İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 11 dk okuma

Son gözden geçirme:

Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi: Tapu İptali ve Tescil Davası, Fesih, Zamanaşımı ve Harici Satış

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi noterde düzenleme şeklinde yapılmadıkça geçersizdir (TBK m.237/2). Geçerli bir vaat varsa ve satıcı tapuda devirden kaçınıyorsa alıcı, TMK m.716 uyarınca tapu iptali ve tescil davası açar; bedelin ödenmiş ya da ödenmeyen kısmın depo edilmiş olması gerekir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre tapulu taşınmazın devrini içeren satış vaadi tek taraflı feshedilemez. Dava on yıllık zamanaşımına tabidir; taşınmaz alıcıya teslim edilmişse zamanaşımı savunması dürüstlük kuralına aykırı sayılır. Noterde yapılmayan harici satışta tescil kural olarak istenemez; ödenen bedel denkleştirici adalet ilkesine göre güncellenerek geri alınır.

Kısaca

Noterde yapılan satış vaadine dayanarak tapu iptali ve tescil istemenin şartları, tek taraflı feshin geçersizliği, on yıllık zamanaşımı ve harici satışta bedelin denkleştirici adalete göre iadesi, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla.

Noterde yapılan taşınmaz satış vaadi sözleşmesine dayanarak tapu iptali ve tescil istemenin şartları, sözleşmenin feshi, zamanaşımı ve resmî şekle uyulmadan yapılan harici satışta ödenen bedelin iadesi.

Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi Nedir?

Taşınmaz satış vaadi, bir taşınmazın ileride belirli şartlarla belirli bir kişiye satılmasını borç altına alan ön sözleşmedir. Vaat eden taşınmazı satmayı, vaat alan da satın almayı üstlenir. Sözleşmenin kurulmasıyla mülkiyet el değiştirmez; mülkiyetin geçmesi için ya tarafların tapuda rızasıyla devir yapması ya da mahkemenin tescil kararı gerekir.

Bu nedenle satış vaadinden doğan hak kişisel bir haktır ve kural olarak yalnız sözleşmenin tarafına ve haleflerine karşı ileri sürülür. Uygulamada sözleşme çoğunlukla taşınmazın henüz devredilemediği durumlarda kullanılır: kat irtifakı kurulmamış inşaatlar, tapu kaydında düzeltme gereken paylar ya da taksitli satışlar gibi. Noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesi tapu siciline şerh verilebilir.

Geçerlilik Şartları ve Tescil İçin Aranan Koşullar

Satış vaadi sözleşmesinin geçerliliği resmî şekle bağlıdır. Taşınmaz satışı vaadi resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz; taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan bütün sözleşmeler için aynı kural TMK m.706’da da yer alır. Hukuk Genel Kurulu, satış vaadi sözleşmelerinin noterlerce düzenleme şeklinde yapılması gerektiğini, şekle uyulmamasının geçersizlik sonucunu doğurduğunu ve bu eksikliğin hâkim tarafından kendiliğinden gözetileceğini belirtmektedir.

Geçerli bir satış vaadine dayanarak tescil kararı alınabilmesi için Hukuk Genel Kurulu kararlarında şu koşullar aranır:

  • Resmî şekilde düzenlenmiş geçerli sözleşme: noterde düzenleme şeklinde yapılmış satış vaadi.
  • Bedelin ödenmesi: sözleşmedeki bedel ödenmiş olmalı; ödenmeyen kısım varsa TBK m.97 uyarınca depo ettirilir.
  • İfa olanağı: taşınmazın devredilebilir olması gerekir. Elbirliği mülkiyetinde ortaklık çözülmeden, tapuda temliki engelleyen bir kayıt varken ya da taşınmazın mülkiyeti başka bir davada tartışılırken ifa olanağından söz edilmez.
  • Satıcının devirden kaçınması: satıcının tapuya gitmemesi ya da satış sözleşmesini yapmaya yanaşmaması, alıcının dava yoluyla tescil istemesine engel değildir.

