Son gözden geçirme:
Faturaya Dayalı Alacağın İspatı: Fatura Alacağı Ne Zaman Gerçek Alacaktır? (Teslim, Ticari Defter, BA-BS)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Fatura alacağın kaynağı değildir; alacak satış, eser veya hizmet sözleşmesinden doğar ve fatura tek başına onu ispatlamaz. Ticaret şirketleri arasında fatura alacağının gerçek bir alacak sayılması için satıcı, malın teslim edildiğini ya da hizmetin ifa edildiğini ispatlamalıdır. Yargıtay’ın onadığı kararlarda faturanın alıcının ticari defterinde kayıtlı olması veya alıcının onu BA formuyla vergi dairesine bildirmesi hâlinde malın teslim edildiği kabul edilmiş; satıcının yalnızca kendi defterine ve BS bildirimine dayanması ise yeterli görülmemiştir.
Fatura tek başına alacağı ispatlar mı? Ticari işlerde ve ticaret şirketleri arasında fatura alacağının kaynağı, malın tesliminin ve hizmetin ifasının ispatı, ispat yükü (TMK m.6, HMK m.190), alıcının ticari defter kaydı, BA-BS formları, KDV indirimi, e-fatura ve cari hesap ekstresi, faturaya dayalı itirazın iptali, icra inkâr tazminatı ve likidite, temerrüt ve faiz başlangıcı (TBK m.117, TTK m.1530) ile Yargıtay 6. ve 11. Hukuk Dairesi kararları.
Faturaya dayalı alacağın ispatı: fatura alacağının kaynağı, malın tesliminin ve hizmetin ifasının ispatı, ispat yükü (TMK m.6, HMK m.190), irsaliye, alıcının ticari defter kaydı, BA-BS formları, KDV indirimi ve e-fatura, faturaya dayalı itirazın iptali (İİK m.67), icra inkâr tazminatı, temerrüt ve faiz (TBK m.117, TTK m.1530) ile güncel Yargıtay kararları.
Fatura Alacağın Kaynağı mıdır?
Hayır. Alacağın kaynağı taraflar arasındaki satış, eser veya hizmet sözleşmesidir; fatura bu sözleşmeden doğan bedeli gösteren belgedir. Satışta satıcı satılanın zilyetlik ve mülkiyetini devretmeyi, alıcı da bedel ödemeyi üstlenir (TBK m.207). Bu yüzden fatura alacağı tartışmalı hâle geldiğinde mahkeme, sözleşmenin kurulup kurulmadığına ve satıcının kendi edimini yerine getirip getirmediğine, yani malın teslim edilip edilmediğine veya hizmetin yapılıp yapılmadığına bakar.
Sekiz günlük itiraz kuralı (TTK m.21/2) Ticari İşlerde Faturanın Hükmü yazımızda ele alınmıştır; aşağıdaki onanan kararda bu kuralın, faturadaki malın teslim edildiği anlamına gelmediği vurgulanmıştır. Sahte fatura ve vergi boyutu için Hileli İade Faturası yazımıza bakınız.
İspat Yükü Kimdedir?
Genel kural, hakkını bir olguya dayandıran tarafın o olguyu ispatlamasıdır. Fatura alacağında bunun anlamı şudur: satıcı (yüklenici, hizmet veren) sözleşmeyi ve kendi edimini, yani teslimi veya ifayı; alıcı ise bedeli ödediğini ispatlar. Onanan bir kararda bu dağılım, satım akdinde malın teslim edildiğinin ispat yükünün satıcıya, bedelin ödendiğinin ispat yükünün alıcıya ait olduğu şeklinde ifade edilmiştir. Eser sözleşmesinde de eserin yapıldığını ispat yükü yükleniciye, iş bedelinin ödendiğini ispat yükü iş sahibine aittir (Yargıtay 15. HD, 2017/23 E., 2018/2735 K.).
“Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür.”
“(1) İspat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.”
Teslim veya Hizmetin İfası Nasıl İspatlanır?
