İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 10 dk okuma

Son gözden geçirme:

Yurt Dışında Yaşayanlar Türkiye'de Nasıl Boşanır? Yetkili Mahkeme, Uygulanacak Hukuk ve Duruşmaya Katılım

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı, boşanma davasını yaşadığı ülkede açmadıysa ya da açamıyorsa Türkiye’de açabilir. Dava önce Türkiye’de yer bakımından yetkili mahkemede (eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı ay birlikte oturdukları yer), yoksa ilgilinin Türkiye’de sakin olduğu yerde, o da yoksa Türkiye’deki son yerleşim yerinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir’de görülür (MÖHUK m.41). Eşlerin ikisi de Türk vatandaşıysa boşanmaya, nafakaya ve velayete Türk hukuku uygulanır; eşler ayrı vatandaşlıktaysa ortak mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14). Çekişmeli dava vekâletnameyle avukat aracılığıyla yürütülebilir; anlaşmalı boşanmada ise hâkim eşleri bizzat dinlemek zorunda olduğundan (TMK m.166/3) eşlerin duruşmaya katılması gerekir.

Kısaca

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşının Türkiye'de boşanma davası: MÖHUK m.41'e göre yetkili mahkeme, MÖHUK m.14'e göre uygulanacak hukuk, anlaşmalı boşanmada hâkimin eşleri bizzat dinlemesi (TMK m.166/3), vekâlet, tebligat ve yurt dışındaki tanıklar; Yargıtay kararlarıyla.

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının Türkiye’de boşanma davası açması: yetkili mahkeme (MÖHUK m.41), uygulanacak hukuk (MÖHUK m.14), anlaşmalı boşanmada hâkimin eşleri bizzat dinlemesi (TMK m.166/3), vekâlet, yurt dışındaki eşe tebligat ve yurt dışındaki tanıklar.

Yurt Dışında Yaşarken Türkiye’de Boşanmak Mümkün mü?

Evet. Türk vatandaşı, yurt dışında yaşasa da kişi hâline ilişkin davaları Türk mahkemelerinde açabilir. Türkiye’de boşanmanın yurt dışında yaşayan için iki pratik sonucu vardır: karar kesinleşince Türk nüfus kaydına doğrudan işlenir; buna karşılık kararın yaşanılan ülkede sonuç doğurması için o ülkenin tanıma kurallarına bakmak gerekebilir. Yaşadığınız ülkede boşanıp Türkiye’de kaydı düzeltme yolu ayrı bir rehberde anlatılmaktadır; bu yazı Türkiye’de açılacak boşanma davasına odaklanır. Boşanma sebepleri ve anlaşmalı boşanmanın genel işleyişi için Çekişmeli Boşanma Davası ve Boşanma Sebepleri ile Anlaşmalı Boşanma yazılarına bakılabilir.

Yetkili Mahkeme: MÖHUK m.41

İlgili Kanun Hükmü — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.41 (Türklerin kişi hâllerine ilişkin davalar)

“(1) Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkemede, bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür.”

Hüküm kademeli bir sıra kurar:

  1. Türkiye’de yer bakımından yetkili mahkeme. Boşanma davalarında bu, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168). Eşlerden biri Türkiye’ye dönmüş ve Türkiye’de yerleşmişse, onun yerleşim yeri yetkilidir.
  2. Sakin olunan yer. Türkiye’de yerleşim yeri yoksa ilgilinin Türkiye’de fiilen oturduğu yer.
  3. Türkiye’deki son yerleşim yeri.
  4. Ankara, İstanbul veya İzmir. Bunların hiçbiri yoksa davacı bu üç ilden birini seçebilir.

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Yetki kesin değildir; davalı süresinde yetki itirazında bulunmazsa dava açıldığı yerde görülmeye devam eder. Davalı eş itiraz ederse mahkeme yukarıdaki sırayı uygular (aşağıdaki kararlar).

Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır? MÖHUK m.14

İlgili Kanun Hükmü — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.14 (Boşanma ve ayrılık)

“(1) Boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır.

(2) Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri hakkında birinci fıkra hükmü uygulanır. Bu hüküm ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlinde de geçerlidir.

(3) Boşanmada velâyet ve velâyete ilişkin sorunlar da birinci fıkra hükmüne tâbidir.