Paylı mülkiyette her paydaş kendi payı üzerinde tasarruf edebildiğinden diğer paydaşların onayı olmadan payı için satış vaadi sözleşmesi yapabilir. Hukuk Genel Kurulu, payları üzerinde ayrı tasarruf yetkisi bulunan paydaşlar arasında zorunlu dava arkadaşlığı olmadığını da kabul etmiştir.

Fesih, Zamanaşımı ve Usul

Fesih. Satış vaadi tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Hukuk Genel Kurulu’na göre taraflar fesihte anlaşmamışsa fesih ancak mahkeme kararıyla gerçekleşir; satıcının ihtarname göndererek sözleşmeyi tek başına feshettiğini bildirmesi alıcının tescil hakkını ortadan kaldırmaz.

Zamanaşımı. Satış vaadinden doğan davalar için özel bir süre yoktur; genel on yıllık zamanaşımı uygulanır ve süre sözleşmenin ifa olanağının doğmasıyla başlar. Taşınmaz sözleşmeyle ya da fiilen alıcıya teslim edilmişse, on yıl geçtikten sonra ileri sürülen zamanaşımı savunması TMK m.2’deki dürüst davranma kuralıyla bağdaşmadığı için dinlenmez. Zamanaşımı hâkimce kendiliğinden gözetilmez; davalının savunma olarak ileri sürmesi gerekir.

Zamanaşımı savunmasının zamanı. Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/488 K. sayılı kararı, 1086 sayılı HUMK döneminde açılmış bir davada, süresinde cevap verip zamanaşımı savunmasında bulunmayan davalının bu savunmayı sonradan ıslahla ileri sürebileceğini kabul etmiştir. Cevap dilekçesi hiç verilmemişse ıslah edilecek bir usul işlemi olmadığı da aynı kararda aktarılan Özel Daire görüşünde belirtilmiştir.

Dava türü ve harç. Tescil istemi çoğu zaman “tescil, olmazsa bedel ya da tazminat” şeklinde terditli açılır. Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/496 K. sayılı kararında davacının, taşınmazların keşifle belirlenen değeri üzerinden eksik harcı tamamladığı ve ilk istek reddedilince terditli istemin incelendiği görülmektedir.

Harici Satış: Resmî Şekle Aykırı Sözleşmenin Sonuçları

Tapulu bir taşınmazın tapu müdürlüğünde ya da noterde resmî şekilde yapılmadan, adi yazıyla veya sözlü olarak satılmasına uygulamada “harici satış” denir. Bu sözleşme geçersizdir ve kural olarak buna dayanarak tescil istenemez. Sonuçlar iki başlıkta toplanır:

  • Bedelin iadesi: taraflar verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri ister. Hukuk Genel Kurulu, iadede paranın değer kaybının denkleştirici adalet ilkesiyle giderilmesini, yani bedelin enflasyon, tüketici fiyatları, altın ve döviz kurları ile maaş artışlarının ortalamasına göre güncellenmesini arar.
  • İstisnai tescil: 30.09.1988 tarihli ve 1987/2 E., 1988/2 K. sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı, Kat Mülkiyeti Kanunu’na tabi bir yapıdan bağımsız bölüm satışında alıcının bütün borçlarını ödediği, satıcının bölümü teslim ettiği ve alıcının malik gibi kullandığı hâllerde hâkimin TMK m.2’yi gözeterek tescil davasını kabul edebileceğini öngörür.

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine göre yapılan bir binadan yükleniciye kalacak bölümün alınması ise ayrı bir kuruma tabidir. Bu durumda alıcı, yüklenicinin arsa sahibine karşı kişisel hakkını yazılı temlikle devralmış sayılır ve TBK m.183 vd. uygulanır; tescil için resmî şekil değil yazılı temlik sözleşmesi yeterlidir.

