İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 11 dk okuma

Son gözden geçirme:

Velayet ve Kişisel İlişki: Çocuğun Üstün Yararı, Velayetin Değiştirilmesi ve Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Evlilik devam ettiği sürece velayeti ana ve baba birlikte kullanır; boşanma veya ayrılıkta hâkim velayeti eşlerden birine verir ve velayet kendisine verilmeyen eşle çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi re’sen düzenler (TMK m.336, m.182). Belirleyici ölçüt ana babanın istekleri değil, çocuğun üstün yararıdır; mahkeme uzman raporu alır ve idrak çağındaki çocuğu bizzat dinleyerek görüşünü alır. Velayet düzenlemesi kesin hüküm oluşturmaz; ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni ve ciddi olgular varsa velayet değiştirilebilir, velayet kendisine bırakılan tarafın kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmemesi de çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla değiştirme sebebidir (TMK m.183, m.324). Kişisel ilişki hem çocuğun hem ana babanın hakkıdır, yalnız çocuğun yüksek yararı gerektirdiğinde kısıtlanabilir veya kaldırılabilir ve kararın günleri, saatleri ve süreleri belirli, infazda kuşku uyandırmayacak açıklıkta olması gerekir. Bu davalarda aile mahkemesi, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Kısaca

Velayet ve çocukla kişisel ilişki: velayetin kime ait olduğu (TMK m.336, m.337), velayette temel ölçüt olan çocuğun üstün yararı (BM ÇHS m.3), boşanmada velayetin ve kişisel ilişkinin düzenlenmesi (TMK m.182), uzman incelemesi ve idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi, velayetin değiştirilmesi şartları (TMK m.183), çocukla kişisel ilişki kurulması ve sınırları (TMK m.323, m.324), kişisel ilişki kararının açık ve infaz edilebilir olması, çocuk tesliminin infazı, görevli aile mahkemesi ve doğrulanmış Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararlarıyla.

Velayet ve çocukla kişisel ilişki rehberi; velayetin tanımı ve kime ait olduğu (evlilik içinde birlikte kullanım, ayrılık ve boşanmada tek eşe verilmesi — TMK m.336, m.337), velayette temel ölçüt olan çocuğun üstün yararı (BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.3), boşanmada velayetin ve kişisel ilişkinin düzenlenmesi (TMK m.182), uzman incelemesi ve idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması, velayetin değiştirilmesi şartları (TMK m.183; yeni olgular ve kişisel ilişki gereklerinin yerine getirilmemesi), çocuk ile kişisel ilişki kurulması ve sınırları (TMK m.323, m.324), kişisel ilişki kararının açık ve infaz edilebilir olması, çocuk teslimi ve kişisel ilişkinin infazının 2021 değişikliğiyle adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerine bırakılması, görevli aile mahkemesi ve doğrulanmış Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararları.

Velayet Nedir? Kime Aittir?

Velayet, ergin olmayan çocuğun kişiliğine, bakımına, eğitimine ve mallarına ilişkin hak ve yükümlülüklerin ana ve baba tarafından kullanılmasını ifade eder. Velayet, çocuğun korunması amacına hizmet eden kamusal nitelikli bir görev olduğundan; ana babanın keyfî tasarrufuna bırakılmamış, çocuğun yararı ekseninde düzenlenmiştir. Evlilik birliği devam ettiği sürece velayet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır; ortak hayata son verilmesi, ayrılık veya boşanma hâlinde velayetin kime ait olacağını hâkim belirler.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.336 (ana ve baba evli ise)

“Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine verebilir. Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.337 (ana ve baba evli değilse)

“Ana ve baba evli değilse velâyet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velâyet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre, vasi atar veya velâyeti babaya verir.”