(4) Geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır.”

Uygulamada üç durum öne çıkar:

  • İki eş de Türk vatandaşı: Ortak millî hukuk Türk hukukudur; eşler Almanya’da ya da Hollanda’da yaşasa bile boşanma sebepleri, nafaka ve velayet Türk Medeni Kanununa göre belirlenir. Çocuğun ebeveynlerden biri tarafından rıza olmadan başka bir ülkeye götürüldüğü durumlar için Lahey Sözleşmesi ve çocuğun iadesi yazımıza bakılabilir.
  • Eşlerden biri yabancı: Eşler ayrı vatandaşlıktaysa ortak mutad meskenlerinin bulunduğu ülkenin hukuku uygulanır; örneğin birlikte Almanya’da yaşamışlarsa Türk mahkemesi Alman hukukunu uygulayabilir. Ortak mutad mesken yoksa Türk hukuku uygulanır.
  • Geçici tedbirler: Dava sürerken tedbir nafakası, çocukla geçici kişisel ilişki gibi tedbirlere her durumda Türk hukuku uygulanır.

Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma: Duruşmaya Gelmek Gerekir mi?

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3 (Evlilik birliğinin sarsılması)

“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır.”

Anlaşmalı boşanma. Kanun hâkimin eşleri “bizzat” dinlemesini şart koşar. Bu nedenle eşlerin protokolü avukatları aracılığıyla vermesi yetmez; duruşmada hazır bulunmaları gerekir. Yurt dışında yaşayan eş için bu, duruşma günü Türkiye’de olmak demektir; dosyanın tek duruşmada sonuçlanabilmesi için protokolün eksiksiz hazırlanması ve duruşma gününün önceden planlanması önemlidir. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması da şarttır.

Çekişmeli boşanma. Kanunda bizzat dinleme şartı yoktur; dava, vekâletnameyle görevlendirilen avukat aracılığıyla Türkiye’ye gelmeden yürütülebilir. Tanıklar Türkiye’de ise mahkemede, yurt dışındaysa istinabe yoluyla dinlenebilir (aşağıdaki karar). Kanuna 2024’te eklenen düzenlemeyle, açılmış bir boşanma davası reddedilip kesinleştikten sonra bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).

Adım Adım: Yurt Dışından Boşanma Davası

  1. Yolu seçin. Anlaşabiliyorsanız anlaşmalı boşanma (duruşmaya katılım gerekir), anlaşamıyorsanız çekişmeli boşanma.
  2. Vekâletname verin. Türk konsolosluğunda ya da bulunduğunuz ülkenin noterinde düzenlenip apostil şerhi veya konsolosluk onayı alınan vekâletnameyle avukat görevlendirin. Davayı kabul, feragat, sulh gibi işlemler için vekâletnamede açık yetki bulunmalıdır (HMK m.74). Ayrıntı için yurt dışında yaşayanların hukuki işleri sayfasına bakılabilir.
  3. Yetkili mahkemeyi belirleyin. Eşlerin Türkiye’deki yerleşim yeri, sakin olunan yer ya da son yerleşim yeri; hiçbiri yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir (MÖHUK m.41).
  4. Belgeleri hazırlayın. Nüfus kayıt örneği, evlilik kaydı (yurt dışında evlendiyseniz Türk nüfusuna tescil edilmiş olması işi kolaylaştırır), çocukların bilgileri; nafaka ve velayet talepleri için gelir ve yaşam koşullarını gösteren belgeler. Yabancı dildeki belgelerin onaylı tercümesi gerekir.
  5. Karşı tarafın yurt dışı adresini bildirin. Dava dilekçesi ve duruşma günü yurt dışındaki eşe Tebligat Kanunu m.25 ve m.25/a’ya göre tebliğ edilir; bu süreç aylar sürebilir.
  6. Tanıklarınızı planlayın. Yurt dışındaki tanıklar için istinabe giderlerinin yatırılması gerekir; gider zamanında yatırılmazsa tanık dinletilemeyebilir.
  7. Kararın kesinleşmesini ve nüfusa işlenmesini takip edin. Kesinleşen karar nüfusa işlenir. Yaşadığınız ülkede de sonuç doğurması gerekiyorsa o ülkenin tanıma usulüne bakın.

