Son gözden geçirme:
Lahey Sözleşmesi ile Çocuğun İadesi: Uluslararası Çocuk Kaçırmada Başvuru, Bir Yıllık Süre, İadeden Kaçınma
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Çocuk, mutat meskeninin bulunduğu ülkeden diğer ebeveynin velayet hakkı ihlal edilerek Türkiye’ye getirilir ya da Türkiye’de alıkonulursa, 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun uyarınca iade davası açılır; Türkiye’de bu yükümlülükler Merkezî Makam tarafından Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla yerine getirilir ve dava basit yargılama usulüyle, öncelikle ve acele görülür (5717 sayılı Kanun m.4, m.9). Başvuru, çocuğun yerinin değiştirilmesinden itibaren bir yıl dolmadan yapılırsa çocuğun derhal iadesi asıldır. İade ancak geri dönüşün çocuğu fiziksel ya da psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağına dair ciddi bir risk ya da yeterli olgunluktaki çocuğun itirazı gibi Sözleşmede sayılan sebeplerle reddedilebilir; Yargıtay, çocuğun yaşının küçük olmasının tek başına ret sebebi olmadığını ve iade başvurusundan sonra Türkiye’de alınan geçici velayet kararının iadeye engel olmadığını kabul etmektedir (5717 sayılı Kanun m.13).
Çocuğun diğer ebeveynin rızası olmadan Türkiye'ye getirilmesi ya da Türkiye'den götürülmesi hâlinde 1980 Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun uyarınca iade davası: Merkezî Makam ve savcılık, bir yıllık süre, ciddi risk ve çocuğun itirazı, velayet kararının etkisi; Yargıtay kararlarıyla.
Bir ebeveynin çocuğu diğerinin rızası olmadan Türkiye’ye getirmesi ya da Türkiye’den yurt dışına götürmesi hâlinde 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun uyarınca çocuğun mutat meskenine iadesi: başvuru, Merkezî Makam ve savcılığın rolü, bir yıllık süre, iadeden kaçınma sebepleri, velayet kararının etkisi ve süreler.
Uluslararası Çocuk Kaçırma Nedir?
Yurt dışında yaşayan ailelerde en ağır uyuşmazlıklardan biri, ebeveynlerden birinin çocuğu diğerinin rızası olmadan başka bir ülkeye götürmesi ya da tatil için gelinen ülkede alıkoymasıdır. Hukuki adıyla “uluslararası çocuk kaçırma”, çoğu zaman bir ebeveynin kendi çocuğunu götürmesidir; ceza hukukundaki kaçırma kavramından farklıdır. Türkiye, Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne taraftır; Sözleşmenin Türkiye’de uygulanma usulü 5717 sayılı Kanunla düzenlenmiştir.
Sözleşmenin amacı, 16 yaşından küçük çocukları hukuka aykırı yer değiştirmenin zararlı etkilerinden korumak ve mutat meskenlerinin bulunduğu devlete derhal dönüşlerini sağlamaktır. İade davası velayet davası değildir: mahkeme çocuğun hangi ebeveynin yanında kalacağına karar vermez, yalnız çocuğun velayet meselesinin çözüleceği mutat mesken ülkesine dönüp dönmeyeceğini belirler. Velayet ve kişisel ilişki konusunun Türk hukukundaki genel kuralları için Velayet ve Kişisel İlişki yazısına bakılabilir.
İadenin Şartları ve Bir Yıllık Süre
İade için üç unsur aranır:
- Mutat mesken. Çocuğun yer değiştirmeden önce olağan olarak yaşadığı ülke belirlenir (ör. doğduğundan beri ailesiyle yaşadığı İsviçre ya da Almanya).
- Hukuka aykırılık. Yer değiştirme ya da alıkoyma, mutat mesken ülkesinin hukukuna göre diğer ebeveynin velayet hakkını ihlal etmelidir (Sözleşme m.3). Ortak velayette bir ebeveynin tek başına çocuğu başka ülkeye yerleştirmesi bu niteliktedir. Tatil için gelip dönmemek de “alıkoyma” sayılabilir.
- Yaş. Sözleşme 16 yaşından küçük çocuklara uygulanır.
Bir yıllık süre. Yer değiştirme ya da alıkoyma tarihinden itibaren bir yıl dolmadan iade istenirse çocuğun gecikmeden iadesi asıldır (Sözleşme m.12/1). Bir yıldan sonra yapılan başvurularda da iade mümkündür; ancak Sözleşme bu durumda ek bir kaçınma imkânı tanır (m.12/2). Bu nedenle başvurunun hiç beklemeden yapılması belirleyicidir.
