Son gözden geçirme:
Alacağın Temliki (Devri)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir (TBK m.183). Temlik yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz; bu bir ispat değil geçerlilik şartıdır, temlik vaadi ise şekle bağlı değildir (TBK m.184). Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir (TBK m.188); devir kendisine bildirilmemişse önceki alacaklıya iyiniyetle yaptığı ödemeyle borcundan kurtulur (TBK m.186). Devirle birlikte devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki öncelik ve bağlı haklar ile işlemiş faizler de devralana geçer (TBK m.189). Alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla yapılan temlik, İİK m.277 vd. uyarınca tasarrufun iptali davasına konu edilebilir; muvazaayı iddia eden bunu somut delillerle ispatlamalıdır.
Alacağın temliki sözleşmesinin şartları, şekli, hükümleri ve borçlunun durumu; yazılı şekil şartı, borçlunun def'ileri, iyiniyetli ödeme, muvazaalı temlik ile tasarrufun iptali davası ilişkisi ve inşaat/kat karşılığı sözleşmelerdeki uygulaması Türk Borçlar Kanunu ve Yargıtay kararları ışığında ele alınmaktadır.
Alacağın temliki sözleşmesinin kurulması, yazılı şekil şartı, borçlunun hukuki durumu, muvazaalı temlik ile tasarrufun iptali davası ilişkisi ve inşaat sözleşmelerindeki uygulaması, Türk Borçlar Kanunu m.183–194 ve Yargıtay içtihadı temelinde incelenmektedir.
Alacağın Temliki Nedir?
Alacağın temliki (devri), bir alacağın alacaklı (temlik eden) tarafından üçüncü bir kişiye (temellük edene/devralana) devredilmesini sağlayan, kazandırıcı nitelikte, tasarrufi bir hukuki işlemdir. Kurumun genel çerçevesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (“TBK”) 183 ilâ 194. maddelerinde düzenlenmiştir. Temlik ile birlikte alacak, temlik edenin malvarlığından çıkarak devralanın malvarlığına girer; devralan, temlik edenin yerine yeni alacaklı sıfatını kazanır. Kural olarak bütün alacaklar — doğmuş veya ileride doğacak, muaccel veya vadeye/şarta bağlı, sözleşmeden, haksız fiilden ya da doğrudan kanundan kaynaklanan — temlike konu olabilir.
“Kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça alacaklı, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir. Borçlu, devir yasağı içermeyen yazılı bir borç tanımasına güvenerek alacağı devralmış olan üçüncü kişiye karşı, alacağın devredilemeyeceğinin kararlaştırılmış bulunduğu savunmasını ileri süremez.”
Temlikin en önemli özelliği, borçlunun rızasının aranmamasıdır: alacaklı, kural olarak borçluya danışmaksızın alacağını devredebilir. Bu kural, kanunda, sözleşmede veya işin niteliğinde bir devir yasağı bulunmaması şartına bağlıdır.
Şartları ve Şekli
Alacağın temlikinin geçerliliği, kanun koyucunun aradığı yazılı şekil şartına bağlanmıştır. Bu, bir ispat şartı değil, bir geçerlilik (muteberlik) şartıdır; yazılı şekle uyulmadan yapılan temlik hukuken hiçbir sonuç doğurmaz ve bu husus hâkim tarafından kendiliğinden (re’sen) gözetilir. Buna karşılık, ileride bir alacağın temlik edileceğine dair verilen söz (temlik vaadi) herhangi bir şekle tabi değildir.
“Alacağın devrinin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır. Alacağın devri sözü verme, şekle bağlı değildir.”
Kanun veya mahkeme kararı gereğince gerçekleşen devirlerde (örneğin miras yoluyla intikalde veya cebri icra kapsamındaki devirlerde) ise ayrıca bir şekle uyulması ya da önceki alacaklının rızasının açıklanması aranmaz; bu devir doğrudan üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.
“Alacağın devri kanun veya mahkeme kararı gereğince gerçekleşmişse, bu devir özel bir şekle ve önceki alacaklının rızasını açıklamasına gerek olmaksızın, üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.”
Devrin Hükümleri ve Borçlunun Durumu
Temlik ile birlikte, devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki öncelik hakları ve bağlı haklar (örneğin rehin, kefalet, işlemiş faizler) da devralana geçer.
“Alacağın devri ile devredenin kişiliğine özgü olanlar dışındaki öncelik hakları ve bağlı haklar da devralana geçer. Asıl alacakla birlikte işlemiş faizler de devredilmiş sayılır.”
