İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 11 dk okuma

Son gözden geçirme:

Önalım (Şufa) Davası: Paylı Mülkiyette Yasal Önalım, Fiili Taksim ve 7571 Sayılı Kanunla Değişen Süre-Bedel

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Yasal önalım (şufa) hakkı, paylı mülkiyetteki bir taşınmazda paydaşlardan biri payını paydaş olmayan üçüncü kişiye sattığında, diğer paydaşlara bu payı aynı şartlarla öncelikle alma yetkisi veren yenilik doğuran bir haktır (TMK m.732). Hak yalnızca alıcıya karşı dava açılarak kullanılır; bağış, trampa gibi satış niteliğinde olmayan devirlerde ve cebrî artırmayla satışlarda kullanılamaz. 7571 sayılı Kanunla değişik TMK m.733’e göre dava, satışın noter aracılığıyla bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde açılmalıdır; noter bildirimi yapılmamışsa üç aylık süre işlemeye başlamaz. Önalım bedeli 25.12.2025'ten bu yana tapudaki satış bedeli değil, hâkimin belirlediği rayiç bedeldir; davacı bu bedel ile tapu giderlerini verilen kesin süre içinde yatırmazsa adına tescile karar verilemez (TMK m.734). Anayasa Mahkemesi bu kuralı iptal etmiştir; iptal 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe gireceğinden rayiç bedel kuralı o tarihe kadar uygulanır. Taşınmaz paydaşlar arasında fiilen bölüşülmüş ve kullanım bu taksime uygun sürüyorsa dava fiili taksim nedeniyle reddedilir.

Kısaca

Yasal önalım (şufa) hakkı, paylı mülkiyette bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşlara aynı şartlarla öncelikli alım yetkisi veren yenilik doğuran bir haktır. Bu yazı; TMK m.732-735 çerçevesinde şartları, fiili taksim savunmasını, gerçek satış/muvazaa sorununu, görevli-yetkili mahkemeyi ve 24.12.2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla değişen hak düşürücü süre (iki yıldan bir yıla) ile rayiç bedel rejimini ve bu rejimi 6 Ağustos 2027'den geçerli olmak üzere iptal eden Anayasa Mahkemesi kararını, Yargıtay 7. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla açıklar.

Önalım (şufa) hakkı nedir; paylı mülkiyette yasal önalım hakkının şartları, gerçek satış ve muvazaa, fiili taksim savunması, önalım bedeli; TMK m.732, m.733, m.734 ve m.735; 24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanunla değişen hak düşürücü süre (iki yıldan bir yıla) ve rayiç bedel rejimi ile bu rejimin Anayasa Mahkemesince iptali; noter aracılığıyla bildirim, görevli ve yetkili mahkeme, dava yoluyla kullanma ve Yargıtay 7. Hukuk Dairesi ile Hukuk Genel Kurulu kararları.

Önalım (Şufa) Hakkı Nedir?

Yasal önalım (şufa) hakkı, paylı mülkiyete konu bir taşınmazda paydaşlardan birinin payını tamamen veya kısmen üçüncü bir kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlara aynı şartlarla bu payın öncelikle alıcısı olabilme yetkisini veren, yenilik doğuran bir haktır. Amacı; paydaşlar arasına istenmeyen yabancı kişilerin girmesini önlemek, taşınmazın daha küçük parçalara ayrılmasını engellemek ve payların olabildiğince mevcut paydaşlar elinde toplanmasını sağlamaktır.

Önalım hakkı paya bağlı, kişiye bağlı olmayan bir haktır; kim paydaş olursa bu hakka sahiptir. Hak, paylı mülkiyet ilişkisi kurulduğu anda doğar; ancak yalnızca paydaş olmayan üçüncü kişiye yapılan bir satışla kullanılabilir hâle gelir. Önalım hakkı, eskiden olduğu gibi tek taraflı irade bildirimiyle değil, yalnızca alıcıya karşı dava açılarak kullanılır.