İadeden Kaçınma Sebepleri
İadeden kaçınma sebepleri Sözleşmenin m.12/2, m.13 ve m.20 hükümlerinde sayılmıştır ve dar yorumlanır. Uygulamada en çok tartışılanlar m.13/1-b kapsamındaki iki sebeptir: geri dönüşün çocuğu fiziksel veya psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağına ya da başka bir şekilde katlanılamaz bir duruma düşüreceğine dair ciddi bir risk ve görüşünün dikkate alınmasını gerektiren yaş ve olgunluktaki çocuğun geri dönmeye itiraz etmesi. Bu riskin somut delillerle ortaya konulması gerekir; çocuğun küçük yaşta olması, annesine bağlılığı ya da yeni çevreye alışması tek başına yeterli görülmemektedir (aşağıdaki kararlar).
Türkiye’de açılan boşanma davasında alınan geçici velayet kararı da iadeyi engellemez:
“(1) Çocuğun iadesi başvurusunun yapılmasından sonra verilmiş bir velâyet kararı, bu Kanun hükümleri çerçevesinde çocuğun iadesi talebinin reddine gerekçe oluşturmaz.”
Usul: Merkezî Makam, Savcılık, Mahkeme ve Süreler
“(1) Sözleşmenin öngördüğü yükümlülükler Merkezî Makam tarafından, mahallî Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığı ile yerine getirilir.
(2) Merkezî Makam, başvuruda bulunan adına çocuğun iadesi veya şahsî ilişki kurulmasını sağlamak amacıyla idarî ve adlî işlemleri yapmaya yetkilidir.”
Yurt dışındaki ebeveyn, kendi ülkesinin merkezi makamına ya da doğrudan Türkiye’deki Merkezî Makama başvurabilir. Türkiye’de dava, çocuğun bulunduğu yerdeki Cumhuriyet başsavcılığınca davaname ile açılır; ebeveyn davaya katılabilir ve avukatla temsil edilebilir. Aynı yol çocukla kişisel ilişki kurulması için de kullanılabilir (m.4/2).
“(1) Çocuğun iadesine dair davaname, duruşma günü ile birlikte taraflara tebliğ olunur.
(2) Bu Kanunun uygulanmasından doğan tüm dava ve işler basit yargılama usûlüne göre öncelikle ve acele görülür.”
Kararlarda ilk derece mahkemesi aile mahkemesidir (aile mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla). Bu davalar adli tatilde de görülür ve adli tatil nedeniyle süreler uzamaz; bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz süresi tebliğden itibaren iki haftadır ve Yargıtay incelemesi dosya üzerinden yapılır (aşağıdaki 2025 tarihli karar).
Masraflar. Dava Cumhuriyet başsavcılığınca açılır; bununla birlikte ebeveynin davaya avukatla katılması, belgelerin tercümesi ve onayı ile yurt dışıyla yapılan yazışmalar masraf doğurabilir. Harç ve masraf tutarları için başvuru tarihindeki tarifeye ve ilgili kurumların güncel duyurularına bakılmalıdır.
Adım Adım: İki Yönlü Senaryo
A. Çocuğunuz yurt dışından Türkiye’ye götürüldü ve dönmüyor (siz yurt dışındasınız):
- Hemen başvurun. Bulunduğunuz ülkenin merkezi makamına ya da Türkiye’deki Merkezî Makama iade başvurusu yapın; bir yıllık süreyi kaçırmayın.
- Mutat meskeni ve velayet hakkınızı belgeleyin. Çocuğun doğum ve oturum kayıtları, okul ya da kreş kaydı, ortak velayeti veya velayet hakkınızı gösteren belgeler ve rızanızın olmadığını gösteren yazışmalar.
- Türkiye’deki davayı takip edin. Dava savcılıkça açılır; Türkiye’de avukatla davaya katılmak, delil ve itirazların zamanında sunulması için önemlidir. Vekâletname konsoloslukta ya da yabancı noterde düzenlenip onaylanabilir; ayrıntı için yurt dışında yaşayanların hukuki işleri sayfasına bakılabilir.
- Süreleri kaçırmayın. Adli tatil süreleri uzatmaz; istinaf ve temyiz süreleri kısadır.
B. Çocuğunuz Türkiye’den yurt dışına götürüldü (siz Türkiye’desiniz):
- Türkiye’deki Merkezî Makama başvurun. Başvuru, çocuğun bulunduğu ülkenin merkezi makamına iletilir; iade davası o ülkede, o ülkenin usulüne göre görülür.