Süre, Harç ve Masraflar

Evlilik birliğinin sarsılmasına dayalı boşanma davası için bir dava açma süresi yoktur; bazı özel boşanma sebeplerinde (zina, hayata kast gibi) kanunda süreler vardır, bunlar çekişmeli boşanma yazısında anlatılmıştır. Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir (TMK m.166/3). Harç ve gider avansı başvuru tarihindeki Harçlar Kanunu tarifesine ve mahkemenin belirlediği tutara göre yatırılır; yurt dışına tebligat ve istinabe için ayrıca tercüme ve gönderim giderleri doğar. Tutarlar her yıl değiştiğinden güncel tarifeye bakılmalıdır.

Yargı Kararlarında Yurt Dışında Yaşayanların Boşanması

Almanya’da yaşarken açılan davada yetki: Türkiye’ye dönen eşin oturduğu yer

Almanya’da birlikte yaşayan eşlerden kadın Ankara’da, erkek ise Türkiye’ye dönüp Didim’de yaşamaya başlamıştı. Erkek süresinde yetki itirazında bulununca Ankara Aile Mahkemesi dosyayı Didim’e göndermiş; bölge adliye mahkemesi bu kararı yerinde bulmuş, Yargıtay da onamıştır. İlk derece mahkemesi MÖHUK m.41’i şöyle aktarmıştır:

Yargıtay Kararı (onanan ilk derece mahkemesi gerekçesi)

“41 inci maddesi ise; Türkiye’de ikametgahı bulunmayan Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davaların, ikamet ettikleri ülke mahkemesinde açılmadığı takdirde, Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkeme de, bulunmaması halinde ilgilinin sakin olduğu yerde, Türkiye’de sakin değilse, Türkiye’deki son ikametgahı mahkemesinde, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görüleceğini hükme bağlandığı”

Bölge adliye mahkemesi, “sakin olunan yer” ifadesinden kişinin Türkiye’de fiilen oturduğu yerin anlaşılması gerektiğini belirtmiştir. Karar, yurt dışında yaşayan eşlerden biri Türkiye’ye dönmüşse davanın onun Türkiye’deki yerleşim yerinde görülebileceğini; davalının yetki itirazı hâlinde davanın taşınabileceğini gösterir.

Geçici kalış “sakin olunan yer” sayılmaz

Almanya’da verilmiş bir boşanma kararının tanınması davasında davalı, Aydın’da sakin olduğunu ileri sürerek İzmir mahkemesinin yetkisine itiraz etmiştir. Bölge adliye mahkemesi bu itirazı MÖHUK m.41 çerçevesinde reddetmiş, Yargıtay onamıştır:

Yargıtay Kararı (onanan bölge adliye mahkemesi gerekçesi)

“davalı sakin olduğu yerin Aydın olduğunu iddia etmiş ise de kişinin yerleşme niyeti olmaksızın ve süreklilik arz etmeksizin yaşadığı yerin Aydın ili olduğuna dair dosyada davalının kanıtı bulunmadığından ilgili yasal düzenleme uyarınca eldeki davanın İzmir Mahkemeleri’nde açılmasının usul ve yasaya aykırı bulunmadığı”

Yetki itirazında bulunan, ileri sürdüğü yerde fiilen oturduğunu kanıtlamalıdır. Aynı kararda, Alman hukukunun boşanmada kusur incelemesi yapmamasının tek başına Türk kamu düzenine aykırılık oluşturmadığı da kabul edilmiştir.

Yurt dışındaki tanıklar istinabe yoluyla dinlenir

Boşanma davasında davacı, yurt dışındaki tanıklarından vazgeçmiş; davalı buna muvafakat etmemiş, mahkeme ise bu tanıkları dinlemeden karar vermişti. Yargıtay bozmuştur:

Yargıtay Kararı

“Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 196 maddesinde delil gösteren tarafın karşı tarafın açık izni olmadıkça o delilden vazgeçemeyeceği hükmü düzenlenmiştir. Bu düzenleme tanık delilini de kapsar. … gerekli giderlerin davalı erkek tarafından karşılanması suretiyle Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 240 ve devamı maddeleri uyarınca davalı erkeğe imkan tanınmalıdır.”

Karar, yurt dışında yaşayan tanıkların da usulüne uygun dinlenebileceğini ve bunun giderinin tanığın dinlenmesini isteyen tarafa düştüğünü gösterir.

