Son gözden geçirme:
Soybağının Reddi Davası: Babalık Karinesi, Annenin Dava Hakkı, Hak Düşürücü Süreler ve DNA İncelemesi
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Soybağının reddi davası, evlilik içinde doğan çocuğun babasının koca sayılmasını öngören babalık karinesini (TMK m.285) çürütmenin yoludur; 7531 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m.286’ya göre dava koca, ana veya çocuk tarafından, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Süre her dava hakkı sahibi için bir yıldır ve koca için öğrenmeden, ana için doğumdan, çocuk için ergin olmadan başlar; gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289). Yargıtay’a göre çocuğun kendisinden olmadığı şüphesi öğrenme için yeterli değildir; süre, yargılama dışında yaptırılan bir babalık testiyle öğrenme gerçekleştiğinde başlar ve hâkimce re’sen gözetilir. Hâkim maddi olguları re’sen araştırır, taraflar ve üçüncü kişiler DNA incelemesine katlanmakla yükümlüdür; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bir babalık davasında, incelemeden kaçınan davalı hakkında HMK m.292 uyarınca zor kullanma tedbirleri uygulanarak rapor alınması gerektiğine karar vermiştir. Davada görevli mahkeme aile mahkemesidir ve davalının davayı kabul etmesi tek başına sonuç doğurmaz.
Soybağının reddi davası (TMK m.282-291): 7531 sayılı Kanunla koca, ana ve çocuğa tanınan dava hakkı, babalık karinesi ve ispat yükü, bir yıllık hak düşürücü süreler ve “öğrenme” anı, diğer ilgililerin davası, DNA incelemesine katlanma (TMK m.284, HMK m.292), çocuğa kayyım atanması ve taraf teşkili, davayı kabul ve feragatin sınırları ile görevli aile mahkemesi; güncel Yargıtay 2. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla.
Soybağının reddi davası rehberi: babalık karinesi (TMK m.285), 7531 sayılı Kanunla koca, ana ve çocuğa tanınan dava hakkı (TMK m.286), diğer ilgililerin davası (TMK m.291), bir yıllık hak düşürücü süreler ve “öğrenme” anı (TMK m.289), ispat yükü (TMK m.287-288), re’sen araştırma ve DNA incelemesine katlanma (TMK m.284, HMK m.292), çocuğa kayyım atanması, kabul ve feragatin sınırları, görevli aile mahkemesi (4787 sayılı Kanun m.4) ve doğrulanmış Yargıtay kararları.
Soybağının Reddi Davası Nedir? Babalık Karinesi (TMK m.285)
Türk Medeni Kanunu’na göre çocuk ile ana arasında soybağı doğumla; çocuk ile baba arasında ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur; soybağı ayrıca evlât edinme yoluyla da kurulur (TMK m.282). Evlilik içinde doğan çocuğun babası, kanundaki babalık karinesi gereği kocadır. Bu bağ biyolojik gerçeğe aykırıysa, onu ortadan kaldırmanın yolu soybağının reddi davasıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’ne göre dar anlamda soybağı, bir kimsenin yalnız ana-babasıyla arasındaki biyolojik bağdır; evlilik içinde doğmaya ve babalık karinesine dayanılarak hukuken kurulmuş soybağı ancak soybağının reddi ile ortadan kalkabilir ve davanın kabulüyle çocuk, baba yönünden soybağı bulunmayan çocuk statüsüne girer. Daire, Anayasa Mahkemesi kararına atıfla, kişinin genetik-biyolojik kökeni kendisine ait olmayan çocuğu reddetme hakkının en temel haklarından biri olduğunu da vurgulamıştır (Yargıtay 2. HD, 2022/1620 E., 2022/2754 K.; değişiklik öncesi metne göre verilmiştir).
“Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür. Kocanın gaipliğine karar verilmesi hâlinde üçyüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.”
Karinelerin çakışması: Çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m.290).
Dava Hakkı: Koca, Ana ve Çocuk (TMK m.286) ve 2024 Değişikliği
7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m.286’ya göre soybağının reddi davasını koca, ana veya çocuk açabilir; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Buna göre kocanın davası ana ve çocuğa, ananın davası koca ve çocuğa, çocuğun davası ise koca ve anaya yöneltilir.
“Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.”
