İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 12 dk okuma

Son gözden geçirme:

Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye'de Nasıl Geçerli Olur? Konsoloslukta İdari Tescil ve Tanıma Davası

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden nüfusa işlenmez; kişi Türkiye kayıtlarında evli görünmeye devam eder. Karar kesinleşmişse ve iki eş birlikte (ya da vekilleriyle) başvurursa, kararın verildiği ülkedeki Türk konsolosluğu veya Türkiye’de yetkili nüfus müdürlüğü boşanmayı mahkemeye gitmeden nüfus kütüğüne tescil eder (5490 sayılı Kanun m.27/A). Eşlerden biri başvuruya katılmıyorsa ya da şartlardan biri eksikse yol, 5718 sayılı MÖHUK’a göre açılan tanıma davasıdır; bu davada mahkeme, kararın onaylı aslını, kesinleşme belgesini ve onaylı tercümelerini ister, karşı tarafı duruşmaya çağırır ve yalnız kanundaki tanıma şartlarını inceler. Kanunda tanıma için bir başvuru süresi yoktur; yıllar önce verilmiş boşanma kararı da tanınabilir.

Kısaca

Yurt dışında boşanan Türk vatandaşının Türkiye'deki nüfus kaydını düzeltmesi için iki yol: 5490 sayılı Kanun m.27/A uyarınca konsoloslukta ya da nüfus müdürlüğünde idari tescil ve MÖHUK m.58 uyarınca tanıma davası; şartlar, belgeler, yetkili mahkeme ve Yargıtay kararlarıyla sık hatalar.

Yurt dışında boşanan Türk vatandaşının Türkiye’de de bekâr sayılması için izlenecek iki yol: konsoloslukta ya da nüfus müdürlüğünde idari tescil (5490 sayılı Kanun m.27/A) ve aile mahkemesinde tanıma davası (MÖHUK m.58); şartlar, belgeler, merci, süre ve sık yapılan hatalar.

Yurt Dışındaki Boşanma Türkiye’de Neden Ayrıca Tanınmalı?

Almanya, Hollanda, Fransa ya da başka bir ülkede boşanan Türk vatandaşının boşanması o ülkede sonuç doğurur; ancak Türkiye’deki nüfus kütüğüne kendiliğinden yansımaz. Türk hukukunda yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’de kesin hüküm ya da kesin delil sayılması, bir Türk makamının o kararı incelemesine bağlıdır. Bu incelemeden geçmeyen kişi Türkiye kayıtlarında evli görünmeye devam eder: Türkiye’de yeniden evlenmek, soyadını düzeltmek, miras ve tapu işlemleri yapmak ya da çocukla ilgili işlemleri yürütmek bu yüzden aksar.

Kanun bunun için iki yol tanır. Birincisi, şartları sağlayan boşanma kararlarının mahkemeye gidilmeden, idari bir başvuruyla nüfus kütüğüne işlenmesidir (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A). İkincisi, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca mahkemede açılan tanıma davasıdır. Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizinin genel çerçevesi Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi yazısında anlatıldı; bu rehber yalnız boşanma kararlarına ve nüfus kaydına odaklanır.

Birinci Yol: Konsoloslukta veya Nüfus Müdürlüğünde İdari Tescil

2017’de kanun hükmünde kararnameyle eklenen, 2018’de kanunla aynen kabul edilen düzenleme, şartları taşıyan yabancı boşanma kararlarının mahkeme kararı aranmadan nüfusa işlenmesine imkân verir:

İlgili Kanun Hükmü — 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A (Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen boşanma kararlarının nüfus kütüğüne tescili)

“(1) Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olarak verilen kararlar; bizzat veya vekilleri aracılığıyla tarafların birlikte veya taraflardan birinin ölmüş ya da yabancı olması halinde Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekilinin tek başına başvurması, verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili adlî veya idarî makam tarafından verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir.

… (2) Nüfus kütüğüne yapılacak tescil işlemleri, yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler, yurt içinde ise Bakanlık tarafından belirlenen nüfus müdürlükleri tarafından yapılır.