- Belgeleri hazırlayın ve tercüme ettirin. Çocuğun Türkiye’deki yaşamını ve velayet hakkınızı gösteren belgeler ile tercümeleri.
- Kişisel ilişki talebini de değerlendirin. Sözleşme yalnız iade için değil, çocukla kişisel ilişkinin kurulması için de başvuru imkânı tanır.
Yargı Kararlarında Çocuğun İadesi
Çocuğun yaşının küçük olması tek başına iadeden kaçınma sebebi değildir
İsviçre’de doğan ve ailesiyle orada yaşayan çocuk, üç haftalık tatil için Türkiye’ye getirilmiş; anne dönmeyip Türkiye’de boşanma davası açmış ve geçici velayet almıştı. İlk derece ve bölge adliye mahkemesi, çocuğun yaşını ve geçici velayeti gerekçe göstererek iade istemini reddetmiştir. Yargıtay önce Sözleşmenin bir yıllık kuralını hatırlatmıştır:
“Kanuna aykırı yeri değiştirilmiş veya alıkonulan çocuğun yerinin değiştirilmesi veya alıkonulması tarihinden itibaren bir yıldan az zaman içerisinde iadesinin istenilmesi halinde çocuğun derhal geciktirilmeden iadesi gerekmektedir”
Daire, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 03.05.2012 tarihli ve 60328/09 başvuru numaralı kararına da atıf yaparak somut bir ciddi risk gösterilmeden yaş küçüklüğüne dayanılamayacağını belirtmiş ve sonucu şöyle bağlamıştır:
“O halde münhasıran çocuğun yaşının küçük olması sözleşmenin 13/1-b maddesi kapsamında iadeden kaçınma hakkı tanımaz. Keza, davalı tarafından Türkiye’de açılan boşanma davasında çocuğun geçici velayetinin davalıya bırakılmış olmasının, anılan sözleşme hükümleri bakımından bir önemi de bulunmamaktadır.”
Ağır iddialar varsa ilgili ceza dosyası incelenmeden karar verilemez
Almanya’ya iade istenen bir dosyada anne, babaya yönelik ağır bir iddiada bulunmuş; bu iddiayla açılan ceza davası sonradan beraatle sonuçlanmıştı. Bölge adliye mahkemesi iade istemini yalnız çocuğun anlatımına dayanarak reddetmiştir. Yargıtay bozmuştur:
“Mahkemece bu ceza dosyasının getirtilerek değerlendirilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken sadece çocuğun beyanına itibar edilerek eksik araştırma ile davanın reddine karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Karar, ciddi risk iddiasının ciddiyetle araştırılması gerektiğini; ancak araştırmanın somut delillere dayanması, tek bir anlatımla yetinilmemesi gerektiğini gösterir.
Usul: adli tatil süreleri uzatmaz, temyiz süresi iki haftadır
“haksız olarak yerleri değiştirilen çocukların mutat meskeninin bulunduğu ülkeye iadesine ilişkin davalar, bu sözleşmenin uygulanmasını sağlamaya yönelik usul ve esasları düzenleyen 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Kanun uyarınca basit yargılama usulüne tabi ve acele işlerden olup (9 uncu maddesinin ikinci fıkrası), adli tatilde de görülür ve bu kanunun uygulanmasından doğan dava ve işlerde adli tatil sebebiyle sürelerin uzamasına ilişkin hükümler uygulanmaz (16 ncı madde).”
Olayda bölge adliye mahkemesi kararı Temmuz başında tebliğ edilmiş, temyiz dilekçesi Ağustos’ta verilmiştir; adli tatil süreyi uzatmadığından dilekçe süreden reddedilmiştir.
Aşılmışlık denetimi: 2. Hukuk Dairesinde 2019 sonrası “çocuk kaçırma” ibaresiyle yapılan taramada (14 sonuç) çizgi aynıdır. Daire 01.11.2024 tarihli, 2024/8322 E., 2024/8168 K. sayılı kararında da çocuğun yeni ortama alışmasını ve yaşını tek başına kaçınma sebebi saymamış, ciddi riskin somut olarak kanıtlanmasını aramıştır. 5717 sayılı Kanun m.4, m.9 ve m.13’ün güncel metni kullanılmıştır. Sözleşme hükümleri, kararlardaki aktarımla verilmiştir.
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- Bir yılı beklemeyin. Bir yıl dolmadan yapılan başvuruda iade asıldır; gecikme kaçınma imkânlarını genişletir.