Hukuki Dayanak, 7571 Sayılı Kanun ve Anayasa Mahkemesi İptali

Yasal önalım hakkı 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu’nun 732 ilâ 735. maddelerinde düzenlenmiştir. 24.12.2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun, TMK m.733 ve TMK m.734’te önemli değişiklikler yapmıştır: hak düşürücü üst süre “iki yıl”dan “bir yıl”a indirilmiş; önalım bedeli bakımından ise tapudaki satış bedeli esası yerine, hâkim tarafından belirlenecek rayiç bedel esası getirilmiştir. Aşağıdaki kutularda maddelerin yürürlükteki (değişik) metinleri yer almaktadır.

Anayasa Mahkemesi iptali: Anayasa Mahkemesi, TMK m.734/2'deki “rayiç bedeli” ibaresini Anayasa'nın 5. ve 35. maddelerine aykırı bularak oyçokluğuyla iptal etmiş; bu iptal nedeniyle uygulanamaz hâle gelen “gecikmeksizin” ve “kesin süre” ibarelerini, fıkranın kalan kısmını ve değişikliğin açılmış davalara da uygulanmasını öngören geçici m.1/2'yi de iptal etmiştir (Anayasa Mahkemesi, E.2026/23, K.2026/162, 16.07.2026). Karar 06.11.2026 tarihli ve 33422 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; iptal hükümleri yayımdan dokuz ay sonra, 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe girecek, yürürlüğü durdurma talebi ise reddedilmiştir. Bu tarihe kadar aşağıdaki m.734/2 metni ve geçici m.1/2 uygulanmaya devam eder. Hak düşürücü süreye ilişkin m.733 değişikliği kararın konusu değildir. Mahkemeye göre önalım, alıcının kabul ettiği satış koşullarının aynen üstlenilmesine dayanır; rayiç bedel kuralı tarafların kararlaştırdığı bedeli devre dışı bırakarak alıcı ile önalım hakkı sahibi arasındaki adil dengeyi bozmaktadır. Anayasa Mahkemesi daha önce, değişiklikten önceki “satış bedeli” esasını Anayasa'ya aykırı görmemişti (Anayasa Mahkemesi, E.2023/77, K.2023/190, 08.11.2023). Kararda iptal yürürlüğe girdikten sonra hangi bedelin uygulanacağına ilişkin bir hüküm yoktur; yasa koyucunun bu sürede yeni bir düzenleme yapması beklenir, yapılmazsa doğacak durum tartışmalıdır.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.732 (Önalım hakkı sahibi)

“Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilirler.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.733 (Değişik: 7571 s.K., 24.12.2025)

“(Değişik birinci fıkra) 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan satışlar ile cebrî artırmayla satışlarda önalım hakkı kullanılamaz. Önalım hakkından feragatin resmî şekilde yapılması ve tapu kütüğüne şerh verilmesi gerekir. Belirli bir satışta önalım hakkını kullanmaktan vazgeçme, yazılı şekle tâbidir ve satıştan önce veya sonra yapılabilir. Yapılan satış, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilir. Önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirildiği tarihin üzerinden üç ay ve her hâlde satışın üzerinden bir yıl geçmekle düşer.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.734 (Değişik ikinci fıkra: 7571 s.K., 24.12.2025)

“Önalım hakkı, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır. Dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir. Önalım hakkı sahibi, belirlenen rayiç bedel ile alıcıya düşen tapu giderlerini nemalandırılmak üzere hâkim tarafından belirlenen yere verilen kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, verilen kesin süre içinde yerine getirilmezse önalım hakkı sahibi adına payın tesciline karar verilemez. Yatırılan bedel, hükmün kesinleşmesi üzerine nemalarıyla birlikte ilgilisine ödenir.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı TMK m.735 (Sözleşmeden doğan önalım hakkı)

“Tapu kütüğüne şerh verilen sözleşmeden doğan önalım hakkı, şerhte belirtilen sürede ve belirtilen koşullara göre her malike karşı kullanılabilir. Kütükte koşullar belirtilmemişse taşınmazın üçüncü kişiye satışındaki koşullar esas alınır. Şerhin etkisi her durumda, şerhin verildiği tarihin üzerinden on yıl geçmekle sona erer…”