(3) Bu maddede sayılan şartlar yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilen kararların Türkiye’de tanınması, 27/11/2007 tarihli ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun uyarınca yapılır.”

Maddeden idari tescilin dört şartı çıkar:

  1. Birlikte başvuru. Eşler başvuruyu birlikte yapar; bizzat gelebilecekleri gibi vekil de gönderebilirler. Eşlerden biri ölmüşse ya da yabancıysa Türk vatandaşı olan eş tek başına başvurabilir. Türk vatandaşı iki eşten biri başvuruya katılmıyorsa idari yol kapanır.
  2. Yetkili makam. Karar, verildiği devletin kanunlarına göre boşanma konusunda yetkili bir adli ya da idari makamdan çıkmış olmalıdır. Madde idari makam kararlarını da saydığı için boşanmanın mahkeme dışında bir idari makamca sonuçlandırıldığı ülkelerin kararları da bu yolun kapsamındadır.
  3. Usulen kesinleşme. Kararın o ülke hukukuna göre kesinleştiği belgelenmelidir.
  4. Kamu düzeni. Karar Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.

Merci, kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliği (büyükelçiliğin konsolosluk şubesi ya da başkonsolosluk) veya Türkiye’de İçişleri Bakanlığının belirlediği nüfus müdürlüğüdür. Başvuru reddedilirse kişi hak kaybına uğramaz; madde, şartlar yerine gelmediği için reddedilen kararın MÖHUK’a göre tanınabileceğini açıkça söyler.

İdari tescilin kapsamı sınırlıdır: madde yalnız boşanma, evliliğin butlanı, iptali ya da evliliğin mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin kararları sayar. Aynı kararda yer alan velayet, nafaka, tazminat ya da mal paylaşımı gibi hükümler maddede sayılmamıştır. Bu hükümlerin Türkiye’de kesin hüküm etkisi doğurması ya da icra edilebilmesi için mahkemede tanıma veya tenfiz istenir; velayet ve kişisel ilişki için ayrıca Velayet ve Kişisel İlişki yazısına bakılabilir.

İkinci Yol: Tanıma Davası

İdari tescilin şartları yoksa (en sık örnek: eski eşin başvuruya katılmaması) ya da velayet gibi fer’i hükümlerin de Türkiye’de sonuç doğurması isteniyorsa tanıma davası açılır. Tanıma, kararı Türkiye’de icra etmeyi değil, kesin hüküm ve kesin delil olarak kabul ettirmeyi amaçlar:

İlgili Kanun Hükmü — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.58 (Tanıma)

“(1) Yabancı mahkeme ilâmının kesin delil veya kesin hüküm olarak kabul edilebilmesi yabancı ilâmın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır. Tanımada 54 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi uygulanmaz.

(2) İhtilâfsız kaza kararlarının tanınması da aynı hükme tâbidir.

(3) Yabancı mahkeme ilâmına dayanılarak Türkiye’de idarî bir işlemin yapılmasında da aynı usul uygulanır.”

Tanımada, tenfizin karşılıklılık şartı (m.54/1-a) aranmaz; yani kararın verildiği ülkenin Türk kararlarını tanıyıp tanımadığına bakılmaz. Kalan şartlar şunlardır:

İlgili Kanun Hükmü — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.54/1 (Tenfiz şartları)

“b) İlâmın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması veya davalının itiraz etmesi şartıyla ilâmın, dava konusu veya taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisine yetki tanıyan bir devlet mahkemesince verilmiş olmaması.

c) Hükmün kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması.

ç) O yer kanunları uyarınca, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin hükmü veren mahkemeye usulüne uygun bir şekilde çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş yahut bu kanunlara aykırı bir şekilde gıyabında veya yokluğunda hüküm verilmiş ve bu kişinin yukarıdaki hususlardan birine dayanarak tenfiz istemine karşı Türk mahkemesine itiraz etmemiş olması.”

Uygulamada en çok tartışılan şart (ç) bendidir: yabancı davada eşe usulüne uygun çağrı yapılmamış ve eş Türk mahkemesinde buna dayanarak itiraz etmişse tanıma reddedilir. Eş itiraz etmezse bu sebep kendiliğinden incelenmez.