Aşılmışlık denetimi: Yargıtay 2. Hukuk Dairesinde 2020 sonrası “5718”, “41”, “yetki” ve “boşanma” ibareleriyle yapılan taramada dört karar bulunmuş, MÖHUK m.41’in aynı biçimde uygulandığı görülmüştür. MÖHUK m.14, m.41 ve TMK m.166’nın güncel metni kullanılmıştır (m.166/4, 14.11.2024 tarihli 7532 sayılı Kanunla değişik).

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  • Anlaşmalı boşanmada duruşmaya gelmeyi planlayın. Hâkim eşleri bizzat dinlemeden anlaşmalı boşanma kararı veremez.
  • Aynı anda iki ülkede dava açmayın. MÖHUK m.41 Türk mahkemesine, dava yabancı ülkede açılmadığı ya da açılamadığı takdirde başvurmayı öngörür; paralel davalar çelişkili kararlara yol açabilir.
  • Uygulanacak hukuku baştan belirleyin. Eşlerden biri yabancıysa ve birlikte yurt dışında yaşadınızsa Türk mahkemesi yabancı hukuku uygulayabilir.
  • Yetki itirazına hazırlıklı olun. Davalı eş süresinde itiraz ederse dava başka bir yere gönderilebilir; dava açılacak yer MÖHUK m.41 sırasına göre seçilmelidir.
  • Yurt dışındaki tanık ve tebligat giderlerini zamanında yatırın. Gider yatırılmazsa delil kaybı yaşanabilir.
  • Kararı yaşadığınız ülkede de tanıtmayı unutmayın. Türk kararı Türk nüfusuna işlenir; yurt dışındaki kayıtlar için o ülkenin usulü ayrıca izlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında yaşıyorum; Türkiye’de boşanma davası açabilir miyim?

Evet. Dava yaşadığınız ülkede açılmadıysa ya da açılamıyorsa Türkiye’de yer bakımından yetkili mahkemede, yoksa sakin olduğunuz yerde, son yerleşim yerinizde ya da Ankara, İstanbul veya İzmir’de açılabilir (MÖHUK m.41).

Anlaşmalı boşanmada duruşmaya gelmek zorunlu mu?

Evet. TMK m.166/3, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesini şart koşar. Bu nedenle iki eşin de duruşmada bulunması gerekir.

Almanya’da yaşıyoruz; Türk mahkemesi hangi hukuku uygular?

İki eş de Türk vatandaşıysa Türk hukuku uygulanır. Eşler ayrı vatandaşlıktaysa ortak mutad mesken hukuku (örneğin Alman hukuku), o da yoksa Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.14). Geçici tedbirlere her durumda Türk hukuku uygulanır.

Çekişmeli boşanma davasını Türkiye’ye gelmeden yürütebilir miyim?

Evet; çekişmeli davada bizzat dinleme şartı yoktur. Konsoloslukta ya da yabancı noterde düzenlenip onaylanan vekâletnameyle avukat davayı yürütebilir; yurt dışındaki tanıklar istinabe yoluyla dinlenebilir.

Türkiye’de aldığım boşanma kararı yaşadığım ülkede geçerli olur mu?

Karar Türk nüfusuna işlenir; yaşadığınız ülkede sonuç doğurması o ülkenin tanıma kurallarına bağlıdır. Bunun için o ülkenin yetkili makamına ayrıca başvurmanız gerekebilir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Aile ve Boşanma Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Aile ve Boşanma Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: yurt dışında yaşayanlar türkiye'de boşanma · yurt dışından boşanma davası · MÖHUK m.41 · Türk vatandaşlarının kişi hallerine ilişkin davalar · boşanmada yetkili mahkeme yurt dışı · MÖHUK m.14 boşanmada uygulanacak hukuk · anlaşmalı boşanma duruşmaya gelmek zorunlu mu · TMK m.166/3 bizzat dinleme · yurt dışındaki tanık istinabe · Almanya'da yaşayanlar boşanma

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Yurt Dışında Yaşayanlar Türkiye'de Nasıl Boşanır? Yetkili Mahkeme, Uygulanacak Hukuk ve Duruşmaya Katılım”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/yurt-disinda-yasayanlarin-turkiyede-bosanmasi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›