Değişikliğin arka planı: Maddenin önceki metni dava hakkını yalnız kocaya ve çocuğa tanıyor; kocanın davasının ana ve çocuğa, çocuğun davasının ana ve kocaya karşı açılacağını öngörüyordu. Anayasa Mahkemesi, ana tarafından açılan bir soybağının reddi davasında yapılan itiraz üzerine birinci fıkrayı iptal etmiş ve iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine karar vermiştir (Anayasa Mahkemesi, E.2023/37, K.2023/140, 26.07.2023). Mahkemeye göre çocuk ile biyolojik babası olmayan koca arasındaki soybağı, ananın da özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkını ilgilendirir; bu nedenle ananın babalık karinesinin çürütülmesi için yargı yoluna başvurabilmesi etkili başvuru hakkının gereğidir. Ardından 7531 sayılı Kanunla TMK m.286 yeniden düzenlenmiş, TMK m.289’un ikinci fıkrasına da ananın dava süresi (doğumdan başlayarak bir yıl) eklenmiştir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi değişiklikten sonra, annenin 2019’da açtığı ve sıfat yokluğundan reddedilen davanın yeni dava yönünden kesin hüküm oluşturmayacağını ve çocuğa temsil kayyımı atanarak esasın incelenmesi gerektiğini kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 2026/2257 E., 2026/4224 K.; ilke kutusu aşağıda).
Diğer İlgililerin Dava Hakkı (TMK m.291)
Kocanın dava açma süresi dolmadan ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde dava hakkı baba olduğunu iddia eden kişiye, kocanın altsoyuna, anasına veya babasına tanınır; ergin olmayan çocuk adına davayı ise kendisine atanacak kayyım açar.
“Dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi veya gaipliğine karar verilmesi ya da sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybetmesi hâllerinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası, doğumu ve kocanın ölümünü, sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybettiğini veya hakkında gaiplik kararı alındığını öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde soybağının reddi davasını açabilir. Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl, … içinde soybağının reddi davasını açar. Kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.”
İkinci fıkrada … ile gösterilen yer, Mevzuat Bilgi Sistemi’nde “(…)” işaretiyle yer alan ve Anayasa Mahkemesince iptal edilen “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresinin yeridir (Anayasa Mahkemesi, E.2013/62, K.2013/115, 10.10.2013). Üçüncü fıkradaki kıyas yollamasına rağmen Yargıtay, ilgililer için ayrı bir süre ve başlangıç anı belirlendiğinden kocanın davasına ilişkin süre hükümlerinin kıyasen uygulanamayacağını kabul etmiş; babasının ölümünü öğrenmesinden başlayarak bir yıl içinde dava açmayan altsoyun davasının reddi gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD, 2024/2993 E., 2024/2934 K.; değişiklik öncesi metne göre verilmiştir). Güncel TMK m.291/1 de ilgililer için kendine özgü bir yıllık süre ve başlangıç ölçütü içermektedir.
Hak Düşürücü Süreler ve Öğrenme Anı (TMK m.289)
Süre her dava hakkı sahibi için bir yıldır, ancak başlangıç anı farklıdır: koca için öğrenme, ana için doğum, çocuk için ergin olma tarihi. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.
“Koca, davayı, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkek ile cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl, … içinde açmak zorundadır. Ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır. … Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.”
Birinci fıkrada … ile gösterilen yer, Mevzuat Bilgi Sistemi’nde “(…)” işaretiyle yer alan ve kocanın davası için öngörülen “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresinin iptal edildiği yerdir; Anayasa Mahkemesi aynı kararda birinci fıkranın kalan kısmının ve haklı sebebe ilişkin üçüncü fıkranın Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir (Anayasa Mahkemesi, E.2008/30, K.2009/96, 25.06.2009). İkinci fıkradaki ananın süresi ise 7531 sayılı Kanunla eklenmiştir.