Temel İlke: Çocuğun Üstün Yararı

Velayet ve kişisel ilişkiye dair her düzenlemede belirleyici ölçüt, ana babanın istek ve menfaatleri değil, çocuğun üstün yararıdır. Bu ilke, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 3. maddesi ile Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi’nde güvence altına alınmıştır. Çocuğun üstün yararı belirlenirken onun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması amacı gözetilir; ana ve babanın ahlaki değer yargıları, sosyal konumları ve boşanmadaki kusurları ancak çocuğun üstün yararını etkilediği ölçüde dikkate alınır. Küçük yaştaki çocukların kural olarak anne şefkat ve ilgisine muhtaç olduğu kabul edilmekle birlikte, bu karine de çocuğun üstün yararına aykırı düşmediği sürece geçerlidir.

Boşanmada Velayetin ve Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi

Boşanma veya ayrılık kararı verilirken hâkim, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra, velayeti ve velayet kendisine verilmeyen eşle çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi re’sen (kendiliğinden) düzenler. Velayet düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim, tarafların taleplerine bağlı kalmaksızın çocuğun üstün yararını yargılamanın her aşamasında gözetmek zorundadır. Uygulamada mahkeme, velayete esas olmak üzere psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı niteliğindeki uzmanlardan (4787 sayılı Kanun m.5) rapor alır; çocuk idrak çağında ise görüşünü bizzat dinler.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.182 (hâkimin takdir yetkisi)

“Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler. Mahkeme, kararında kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.”

Görüldüğü üzere velayet kendisine verilmeyen eş; hem çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir, hem de çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla (iştirak nafakası) yükümlüdür. Kişisel ilişkinin düzenlenmesinde çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas alınır.

Velayetin Değiştirilmesi

Velayet düzenlemesi kesin hüküm oluşturmaz; çocuğun yararı gerektirdiğinde her zaman yeniden ele alınabilir. Ancak velayetin değiştirilebilmesi için, velayet düzenini bozan ve velayet sahibinin değiştirilmesini zorunlu kılan yeni ve ciddi olguların varlığı gerekir. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi durumlar ile velayet görevinin gereği gibi yerine getirilmemesi bu kapsamdadır. 2021 yılında yapılan değişiklikle, velayet kendisine bırakılan tarafın kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmemesi de — çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla — velayetin değiştirilmesi sebebi olarak açıkça düzenlenmiştir (TMK m.324/3, m.182/2).

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.183 (durumun değişmesi)

“Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.”

Çocuk ile Kişisel İlişki Kurulması ve Sınırları

Çocuk ile velayeti kendisine verilmeyen ana veya baba arasında uygun bir kişisel ilişki kurulması, hem çocuğun hem de ilgili ebeveynin hakkıdır. Bu ilişki yalnızca çocuğun yüksek yararı gerektirdiğinde kısıtlanabilir veya kaldırılabilir. Ana ve babadan her biri, diğerinin çocukla kişisel ilişkisini zedelemekten ve çocuğun eğitilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer, ana baba yükümlülüklerine aykırı davranır veya çocukla ciddi olarak ilgilenmezse, kişisel ilişki hakkı reddedilebilir veya geri alınabilir. Şiddet iddiası bulunan dosyalarda alınabilecek tedbirler koruma ve uzaklaştırma kararları yazımızda ele alınmıştır.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.323 (kişisel ilişki — kural)

“Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.”

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.324 (kişisel ilişkinin sınırları)

“Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten, çocuğun eğitilmesi ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür. Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer veya ana ve baba bu haklarını birinci fıkrada öngörülen yükümlülüklerine aykırı olarak kullanırlar veya çocuk ile ciddî olarak ilgilenmezler ya da diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkı reddedilebilir veya kendilerinden alınabilir. Velayet kendisine bırakılan ana veya baba, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus kişisel ilişki kurulmasına dair kararda taraflara ihtar edilir.”

Kişisel ilişki kararının; günleri, saatleri ve süreleri belirli olacak biçimde açık ve infaz sırasında kuşku ile duraksama uyandırmayacak şekilde kurulması gerekir (HMK m.297/2). Çocuğun yararı gerektiriyorsa kişisel ilişkinin bir uzman gözetiminde (nezaretinde) kurulmasına da karar verilebilir.