Yargı Kararlarında Satış Vaadi ve Harici Satış

Hukuk Genel Kurulu, satış vaadine dayanan hakkın niteliğini şöyle açıklamaktadır:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2023/1073 E., 2025/85 K., 26.02.2025 (Kurulun gerekçesi; satış vaadinden doğan hakkın niteliği)

“Bu nedenle taşınmaz satış vaadi sözleşmelerinden doğan hak, ayni değil kişisel bir haktır. Bunun sonucu olarak da satış vaadi sözleşmesinin tarafları, bu sözleşmeden doğan haklarını yalnız birbirlerine veya haleflerine karşı ileri sürebilirler.”

Aynı kararda bedel şartı ve tek taraflı feshin sonucu da açıkça yer alır. Satıcılar alıcıya ihtarname göndererek sözleşmeyi feshettiklerini bildirmiş, bölge adliye mahkemesi bu feshi haklı bularak tescil istemini reddetmişti. Kurul, direnme kararını bozmuştur:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Taşınmaz mal satış vaadi sözleşmesine dayanan tescil isteminin hüküm altına alınabilmesi için sözleşmede kararlaştırılan bedel ödenmiş olmalıdır. Ancak, bedelden ödenmeyen bir kısım var ise bu bedel 6098 sayılı Kanun'un 97. maddesi uyarınca depo ettirilmelidir.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“taşınmaz satış vaadi sözleşmesinin tapulu taşınmazın veya tapulu taşınmaz payının devrini içermesi nedeniyle tek taraflı irade beyanıyla feshedilemeyeceği; taraf iradelerinin fesih konusunda uyuşması, uyuşmaması hâlinde ise feshin ancak mahkeme kararı ile mümkün olduğu”

Zamanaşımı konusunda Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/488 K. sayılı kararı, Özel Dairenin yerleşik görüşünü aktarmaktadır. Kurulun kendi incelemesi zamanaşımı savunmasının ıslahla ileri sürülebilip sürülemeyeceğine ilişkindir; on yıllık süre ve teslim istisnası aktarılan bozma gerekçesindedir:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (aktarılan Özel Daire bozma gerekçesi)

“Taşınmaz mal satış vaadi sözleşmesinden doğan davalar için özel bir zamanaşımı süresi öngörülmediğinden Borçlar Kanununun 125. maddesi hükmü gereğince on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır ve bu süre sözleşmenin ifa olanağının doğması ile işlemeye başlar. Ancak satışı vaat edilen taşınmaz, sözleşme ile veya fiilen satış vaadini kabul eden kişiye yani vaat alacaklısına teslim edilmiş ise on yıllık zamanaşımı süresi geçtikten sonra açılan davalarda zamanaşımı savunması Türk Medeni Kanununun 2. maddesinde yer alan “dürüst davranma kuralı” ile bağdaşmayacağından dinlenmez.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2022/710 E., 2024/488 K., 02.10.2024 (Kurulun gerekçesi; zamanaşımı savunmasının ıslahla ileri sürülmesi)

“Bu itibarla tüm bu açıklamalara göre süresinde davaya cevap vermekle birlikte zamanaşımı savunmasında bulunmayan davalının bu savunmasını ıslah suretiyle sonradan ileri sürebileceği, sonradan ıslahla ileri sürmesinde usule aykırı bir yönün bulunmadığı kabul edilmelidir.”