Öğrenme ne zaman gerçekleşir? Kocanın davasında uygulamanın düğüm noktası budur. Yargıtay’a göre çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe, öğrenme için yeterli değildir; yargılama dışında yaptırılan bir babalık testiyle öğrenme gerçekleşmişse süre o anda başlar. Boşanma davasında şüphesini dile getiren ancak DNA incelemesi yapılmamış kocanın davası bu gerekçeyle süresinde açılmış sayılmıştır (Yargıtay 2. HD, 2025/1001 E., 2025/1163 K.; Yargıtay 2. HD, 2022/1620 E., 2022/2754 K.). Aynı çizgide, davacının haricen yaptırdığı DNA raporunun tarihi öğrenme anı olarak esas alınmıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/1987 E., 2023/2378 K. dosyasındaki önceki bozma). Bu nedenle harici test sonucu öğrenildikten sonra bir yıllık süre kaçırılmamalıdır.
Süre geçmişse ve haklı bir sebep de yoksa dava reddedilir. Yargıtay, bu sürenin hak düşürücü nitelikte olduğunu ve ileri sürülüp sürülmediğine bakılmaksızın hâkim tarafından re’sen gözetileceğini; baba olmadığını davadan bir hafta önce öğrendiğini ileri süren davacı bakımından gecikmeyi haklı kılan sebebin bulunup bulunmadığı konusunda ispat yükünün davacıya düştüğünü belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2010/17813 E., 2010/19935 K.; değişiklik öncesi metne göre verilmiştir).
İspat Yükü: Ana Rahmine Düşme Dönemi (TMK m.287-288)
Davacının ispat yükü, çocuğun ana rahmine düştüğü döneme göre değişir. Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır:
“Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden başlayarak en az yüzseksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üçyüz gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.”
Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde eşlerin cinsel ilişkisine dair inandırıcı kanıt varsa karine korunur:
“Çocuk, evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse, davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez. Ancak, gebe kalma döneminde kocanın karısı ile cinsel ilişkide bulunduğu konusunda inandırıcı kanıtlar varsa, kocanın babalığına ilişkin karine geçerliliğini korur.”
Uygulamada belirleyici delil genetik (DNA) incelemedir. Yargıtay, davacının dosyaya sunduğu harici DNA raporuyla yetinilmeyip ilgililerin aynı anda örnek vermek üzere sevkiyle Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiğine hükmetmiştir (Yargıtay 2. HD, 2023/1987 E., 2023/2378 K.; değişiklik öncesi metne göre verilmiştir).
Yargılama Usulü: Re’sen Araştırma ve DNA İncelemesine Katlanma
Soybağına ilişkin davalarda usul kanunu, TMK m.284’teki iki özel kural saklı kalmak kaydıyla uygulanır: hâkim maddi olguları re’sen araştırır; taraflar ve üçüncü kişiler zorunlu ve sağlık yönünden tehlikesiz incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür.
“Soybağına ilişkin davalarda, aşağıdaki kurallar saklı kalmak kaydıyla Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır: 1. Hâkim maddî olguları re’sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder. 2. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdürler. Davalı, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse, hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu, onun aleyhine doğmuş sayabilir.”
01.10.2011’de yürürlüğe giren HMK m.292 ise daha ileri giderek kan veya doku alınmasına katlanma yükümlülüğü getirir ve haklı sebep yoksa incelemenin zor kullanılarak yapılmasını öngörür:
“(1) Uyuşmazlığın çözümü bakımından zorunlu ve bilimsel verilere uygun olmak, ayrıca sağlık yönünden bir tehlike oluşturmamak şartıyla, herkes, soybağının tespiti amacıyla vücudundan kan veya doku alınmasına katlanmak zorundadır. Haklı bir sebep olmaksızın bu zorunluluğa uyulmaması hâlinde, hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir. (2) Üçüncü kişi tanıklıktan çekinme hakkı bulunduğunu ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz.”
İki hükmün ilişkisi Hukuk Genel Kurulunda ele alınmıştır: Yerel mahkeme incelemeden kaçınan davalı hakkında TMK m.284/2 ile sonucu onun aleyhine doğmuş saymış; Kurul ise derhal uygulama ilkesi gereği sonraki kanun olan HMK m.292 uyarınca, gerektiğinde yakalama, ihzar ve gözlem altına alma dahil zor kullanma tedbirleriyle rapor alınması gerektiğine oy çokluğuyla karar vermiştir (Yargıtay HGK, 2022/33 E., 2023/377 K.; babalık davasında verilmiştir). Daha önce de Yargıtay, annenin çocuktan örnek alınmasına rıza göstermemesi üzerine verilen kabul kararını, çocuklara atanan kayyıma da uyarı yapılmadığı için eksik inceleme sayarak bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2011/17288 E., 2012/29701 K.; değişiklik öncesi metne göre verilmiştir).