Önemli not: Aşağıda anılan Yargıtay kararlarının bir kısmı, 7571 sayılı Kanun öncesindeki rejimi (iki yıllık üst süre ve önalım bedelinin “tapudaki satış bedeli + masraf” olarak belirlenmesi) yansıtır. Bu kararların ilke değeri — önalımın niteliği, noter bildiriminin şartları, fiili taksim savunması gibi — korunmakla birlikte; süre ve bedel bakımından yürürlükteki metin (üç ay / bir yıl ve rayiç bedel) esas alınmalı, somut olayda satış tarihine göre uygulanacak rejim ayrıca değerlendirilmelidir. Rayiç bedel kuralının Anayasa Mahkemesince iptali 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe gireceğinden, bedel bakımından o tarihten sonraki durum ayrıca izlenmelidir.

Şartları ve Unsurları

Paylı Mülkiyet ve Paydaş Olmayana Pay Satışı

Önalım hakkı yalnızca paylı (müşterek) mülkiyette ve payın paydaş olmayan üçüncü bir kişiye satılması hâlinde doğar. Elbirliği (iştirak hâlinde) mülkiyette önalım söz konusu değildir. Payı satın alan kişi zaten taşınmazda paydaş ise, ona karşı önalım hakkı kullanılamaz; çünkü paydaş üçüncü kişi sayılmaz.

Gerçek Bir Satış Bulunması (Muvazaa Sorunu)

Önalımın konusu gerçek bir satıştır. Bağış, trampa veya şirkete sermaye koyma gibi satım niteliğinde olmayan temliklerde önalım hakkı doğmaz. Payın satış gibi gösterilip gerçekte bağışlanması ya da bedelin muvazaalı biçimde düşük/yüksek gösterilmesi hâllerinde, üçüncü kişi konumundaki önalım hakkı sahibi muvazaayı her türlü delille ispatlayabilir.

Fiili Taksim Savunması

Paydaşlar taşınmazı fiilen (eylemli olarak) aralarında bölüşmüş, her paydaş belirli bir bölümü bağımsızca kullanıyorsa, satılan payın karşılığı olan bölümü kullanan paydaşa karşı açılan önalım davası, fiili taksim nedeniyle reddedilir. Bu savunma dürüstlük kuralına dayanır ve mahkemece re’sen (kendiliğinden) araştırılması gerekir.

Önalım Bedeli

Yürürlükteki TMK m.734/2 uyarınca, dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından gecikmeksizin belirlenir ve önalım hakkı sahibi bu bedel ile tapu giderlerini kesin süre içinde nakden yatırmakla yükümlüdür; aksi hâlde tescile karar verilemez. (7571 sayılı Kanun öncesinde önalım bedeli, tapuda gösterilen satış bedeli ile ödenen harç ve masrafların toplamından ibaretti; bedelde muvazaa iddiası da bu nedenle önem taşıyordu.) Anayasa Mahkemesi bu hükmü iptal etmiştir; iptal 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe gireceğinden hüküm o tarihe kadar uygulanır (Anayasa Mahkemesi, E.2026/23, K.2026/162, 16.07.2026).

Nasıl Kullanılır? (Usul ve Bedel)

Önalım hakkı, dava dışında hiçbir yolla kullanılamaz; alıcıya karşı tapu iptali ve tescil davası açılması gerekir. Önalım davası ve verilecek karar yenilik doğurucu niteliktedir; hüküm kesinleşince pay, önalım hakkını kullanan paydaş adına tescil edilir. Rayiç bedel kuralı uygulandığı sürece (iptal 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe girecek) davacı, hâkimin belirlediği rayiç bedel ile tapu giderlerini, verilen kesin süre içinde ve belirlenen yere nakden yatırmak zorundadır. Bu yükümlülük yerine getirilmezse davacı adına tescile karar verilemez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir (HMK m.2). Taşınmazın aynına ilişkin olduğundan yetki kesindir ve dava, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılır (HMK m.12).

