İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 11 dk okuma

Son gözden geçirme:

Tapu İptali ve Tescil: Ehliyetsizlik, Hile, Vekâletin Kötüye Kullanılması, Yolsuz Tescil (Yargıtay 1. HD)

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Tapu iptali ve tescil davası, tapu kütüğündeki geçerli bir hukuki sebebe dayanmayan (yolsuz) kaydın iptali ile taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescilini amaçlayan, ayni hakka dayalı bir davadır (TMK m.1025). Uygulamada en sık dayanılan sebepler ehliyetsizlik, hile ve irade fesadı, vekâlet görevinin kötüye kullanılması, sahtecilik ve muris muvazaasıdır; Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararlarına göre ehliyetsizlik iddiası önce ve Adli Tıp Kurumu raporuyla incelenir. Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak hak kazanan üçüncü kişi korunur; yolsuzluğu bilen veya bilmesi gereken kişi bu korumadan yararlanamaz, sahte vekâletnameyle taşınmazı ilk edinen kişi de iyiniyet savunmasında bulunamaz (TMK m.1023, m.1024). Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir ve dava, kesin yetki kuralı gereği taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır (HMK m.2, m.12). Mülkiyet hakkına dayanan dava kural olarak zamanaşımına ve hak düşürücü süreye tabi değildir; yalnız hileye dayanılan hâllerde öğrenmeden itibaren bir yıllık süre gündeme gelebilir.

Kısaca

Tapu iptali ve tescil davası, tapu kütüğündeki yolsuz kaydın iptali ile taşınmazın gerçek hak sahibi adına tescilini sağlayan ayni hakka dayalı bir davadır. Bu yazı; ehliyetsizlik, hile, vekâlet görevinin kötüye kullanılması ve sahtecilik/yolsuz tescil sebeplerini, TMK m.705, 706, 1023, 1024 ve 1025 ışığında; görevli-yetkili mahkeme, süre, husumet ve ispat esaslarını Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararlarıyla derinlemesine açıklar.

Tapu iptali ve tescil davası nedir; ehliyetsizlik (TMK m.15), hile ve irade fesadı, vekâlet görevinin kötüye kullanılması, sahtecilik ve yolsuz tescil sebepleri; taşınmaz mülkiyetinin tescille kazanılması ve resmî şekil (TMK m.705, m.706), yolsuz tescil ve iyiniyetli üçüncü kişinin korunması (TMK m.1023, m.1024, m.1025), kimlerin dava açabileceği ve husumet, görevli ve yetkili mahkeme, süre ve zamanaşımı, ispat ölçütleri ve Yargıtay 1. Hukuk Dairesi kararları.

Tapu İptali ve Tescil Davası Nedir?

Tapu iptali ve tescil davası, bir taşınmazın tapu kütüğündeki mevcut kaydın hukuka aykırı, gerçek hak durumuna uygun düşmeyen (yolsuz) olduğu iddiasıyla, bu kaydın iptali ile taşınmazın gerçek hak sahibi adına yeniden tescilini sağlamayı amaçlayan bir ayni hakka dayalı eda davasıdır. Dava, mülkiyet hakkının tapu siciline duyulan güven (tapu sicilinin aleniyeti ve illiliği) ile korunması esasına dayanır.

Türk hukukunda taşınmaz mülkiyeti kural olarak tapu kütüğüne tescil ile kazanılır. Tescilin geçerli bir hukukî sebebe dayanması zorunludur; sebep geçersiz ya da hiç yoksa tescil yolsuz tescil hâline gelir. İşte tapu iptali ve tescil davası, tescilin dayandığı hukukî sebebin (satış, bağış, vekâletle temlik vb.) geçersizliğini ileri sürerek kaydın düzeltilmesini sağlar. Uygulamada en sık görülen sebepler; ehliyetsizlik, hile ve irade fesadı, vekâlet görevinin kötüye kullanılması, sahtecilik ve muris muvazaasıdır.

Hukuki Dayanak: Tescil, Resmî Şekil ve Yolsuz Tescil

Davanın kanunî dayanağını, taşınmaz mülkiyetinin kazanılmasını ve devrini düzenleyen 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümleri ile tapu sicilinin düzeltilmesine ilişkin hükümler oluşturur.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.705

“Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, tescille olur. Miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal, kamulaştırma hâlleri ile kanunda öngörülen diğer hâllerde, mülkiyet tescilden önce kazanılır. Ancak, bu hâllerde malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdır.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.706

“Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmelerin geçerli olması, resmî şekilde düzenlenmiş bulunmalarına bağlıdır. Ölüme bağlı tasarruflar ve mal rejimi sözleşmeleri, kendilerine özgü şekillere tâbidir.”