Harici satışta tescilin istisnai olarak kabul edilebileceği hâli, Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/107 K. sayılı kararı İçtihadı Birleştirme Kararından aktarmaktadır:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (aktarılan 30.09.1988 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı)

“Tapuda kayıtlı bir taşınmazın mülkiyetini devir borcu doğuran ve ancak yasanın öngördüğü biçim koşullarına uygun olarak yapılmadığından geçersiz bulunan sözleşmeye dayanılarak açılan bir cebri tescil davasının kural olarak kabul edilemeyeceği, bununla beraber Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmak üzere yapımına başlanılan taşınmazdan bağımsız bölüm satımına ilişkin geçerli bir sözleşme olmadan tarafların bağımsız bölüm satımında anlaşarak alıcının tüm borçlarını eda etmesi ve satıcının da bağımsız bölümü teslim ederek alıcının onu malik gibi kullanmasına rağmen satıcının tapuda mülkiyetin devrine yanaşmaması hâllerinde; olayın özelliğine göre hâkimin Türk Medeni Kanununun 2. maddesini gözeterek açılan tescil davasını kabul edebileceği”

Aynı kararda Kurul, yükleniciden bağımsız bölüm alınmasını bu istisnadan ayırmıştır. Bölge adliye mahkemesi, alıcının kalan bedeli ödemediğini ve bölümün teslim edilmediğini gerekçe göstererek İçtihadı Birleştirme Kararının şartlarının oluşmadığını kabul etmişti; Kurul bu yaklaşımı yanlış bulmuştur:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine göre yapılmakta olan bir inşaattan bağımsız bölüm satın alan üçüncü kişilerin, inşaatın tamamlanması hâlinde temliken tescil kurallarına göre taşınmazın kendi adlarına tescilini isteyebilmeleri için yazılı temlik sözleşmesinin varlığı yeterlidir. Temliken tescil ile 30.09.1988 tarihli ve 1987/2 Esas, 1988/2 Karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı kapsamında tescil birbirinden tamamen farklı müesseselerdir.”

Tescil istenemeyen harici satışta ödenen paranın nasıl iade edileceğini ise Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/496 K. sayılı kararı açıklamaktadır. Davada, taşınmaz alınması için 2001 yılında verilen para geri istenmiş; ilk derece mahkemesi paranın aynen iadesinde direnmiş, Kurul ise paranın dava tarihindeki alım gücüne ulaştırılmasını gerekli görmüştür:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Geçerli bir sebebe dayanmaksızın bir kişinin mal varlığından diğerinin mal varlığına geçen değerlerin eksiksiz iadesi denkleştirici adalet düşüncesine dayanır.”

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Denkleştirici adalet ilkesi gereğince güncelleme yapılırken, güncellemeye esas alınan somut veriler tek tek uygulanarak ödeme tarihinden ifanın imkânsız hâle geldiği tarihteki veya akdin ifa edilemeyeceğinin öğrenildiği tarihte ulaştığı alım gücü”

Kurul, somut olayda davacının tapu iptali isteminin reddedildiğini, bunun üzerine terditli tazminat istemine geçildiğini ve davacının tüm zararının giderilmesini istediğini gözeterek paranın dava tarihindeki alım gücüne göre hesaplanmasını istemiştir. Güncelleme için bilirkişi raporu alınması gerekebilir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.237 (Şekil)

Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için, sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır.

Taşınmaz satışı vaadi, geri alım ve alım sözleşmeleri, resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.706/1 (Hukukî işlem)

“Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.716/1 (Tescili isteme hakkı)

“Mülkiyetin kazanılmasına esas olacak bir hukukî sebebe dayanarak malikten mülkiyetin kendi adına tescilini istemek hususunda kişisel hakka sahip olan kimse, malikin kaçınması hâlinde hâkimden, mülkiyetin hükmen geçirilmesini isteyebilir.”