Görevli ve yetkili mahkeme. Kanun tenfiz için asliye mahkemesini görevli sayar ve yetkiyi karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yerine bağlar:

İlgili Kanun Hükmü — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.51 (Görev ve yetki)

“(1) Tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir.

(2) Bu kararlar kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden, Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer mevcut değilse Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir.”

Boşanma kararlarının tanınması aile hukukuna ilişkin olduğundan bu davalara uygulamada aile mahkemeleri bakar; aşağıda aktarılan kararlarda da ilk derece mahkemesi aile mahkemesidir. İki eş de yurt dışında yaşıyor ve Türkiye’de yerleşim yerleri yoksa dava Ankara, İstanbul ya da İzmir’de açılabilir.

Usul. Dava dilekçesi duruşma günüyle birlikte karşı tarafa tebliğ edilir; istem basit yargılama usulüyle incelenir. Karşı taraf, tanıma şartlarının bulunmadığını ya da kararın yerine getirildiğini veya yerine getirilmesine engel bir sebep doğduğunu ileri sürerek itiraz edebilir (MÖHUK m.55/2). Tanıma hâkimi boşanmanın haklı olup olmadığını yeniden yargılamaz; yalnız kanundaki şartlara bakar.

Adım Adım: Yurt Dışından Nasıl Yapılır?

  1. Belgeleri yaşadığınız ülkede hazırlayın. Boşanma kararının o ülke makamlarınca onaylanmış aslı ya da kararı veren mahkemece onaylanmış örneği ile kararın kesinleştiğini gösteren yazı veya şerh gerekir. Belgelerin onayı, kararın verildiği ülkenin durumuna göre apostil şerhiyle ya da konsolosluk onayıyla yapılır.
  2. Tercüme ettirin. Karar ve kesinleşme belgesinin Türkçe tercümeleri de onaylı olmalıdır.
  3. Eski eşinizle birlikte başvurup başvuramayacağınızı belirleyin. Birlikte başvurabiliyorsanız (ya da eski eşiniz yabancıysa veya ölmüşse) kararın verildiği ülkedeki Türk konsolosluğuna ya da Türkiye’de yetkili nüfus müdürlüğüne idari tescil için başvurun (m.27/A). Güncel belge listesi ve randevu usulü için ilgili temsilciliğin duyurusuna bakılmalıdır.
  4. Birlikte başvuru mümkün değilse tanıma davası açın. Türkiye’ye gelmeden dava açmak için Türk konsolosluğunda ya da bulunduğunuz ülkenin noterinde düzenlenip onaylanan vekâletnameyle avukat görevlendirebilirsiniz. Vekâletnamenin tanıma ve tenfiz davasını açıkça kapsaması uygundur. Konsolosluk ve vekâletname ayrıntıları için yurt dışında yaşayanların hukuki işleri sayfasına bakılabilir.
  5. Karşı tarafın adresini bildirin. Dava dilekçesi duruşma günüyle birlikte eski eşe tebliğ edilir; yurt dışındaki eşe tebligat zaman alır. Güncel adres baştan bildirilmelidir.
  6. Kesinleşmeyi ve nüfus kaydını takip edin. Tanıma kararı kesinleştikten sonra nüfus kütüğüne işlenir; kaydın düzeldiği e-Devlet üzerinden ya da nüfus kayıt örneğiyle kontrol edilebilir.

Süre, Harç ve Masraflar

Süre. Ne 5490 sayılı Kanun m.27/A’da ne de MÖHUK’un tanıma hükümlerinde başvuru için bir süre öngörülmüştür. Yargıtay 1991’de kesinleşmiş bir boşanma kararının yıllar sonra tanınmasını kabul etmiştir (aşağıda). Yine de beklemek, Türkiye’deki kayıtların o süre boyunca yanlış kalması demektir; miras ya da yeni evlilik gündeme gelmeden işlemin tamamlanması yararlıdır.