Taşınmaz satışının geçerliliği de resmî şekil şartına bağlıdır; bu husus 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.237/1’de teyit edilmiştir: “Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için, sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır.” Tescilin dayandığı işlem geçersiz olduğunda ortaya çıkan yolsuz tescil ve bunun sonuçları TMK m.1023, m.1024 ve m.1025’te düzenlenmiştir.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.1023 (Tapu siciline güven)

“Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.1024 (İyiniyetli olmayan üçüncü kişi)

“Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz. Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Böyle bir tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kimse, tescilin yolsuz olduğunu iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı doğrudan doğruya ileri sürebilir.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.1025 (Tapu sicilinin düzeltilmesi)

“Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş veya bir tescil yolsuz olarak terkin olunmuş ya da değiştirilmiş ise, bu yüzden aynî hakkı zedelenen kimse tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir. İyiniyetli üçüncü kişilerin bu tescile dayanarak kazandıkları aynî haklar ve her türlü tazminat istemi saklıdır.”

Bu hükümlerin bileşkesi şudur: Geçerli hukukî sebebe dayanmayan tescil yolsuzdur; yolsuz tescile dayanarak iyiniyetle hak kazanan üçüncü kişi korunur (TMK m.1023). Ancak yolsuzluğu bilen veya bilmesi gereken kişi bu korumadan yararlanamaz (TMK m.1024). Gerçek hak sahibi, kaydın düzeltilmesini yani tapu iptali ve tescili dava edebilir (TMK m.1025).

Dava Sebepleri ve Unsurları

Ehliyetsizlik (TMK m.15)

Devir işlemi sırasında malikin fiil ehliyetinden yoksun olması (ayırt etme gücünün bulunmaması) hâlinde, ehliyetsiz kişinin fiilleri hukukî sonuç doğurmaz. Ehliyetsizlik iddiası ileri sürüldüğünde mahkeme öncelikle bu iddiayı incelemeli; temlik (devir) tarihi itibarıyla kişinin hukukî ehliyeti Adli Tıp Kurumu raporu ile saptanmalıdır. Ehliyetsizlik saptanırsa işlem baştan geçersiz olur ve tapu iptali gerekir.

Hile ve İrade Fesadı

Malikin, karşı tarafın veya üçüncü kişinin hilesiyle (aldatmasıyla) yanıltılarak devre yönlendirilmesi hâlinde irade sakatlığı söz konusudur. Ehliyetsizlik iddiasıyla birlikte ileri sürüldüğünde, ehliyet sorunu çözüldükten sonra hile iddiası ayrıca ve detaylı biçimde araştırılır.

Vekâlet Görevinin Kötüye Kullanılması

Vekilin, vekâletnamedeki yetkiyi müvekkilin yararına değil, onun zararına ve kendisinin veya üçüncü kişilerin çıkarına kullanarak taşınmazı temlik etmesidir. Bu durumda müvekkil, taşınmazı vekilden edinen üçüncü kişiye karşı tapu iptali ve tescil isteyebilir. Belirleyici ölçüt, üçüncü kişinin (alıcının) iyiniyetli olup olmadığı; yani vekilin görevini kötüye kullandığını bilip bilmediği veya kendisinden beklenen özeni göstermesine rağmen bilebilecek durumda olup olmadığıdır.

Sahtecilik ve Yolsuz Tescil

Sahte vekâletname, sahte kimlik veya sahte resmî belge kullanılarak yapılan devir, sicilin illetini (hukukî sebebini) sakatlar ve tescili yolsuz kılar. Sahte belgeyle taşınmazı ilk edinen kişi (ilk el) iyiniyet savunmasında bulunamaz. Buna karşılık, sonraki el konumundaki gerçekten iyiniyetli üçüncü kişi TMK m.1023 korumasından yararlanabilir; bu dengenin her somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Kimler Açabilir? Husumet (Davalı)