Taraf Teşkili ve Çocuğa Kayyım Atanması
Çocuk, koca veya ananın açtığı davada davalı, kendi davasında davacıdır ve çoğu zaman yasal temsilcisiyle menfaat çatışması içindedir; TMK m.426’ya göre bu durumda vesayet makamı temsil kayyımı atar. Yargıtay, taraf teşkilinin kamu düzenine ilişkin olduğunu, küçükler ile yasal temsilcileri olan anneleri arasındaki menfaat çatışması nedeniyle küçüklere TMK m.426/2 uyarınca kayyım atanmasının zorunlu olduğunu ve kayyım davaya katılmadan eksik hasımla verilen kararın bozulacağını belirtmektedir (Yargıtay 2. HD, 2011/14358 E., 2012/28420 K.; değişiklik öncesi metne göre verilmiştir).
Çocuk adına velayeten anne tarafından açılan bir davada da Yargıtay, “temsilde hata” yapılmasının davanın reddini gerektirmeyeceğini; çocuğa kayyım atanarak davacı yönünden, annenin davaya davalı olarak katılması sağlanarak davalı yönünden taraf teşkilinin tamamlanması gerektiğini belirtmiştir (Yargıtay 2. HD, 2022/3647 E., 2022/5385 K.; değişiklik öncesi metne göre verilmiştir). Ananın kendi adına açtığı davada da çocuğa temsil kayyımı atanarak taraf teşkili sağlanmalıdır (Yargıtay 2. HD, 2026/2257 E., 2026/4224 K.). Ergin olmayan çocuğun kendi davasını ise kayyım açar ve süre, atama kararının kayyıma tebliğinden başlar (TMK m.291/2).
Kamu Düzeni: Davayı Kabul ve Feragatin Sınırları
Soybağı yalnız tarafları değil kamu düzenini de ilgilendirdiğinden tarafların usul işlemlerinin etkisi sınırlıdır:
“(1) Kabul, davacının talep sonucuna, davalının kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir. (2) Kabul, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda hüküm doğurur.”
Yargıtay da bu davalarda davalının davayı kabul etmesinin tek başına hukuki sonuç doğurmayacağını ve hâkimin maddi olguları re’sen araştıracağını belirtmiş (Yargıtay 2. HD, 2008/5455 E., 2009/10721 K.); yalnız kabule dayanılarak, kan ve genetik bulgular araştırılmadan kurulan hükmü bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 2010/17813 E., 2010/19935 K.). Her iki karar da mülga 1086 sayılı HUMK döneminde ve değişiklik öncesi metne göre verilmiştir.
Feragat ise davacının talep sonucundan vazgeçmesidir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK m.307, HMK m.311). Bir soybağının reddi ve babalık davasında bölge adliye mahkemesi, bu davaların kamu düzenine ilişkin olduğunu kabul etmekle birlikte, kişiye sıkı sıkıya bağlı eldeki davada davacı vekilinin feragatiyle talep sonucundan tamamen vazgeçildiğini ve feragat nedeniyle ret kararının isabetli olduğunu belirlemiş; Yargıtay bu kararı onamıştır (Yargıtay 2. HD, 2023/5633 E., 2023/5227 K.; onanan belirleme).
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Soybağı, TMK’nın İkinci Kitabında (TMK m.282 vd.) düzenlendiğinden soybağının reddi davası 4787 sayılı Kanun m.4/1 uyarınca aile mahkemesinin görevindedir.
“Aile mahkemeleri, aşağıdaki dava ve işleri görürler: 1. 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun Üçüncü Kısım hariç olmak üzere İkinci Kitabı ile 3.12.2001 tarihli ve 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanuna göre aile hukukundan doğan dava ve işler, …”
Yargıtay, görevin kamu düzeninden olduğunu ve yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetileceğini; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde davanın asliye hukuk mahkemesince aile mahkemesi sıfatıyla görülmesi gerektiğini belirtmektedir (Yargıtay 2. HD, 2023/1978 E., 2023/2560 K.). Yetkili mahkeme ise taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.283).