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  • Şekil: satış vaadinin noterde düzenleme şeklinde yapıldığını kontrol edin; onaylanmış adi sözleşme bu şekli karşılamaz.
  • Şerh: noterde düzenlenen satış vaadinin tapu siciline şerh verilip verilmediğini kontrol edin; şerhin taşınmazı sonradan edinenlere etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
  • Bedel ve depo: ödemeleri banka kaydıyla belgeleyin; kalan bedel varsa davada depo edilmesine hazır olun.
  • İfa engelleri: elbirliği mülkiyeti, haciz ya da devri engelleyen başka bir şerh varsa önce bu engelin kalkıp kalkmadığına bakın.
  • Fesih ihtarı: karşı tarafın tek taraflı fesih bildirimi sözleşmeyi kendiliğinden sona erdirmez; ancak ihtarnameye cevap verip vermemek ve temerrüt iddiaları ayrıca değerlendirilmelidir.
  • Zamanaşımı: on yıllık süreyi ifa olanağının doğduğu tarihten hesaplayın; taşınmaz size teslim edilmişse bu durumu tutanak, abonelik ya da tanıkla ispatlayabilecek durumda olun.
  • Harici satış: tescil şartları oluşmuyorsa terditli olarak bedelin denkleştirici adalet ilkesine göre iadesini de isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Noterde yapılan taşınmaz satış vaadi sözleşmesine rağmen satıcı tapuda devir yapmazsa ne yapılabilir?

Vaat alacaklısı, TMK m.716 uyarınca satıcıya karşı tapu iptali ve tescil davası açarak mülkiyetin hükmen geçirilmesini isteyebilir. Hukuk Genel Kurulu’na göre satıcının tapuya gitmemesi bu davaya engel değildir; ancak sözleşmedeki bedelin ödenmiş ya da ödenmeyen kısmın depo ettirilmiş olması gerekir.

Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi tek taraflı feshedilebilir mi?

Hukuk Genel Kurulu’nun 2025/85 K. sayılı kararına göre tapulu taşınmazın devrini içeren satış vaadi sözleşmesi tek taraflı irade beyanıyla feshedilemez. Taraflar fesihte anlaşmazsa fesih ancak mahkeme kararıyla gerçekleşir; usulünce fesih yoksa alıcının tescil isteme hakkı devam eder.

Satış vaadi sözleşmesine dayalı tescil davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?

Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/488 K. sayılı kararında aktarılan Özel Daire görüşüne göre özel bir süre olmadığından on yıllık zamanaşımı uygulanır ve süre sözleşmenin ifa olanağının doğmasıyla başlar. Taşınmaz alıcıya teslim edilmişse on yıl geçtikten sonra ileri sürülen zamanaşımı savunması dürüstlük kuralı gereği dinlenmez. Zamanaşımı hâkimce kendiliğinden gözetilmez, savunma olarak ileri sürülmelidir.

Noterde yapılmayan (harici) taşınmaz satışında ödenen bedel nasıl geri alınır?

Resmî şekle uyulmayan sözleşme geçersizdir ve taraflar verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri isteyebilir. Hukuk Genel Kurulu’nun 2024/496 K. sayılı kararına göre ödenen para, denkleştirici adalet ilkesi gereğince enflasyon, döviz, altın ve ücret artışlarının ortalamasıyla güncellenerek iade edilir.

Harici satışla alınan dairenin tapusu hiçbir zaman alıcıya geçirilemez mi?

Kural olarak geçirilemez. 30.09.1988 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı, Kat Mülkiyeti Kanunu’na tabi yapıdan bağımsız bölüm satışında alıcı bütün borçlarını ödemiş, satıcı bölümü teslim etmiş ve alıcı malik gibi kullanıyorsa hâkimin TMK m.2’yi gözeterek tescil davasını kabul edebileceğini öngörür. Yükleniciden yazılı temlikle alınan bölümde ise alacağın temliki kuralları uygulanır.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: satış vaadi sözleşmesi · gayrimenkul satış vaadi tapu iptali tescil · satış vaadi zamanaşımı · satış vaadi fesih · harici satış bedel iadesi · denkleştirici adalet · TMK 716 · TBK 237 · 1988/2 İçtihadı Birleştirme Kararı · temliken tescil

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Taşınmaz Satış Vaadi Sözleşmesi: Tapu İptali ve Tescil Davası, Fesih, Zamanaşımı ve Harici Satış”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/tasinmaz-satis-vaadi-sozlesmesi-tescil-davasi-ve-harici-satis

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›