Harç ve masraflar. Tanıma davasında başvuru tarihindeki Harçlar Kanunu tarifelerine göre harç ile tebligat ve dosya giderleri için gider avansı yatırılır; yurt dışına tebligat gerekiyorsa tercüme ve gönderim giderleri de doğar. Bunlara tercüme, apostil ve konsolosluk işlem ücretleri eklenir. Tutarlar her yıl değiştiğinden güncel tarifeye bakılmalıdır.

Yargı Kararlarında Yabancı Boşanma Kararının Tanınması

Mahkeme kararı yerine sözleşme sunulursa tanıma verilemez; eksik belge için süre verilir

Fransa’da apostilli bir anlaşmalı boşanma protokolüne dayanılarak açılan davada ilk derece mahkemesi tanıma kararı vermiş, karar kanun yararına temyiz üzerine incelenmiştir. Yargıtay önce tanıma dilekçesine eklenmesi zorunlu belgeleri saymıştır:

Yargıtay Kararı

“tenfız dilekçesine, yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organı tarafından onanmış örneği ve onanmış tercümesinin; ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesinin eklenmesi zorunludur. Bu belgelerde eksiklik varsa yargılama sırasında tamamlanması mümkündür.”

Dosyada yabancı mahkeme kararı değil, tarafların ve vekillerinin imzaladığı boşanma sözleşmesi bulunduğundan Daire, mahkemenin davacıya kararın onaylı örneği ve tercümesi için süre vermesi, eksik tamamlanmazsa davayı usulden reddetmesi gerektiğini belirtmiş; sözleşmeye dayanılarak tanıma kararı verilmesini usule aykırı bulmuştur. Bozma kanun yararına olduğundan sonuca etkili değildir; ancak boşanmanın mahkeme dışında sonuçlandığı ülkelerden gelen başvurularda hangi belgenin sunulacağının önceden netleştirilmesi gerektiğini gösterir.

Boşanmadan sonra birlikte yaşamak tanımaya engel değildir

Hollanda’da 1991’de anlaşmalı olarak boşanan, sonra birlikte yaşamaya devam edip çocuk sahibi olan eşlerden birinin açtığı tanıma davasını ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi dürüstlük kuralına aykırılık gerekçesiyle reddetmiştir. Yargıtay bozmuştur:

Yargıtay Kararı

“Mahkemece yapılması gereken iş davaya konu yabancı mahkeme kararının MÖHUK m. 58 vd. maddelerine göre tanıma koşullarını içerip içermediğini belirlemekten ibarettir. Tarafların birlikteliğinin devam etmesi ya da bu dönemde ortak çocuklarının dünyaya gelmiş olması davacının ilgili kararın tanınmasında hukuki yararının bulunduğu gerçeğini değiştirmediği gibi bu kararın tanınmasının talep edilmesi Türk Medeni Kanunu’nun 2. maddesinde yer alan dürüstlük kuralına aykırılık da oluşturmaz.”

Karar iki noktayı netleştirir: tanıma hâkimi yalnız kanundaki şartlara bakar ve hukuki yararı olan herkes (MÖHUK m.52/1) uzun yıllar sonra da tanıma isteyebilir.

Karşı taraf duruşmaya çağrılmadan dosya üzerinden karar verilemez

Azerbaycan’da verilen boşanma ve velayet kararının tanınması istenen davada ilk derece mahkemesi duruşma açmadan, dosya üzerinden tanıma kararı vermiştir. Yargıtay usul kuralını şöyle açıklamıştır:

Yargıtay Kararı

“Tanıma ve tenfiz istemine ilişkin dava dilekçesinin duruşma günü ile birlikte karşı tarafa tebliği zorunludur. Sadece ihtilafsız kaza kararlarının tanınması ve tenfizinde tebliğ hükmü uygulanmaz. İstem, basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenerek karara bağlanır.”

Davalıya duruşma günü bildirilmeden ve itirazlarını bildirme hakkı tanınmadan verilen karar bozulmuştur. Bu nedenle davacının, eski eşin güncel adresini doğru bildirmesi davanın hızını doğrudan etkiler.