Çocuk Teslimi ve Kişisel İlişkinin İnfazı

Velayet ve kişisel ilişki kararının kâğıt üzerinde kalmaması, fiilen uygulanabilmesine bağlıdır. Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesi, 2021 yılında yapılan kanun değişikliğiyle icra dairelerinin görev alanından çıkarılmış; Adalet Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla, pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacı eşliğinde, çocuğun örselenmesini önleyecek bir yöntemle yürütülür hâle getirilmiştir. Kişisel ilişkiye sürekli olarak ve haklı sebep olmaksızın engel olunması, velayetin değiştirilmesi talebinin de gündeme gelmesine yol açabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Velayetin düzenlenmesi veya değiştirilmesi ile çocukla kişisel ilişki kurulması davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Velayet ve kişisel ilişkiye dair talepler çoğu zaman boşanma davası içinde karara bağlanır; boşanmadan sonra açılan bağımsız velayetin değiştirilmesi davaları ise çekişmesiz yargı işi olarak nitelendirilmektedir. Bu davalarda çocuğun mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesi uygulamada yetkili kabul edilir.

Yargıtay Kararları

Velayette temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır; uzman incelemesi zorunludur

Yargıtay Kararı

“Kuşkusuz velayetin düzenlenmesinde, çocukların üstün yararı, ana ve babanın isteklerinden önce gelir. Velayet düzenlemesi yapılırken göz önünde tutulması gereken temel ilke, çocuğun ‘üstün yararı’ (Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme md. 3; Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi md. 1) dır. … Ana ve babanın yararları, ahlaki değer yaşamları, sosyal konumları gibi durumları, çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur. … mahkemece yapılacak iş; mahkeme nezdindeki aile mahkemesi uzman veya uzmanlarından çocuğun velayetine esas teşkil etmek üzere rapor alınması, tüm deliller birlikte değerlendirilerek, çocuğun üstün yararının velayetin ebeveynlerden hangisine bırakılmasında olduğunun saptanması ve hasıl olacak sonucuna göre karar vermekten ibarettir.”

İdrak çağındaki çocuğun görüşünün bizzat alınması gerekir

Yargıtay Kararı

“Velayetinin değiştirilmesi istenilen 14.12.2004 doğumlu … idrak çağında olduğu anlaşılmaktadır. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinin 12. maddesi, Çocuk Haklarının Kullanılmasına Dair Avrupa Sözleşmesinin 3. ve 6. maddeleri gereğince, idrak çağındaki küçüğün ebeveynlerinden hangisinin yanında kalmak istediği konusunda hakim tarafından bizzat dinlenilerek görüşünün alınması ve tüm deliller birlikte değerlendirilerek hasıl olacak sonuca göre velayetin düzenlenmesi gerekirken, eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.”

Kişisel ilişki hem çocuğun hem ana babanın hakkıdır; yalnız çocuğun yüksek yararı gerektirdiğinde kısıtlanır (TMK m.323)

Yargıtay Kararı

“Ana ve babasından veya bunlardan birinden ayrılmalarına karar verilmiş olan çocukların ebeveynleriyle düzenli kişisel ilişki kurmak ve bu ilişkiyi sürdürmek hakları olduğu gibi, çocuklarıyla düzenli kişisel ilişkiyi elde etmek ve sürdürmek ana ve/veya baba için de bir haktır. (TMK. m. 323) Bu ilişki, sadece çocuğun yüksek yararı gerektirdiği takdirde kısıtlanabilir veya engel olunabilir. Çocuğun yararı gözetim atında kişisel ilişki kurulmasını gerektiriyorsa, kişisel ilişki hakkının ‘gözetim altında’ kurulması da öngörülebilir.”

Kişisel ilişki kararı kesin hüküm değildir; açık ve infazda kuşku uyandırmayacak olmalıdır

Yargıtay Kararı

“Kişisel ilişki kararları süreklilik arz edecek şekilde kesin hüküm niteliği taşımazlar. Bu nedenle, çocukların … yararlarına, değişen durum ve koşullara göre önceden verilmiş kişisel ilişki kararları değiştirilebilir, kaldırılabilir; daha evvel kişisel ilişki kurulmamış ise kişisel ilişki kurulması yönünde karar verilebilir. Ancak, kişisel ilişki kararları çocuğun … yararına uygun, çocuğun huzurunu tehlikeye sokmayan (TMK m. 324/2), açık, infaz sırasında kuşku ve duraksama uyandırmayacak şekilde (HMK m. 297/2) olmalıdır. … Velâyet ve kişisel ilişki düzenlemesi kamu düzenine ilişkin olup kendiliğinden araştırma ilkesi geçerlidir.”