Yargıtay Kararları
Aşağıdaki kararlar resmî karar veri tabanından tam metinleriyle doğrulanmıştır; kararlar, verildikleri tarihteki iş bölümüne göre ilgili dairelerce verilmiştir. 7531 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önce verilen kararlar çerçeve notunda belirtilmiştir.
Annenin dava hakkı: Önceki sıfat yokluğu kararı kesin hüküm oluşturmaz, çocuğa temsil kayyımı atanır
“Anayasa Mahkemesinin 26.07.2023 tarihli, 2023/37 Esas sayılı dosyası ile anne tarafından soybağının reddi davasının açılamayacağını öngören 4721 sayılı Kanun’un 286 ncı maddesinin birinci fıkrasının iptaline karar verilmiştir. Usul ekonomisi, adil yargılanma hakkı ve Anayasa Mahkemesinin iptal kararı bir bütün olarak değerlendirildiğinde, 25.10.2019 tarihinde davacı anne tarafından açılan ve sıfat yokluğundan reddedilen soybağının reddi davasının, eldeki dosya yönünden kesin hüküm oluşturmayacağının ve annenin bu davayı açabileceğinin kabulü gerekir. Hal böyle iken Mahkemece çocuğa temsil kayyımı atanmasını sağlayarak taraf teşkili sağlandıktan sonra delillerin toplanması ve işin esası hakkında karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile davanın reddi doğru görülmemiş…”
Hak düşürücü sürenin başlangıcı: Şüphe, öğrenme değildir
“Yerleşik Yargıtay uygulamalarında, yargılama dışında elde edilmiş babalık raporlarına özellikle hak düşürücü süre niteliğindeki dava açma süresinin öğrenme tarihinden itibaren başlaması bakımından dikkate alındığı görülmekte yani öğrenmenin yargılama dışı babalık testi ile gerçekleşmesi anında hak düşürücü sürenin başlayacağı kabul edilmektedir. Sonuç olarak, bir çocuğun kendisinden olmadığı yönündeki şüphe öğrenme açısından yeterli kabul edilemeyecektir.”
Diğer ilgililerin davası: Kocanın süre hükümleri kıyasen uygulanamaz (m.291)
“Bir hükmün kıyas yolu ile uygulanabilmesi için bu konuda açık düzenleme olmaması gerekir. İlgililer tarafından açılacak soybağının reddi davasında ayrıca bir hak düşürücü süre ve başlangıç tarihi öngörülmüş olup, kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hak düşürücü süreye yönelik hükümlerin kıyasen uygulanması mümkün değildir.”
DNA incelemesinden kaçınan davalı: HMK m.292 uyarınca zor kullanma tedbirleri
“Çocuk ile baba arasındaki soybağı bir temel hak olduğu gibi kamu düzeni ile de ilgilidir. Bu nedenle hâkim, soybağına ilişkin davalarda doğru sonucun elde edilmesi için tüm maddi olguları resen araştırmalı, bilimsel çalışmaların ulaştığı bütün olanaklardan yararlanmalıdır. … derhal uygulama prensibi gereği doğru sonucun elde edilebilmesi için sonraki kanun olan HMK’nın 292 nci maddesi hükmüne göre kan ve doku örneği vermekten kaçınan davalı hakkında gerektiğinde yakalama, ihzar, gözlem altına alma da dâhil olmak üzere tüm zor kullanma tedbirlerinin uygulanması suretiyle ve de zor kullanma görevini ihmâl eden yetkililer hakkında suç duyurusunda bulunulması gerektiği de düşünülerek alınacak rapor doğrultusunda bir karar verilmesi gerektiği şüphesizdir.”
Harici DNA raporuyla yetinilemez; Adli Tıp Kurumundan rapor alınmalıdır
“Soybağına ilişkin davalarda, mahkemelerin hiç bir kuşku ve duraksamaya neden olmaksızın ... sicil oluşturmak zorunluluğu bulunduğu gözetilerek Mahkemece, anne, soybağı düzenlenecek olan çocuk ve baba olduğu iddia edilen davalının aynı anda birlikte DNA örneği vermek üzere sevk edilerek Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerekirken, davacı tarafından delil olarak dayanılan rapor ile yetinilerek eksik inceleme ile hüküm kurulması ... görülmemiştir.”