Kararların aşılmışlık denetimi: Üç kararın dayandığı MÖHUK m.51, m.54, m.58 ve 5490 sayılı Kanun m.27/A hükümlerinin bugünkü metni kararlarda aktarılan kurallarla uyumludur; aynı daireden sonraki tanıma kararlarında da tanıma hâkiminin MÖHUK m.54 ve m.58 şartlarıyla sınırlı inceleme yaptığı görülmektedir.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  • Yurt dışında yeniden evlenmeden önce Türkiye kaydını düzeltin. Türkiye’de evli görünen kişinin yeni evliliğinin Türkiye’de tescili ve sonraki miras işlemleri sorun yaratır.
  • Kesinleşme belgesini unutmayın. Hem idari tescilde hem tanıma davasında kararın kesinleştiğinin belgelenmesi şarttır; yalnız karar örneği yetmez.
  • Onay ve tercümeyi eksik bırakmayın. Onaysız fotokopi ya da onaysız tercüme dosyayı uzatır.
  • Velayet ve nafakanın idari tescille Türkiye’de sonuç doğurduğunu varsaymayın. Madde yalnız evliliğin sona ermesine ilişkin kararları sayar; fer’i hükümler için mahkeme yoluna gidilir.
  • Eski eşin adresini doğru bildirin. Tebligat yapılamayan dava uzar; duruşma günü tebliğ edilmeden karar verilemez.
  • Vekâletnamede işin açıkça yazılmasına dikkat edin. İdari başvuru ya da tanıma davası için düzenlenen vekâletname bu işi kapsamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında aldığım boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli olur mu?

Hayır. Kararın Türkiye’de nüfusa işlenmesi için ya konsoloslukta veya nüfus müdürlüğünde idari tescil (5490 sayılı Kanun m.27/A) ya da mahkemede tanıma (MÖHUK m.58) gerekir. Bu yapılmadıkça Türkiye kayıtlarında evli görünmeye devam edersiniz.

Eski eşim başvuruya katılmazsa ne olur?

İdari tescil, Türk vatandaşı iki eşin birlikte (ya da vekilleriyle) başvurmasını ister. Eski eşiniz katılmıyorsa, yabancı değilse ve ölmemişse tanıma davası açmanız gerekir. Bu davada eski eşinize dava dilekçesi duruşma günüyle tebliğ edilir.

Tanıma davası için Türkiye’ye gelmem gerekir mi?

Gerekmez. Konsoloslukta ya da bulunduğunuz ülkenin noterinde düzenlenip onaylanan vekâletnameyle avukat davayı yürütebilir. Türkiye’de yerleşim yeriniz yoksa dava karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yerinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir’de açılabilir.

Yıllar önce boşandım; şimdi tanıma isteyebilir miyim?

Evet. Kanunda tanıma için bir başvuru süresi yoktur. Yargıtay, 1991’de kesinleşmiş bir boşanma kararının tanınmasını, eşler sonradan birlikte yaşamış olsalar bile kabul etmiştir.

Yurt dışında alınan boşanma kararının tanınması için hangi belgeler gerekir?

Boşanma kararının o ülke makamlarınca onaylanmış aslı ya da kararı veren mahkemece onaylanmış örneği, kararın kesinleştiğini gösteren onaylı belge ve bunların onaylı Türkçe tercümeleri. Belgelerde eksik varsa mahkeme tamamlanması için süre verir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Aile ve Boşanma Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Aile ve Boşanma Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: yurt dışında boşanma türkiye'de geçerli mi · yabancı boşanma kararının tanınması · boşanma kararının nüfusa tescili · idari tanıma · 5490 sayılı Kanun m.27/A · konsoloslukta boşanma tescili · tanıma davası · MÖHUK m.58 · MÖHUK m.54 · MÖHUK m.51 · kesinleşme şerhi · apostil

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Yurt Dışında Alınan Boşanma Kararı Türkiye'de Nasıl Geçerli Olur? Konsoloslukta İdari Tescil ve Tanıma Davası”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-13, https://capar.av.tr/makale/yurt-disinda-alinan-bosanma-kararinin-turkiyede-taninmasi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›