştır (Yargıtay 17. HD, 2016/5264 E., 2019/1876 K.).
Sürücüye Rücu ve Halefiyet (TTK m.1472)
KTK m.95/2 rücu hakkını sigorta ettirene karşı tanır. Araç poliçenin tarafı olmayan bir kişi tarafından kullanılmışsa, sigortacının bu sürücüye yönelmesi sigorta sözleşmesine değil başka bir hukuki zemine dayanır. Türk Ticaret Kanunu, tazminatı ödeyen sigortacının ödediği bedel kadar sigortalının sorumlulara karşı haklarına halef olacağını düzenler (TTK m.1472/1).
“(1) Sigortacı, sigorta tazminatını ödediğinde, hukuken sigortalının yerine geçer. Sigortalının, gerçekleşen zarardan dolayı sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel kadar, sigortacıya intikal eder. Sorumlulara karşı bir dava veya takip başlatılmışsa, sigortacı, mahkemenin veya diğer tarafın onayı gerekmeksizin, halefiyet kuralı uyarınca, sigortalısına yaptığı ödemeyi ispat ederek, dava veya takibi kaldığı yerden devam ettirebilir.”
4. Hukuk Dairesi, ölümlü kazada ödenen destekten yoksun kalma tazminatı için sigortacının hem sigortalı araç malikine hem de sürücü olduğu ileri sürülen kişiye karşı “sigortalısının halefi olarak” başlattığı takibe ilişkin menfi tespit davasında; sürücünün sigortacının sigortalısı olmadığını, aralarında sigorta sözleşmesi bulunmadığını ve sürücünün sorumluluğunun haksız fiile dayandığını belirtmiştir. Daire’ye göre bu ilişki ticari nitelikte olmadığından, ticari davalardaki zorunlu arabuluculuk dava şartı (TTK m.5/A) bu davada uygulanamaz (Yargıtay 4. HD, 2025/10883 E., 2025/15619 K.).
Aynı dosyada ilk derece mahkemesi, KTK m.95/2 hükmünün sigortacıya yalnız sigorta sözleşmesinin tarafına başvurma imkânı verdiği görüşündeydi; Daire ise bozma kararını arabuluculuk noktasıyla sınırlı tutmuş ve diğer temyiz itirazlarını incelememiştir (Yargıtay 4. HD, 2025/10883 E., 2025/15619 K.). Bu nedenle sürücüye yöneltilen talebin esası, somut olayın özelliklerine ve sürücünün kusuruna göre ayrıca değerlendirilmelidir. Ölümlü kazalarda destekten yoksun kalma tazminatının hesabı için ölümlü trafik kazasında tazminat yazımıza bakılabilir.
Görevli Mahkeme ve Dava Şartları
Sigortacının sigortalıya karşı açtığı rücu davasında görevli mahkeme, sigortalının tüketici sayılıp sayılmamasına göre değişebilir. 4. Hukuk Dairesi, davalı sigortalının 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca tüketici sayıldığı ve sigorta sözleşmesinin tüketici işlemi niteliğinde olduğu bir rücu davasına tüketici mahkemesi sıfatıyla bakılmasını isabetli bulmuş; bu Kanunun görev ve yetki hükümlerinin diğer kanunlarda hüküm bulunsa dahi uygulanacağını vurgulamıştır. Görev değerlendirmesinde davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan düzenleme esas alınmıştır (Yargıtay 4. HD, 2022/5871 E., 2024/10214 K.).
Sigortalının tüketici sıfatı yoksa görevli mahkeme genel hükümlere göre belirlenir; bu yazıda aktarılan Hukuk Genel Kurulu kararlarına konu rücu davaları asliye ticaret mahkemelerinde görülmüştür (Yargıtay HGK, 2013/626 E., 2014/146 K.; Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.). Poliçenin tarafı olmayan sürücüye yöneltilen talepte ise Yargıtay ilişkiyi haksız fiile dayalı ve ticari nitelikte olmayan bir ilişki olarak nitelendirmiştir (Yargıtay 4. HD, 2025/10883 E., 2025/15619 K.). Dava açılmadan önce, uyuşmazlığın niteliğine göre arabuluculuk dava şartının bulunup bulunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Rücu Davasında Zamanaşımı (KTK m.109)
Karayolları Trafik Kanunu, motorlu araç kazalarından doğan maddi tazminat talepleri için öngördüğü genel zamanaşımı kuralının yanında rücu için ayrı bir kural koyar: Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar (KTK m.109/4).
“Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. … Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.”
Sigorta sözleşmesinden doğan istemler için Türk Ticaret Kanunu, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayan iki yıllık genel bir süre öngörmekle birlikte diğer kanunlardaki hükümleri saklı tutar (TTK m.1420).
“(1) Sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yıl ve 1482 nci madde hükmü saklı kalmak üzere, sigorta tazminatına ve sigorta bedeline ilişkin istemler her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. (2) Diğer kanunlardaki hükümler saklıdır.”
Trafik sigortacısının, sürücünün alkollü olması nedeniyle sigortalısına rücuuna ilişkin bir davada bölge adliye mahkemesi, rücu davalarında zamanaşımının ödeme ile başlayacağını, ödemeden itibaren iki yıl geçtikten sonra açılan davada süresinde ileri sürülen zamanaşımı def’inin KTK m.109/4 uyarınca kabulü gerektiğini belirterek istinaf başvurusunu reddetmiştir. Sigortacı, ölümlü kaza nedeniyle uzamış ceza zamanaşımının uygulanması gerektiğini ileri sürerek kararı temyiz etmiş; 4. Hukuk Dairesi zamanaşımı değerlendirmesini uygun bularak kararı onamıştır (Yargıtay 4. HD, 2022/12393 E., 2025/8608 K.). Sigortacı açısından pratik sonuç, rücu talebinin zarar görene yapılan ödemeden itibaren gecikmeksizin takip edilmesidir; sigortalı açısından ise ödeme tarihi, zamanaşımı savunmasının hareket noktasıdır ve def’inin süresinde ileri sürülmesi gerekir.
Yargıtay Kararları
Bu yazıda aktarılan Hukuk Genel Kurulu kararlarında bozma kararını veren Özel Daire ile 2019 tarihli Daire kararı Yargıtay 17. Hukuk Dairesi; 2024–2025 tarihli Daire kararları ise 4. Hukuk Dairesi kararlarıdır. Güncel karar metinlerinde 17. Hukuk Dairesi “Yargıtay (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesi” olarak anılmaktadır (Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.). Bir rücu dosyasında 2020 tarihli bozma kararını (Kapatılan) 17. Hukuk Dairesi vermiş, bozmadan sonra kurulan hükmü 2025’te 4. Hukuk Dairesi incelemiştir (Yargıtay 4. HD, 2024/10751 E., 2025/17101 K.). Bu nedenle eski 17. Hukuk Dairesi içtihadı ile güncel 4. Hukuk Dairesi kararları birlikte okunmalıdır; iş bölümüne ilişkin ayrıntı bu yazının konusu dışındadır.
Alkolde rücu için kazanın salt alkolün etkisiyle meydana gelmesi gerekir; ispat yükü sigortacıdadır
“Taraflar arasındaki ZMSS genel şartları B.4.d maddesi ve İMSS genel şartlarının 4.c maddesi gereğince sigorta şirketinin kendi sigortalısından kazaya karışan diğer araç için ödediği tazminatı talep edebilmesi için sigortalı veya sürücüsünün salt alkolün etkisi ile kazaya neden olması gerekir. Böyle bir durumun varlığını ispat yükü sigorta şirketine düşmektedir. Bu nedenle sürücünün aldığı alkolün oranı da doğrudan doğruya sonuca etkili değildir. … davacı sigorta şirketinin sigortalısına ödediği tazminatı rücu edebilmesi için kazanın başka bir etken olmadan salt alkolün etkisi ile meydana gelmiş olması gerektiği”
Sertifikası olup sürücü belgesi almamış kişi belgesiz sayılır; sigortacının rücu hakkı vardır
“poliçenin düzenlendiği ve davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası (Trafik Sigortası) Genel Şartları’nın “Zarar görenlerin haklarının saklı tutulması ve sigortacının işletene rücu” başlıklı B.4. maddesinde sigortacının sigortalısına rücu edebileceği durumlar sıralanmış olup … Bu durumda sürücü, sertifika sahibi olup ehliyet alma hakkına haiz olsa dahi ehliyetini almadığı süre içinde araç kullanması durumunda sürücü belgesiz araç kullanan kişi konumunda olup bu sırada oluşan kazadan dolayı sigorta şirketinin üçüncü kişilere ödenen zarar miktarı bakımından sigortalısına rücu hakkı bulunmaktadır.”