- Türkiye’de velayet almak iadeyi durdurmaz. İade başvurusundan sonra verilen velayet kararı ret gerekçesi değildir (5717 sayılı Kanun m.13).
- “Tatile gittik, dönmedik” de alıkoymadır. Çocuğun dönüş tarihi belli bir ziyaretten sonra dönmemesi hukuka aykırı alıkoyma sayılabilir.
- Ciddi riski somut delille gösterin. Genel ifadeler ya da yalnız çocuğun anlatımı yetmez; raporlar, resmî kayıtlar, ceza dosyaları gerekir.
- Adli tatil süreleri uzatmaz. İstinaf ve temyiz sürelerini takvim günüyle hesaplayın.
- İade, velayeti çözmez. Velayet ve kişisel ilişki, çocuğun mutat mesken ülkesinde ayrıca karara bağlanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Eşim çocuğu Türkiye’ye götürdü ve dönmüyor; ne yapabilirim?
Bulunduğunuz ülkenin merkezi makamına ya da Türkiye’deki Merkezî Makama Lahey Sözleşmesi uyarınca iade başvurusu yapabilirsiniz. Türkiye’de dava Cumhuriyet başsavcılığınca açılır ve basit yargılama usulüyle acele görülür (5717 sayılı Kanun m.4, m.9).
Bir yıl geçtiyse çocuğun iadesi istenemez mi?
İstenebilir; ancak bir yıl dolmadan yapılan başvuruda çocuğun derhal iadesi asıldır. Bir yıldan sonra Sözleşme ek bir kaçınma imkânı tanır; bu nedenle başvurunun gecikmeden yapılması önemlidir.
Türkiye’de velayeti aldım; iade kararı yine de verilebilir mi?
Evet. İade başvurusundan sonra verilmiş bir velayet kararı iade talebinin reddine gerekçe oluşturmaz (5717 sayılı Kanun m.13). Yargıtay, Türkiye’de alınan geçici velayetin Sözleşme bakımından önemi olmadığını kabul etmiştir.
Hangi durumlarda iade reddedilir?
Sözleşmede sayılan sebeplerle; en çok geri dönüşün çocuğu fiziksel ya da psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağına dair ciddi bir risk ya da yeterli yaş ve olgunluktaki çocuğun itirazı. Riskin somut delillerle ortaya konulması gerekir; yaş küçüklüğü tek başına yetmez.
İade davası adli tatilde durur mu?
Hayır. Bu davalar adli tatilde de görülür ve adli tatil nedeniyle süreler uzamaz. Bölge adliye mahkemesi kararına karşı temyiz süresi tebliğden itibaren iki haftadır.
İlgili Makaleler
- Velayet ve Kişisel İlişki: Çocuğun Üstün Yararı, Velayetin Değiştirilmesi ve Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi
- Çekişmeli Boşanma Sebepleri: Zina, Onur Kırıcı Davranış, Terk, Evlilik Birliğinin Sarsılması ve Fiili Ayrılık
- Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli boşanma Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Aile ve Boşanma Hukuku alanındaki diğer makaleler
- 6284 Sayılı Kanunda Uzaklaştırma ve Koruma Kararı: Kim İsteyebilir, Süre, İtiraz (m.9) ve Zorlama Hapsi (m.13)
- Nafaka Ödenmezse Ne Olur? İcra Takibi, Maaş Haczi, Tazyik Hapsi ve Zamanaşımı
- Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye'de Nasıl Geçerli Olur? Konsoloslukta İdari Tescil ve Tanıma Davası
- Yurt Dışındaki Borçludan Nafaka Tahsili: Yabancı Nafaka Kararının Tenfizi, New York ve Lahey Sözleşmeleri
Anahtar kavramlar: lahey çocuk kaçırma iade davası · uluslararası çocuk kaçırma · lahey sözleşmesi çocuğun iadesi · 5717 sayılı Kanun · mutat mesken · mutat meskene iade · çocuğun iadesi bir yıl · Sözleşme m.13/1-b ciddi risk · çocuğun itirazı · geçici velayet iade · Merkezî Makam · Cumhuriyet başsavcılığı davaname · adli tatil çocuk kaçırma
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Lahey Sözleşmesi ile Çocuğun İadesi: Uluslararası Çocuk Kaçırmada Başvuru, Bir Yıllık Süre, İadeden Kaçınma”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-13, https://capar.av.tr/makale/lahey-sozlesmesi-cocuk-kacirma-ve-cocugun-iadesi

