Küçük yaştaki çocukta kişisel ilişki; koşullar her zaman yeniden düzenlenebilir (güncel karar)

Yargıtay Kararı

“… çocuğun yaşı gereği anne şefkatine ihtiyacı vardır. Bu yaştaki bir çocuğun annesinden uzun süreli ayrılması onun üstün yararına uygun bulunmamıştır. … boşanma kararında kurulan kişisel ilişkinin bu aşamada yeterli olduğu ve kişisel ilişkinin her zaman değişen koşullara göre düzenlenebileceği de göz önüne alınarak kişisel ilişki yönünden de davanın reddine karar vermek gerekirken kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmada velayet her zaman anneye mi verilir?

Hayır. Belirleyici olan çocuğun üstün yararıdır. Küçük yaştaki çocukların anne şefkatine muhtaç olduğu kabul edildiğinden velayet çoğu zaman anneye verilir; ancak bu, üstün yarara aykırı düşmediği sürece geçerli bir karinedir. Uzman raporu ve toplanan deliller çocuğun yararının babada olduğunu gösteriyorsa velayet babaya da verilebilir.

Kaç yaşındaki çocuğun görüşü alınır?

Kanun belirli bir yaş sınırı koymaz; ölçüt çocuğun ‘idrak çağında’ olmasıdır. İdrak çağındaki çocuğun, kendisini ilgilendiren velayet ve kişisel ilişki konusunda hâkim tarafından bizzat dinlenerek görüşünün alınması gerekir. Uygulamada bu genellikle sekiz yaş civarından itibaren gündeme gelir.

Velayeti alan taraf çocuğu göstermezse ne olur?

Kişisel ilişkiye haklı sebep olmaksızın sürekli engel olunması, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilmesi sebebidir; mahkeme kararında bu husus taraflara ihtar edilir. Ayrıca kişisel ilişki kararının infazı, adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri aracılığıyla sağlanır.

Velayet değiştirilebilir mi?

Evet. Velayet kararı kesin hüküm oluşturmaz. Ana veya babanın başka biriyle evlenmesi, başka yere gitmesi, ölmesi ya da velayet görevini kötüye kullanması gibi yeni ve ciddi olgular çocuğun yararını tehlikeye sokuyorsa, velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

Ortak (birlikte) velayet Türkiye’de mümkün müdür?

Evlilik birliği içinde velayet zaten birlikte kullanılır. Boşanmada kural, velayetin eşlerden birine verilmesidir; ancak Yargıtay, tarafların iş birliğine açık olduğu ve çocuğun üstün yararına uygun düştüğü hâllerde ortak velayete de cevaz vermektedir. Her olay kendi koşullarında değerlendirilir.

Kişisel ilişki kararı sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Kişisel ilişki kararları kesin hüküm oluşturmaz; çocuğun yararına, değişen durum ve koşullara göre yeniden düzenlenebilir, genişletilebilir veya kaldırılabilir.

Çapar Hukuk, Aile ve Boşanma Hukuku kapsamında velayet, çocukla kişisel ilişki, nafaka ve tazminat uyuşmazlıklarında danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır; dosyanıza özgü değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Aile ve Boşanma Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Aile ve Boşanma Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: velayet · kişisel ilişki · çocukla kişisel ilişki kurulması · velayetin değiştirilmesi · çocuğun üstün yararı · idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi · ortak velayet · birlikte velayet · velayet davası · çocuk teslimi · kişisel ilişkinin infazı · TMK 182 · TMK 183 · TMK 323 · TMK 324 · TMK 336

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Velayet ve Kişisel İlişki: Çocuğun Üstün Yararı, Velayetin Değiştirilmesi ve Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/velayet-ve-kisisel-iliski

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›