Rücu tutarı, sürücünün kusur oranına ve zarar görenin gerçek zararına göre belirlenir
“Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları'nın B.4/b ve c maddeleri uyarınca, sürücünün geçerli ve yeterli sürücü belgesi olmaması halinde ve aracın alkollü içki almış kişilerce kullanılması halinde meydana gelen kaza sonucunda üçüncü kişiye ödenen tazminat, sigortalıdan rücuen talep edilebilir. Sigorta şirketinin rücu edebileceği tazminat tutarı, sigortalı araç sürücüsünün kusur oranına ve zarar görenlerin gerçek zararına göre belirlenir. Somut olayda 22.04.2008 tarihinde davacıya sigortalı araç sürücüsünün alkollü ve ehliyetsiz olduğu sabittir. Bu durumda mahkemece rücunun kapsamının belirlenerek davalıdan tazminine karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru görülmemiş”
Tüketici sayılan sigortalıya karşı rücu davasına tüketici mahkemesi bakar
“davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun'un 3/l inci maddesi uyarınca davalının tüketici sayıldığı, taraflar arasındaki sözleşmenin tüketici işlemi niteliğinde bulunduğu, aynı Kanun'un 73/1 inci maddesi gereğince tüketici işleminden kaynaklı davalara Tüketici Mahkemelerince bakılacağı, Kanun'un 83/2 nci maddesinde de diğer kanunlarda hüküm olması halinde dahi 6502 sayılı Kanunun görev ve yetkiye ilişkin hükümlerinin uygulanacağının düzenlendiği”
Rücu zamanaşımı ödemeyle başlar ve iki yıldır (KTK m.109/4)
“rücu davalarında zamanaşımı ödeme ile başlayacağından … davacı ... şirketinin, kazada cismani zarar gören dava dışı 3. kişiye ödemeyi 06.05.2013 tarihinde yaptığı, rücuen tazminata ilişkin iş bu davayı ise 29.02.2016 tarihinde açtığının anlaşıldığı, davalı tarafça süresinde zamanaşımı def'inde bulunulduğu, KTK'nın 109/4 maddesi göz önüne alındığında 2 yıllık zamanaşımı süresi dolduğundan davalının zamanaşımı definin kabulünün gerektiği … zamanaşımı konusunda yapılan değerlendirmenin uygun olmasına göre karar usul ve kanuna uygun olup”
Sıkça Sorulan Sorular
Trafik sigortası şirketi ödediği tazminatı sigortalıdan ne zaman geri isteyebilir?
Sigortacı, sözleşmeden doğan ve tazminatı kaldıran veya azaltan hâlleri zarar görene karşı ileri süremez ve tazminatı öder; ödemeden sonra ise tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir (KTK m.95). Rücu hâlleri Genel Şartlar’ın B.4 maddesinde sayılır (Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.); Yargıtay’ın onadığı bir kararda derece mahkemeleri, poliçe tarihinde yürürlükte olan Genel Şartlar metnini esas almıştır (Yargıtay 4. HD, 2022/5871 E., 2024/10214 K.). Alkollü veya ehliyetsiz sürücü ile ruhsatsız yolcu taşıma bu hâller arasındadır.
Sürücü alkollüyse sigorta şirketi her durumda rücu edebilir mi?
Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre rücu için kazanın başka bir etken olmadan salt (münhasıran) alkolün etkisiyle meydana gelmiş olması gerekir; bunun ispat yükü sigortacıdadır ve alkol oranı tek başına sonucu belirlemez. Bu tespit için nöroloji uzmanı ve trafik uzmanını içeren bilirkişi heyetinden rapor alınması istenmiştir (Yargıtay HGK, 2013/626 E., 2014/146 K.).
Ehliyetsiz sürücü nedeniyle rücuda kazanın ehliyetsizlikten kaynaklandığı ayrıca ispatlanmalı mıdır?