Davayı, tescilin yolsuzluğu nedeniyle aynî hakkı zedelenen gerçek hak sahibi (malik, mirasçı veya lehine tescili gereken kişi) açar. Mirasçılar bakımından, muris muvazaası ve el atmanın önlenmesi gibi istisnalar dışında; ehliyetsizlik, yolsuz tescil, vekâlet görevinin kötüye kullanılması, hata, hile ve gabin gibi sebeplere dayalı davalarda terekeyi ilgilendiren istemler kural olarak tüm mirasçıların birlikte hareketini (ya da terekeye iade biçiminde açılıp diğer mirasçıların muvafakatini) gerektirir. Dava, kural olarak tapudaki kayıt malikine (son malike) karşı açılır; zincirleme devir hâllerinde ara maliklere de husumet yöneltilebilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tapu iptali ve tescil davalarında görevli mahkeme, aksine özel bir düzenleme bulunmadıkça Asliye Hukuk Mahkemesidir (6100 sayılı HMK m.2). Taşınmazın aynına ilişkin bu davalarda yetki kesindir: dava, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır (HMK m.12). Birden çok taşınmaz farklı yargı çevrelerinde ise bunlardan birinin bulunduğu yerde dava açılabilir.

Süre ve Zamanaşımı

Mülkiyet hakkına dayanan tapu iptali ve tescil davası aynî bir talep olduğundan, kural olarak zamanaşımına ve hak düşürücü süreye tabi değildir. Yargıtay, sahte işlemlerin yapıldıkları anda yok hükmünde olduklarından hiçbir zamanaşımı ve hak düşürücü süreye tabi olmadığını (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2014/15930 E., 2016/3654 K., 28.03.2016), vekâlet görevinin kötüye kullanılması hukuki sebebine dayanılarak açılan tapu iptali ve tescil davalarının da hiçbir süreye bağlı olmadığını (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2023/493 E., 2025/356 K., 28.05.2025) kabul etmektedir. Buna karşılık, salt irade fesadına (hile) dayanılan hâllerde TBK’nın irade sakatlığına ilişkin süreleri (öğrenmeden itibaren bir yıl) gündeme gelebileceğinden, dava sebebinin doğru kurgulanması önem taşır.

İspat

İspat yükü ve araçları dava sebebine göre değişir. Ehliyetsizlikte, temlik tarihindeki hukukî durum doktor raporları, hasta gözlem kâğıtları ve nihayet Adli Tıp Kurumu raporu ile saptanır. Hile her türlü delille ispatlanabilir. Vekâletin kötüye kullanılmasında, alıcının kötüniyeti (veya özen gösterse bilebilecek konumda olması) somut olgularla — rayiç bedelin çok altında satış, taşınmazın görülmeden alınması, tarafların yakınlığı gibi — ortaya konur. Yolsuz tescilde ise TMK m.3 uyarınca iyiniyet asıldır; aksini, yani üçüncü kişinin kötüniyetini iddia eden taraf ispatla yükümlüdür.

Yargıtay Kararları

Vekâlet Görevinin Kötüye Kullanılmasında Alıcının İyiniyeti

Yargıtay Kararı (Dairenin 2024/4500 K. sayılı bozma gerekçesi)

“…davalı …’in, vekilin vekalet görevini kötüye kullandığını bilmediği veya kendisinden beklenen özeni göstermesine rağmen bilmesine olanak olmadığının söylenemeyeceği, hâl böyle olunca, davacının tapu iptali ve tescil talebinin kabulüne karar verilmesi gerekirken hatalı değerlendirme ile yazılı şekilde karar verilmiş olmasının doğru olmadığı…”

Ehliyetsizlik İddiası Önce ve Adli Tıp Kurumu Raporuyla İncelenir

Yargıtay Kararı

“…temlik tarihi itibari ile mirasbırakanın hukuki ehliyetini haiz olup olmadığının Adli Tıp Kurumu raporu ile saptanması ile sonucuna göre hile iddiası yönünden detaylı araştırma yapılarak bir karar verilmesi gerekirken, eksik soruşturma ile yetinilerek yazılı şekilde hüküm kurulması doğru değildir.”

Tescilin İlliliği: Geçerli Hukukî Sebep Yoksa Tescil Yolsuzdur

Yargıtay Kararı

“…ayni haklar tapu siciline tescil ile doğar ve tescilin hukuki netice doğurabilmesi için de geçerli bir hukuki sebebinin bulunması zorunludur. Bu hususun tapunun illilik prensibinden kaynaklandığı açıktır. Oysa, oluşan sicilin hukuken geçerli bir sebebi bulunmadığı takdirde, tescilin yolsuz tescil niteliğini taşıyacağı ve sicilin iptali gerekeceğinde kuşku yoktur.”

Sahte Vekâletnamede İlk El Korunmaz; İyiniyetli Sonraki Malik Korunur

Aşağıdaki kararda Yargıtay, sahte vekâletnameyle taşınmazı edinen ilk elin iyiniyet savunmasının dinlenemeyeceğini; buna karşılık kötüniyeti kanıtlanamayan, gerçekten iyiniyetli sonraki malikin TMK m.1023 korumasından yararlanacağını vurgulamıştır.