Devreden, devralana alacak senedini ve elindeki ispata yarar diğer belgeleri teslim etmek, alacağın ileri sürülebilmesi için gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür.
“Devreden, devralana alacak senedi ile elinde bulunan ispatla ilgili diğer belgeleri teslim etmek ve alacağını ileri sürebilmesi için gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür.”
Borçlu bakımından temlik, kural olarak hukuki durumunu ağırlaştırmaz. Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu tüm savunmaları (def’ileri) devralana karşı da ileri sürebilir; belirli koşullarda takas def’ini de kullanabilir. Temlik edilen hakediş alacağına karşı idarenin ileri sürebileceği kesintiler için temlik edilen hakediş alacağından yapılan kesintiler yazımıza göz atılabilir.
“Borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları, devralana karşı da ileri sürebilir. Borçlu, devri öğrendiği anda muaccel olmayan alacağını, devredilen alacaktan önce veya onunla aynı anda muaccel olması koşuluyla borcu ile takas edebilir.”
Temlikten haberdar olmayan borçlu, önceki alacaklıya iyiniyetle yaptığı ödeme ile borcundan kurtulur; alacak birden çok kez devredilmişse, önceki devralanlardan birine yapılan iyiniyetli ödeme de aynı sonucu doğurur.
“Borçlu, alacağın devredildiği, devreden veya devralan tarafından kendisine bildirilmemişse, önceki alacaklıya; alacak birkaç kez devredilmişse, son devralan yerine önceki devralanlardan birine iyiniyetle ifada bulunarak borcundan kurtulur.”
Alacağın kime ait olduğu çekişmeli ise borçlu ifadan kaçınabilir ve edimi hâkimin belirlediği yere tevdi ederek borcundan kurtulabilir; çekişmeli olduğunu bilerek ifada bulunan borçlu ise bunun sonuçlarından sorumlu olur.
“Kime ait olduğu çekişmeli bulunan bir alacağın borçlusu, ifadan kaçınabilir ve alacağın konusunu hâkim tarafından belirlenen yere tevdi etmekle borçtan kurtulur. Borçlu, alacağın çekişmeli olduğunu bildiği hâlde ifada bulunursa, bundan doğacak sonuçlardan sorumlu olur. Dava konusu olan çekişme mahkemece henüz sonuca bağlanmamış ve borç da muaccel ise, taraflardan her biri borçluyu, edimi tevdi etmeye zorlayabilir.”
Muvazaalı Temlik ve Tasarrufun İptali
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir sorun, borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla, gerçekte var olmayan veya gerçek değerinin çok altında bir alacağı üçüncü bir kişiye devretmesidir. Böyle bir temlik işlemi, İcra ve İflas Kanunu (“İİK”) m.277 ve devamı hükümlerine göre açılacak tasarrufun iptali davasına konu edilebilir; alacaklı, borçlunun aciz hâlini ve tasarrufun alacaklıyı zarara uğratma kastını ispatlamak zorundadır. Temlikin ayrıca tarafların gerçek iradesini yansıtmaması, yani muvazaalı olması hâlinde de geçersizliği genel hükümlere göre ileri sürülebilir. Her iki hâlde de muvazaa veya kaçırma kastının ispatı, bunu iddia eden tarafa aittir; akrabalık ilişkisi veya temlik edenin ekonomik durumu tek başına muvazaa karinesi oluşturmaz, somut ve ikna edici delillerle desteklenmesi gerekir.
İnşaat Sözleşmelerinde Alacağın Temliki
Alacağın temliki kurumu, kat karşılığı (arsa payı karşılığı) inşaat sözleşmelerinde özel bir önem taşır. Yüklenicinin, sözleşme uyarınca arsa sahibinden talep edebileceği bağımsız bölümlerin tapusunun kendisine devrini isteme hakkı, kişisel (şahsi) bir hak olup, arsa sahibinin rızası aranmaksızın, TBK m.183 vd. hükümleri çerçevesinde üçüncü kişilere devredilebilir. Bu devrin geçerliliği için de yazılı şekil yeterli olup resmi şekle gerek yoktur; ancak devredilen hakkın kapsamı ve varlığı, temlik edenin (yüklenicinin) arsa sahibiyle olan sözleşmesel ilişkisine bağlı kalır — yüklenicinin hak kazanmadığı bir alacak devredilemez.