Bu yazıda incelenen kararlarda Yargıtay, alkol hâlinden farklı olarak ehliyetsizlikte münhasırlık aramamıştır. Hukuk Genel Kurulu, sertifikası olup sürücü belgesi almamış kişinin kullandığı araçla oluşan kazada sigortacının rücu hakkını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2017/1713 E., 2021/1042 K.). Ancak rücu edilebilecek tutar, sürücünün kusur oranı ve zarar görenin gerçek zararıyla sınırlıdır (Yargıtay 4. HD, 2021/26622 E., 2024/2700 K.).
Olay yerini terk etmek tek başına rücu sebebi midir?
Kapatılan 17. Hukuk Dairesi, olaydan sonra kolluğa ifade vererek kusurunu kabul eden sigortalı yönünden salt olay yerinde bulunmamanın sigortacıya rücu hakkı vermeyeceğine karar vermiştir (Yargıtay 17. HD, 2016/5264 E., 2019/1876 K.). 01.06.2015’te yürürlüğe giren Genel Şartlar ise zorunlu hâller dışında olay yerinin terk edilmesini ve kaza tutanağı, alkol raporu gibi belgelerin düzenlenmesi yükümlülüğüne aykırılığı ayrı bir rücu sebebi olarak saymıştır; Yargıtay’ın onadığı bir kararda derece mahkemeleri, bu hükmün 2006 tarihli poliçeye uygulanamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay 4. HD, 2022/5871 E., 2024/10214 K.).
Rücu davası hangi mahkemede açılır?
Sigortalı 6502 sayılı Kanun kapsamında tüketici sayılıyorsa Yargıtay, sigortacının rücu davasına tüketici mahkemesi sıfatıyla bakılmasını isabetli bulmuştur (Yargıtay 4. HD, 2022/5871 E., 2024/10214 K.). Sigortalının tüketici sıfatı yoksa görev genel hükümlere göre belirlenir. Poliçenin tarafı olmayan sürücüye yöneltilen talepte ise Yargıtay sürücünün sorumluluğunu haksız fiile dayandırmış ve ilişkiyi ticari nitelikte saymamıştır (Yargıtay 4. HD, 2025/10883 E., 2025/15619 K.).
Rücu davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?
KTK m.109/4 hükmüne göre motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar. Yargıtay’ın onadığı bir kararda, sigortacının sigortalısına rücu davasında sürenin zarar görene yapılan ödemeyle başladığı kabul edilmiş; uzamış ceza zamanaşımının uygulanması talebi sonuca etki etmemiştir (Yargıtay 4. HD, 2022/12393 E., 2025/8608 K.).
Trafik sigortasından doğan rücu, menfi tespit ve tazminat uyuşmazlıkları büromuzun Sigorta Hukuku ve Trafik Kazası Tazminat Hukuku çalışma alanları kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- Maddi Hasarlı Trafik Kazasında Haklar
- Ölümlü Trafik Kazasında Tazminat: Destekten Yoksun Kalma ve Hesap Esasları
- Trafik Kazasında Araç Değer Kaybı Tazminatı Nasıl Alınır?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli sigorta Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Sigorta Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Sigortada Beyan Yükümlülüğünün İhlali: Sigortacı Tazminatı Reddedebilir mi? (TTK m.1435–1440)
- Kasko Sigortası Uyuşmazlıkları: Teminat Dışı Hâller, Alkol, Pert, Değer Kaybı, Rücu, Zamanaşımı, Tahkim
- İşyeri Yangını ve Sigortacının Sorumluluğu
- Güvence Hesabına Başvuru: Sigortasız, Kaçan ya da Çalıntı Aracın Verdiği Bedensel Zarar (5684 s.K. m.14)
Anahtar kavramlar: trafik sigortasında rücu · ZMSS rücu davası · zorunlu mali sorumluluk sigortası rücu · sigortacının sigortalıya rücuu · sürücüye rücu · rücuen tazminat davası · alkollü sürücü rücu · salt alkol · münhasır illiyet · ispat yükü · ehliyetsiz sürücü rücu · sürücü sertifikası · ruhsatsız yolcu taşıma · olay yerini terk · Genel Şartlar B.4 · kusur oranında rücu
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Trafik Sigortasında Rücu: Sigortacının Sigortalıya ve Sürücüye Başvurusu, Münhasır İlliyet ve Zamanaşımı”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-08, https://capar.av.tr/makale/trafik-sigortasinda-rucu

