Yargıtay Kararı

“…ilk el konumundaki davalı …’ın taşınmazı edinimi yolsuz tescil niteliğinde olup sicilin illetini teşkil eden işlemlerin sahte olması nedeniyle iyiniyet savunmasının dinlenmeyeceği, son malik olduklarından kendilerine husumet yöneltilen diğer davalılar … gerek ikinci el olan mirasbırakanları …, gerekse kendilerinin iyiniyetli olduklarını ileri sürmüşler…”

Vekâletin Kötüye Kullanılmasıyla Yapılan Tescil Baştan Yolsuzdur; Karar Geriye Etkilidir

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“…vekil ile eşi arasında el ve iş birliği yapılarak, vekâlet görevi kötüye kullanılmak suretiyle … adına gerçekleştirilen tescil, geçerli bir hukukî sebepten yoksun olduğu için baştan itibaren yolsuzdur.” — “Karara konu tescil işleminin baştan itibaren geçersiz olduğu tespitini içerdiğinden iptal hükmü geriye etkili olarak sonuç doğurmaktadır.”

Kurul bu nedenle, tapu iptali ve tescil davasıyla birlikte istenen elatmanın önlenmesi talebinin de, dava tarihinde tapuda malik görünen ve taşınmazı fiilen elinde bulunduran davalılara karşı kabul edilmesi gerektiğini belirterek aksi yöndeki direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur. Karşı oy, geçerli bir vekâletnameyle yapılan satışın yolsuz tescil sayılamayacağı görüşündedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Tapu iptali ve tescil davası hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yetki kesin olup dava, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır (HMK m.2 ve m.12).

Tapu iptali ve tescil davası zamanaşımına tabi mi?

Mülkiyet hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davası aynî nitelikte olduğundan kural olarak zamanaşımına tabi değildir. Yargıtay, sahtecilik ve vekâletin kötüye kullanılması hâllerinde hak düşürücü süre ve zamanaşımının uygulanmayacağını kabul eder. Yalnız irade fesadına (hile) dayanılan hâllerde süre gündeme gelebilir.

Taşınmazı satın alan üçüncü kişi iyiniyetliyse ne olur?

Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023). Ancak yolsuzluğu bilen ya da bilmesi gereken kişi bu korumadan yararlanamaz (TMK m.1024). Sahte belgeyle edinen ilk el iyiniyet iddia edemez.

Vekilim taşınmazımı düşük bedelle sattı; ne yapabilirim?

Vekâlet görevinin kötüye kullanılması söz konusu olabilir. Rayiç bedelin çok altında satış, taşınmazın alıcı tarafından görülmeden alınması gibi olgular, alıcının iyiniyetli sayılamayacağına delil oluşturabilir. Bu hâlde alıcıya karşı tapu iptali ve tescil, olmazsa bedel davası açılabilir.

Ehliyetsizlik iddiası nasıl ispatlanır?

Devir tarihindeki sağlık durumu doktor raporları, hasta gözlem kâğıtları ve film grafileri getirtilerek, nihayet Adli Tıp Kurumu raporuyla saptanır. Mahkeme, ehliyet iddiasını hile gibi diğer sebeplerden önce incelemelidir.

Tapu iptali ve tescil davasını kime karşı açmalıyım?

Kural olarak tapudaki son kayıt malikine karşı açılır. Zincirleme (birbirini izleyen) devirlerde iyiniyetli olmadığı ileri sürülen ara maliklere de husumet yöneltilebilir. Mirasçılar bakımından bazı sebeplerde davanın birlikte açılması gerekebilir.

Gayrimenkul ve tapu uyuşmazlıklarına ilişkin çalışma alanımız için Gayrimenkul Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Yazıda anılan kararlar, resmî veri tabanında yayımlanmış Yargıtay kararları olup büronun taraf olduğu dosyalara ilişkin değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: tapu iptali ve tescil davası · yolsuz tescil · vekaletin kötüye kullanılması · ehliyetsizlik TMK 15 · hile irade fesadı · sahte vekaletname · iyiniyetli üçüncü kişi TMK 1023 · TMK 1024 · TMK 1025 · TMK 705 · TMK 706 · tapu illiliği · görevli yetkili mahkeme HMK 12

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Tapu İptali ve Tescil: Ehliyetsizlik, Hile, Vekâletin Kötüye Kullanılması, Yolsuz Tescil (Yargıtay 1. HD)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/tapu-iptali-ve-tescil-davasi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›