Süre ve Hak Düşürücü Süre

Önalım hakkı iki hak düşürücü süreye tabidir: satışın hak sahibine noter aracılığıyla bildirildiği tarihten itibaren üç ay; ve her hâlde satışın üzerinden — 7571 sayılı Kanunla iki yıldan indirilen — bir yıl. Sürenin başlaması bakımından belirleyici olan “öğrenme” değil, kanunda öngörülen noter bildirimidir; bildirim yapılmamışsa üç aylık süre işlemeye başlamaz. Ayrıca 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki satışlar ile cebrî artırmayla (icra yoluyla) satışlarda önalım hakkı kullanılamaz. Önalım hakkından feragat resmî şekle ve tapuya şerhe; belirli bir satışta vazgeçme ise yazılı şekle tabidir.

İspat

Paylı mülkiyet, pay satışı ve satış tarihi tapu kaydı ve resmî senetle ispatlanır. Satışın gerçek bir satış olmadığı (bağış/sermaye) ya da bedelin muvazaalı gösterildiği iddiaları, üçüncü kişi konumundaki davacı tarafından her türlü delille kanıtlanabilir. Fiili taksim; keşif, tanık, kadastro/ÇKS kayıtları ve uydu görüntüleri gibi delillerle ortaya konur ve davalının bu yöndeki savunması mahkemece re’sen araştırılır. Noter bildiriminin geçerliliği için bildirimde payın hangi bedelle ve kimden satın alındığının belirtilmesi gerekir; bu unsurları taşımayan ihtarname geçersizdir ve üç aylık hak düşürücü süreyi başlatmaz.

Yargıtay Kararları

Önalım Hakkının Niteliği: Yenilik Doğuran Hak, Dava Yoluyla Kullanılır

Yargıtay Kararı

“Yasal önalım hakkı, paylı mülkiyete konu bir taşınmazın paydaşlarından birinin payını bir üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşlara aynı şartlarla bu payın alıcısı olabilme yetkisini veren yenilik doğuran bir haktır. … Önalım hakkı eskisi gibi irade bildirimi ile değil ancak alıcıya karşı dava açılarak kullanılabilir. Bu hakkın dava dışında kullanılması olanaklı değildir. Önalım davası yenilik doğuran bir dava, kararı da yenilik doğuran bir karardır.”

Sürenin Başlangıcı: Noter Bildirimi Şart, Öğrenme Yetmez

Aşağıdaki karar, üç aylık sürenin noter bildirimiyle başlayacağını ortaya koymaktadır (kararda anılan iki yıllık üst süre, 7571 sayılı Kanunla bir yıla indirilmiştir).

Yargıtay Kararı

“…yasal önalım hakkının kullanılması için öngörülen üç aylık hak düşürücü süre, satışın, önalım hakkı sahibine alıcı veya satıcı tarafından noter aracılığıyla bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Önalım hakkı sahibinin satışı kesin olarak başka bir şekilde öğrenmiş olması sürenin işlemesine yol açmaz.”

Bildirimin Geçerlilik Unsurları: Bedeli ve Satıcıyı Göstermeyen İhtarname Süreyi Başlatmaz

Aşağıdaki kararla Daire, karar düzeltme incelemesinde önceki onama ilamını kaldırmış ve davayı üç aylık sürenin geçtiği gerekçesiyle reddeden ilk derece kararını bozmuştur.

Yargıtay Kararı

“…davalı tarafından davacıya gönderilen … ihtarnamesinin incelenmesinde; ihtarname içeriğinde pay satın alımından bahsedilmiş ise de; hangi bedelle ve kimden satın alındığının belirtilmediği, bu sebeple ihtarnamenin gerekli şekil şartlarını içermediği dolayısıyla geçerli olmadığı anlaşılmıştır. O halde mahkemece, davanın esasına girilerek, gerekli inceleme ve araştırma yapıldıktan sonra oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, Türk Medeni Kanunu'nun 733/3. maddesi gereği ihtarnamenin tebliği tarihinden itibaren üç aylık süre içerisinde dava açılmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesi doğru değildir.”