Teslimin en açık delilleri, alıcı yetkilisince imzalanmış sevk irsaliyesi ve teslim tutanağıdır. Onanan bir kararda, teslime ilişkin kısımları imzalı sevk irsaliyeleri ile faturaların alıcı tarafından BA formuyla bildirilmesi birlikte değerlendirilerek teslim ispatlanmış sayılmıştır. Buna karşılık alıcının irsaliyeleri yetkililerinin imzalamadığını savunduğu, faturaların da alıcının defterinde ve BA formunda yer almadığı bir dosyada teslim ispatlanamamış ve dava reddedilmiştir. Eser ve hizmet faturalarında ise yüklenici işin yapıldığını ispatlamalıdır.
Alıcının Defter Kaydı, BA-BS Formu ve e-Fatura Ne Anlama Gelir?
Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda karşı tarafın kendi kayıtları çoğu zaman belirleyicidir. BA formu alıcının alışlarını, BS formu satıcının satışlarını vergi idaresine bildirdiği formdur. Onanan kararlarda:
- Faturanın alıcının ticari defterinde kayıtlı olması veya alıcı tarafından BA formuyla bildirilmesi hâlinde malların teslim edildiği kabul edilmiş, BA bildirimi mal alımına ilişkin karine sayılmıştır; karinenin aksini veya ödemeyi alıcı ispatlamalıdır.
- Faturayı defterine işleyen alıcı, bunun “hatır için” kaydedildiğini ve malı almadığını ileri sürerse bu savunmasını kendisi ispatlamak zorundadır.
- Faturanın yalnız satıcının defterinde kayıtlı olması ve satıcının onu BS formuyla bildirmesi ise tek başına alacağı ispatlamaz.
Ticari defterlerin delil değeri HMK m.222’de düzenlenmiştir; lehe ve aleyhe delil kuralları için Ticari Defterlerin Delil Niteliği yazımıza bakınız.
KDV indirimi: Satıcılar, alıcının faturayı KDV indirimine konu ettiğini de teslimin delili olarak ileri sürmektedir; aşağıdaki kararlarda ise belirleyici olan, faturanın alıcının defterinde ve BA bildiriminde yer alıp almadığı olmuştur.
e-Fatura ve e-arşiv: Faturanın elektronik ortamda düzenlenip iletilmesi, teslimin ayrıca ispatı gereğini ortadan kaldırmaz. Onanan bir kararda satıcı, faturaların e-fatura olarak iletildiğini ve itiraza uğramadığını ileri sürmüş; faturalar alıcının defterinde ve BA formunda yer almadığından teslim ispatlanamamıştır.
Cari hesap ekstresi: Satıcının kendi kayıtlarından çıkardığı ekstre, esasen satıcının defter kaydını yansıtır. Onanan bir kararda “faturalı cari hesap alacağı” için yapılan takipte, alıcının defterinde kayıtlı olmayan ve kabul edildiği ispatlanamayan fatura yönünden alacak ispatlanamamıştır.
Faturaya Dayalı İtirazın İptali Davasında Ne İspatlanır?
Faturaya dayalı ilamsız takibe itiraz edilirse alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptalini dava edebilir ve bu davada alacağın varlığını genel hükümlere göre ispatlamak zorundadır. Davada da fatura tek başına yetmez; teslim veya ifa ile alıcının defter ve BA kayıtları belirleyicidir. Davanın genel çerçevesi için İtirazın İptali Davası yazımıza bakınız.
“Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir. Bu davada borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu; takibinde haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı; diğer tarafın talebi üzerine iki tarafın durumuna, davanın ve hükmolunan şeyin tahammülüne göre, red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahkum edilir.”
İcra inkâr tazminatı ve likidite: Yargıtay, bu tazminat için borçlunun itirazında haksız olmasının yanında takip konusu alacağın likit olmasını da arar; borçlunun ne kadar borçlu olduğunu kendisinin tespit edebilecek durumda olması gerekir, miktarın tespiti yargılamayı gerektiriyorsa alacak likit sayılmaz (Yargıtay 4. HD, 2017/198 E., 2019/4931 K.). Faturada tutar yazılı olsa da teslim edilen miktar, ayıp veya mahsup tartışması bu koşulun ayrıca değerlendirilmesini gerektirebilir.
