Son gözden geçirme:
Nafakanın Artırılması ve Azaltılması: Şartlar, ÜFE Oranında Artış ve Nafakanın Kaldırılması
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: İrat biçiminde ödenen nafaka, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde artırılabilir ya da azaltılabilir (TMK m.176/4); iştirak nafakasında da hâkim, durumun değişmesi hâlinde istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Yargıtay uygulamasına göre tarafların ekonomik durumunda olağanüstü bir değişiklik ispatlanmadıkça nafaka, ilk takdirde kurulan dengeyi koruyacak biçimde ÜFE oranında artırılır. Nafaka artırım davası belli bir sürenin geçmesine bağlı değildir; her dava açıldığı tarihteki koşullara göre değerlendirilir ve aile mahkemesinde görülür. Yoksulluk nafakası alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır.
Nafakanın artırılması ve azaltılması: hukuki dayanak (TMK m.176/4 — mali durum değişikliği veya hakkaniyet), olağanüstü değişiklik yoksa ÜFE oranında artış ve denge ilkesi, iştirak nafakasının çocuğun ihtiyaçları ile ana babanın gücüne göre belirlenmesi (TMK m.330, m.331), artırım davasının süreye bağlı olmaması, yoksulluk nafakasının kaldırılması hâlleri (fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun kalkması), görevli aile mahkemesi ve yetki (TMK m.177), temyiz kesinlik sınırı ve doğrulanmış Yargıtay kararlarıyla.
Nafakanın artırılması ve azaltılması rehberi; nafaka miktarının değiştirilmesinin hukuki dayanağı (TMK m.176/4 — tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyet), yoksulluk ve iştirak nafakasının artırım/azaltım şartları, olağanüstü değişiklik yoksa ÜFE oranında artış ve dengenin korunması ilkesi, iştirak (çocuk) nafakasının çocuğun ihtiyaçları ile ana babanın ödeme gücüne göre belirlenmesi (TMK m.330, m.331), nafaka artırım davasının süreye bağlı olmaması, yoksulluk nafakasının kaldırılması hâlleri (yeniden evlenme, ölüm, fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun kalkması, haysiyetsiz hayat — TMK m.176/3), görevli aile mahkemesi ve yetki (TMK m.177), kanun yolu ve temyiz kesinlik sınırı ile doğrulanmış Yargıtay kararları.
Nafakanın Değiştirilmesi Nedir?
Boşanma ile birlikte veya sonrasında hükmedilen nafaka miktarı, sonsuza kadar değişmez değildir. Zamanla paranın alım gücünün düşmesi, tarafların gelir ve giderlerinin değişmesi ya da çocuğun büyümesiyle ihtiyaçlarının artması, mevcut nafakayı yetersiz veya fazla hâle getirebilir. Bu durumda nafaka alacaklısı miktarın artırılmasını, nafaka yükümlüsü ise azaltılmasını veya kaldırılmasını ayrı bir dava ile isteyebilir. Yoksulluk nafakası bakımından dayanak TMK m.176; iştirak (çocuk) nafakası bakımından ise TMK m.331 hükmüdür. Nafaka türlerinin (tedbir, yoksulluk, iştirak) tanımı ve ilk kez hükmedilmesine ilişkin ayrıntılar için Boşanmada Nafaka Türleri yazımıza bakılabilir.
Artırım ve Azaltımın Şartları (TMK m.176/4)
İradın (belirli aralıklarla ödenen nafakanın) artırılması veya azaltılması için iki seçenekli bir şart aranır: ya tarafların mali durumlarının değişmesi ya da hakkaniyetin bunu gerektirmesi. Yükümlünün gelirinin önemli ölçüde artması ya da azalması, alacaklının işe girmesi veya işini kaybetmesi, yeni bir ailenin kurulması, sağlık giderlerinin artması gibi olgular bu kapsamda değerlendirilir.
“Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.”
ÜFE Oranında Artış ve Denge İlkesi
Uygulamada, ilk nafaka takdirinden sonra tarafların ekonomik durumunda olağanüstü bir değişiklik olduğu ileri sürülüp ispatlanmadığı sürece, nafaka; alacaklının ihtiyaçları ile yükümlünün geliri arasında ilk takdirde kurulan dengeyi koruyacak biçimde, TÜİK tarafından açıklanan ÜFE (yurt içi üretici fiyat endeksi) oranında artırılır. Böylece nafaka enflasyon karşısında erimekten korunur; ancak olağanüstü değişiklik kanıtlanmadan bu orandan çok daha yüksek bir artış yapılması bozma sebebidir. Buna karşılık, tarafların durumunda gerçekten esaslı bir değişiklik varsa (ör. yükümlünün gelirinin katlanması, alacaklının yoksulluğunun ağırlaşması), hâkim ÜFE ile sınırlı kalmaksızın hakkaniyete uygun bir miktara hükmedebilir.
İştirak (Çocuk) Nafakasının Değiştirilmesi
Velayet kendisine verilmeyen taraf, ekonomik gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlüdür (TMK m.182/2). İştirak nafakasının miktarı; çocuğun yaşı, eğitim durumu, ihtiyaçları ve yaşam düzeyi ile ana babanın ödeme güçleri birlikte değerlendirilerek hakkaniyet ilkesine göre belirlenir. Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.
“Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Nafaka her ay peşin olarak ödenir. Hâkim istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.”
“Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.”
Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması
Bazı hâllerde nafakanın azaltılması değil, tamamen kaldırılması gündeme gelir. İrat biçiminde ödenen yoksulluk nafakası; alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden (ayrı bir karara gerek olmaksızın) sona erer. Alacaklının, evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise nafaka, ancak açılacak bir dava ile mahkeme kararıyla kaldırılır. Yargıtay, “fiilen evli gibi yaşama” sebebine dayanan kaldırma taleplerinde ölçütü yüksek tutar: aynen evlilik gibi ortak bir hayatın kurulduğu, somut ve inandırıcı delillerle ispatlanmalıdır; salt bir arkadaşlık veya ara sıra birliktelik yeterli değildir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında ise yetki bakımından özel bir kural getirilmiş; nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkili kılınmıştır. Nafaka artırım davasının açılması belli bir sürenin geçmesine bağlı değildir; her dava, açıldığı tarihteki koşullara göre değerlendirilir.
“Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.”
Kanun Yolu ve Temyiz Kesinlik Sınırı
Nafaka artırım/azaltım kararlarına karşı önce istinaf, kural olarak sonra temyiz yoluna başvurulur. Ancak nafaka davalarında temyiz edilebilirlik, uyuşmazlık konusu miktara bağlıdır: dava değeri (temyize konu edilen yıllık nafaka artış/azaltım tutarı) HMK m.362’de öngörülen kesinlik sınırının altında kalıyorsa, Bölge Adliye Mahkemesi kararı kesindir ve temyiz edilemez. Uygulamada nafaka kararlarının önemli bir bölümü, artış miktarı bu sınırın altında kaldığından istinaf aşamasında kesinleşmektedir. Daire notu: Nafaka artırım/azaltım/kaldırılması davaları uzun yıllar Yargıtay 3. Hukuk Dairesinde görülmüş; güncel iş bölümüyle bu dosyalar Yargıtay 2. Hukuk Dairesinde incelenmektedir. Aşağıdaki kararlarda hem yerleşik 3. Daire ilkeleri hem de güncel 2. Daire uygulaması birlikte verilmiştir.
Yargıtay Kararları
Artırım/azaltımın şartı: mali durum değişikliği veya hakkaniyet; olağanüstü değişiklik yoksa ÜFE ile denge korunur
“‘Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.’ Yukarıda sözü edilen yasal düzenlemeye göre, iradın artırılması veya azaltılması için ya tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin bunu zorunlu kılması gerekmektedir. Bu doğrultuda yerleşen dairemiz uygulamasına göre; nafaka alacaklısı davacının ihtiyaçları ile nafaka yükümlüsü davalının gelir durumunda, nafakanın takdir edildiği tarihe göre olağanüstü bir değişiklik olmadığı takdirde; yoksulluk nafakası TÜİK’in yayınladığı ÜFE oranında artırılmalı ve böylece taraflar arasında önceki nafaka takdirinde sağlanan denge korunmalıdır.”
İştirak nafakası çocuğun ihtiyaçları ile ana babanın gücüne göre belirlenir; artırım davası süreye bağlı değildir
“İştirak nafakası takdir edilirken; çocuğun yaşı, ihtiyaçları, okul seviyesi, sosyal çevreye göre yaşam seviyesi, velayet tevdi edilen tarafın ekonomik durumu ile nafaka yükümlüsünün mali gücü birlikte değerlendirilip, hakkaniyete uygun bir nafakaya karar verilmelidir. … Nafaka artırım davasının açılması belli bir zaman geçmesine bağlı tutulmadığı gibi, her dava açıldığı tarihe göre değerlendirilmelidir. … Bu süre içinde tarafların sosyal ve ekonomik durumları değiştiği gibi, müşterek çocuğun yaşı ve ihtiyaçları da doğal olarak artmıştır.”
Yoksulluk nafakasının kaldırılması için “fiilen evli gibi yaşama” somut ve inandırıcı delille ispatlanmalıdır (güncel)
“… nafaka alacaklısının, evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşamasının, yoksulluk nafakasının kaldırılması sebebi olduğu, bu düzenlemeye göre, yoksulluk nafakasının kaldırılması için aynen evlilik gibi ortak bir hayat kurularak, fiilen birlikte yaşamak gerektiği, somut olayda ise, … kadının, erkekten boşandıktan sonra başka bir şahıs ile evlenme olmaksızın fiilen birlikte yaşadığına dair somut, inandırıcı delil bulunmadığı, yoksulluk nafakasının indirilmesi için yasanın aradığı koşulların da oluşmadığı …”
Nafaka artırım kararlarında temyiz kesinlik sınırı: sınırın altındaki kararlar istinafta kesinleşir (güncel)
“Miktar veya değeri kesinlik sınırını geçmeyen davalara ilişkin nihai kararlar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 362 nci maddesi uyarınca temyiz edilemez. … hüküm altına alınan ve temyize konu edilen toplam yıllık nafaka artış miktarı … dava tarihi … itibari ile temyiz kesinlik sınırı olan 378.290,00 TL’nin altında kalmaktadır.”