Sıkça Sorulan Sorular
Soybağının reddi davasını kimler açabilir?
7531 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m.286’ya göre koca, ana veya çocuk açabilir; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı yöneltilir. Koca dava süresi dolmadan ölür, gaipliğine karar verilir veya sürekli olarak ayırt etme gücünü kaybederse baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası da dava açabilir (TMK m.291).
Soybağının reddi davası hangi sürede açılmalıdır?
Koca, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten; ana doğumdan; çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre, sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m.289). Yargıtay bu sürenin hak düşürücü olduğunu ve hâkimce re’sen gözetileceğini kabul etmektedir.
Çocuğun benden olmadığından şüphelenmem süreyi başlatır mı?
Hayır. Yargıtay’a göre şüphe, öğrenme için yeterli değildir; yargılama dışında yaptırılan bir babalık testiyle öğrenme gerçekleşmişse süre o anda başlar. Bu nedenle harici DNA sonucu öğrenildikten sonra bir yıllık süre kaçırılmamalıdır.
Karşı taraf DNA testine gelmezse ne olur?
TMK m.284/2’ye göre hâkim, incelemeye rıza göstermeyen davalı aleyhine sonuç çıkarabilir; HMK m.292 ise haklı bir sebep olmaksızın kan veya doku vermekten kaçınılması hâlinde incelemenin zor kullanılarak yapılmasını öngörür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kaçınan davalı hakkında gerektiğinde yakalama ve ihzar dahil zor kullanma tedbirleri uygulanarak rapor alınması gerektiğine karar vermiştir.
Özel laboratuvardan aldığım DNA raporu dava için yeterli mi?
Harici rapor, öğrenme anının belirlenmesinde önem taşıyabilir; ancak Yargıtay, hükmün yalnız davacının sunduğu rapora dayandırılamayacağını, ilgililerin aynı anda sevkiyle Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerektiğini kabul etmektedir.
Soybağının reddi davasında davalı davayı kabul ederse mahkeme doğrudan kabul eder mi?
Hayır. Soybağı kamu düzenini ilgilendirdiğinden kabul tek başına sonuç doğurmaz; hâkim maddi olguları re’sen araştırır ve genetik inceleme yaptırır (TMK m.284; HMK m.308/2). Davacının feragati ise Yargıtay’ın onadığı bir kararda davanın feragat nedeniyle reddi sonucunu doğurmuştur.
Soybağının reddi, babalık, velayet ve nafaka uyuşmazlıkları büromuzun Aile ve Boşanma Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- Velayet ve Kişisel İlişki: Çocuğun Üstün Yararı, Velayetin Değiştirilmesi ve Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi
- Boşanmada Nafaka Türleri: Tedbir, Yoksulluk ve İştirak Nafakası
- Nafakanın Artırılması ve Azaltılması: Şartlar, ÜFE Oranında Artış ve Nafakanın Kaldırılması
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli boşanma Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Aile ve Boşanma Hukuku alanındaki diğer makaleler
- 6284 Sayılı Kanunda Uzaklaştırma ve Koruma Kararı: Kim İsteyebilir, Süre, İtiraz (m.9) ve Zorlama Hapsi (m.13)
- Lahey Sözleşmesi ile Çocuğun İadesi: Uluslararası Çocuk Kaçırmada Başvuru, Bir Yıllık Süre, İadeden Kaçınma
- Nafaka Ödenmezse Ne Olur? İcra Takibi, Maaş Haczi, Tazyik Hapsi ve Zamanaşımı
- Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye'de Nasıl Geçerli Olur? Konsoloslukta İdari Tescil ve Tanıma Davası
Anahtar kavramlar: soybağının reddi davası · nesebin reddi davası · babalık karinesinin çürütülmesi · annenin soybağının reddi davası · 7531 sayılı Kanun · TMK 285 · TMK 286 · TMK 287 · TMK 288 · TMK 289 · TMK 291 · TMK 284 · HMK 292 · HMK 308 · DNA testi · Adli Tıp Kurumu raporu
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Soybağının Reddi Davası: Babalık Karinesi, Annenin Dava Hakkı, Hak Düşürücü Süreler ve DNA İncelemesi”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-08, https://capar.av.tr/makale/soybaginin-reddi-davasi

