Faiz Ne Zaman İşlemeye Başlar?
Genel kurala göre muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla, ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüde düşer (TBK m.117). Aşağıdaki onanan kararda taraflar arasında kesin vade belirlenmediğinden faiz, fatura tarihinden değil, noter ihtarnamesiyle verilen sürenin sonundaki temerrüt tarihinden işletilmiştir.
Ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedarikinde ise TTK m.1530 özel bir düzen öngörür. Bu düzen, alacaklının tedarik borcunu yerine getirmiş olmasını şart koşar; yani burada da teslim veya ifa önce gelir. Sözleşmede ödeme günü veya süresi yoksa borçlu, kural olarak faturayı almasını takip eden otuz günlük sürenin sonunda ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer. Faiz oranı değişken olduğundan burada verilmemiştir; TTK m.1530/7 uyarınca, sözleşmede oran öngörülmemişse bu madde kapsamında uygulanacak oranı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası her yıl ocak ayında ilan eder.
“(2) Ticari işletmeler arasında mal ve hizmet tedariki amacıyla yapılan işlemlerde, alacaklı, kanundan veya sözleşmeden doğan tedarik borcunu yerine getirmiş olmasına rağmen, borçlu, gecikmeden sorumlu tutulamayacağı hâller hariç, sözleşmede öngörülmüş bulunan tarihte veya belirtilen ödeme süresinde borcunu ödemezse, ihtara gerek olmaksızın temerrüde düşer. … (4) Sözleşmede ödeme günü veya süresi belirtilmemişse veya belirtilen süre beşinci fıkraya aykırı ise, borçlu aşağıdaki sürelerin sonunda ihtara gerek kalmaksızın mütemerrit sayılır ve alacaklı faize hak kazanır: a) Faturanın veya eş değer ödeme talebinin borçlu tarafından alınmasını takip eden otuz günlük sürenin sonunda. …”
Yargıtay Kararları
Fatura tek başına alacağı göstermez; satıcının defter kaydı ve BS bildirimi yetmez
“faturanın tek başına alacağın varlığını göstermeyeceği, davacı tarafça kabul edilmeyen faturanın davacı taraf ticari defterlerine işlenmesinin ve BS formu ile ilgili vergi dairesine bildirilmesinin tek başına alacağın varlığını ispata elverişli olmadığı, davacı tarafın sözkonusu faturada belirtilen mal teslim edildiğini veya hizmetin ifa edildiğini ispatlamakla yükümlü olduğu”
Sekiz gün içinde itiraz edilmemesi malın teslim edildiği anlamına gelmez
“faturaya tebliğ tarihinden itibaren sekiz gün içinde (mücerret) itiraz edilmemiş olması hâlinin, o faturada yazılı malın alıcıya daha önce teslim edilmiş olduğu anlamına gelmediği, satıcının faturada yazılı malı alıcıya veya kanuni temsilcisine teslim ettiğini ayrıca ispat etmesi gerektiği … faturaların BA formu ile de vergi dairesine beyan edilmediği, dava konusu faturaların davacı defterlerinde kayıtlı olmasının tek başına alacağın ispatı için yeterli olmadığı”
Alıcının defter kaydı veya BA bildirimi teslim için karinedir
“takibe ve davaya konu faturaların davalı ticari defterlerinde kayıtlı olması halinde veya davalının bağlı olduğu vergi dairesi müdürlüğüne BA formları ile bildirilmiş olması halinde fatura içeriği malların davalıya teslim edildiğinin kabulünün gerektiği, satım akdinde, malın teslim edildiğinin ispat yükümlülüğü satıcıya, satım bedelinin ödendiğinin ispat yükümlülüğü ise alıcıya ait olduğu … BA bildiriminin mal alımına ilişkin karine teşkil ettiği, davalı tarafça bu karinenin aksi ya da fatura bedellerinin ödendiğinin ispat olunamadığı”
Faturayı defterine işleyen alıcı “hatır faturası” savunmasını ispatlamalı; faiz için temerrüt gerekir
“davalı tarafın bu nedenle faturalar karşılığında mal teslim almadığı halde hatır için faturaları ticari defterlerine kaydettiğine ilişkin savunmasını kanıtlamakla yükümlü olduğu … sözleşme ilişkisinden kaynaklanan alacaklara temerrüt faizi yürütülebilmesi için alacağın muaccel olması yeterli olmayıp, borçlunun ihtarla temerrüde düşürülmesi gerektiği, ya da 2. fıkrası gereğince taraflarca ödeme tarihinin kesin olarak belirlenmesi gerektiği”
Sıkça Sorulan Sorular
Fatura tek başına delil midir?