Usul ve Görevli-Yetkili Mahkeme
Alacağın temlikinden doğan uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, temlike konu alacağın niteliğine göre belirlenir: ticari nitelikli alacaklarda ticaret mahkemesi, diğer hâllerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Temlikin muvazaa nedeniyle iptali istemli davalar ile tasarrufun iptali davaları da aynı şekilde asliye hukuk (ticari uyuşmazlıklarda ticaret) mahkemelerinde görülür. Yetki bakımından kural, davalının (temlik edenin veya devralanın) yerleşim yeri mahkemesidir; tasarrufun iptali davalarında İİK m.281 uyarınca borçlunun yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
Yargıtay Kararları
Yazılı şekil şartının geçerlilik şartı olması
“Alacağın temliki…‘Akdin Şekli’ başlıklı 163.maddesinde ise; “Tahriri şekilde yapılmış olmadıkça alacağın temliki muteber olmaz. Bir alacağın temlikini va’detmek, hususi şekle tabi değildir” hükümleri mevcuttur. Şu hale göre, BK’nun 163.maddesinde alacağın temliki sözleşmesinin geçerliliği sadece yazılı şekle tabi tutulmuş olup, resmi şekle bağlanmamıştır. Dolayısıyla, yazılı şekilde düzenlenmiş olması şartıyla, bir kimse bir başkasından olan alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir; böyle bir sözleşme, alacağın temliki hükmünde olup, hukuken geçerlidir.…Kanunumuz alacağın temlikinin «yazılı» şekilde yapılmasını öngörmektedir. Bu itibarladır ki, bir muteberlik şekli olarak yazılı şekle uyulmadıkça alacağın temlikinin hiçbir hükmü yoktur.”
Karar, 15.05.2013 tarihinde 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu m.162-172 hükümlerine göre verilmiştir; kararda bizzat belirtildiği üzere bu hükümler 6098 sayılı TBK m.183 vd. hükümlerine karşılık gelmektedir ve yazılı şekil şartına ilişkin ilke güncelliğini korumaktadır (bkz. TBK m.184).
Borçlunun devredene karşı sahip olduğu def'ilerin devralana karşı da ileri sürülebilmesi
“İpotekten doğan hakların yeni bir ipotek akdi kurulması ve tescili gerekmeden üçüncü bir kişiye yazılı olmak koşuluyla devri olanaklıdır. Ancak, temlik işleminden haberdar olmayan borçlu temlik işlemine vakıf olduğu zaman asıl alacaklıya karşı ne gibi defilere sahip ise Borçlar Kanununun 167. maddesi gereğince bu defi ve itirazları yeni alacaklıya (temlik alan kişiye) karşı da ileri sürebilir. Dolayısıyla ipotek borçluları ödeme defini alacağı temlik alan üçüncü kişiye karşı da ileri sürebilecektir.”
Kararda uygulanan mülga BK m.167, 6098 sayılı TBK m.188'e karşılık gelmektedir.
Temlikten habersiz iyiniyetli borçlunun önceki alacaklıya yaptığı ödemenin geçerliliği (TBK m.186)
“Mahkemece…takip alacaklısının alacağını kardeşi davalı …’a … Noterliğinin 01.08.2011 tarih 5743 yevmiye sayılı temliknamesi ile temlik ettiği, temliknamenin borçluya tebliğ edilmediği temlikten borçlunun haberdar olduğunun davalı tarafça ispatlanamadığı, temlikten habersiz olan borçlu davacının, alacağını temlik eden önceki alacaklı …’a takip konusu borcun tamamını ödediği ve alacaklının, borçluyu ibra ettiğine ilişkin aralarında 02.04.2012 tarihli belgenin düzenlediği, iyiniyetli borçlu davacının…takip konusu borcun tamamını ifa ederek borçtan kurtulduğu, TBK’nun 186. maddesinin şartlarının gerçekleştiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiş…usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA…karar verildi.”
Muvazaalı alacağın temliki ve tasarrufun iptali davası ile kesişimi
“Davacı, davalı borçlu …'nın kendisi aleyhine başlattığı … takibindeki alacak hakkını diğer davalı …'e temlik ettiğini, davalı tarafların akraba olduğunu ve aralarında alacak borç ilişkisi bulunmadığını, yapılan işlemin kendi alacağını ödememe amaçlı ve muvazaalı olduğunu…belirterek…alacağın temlikine ilişkin tasarrufun iptaline karar verilmesini talep etmiştir.…Mahkemece…muvazaalı işlem bulunduğu yönünde delil elde edilemediği…aralarında akrabalık ilişkisi bulunsa dahi…tek başına davacıyı alacağından mahrum etmek amacıyla temlik işlemi yapıldığı sonucunu doğurmayacağı gerekçesi ile davanın reddine karar verilmiş…usul ve yasaya uygun bulunan hükmün ONANMASINA…karar verildi.”