Fiili Taksim Savunması Davayı Düşürür

Yargıtay Kararı

“…özellikle taşınmazda fiili taksim bulunduğu ve kullanımının taksime uygun olarak devam ettiğinin anlaşılmasına göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”

Önalım Bedeli ve Bedelde Muvazaa (7571 Öncesi Rejim)

Yargıtay Kararı

“Ön alım hakkının kullanılmasıyla bu hakkı kullanan paydaş ile alıcı arasında kapsam ve şartları satıcı ile davalı arasında yapılan sözleşmenin aynı olan bir satım ilişkisi kurulmuş olduğundan önalım bedeli, tapuda gösterilen satış bedeli ile davalı tarafından ödenen harç ve masrafların toplamından ibarettir.”

Sıkça Sorulan Sorular

Önalım (şufa) davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Satışın noter aracılığıyla bildirildiği tarihten itibaren üç ay, her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde açılmalıdır (TMK m.733; 7571 sayılı Kanunla üst süre iki yıldan bir yıla indirilmiştir). Noter bildirimi yapılmamışsa üç aylık süre işlemeye başlamaz.

Satıştan başka yolla haberdar oldum; süre işlemeye başlar mı?

Hayır. Yargıtay’a göre sürenin başlaması için gereken, satışın alıcı veya satıcı tarafından noter aracılığıyla bildirilmesidir. Başka yolla öğrenmek üç aylık sürenin işlemesine yol açmaz.

Önalım bedeli nasıl belirlenir?

Yürürlükteki düzenlemeye göre dava konusu payın rayiç bedeli hâkim tarafından belirlenir; davacı bu bedel ile tapu giderlerini kesin süre içinde nakden yatırmalıdır. Anayasa Mahkemesi bu kuralı iptal etmiştir; iptal 6 Ağustos 2027'de yürürlüğe gireceğinden kural o tarihe kadar uygulanır. (7571 sayılı Kanun öncesinde bedel, tapudaki satış bedeli ile masrafların toplamıydı.)

Fiili taksim varsa önalım davası kazanılır mı?

Kural olarak hayır. Taşınmaz paydaşlar arasında fiilen bölüşülmüş ve kullanım bu taksime uygun sürüyorsa, önalım davası fiili taksim nedeniyle reddedilir. Mahkeme bu savunmayı kendiliğinden araştırır.

Payı satın alan kişi zaten paydaşsa önalım kullanılabilir mi?

Hayır. Önalım hakkı yalnızca paydaş olmayan üçüncü kişiye yapılan satışta kullanılabilir. Alıcı taşınmazda önceden paydaş ise, ona karşı önalım hakkı kullanılamaz.

Bağış veya şirkete sermaye koyma önalıma konu olur mu?

Hayır. Önalımın konusu gerçek bir satıştır. Bağış, trampa ya da şirkete sermaye koyma gibi satım niteliğinde olmayan devirlerde önalım hakkı doğmaz.

Gayrimenkul ve paylı mülkiyet uyuşmazlıklarına ilişkin çalışma alanımız için Gayrimenkul Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Yazıda anılan kararlar, resmî veri tabanında yayımlanmış Yargıtay kararları olup büronun taraf olduğu dosyalara ilişkin değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: önalım hakkı · şufa davası · yasal önalım · paylı mülkiyet · fiili taksim · önalım bedeli rayiç bedel · önalım rayiç bedel Anayasa Mahkemesi iptal · hak düşürücü süre üç ay bir yıl · noter aracılığıyla bildirim · TMK 732 · TMK 733 · TMK 734 · TMK 735 · 7571 sayılı Kanun · bedelde muvazaa

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Önalım (Şufa) Davası: Paylı Mülkiyette Yasal Önalım, Fiili Taksim ve 7571 Sayılı Kanunla Değişen Süre-Bedel”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-17, https://capar.av.tr/makale/onalim-sufa-davasi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›