Fatura bir delildir, ancak tek başına alacağı ispatlamaz. Yargıtay’ın onadığı kararlara göre satıcı, faturadaki malın teslim edildiğini veya hizmetin ifa edildiğini ayrıca ispatlamalıdır.
İrsaliyesiz fatura alacağı ispatlar mı?
İmzalı irsaliye yoksa teslim başka delillerle ispatlanmalıdır. Faturanın alıcının ticari defterinde kayıtlı olması veya alıcının onu BA formuyla bildirmesi hâlinde onanan kararlarda malın teslim edildiği kabul edilmiştir.
Defterine kaydedilen fatura borcu kabul anlamına gelir mi?
Alıcının kendi ticari defterindeki kayıt onun aleyhine delil oluşturur; onanan kararlarda deftere kayıtlı faturada malın teslim edildiği kabul edilmiştir. Malı almadığını veya faturanın hatır için kaydedildiğini ileri süren alıcı bunu kendisi ispatlamalıdır; bedeli ödediğini ispat yükü de alıcıdadır.
BA-BS formu delil midir?
Evet, ancak ağırlığı kimin bildirdiğine göre değişir. Alıcının BA formuyla bildirdiği fatura onanan kararlarda mal alımına karine sayılmıştır; satıcının yalnız kendi BS bildirimi ise tek başına alacağı ispatlamaz.
Faturaya itiraz edilmezse borç kesinleşir mi?
Hayır, kendiliğinden kesinleşmez. Sekiz gün içinde itiraz edilmemesi faturanın içeriğine ilişkin bir sonuç doğurur (TTK m.21/2), fakat onanan bir kararda vurgulandığı gibi bu, malın teslim edildiği anlamına gelmez; satıcı teslimi ayrıca ispatlamalıdır.
Faturaya ve ticari satıma dayalı alacak, itirazın iptali ve ispat uyuşmazlıkları büromuzun Ticaret ve Şirketler Hukuku ile İcra ve İflas Hukuku çalışma alanları kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- Ticari İşlerde Faturanın Hükmü: Sekiz Günlük İtiraz, Ticari Defter ve İrsaliye
- Ticari Defterlerin Delil Niteliği (HMK m.222): Lehe ve Aleyhe Delil
- İtirazın İptali Davası (İİK m.67)
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu: Tacir, Tacir Olmayana Karşı Alacağını Kendi Ticari Defterleriyle İspatlayamaz
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli ticaret hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- Kütahya'da İstinaf Hangi Mahkemeye Yapılır? Bursa Bölge Adliye ve Bölge İdare Mahkemesi
- Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'da Ticari ve Tüketici Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Tahkim Şartı: Geçerlilik Koşulları, Tahkim İtirazı ve Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?
Anahtar kavramlar: faturaya dayalı alacağın ispatı · fatura alacağı ispatı · fatura tek başına delil mi · fatura alacağı gerçek alacak · irsaliyesiz fatura · malın teslimi ispat yükü · TMK 6 · HMK 190 · ticari defter kaydı fatura · HMK 222 · BA-BS formu delil · BA formu karine · KDV indirimi fatura · e-fatura teslim ispatı · cari hesap ekstresi · hatır faturası
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Faturaya Dayalı Alacağın İspatı: Fatura Alacağı Ne Zaman Gerçek Alacaktır? (Teslim, Ticari Defter, BA-BS)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-10-19, https://capar.av.tr/makale/faturaya-dayali-alacagin-ispati

