Sıkça Sorulan Sorular
Nafakayı artırmak için kaç yıl beklemem gerekir?
Belirli bir bekleme süresi yoktur. Nafaka artırım davası her zaman açılabilir; her dava, açıldığı tarihteki tarafların sosyal ve ekonomik durumuna göre değerlendirilir. Uygulamada çoğu kararda nafaka zaten her yıl ÜFE oranında kendiliğinden artacak biçimde bağlanır.
Nafaka her yıl otomatik artar mı?
Mahkeme, ilk kararda nafakanın her yıl TÜİK ÜFE oranında artırılmasına hükmetmişse, artış kendiliğinden uygulanır ve ayrıca dava açmaya gerek kalmaz. Böyle bir hüküm yoksa, artış için nafaka artırım davası açılması gerekir.
İşsiz kaldım, nafakayı azaltabilir miyim?
Gelirinizde olağanüstü ve kalıcı bir azalma olduğunu ispatlarsanız, mali durumun değişmesi sebebiyle nafakanın azaltılmasını isteyebilirsiniz. Mahkeme, alacaklının ihtiyaçları ile sizin ödeme gücünüzü yeniden değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktara karar verir.
Eski eşim biriyle yaşıyor, yoksulluk nafakasını kaldırabilir miyim?
Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması yoksulluk nafakasının kaldırılması sebebidir. Ancak Yargıtay, bunun için aynen evlilik gibi ortak bir hayatın kurulduğunun somut ve inandırıcı delillerle ispatını arar; ara sıra görüşme veya arkadaşlık tek başına yeterli sayılmaz.
Çocuğun nafakası çocuk büyüdükçe artırılabilir mi?
Evet. Çocuğun yaşı ve ihtiyaçları büyüdükçe (özellikle eğitim giderleri) artacağından, iştirak nafakasının artırılması istenebilir. Hâkim, çocuğun ihtiyaçları ile ana babanın ödeme gücünü birlikte değerlendirir.
Nafaka kararını temyiz edebilir miyim?
Her zaman değil. Temyize konu edilen yıllık nafaka artış/azaltım tutarı, HMK’da öngörülen kesinlik sınırının altında kalıyorsa istinaf kararı kesindir ve temyiz yolu kapalıdır. Sınırın üzerindeki tutarlar için temyiz mümkündür.
Çapar Hukuk, Aile ve Boşanma Hukuku kapsamında nafaka artırımı, azaltılması ve kaldırılması davalarında danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır; dosyanıza özgü değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
- Boşanmada Nafaka Türleri: Tedbir, Yoksulluk ve İştirak Nafakası
- Velayet ve Kişisel İlişki: Çocuğun Üstün Yararı, Velayetin Değiştirilmesi ve Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi
- Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
- Soybağının Reddi Davası: Babalık Karinesi, Annenin Dava Hakkı, Hak Düşürücü Süreler ve DNA İncelemesi
İlgili Makaleler
- Boşanmada Nafaka Türleri: Tedbir, Yoksulluk ve İştirak Nafakası
- Velayet ve Kişisel İlişki: Çocuğun Üstün Yararı, Velayetin Değiştirilmesi ve Kişisel İlişkinin Düzenlenmesi
- Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi
- Soybağının Reddi Davası: Babalık Karinesi, Annenin Dava Hakkı, Hak Düşürücü Süreler ve DNA İncelemesi
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli boşanma Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Aile ve Boşanma Hukuku alanındaki diğer makaleler
- 6284 Sayılı Kanunda Uzaklaştırma ve Koruma Kararı: Kim İsteyebilir, Süre, İtiraz (m.9) ve Zorlama Hapsi (m.13)
- Lahey Sözleşmesi ile Çocuğun İadesi: Uluslararası Çocuk Kaçırmada Başvuru, Bir Yıllık Süre, İadeden Kaçınma
- Nafaka Ödenmezse Ne Olur? İcra Takibi, Maaş Haczi, Tazyik Hapsi ve Zamanaşımı
- Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye'de Nasıl Geçerli Olur? Konsoloslukta İdari Tescil ve Tanıma Davası
Anahtar kavramlar: nafaka artırım davası · nafaka azaltım davası · nafakanın artırılması · nafakanın azaltılması · yoksulluk nafakasının kaldırılması · iştirak nafakası artırımı · ÜFE oranında nafaka artışı · fiilen evli gibi yaşama · nafaka değişen hal ve şartlar · TMK 176 · TMK 177 · TMK 330 · TMK 331 · nafaka temyiz kesinlik sınırı · aile mahkemesi görev yetki · nafaka nasıl artırılır
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Nafakanın Artırılması ve Azaltılması: Şartlar, ÜFE Oranında Artış ve Nafakanın Kaldırılması”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/nafakanin-artirilmasi-ve-azaltilmasi

