Karar, alacağın temliki işleminin de İİK m.277 vd. hükümlerine göre açılan tasarrufun iptali davasına konu edilebileceğini; ancak muvazaanın (alacaklıdan mal kaçırma amacının) iddia eden tarafça somut delillerle ispatlanması gerektiğini göstermektedir. İlk derece mahkemesinin muvazaa bulunmadığı yönündeki belirlemesi, Yargıtayca onanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Alacağın temliki için borçlunun rızası gerekir mi?
Hayır. TBK m.183 uyarınca alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça, borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir. Temlik, alacaklı ile devralan arasındaki iki taraflı bir işlemdir; borçlu bu işlemin tarafı değildir.
Alacağın temliki sözlü olarak yapılabilir mi?
Hayır. TBK m.184 uyarınca alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır; bu, kanunun aradığı bir geçerlilik şartıdır ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Buna karşılık alacağın devri konusunda verilen söz (temlik vaadi) herhangi bir şekle tabi değildir.
Temlikten haberi olmayan borçlu, eski alacaklıya yaptığı ödemeyle borcundan kurtulur mu?
Evet, TBK m.186 uyarınca borçlu, alacağın devredildiği kendisine bildirilmemişse önceki alacaklıya iyiniyetle yaptığı ödeme ile borcundan kurtulur. Devrin borçluya bildirilmesinden sonra yapılan ödemeler ise borçluyu, devralana karşı olan borcundan kurtarmaz.
Borçlu, eski alacaklıya karşı sahip olduğu itirazları yeni alacaklıya karşı da ileri sürebilir mi?
Evet. TBK m.188 uyarınca borçlu, devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu tüm savunmaları (def'ileri) devralana karşı da ileri sürebilir; ayrıca belirli koşullarla takas def'ini de kullanabilir. Bu kural, temlikin borçlunun hukuki durumunu ağırlaştırmaması ilkesinin bir yansımasıdır.
Muvazaalı (danışıklı) bir alacağın temliki iptal edilebilir mi?
Evet. Alacaklılardan mal kaçırmak amacıyla yapılan bir alacağın temliki işlemi, İİK m.277 ve devamı hükümlerine göre açılacak tasarrufun iptali davasına konu edilebilir; ayrıca işlem gerçek bir alacak-borç ilişkisine dayanmıyorsa muvazaa nedeniyle de geçersizliği ileri sürülebilir. Muvazaayı ispat yükü, bunu iddia eden tarafa aittir.
Kat karşılığı inşaat sözleşmesinde yüklenicinin kişisel hakkı üçüncü kişiye nasıl devredilir?
Yüklenicinin arsa sahibinden olan tapu iptali ve tescil talep hakkı gibi kişisel (şahsi) hakları, TBK m.183 vd. hükümleri çerçevesinde alacağın temliki yoluyla, arsa sahibinin rızası aranmaksızın, yazılı şekilde üçüncü kişiye devredilebilir. Yargıtay, bu tür devirlerde de yazılı şekil şartının yeterli ve zorunlu olduğunu, resmi şekle gerek olmadığını istikrarlı biçimde vurgulamaktadır.
İlgili Makaleler
- İtirazın İptali Davası
- Menfi Tespit ve İstirdat Davası
- Tasarrufun İptali Davası
- Anonim Şirkette Nama Yazılı Payların Devri: Onay, Ret Sebepleri ve Pay Defterine Kayıt
Alacağın temliki, borç ilişkilerinin tahsili ve devri bakımından icra hukukuyla da yakından ilişkilidir; ayrıntılı bilgi için İcra ve İflas Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Yazıda atıfta bulunulan kararlar, büromuzun taraf olduğu dosyalara ilişkin değildir; örnek içtihat niteliğindedir.
Yazar: Denizli ticaret hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- Kütahya'da İstinaf Hangi Mahkemeye Yapılır? Bursa Bölge Adliye ve Bölge İdare Mahkemesi
- Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'da Ticari ve Tüketici Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Tahkim Şartı: Geçerlilik Koşulları, Tahkim İtirazı ve Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?
Anahtar kavramlar: alacagin temliki · alacagin devri · temlik sozlesmesi · TBK 183 · TBK 184 · TBK 186 · TBK 188 · yazili sekil sarti · borclunun defileri · iyiniyetli borclu · muvazaali temlik · tasarrufun iptali · kat karsiligi insaat sozlesmesi · tapu iptali ve tescil · 14. Hukuk Dairesi · 17. Hukuk Dairesi
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Alacağın Temliki (Devri)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/alacagin-temliki-devri

























