İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 15 dk okuma

Son gözden geçirme:

Ticari Defterlerin Saklanma Süresi, Zayi Belgesi ve Defterlerin Kaybolması (TTK m.82)

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Türk Ticaret Kanununun 82. maddesine göre her tacir ticari defterlerini, envanter ve finansal tablolarını, aldığı ticari mektupları, gönderdiği mektupların suretlerini ve defter kayıtlarının dayandığı belgeleri on yıl saklamakla yükümlüdür; süre, kaydın yapıldığı ya da belgenin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlar. Vergi Usul Kanununun 253. maddesi ise defter ve belgeler için, ilgili yılı izleyen takvim yılından başlayan beş yıllık bir muhafaza süresi öngörür; vergi yönünden bu süre dolsa da ticari saklama yükümlülüğü devam eder. Saklanması gereken defterler yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet ya da hırsızlık sebebiyle kaybolursa tacir, zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer mahkemesinden hasımsız olarak zayi belgesi isteyebilir. Yargı kararlarında bu süre hak düşürücü sayılmakta; ayrıca tacirin defterleri özenle koruduğu ve kaybın onun iradesi dışında gerçekleştiği aranmaktadır. Zayi belgesi vergi uyuşmazlığında tek başına belirleyici değildir: Danıştay’a göre defterlerin mücbir sebeple ibraz edilemediği her dosyada ayrıca değerlendirilir.

Kısaca

Ticari defterlerin TTK m.82'ye göre on yıl, VUK m.253'e göre beş yıl saklanma süresi; defterler kaybolursa otuz gün içinde zayi belgesi alma şartları, görevli mahkeme, kanun yolu ve vergi incelemesindeki etkisi; Yargıtay, bölge adliye mahkemesi ve Danıştay kararlarıyla.

Ticari defterlerin TTK ve VUK’a göre saklanma süresi; defterler kaybolursa zayi belgesinin şartları, otuz günlük süre, görevli mahkeme ve vergi incelemesindeki etkisi.

Ticari Defterleri Saklama Yükümlülüğü Nedir?

Tacir yalnızca defter tutmakla değil, tuttuğu defterleri ve bu defterlere dayanak olan belgeleri belirli bir süre boyunca düzenli biçimde saklamakla da yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ticaret hukukundaki dayanağı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun (TTK) 82. maddesidir. Madde, saklanacak belgeleri, süreyi, sürenin başlangıcını, belgelerin elektronik ortamda saklanma koşullarını ve belgeler kaybolduğunda başvurulacak zayi belgesi yolunu birlikte düzenler.

Ticari defterlerin bir davada hangi şartlarla sahibinin lehine ya da aleyhine delil olacağı ayrı bir konudur; bunun için Ticari Defterlerin Delil Niteliği yazımıza bakılabilir. Bu yazı, defterlerin ne kadar süre saklanacağını ve kaybolmaları hâlinde izlenecek yolu ele alır.

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.82/1, 5-6 (Belgelerin saklanması, saklama süresi)

“(1) Her tacir;

a) Ticari defterlerini, envanterleri, açılış bilançolarını, ara bilançolarını, finansal tablolarını, yıllık faaliyet raporlarını, topluluk finansal tablolarını ve yıllık faaliyet raporlarını ve bu belgelerin anlaşılabilirliğini kolaylaştıracak çalışma talimatları ile diğer organizasyon belgelerini,

b) Alınan ticari mektupları,

c) Gönderilen ticari mektupların suretlerini,

d) 64 üncü maddenin birinci fıkrasına göre yapılan kayıtların dayandığı belgeleri,

sınıflandırılmış bir şekilde saklamakla yükümlüdür.

… (5) Birinci fıkranın (a) ilâ (d) bentlerinde öngörülen belgeler on yıl saklanır.

(6) Saklama süresi, ticari defterlere son kaydın yapıldığı, envanterin çıkarıldığı, ara bilançonun düzenlendiği, yılsonu finansal tablolarının hazırlandığı ve konsolide finansal tabloların hazırlandığı, ticari yazışmaların yapıldığı veya muhasebe belgelerinin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlar.”

Maddenin ikinci fıkrasına göre ticari mektuplar, bir ticari işe ilişkin tüm yazışmalardır. Üçüncü fıkra, açılış ve ara bilançoları ile finansal tablolar dışındaki belgelerin, Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun olmak, okunur hâle getirildiğinde içerik olarak asıllarıyla örtüşmek ve saklama süresi boyunca her an erişilebilir olmak kaydıyla görüntü veya veri taşıyıcılarında saklanabileceğini kabul eder.

Yükümlülük tacirin ölümü ya da ticareti bırakmasıyla sona ermez. Sekizinci fıkraya göre gerçek kişi tacirin ölümü hâlinde mirasçıları, ticareti terk etmesi hâlinde kendisi defter ve belgeleri saklamaya devam eder; mirasın resmî tasfiyesi hâlinde veya tüzel kişi sona ermişse defter ve kâğıtlar on yıl süreyle sulh mahkemesince saklanır.

Saklama Süresi: TTK’da On Yıl, VUK’ta Beş Yıl

Ticari defterlerin saklanma süresi TTK m.82/5 uyarınca on yıldır. Süre, defterin açıldığı tarihten değil, ilgili kaydın yapıldığı ya da belgenin oluştuğu takvim yılının bitişinden itibaren işler. Buna göre 2025 yılına ait kayıtlar ve belgeler için on yıllık süre 2025 takvim yılının sonunda başlar ve 2035 yılının sonunda dolar.

Vergi mevzuatı ayrı bir süre öngörür. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun (VUK) 253. maddesine göre defter tutmak zorunda olanlar, defterlerini ve kanunda sayılan belgeleri, ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklamak zorundadır. Aynı örnekte 2025 yılına ait defter ve belgeler için vergi yönünden süre 2026 yılı başında başlar ve 2030 yılının sonunda dolar.

İlgili Kanun Hükmü — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.253 (Defter ve vesikaları muhafaza)

“Bu Kanuna göre defter tutmak mecburiyetinde olanlar, tuttukları defterlerle üçüncü kısımda yazılı vesikaları, ilgili bulundukları yılı takibeden takvim yılından başlıyarak beş yıl süre ile muhafaza etmeye mecburdurlar.”

İki süre farklı kanunlardan doğar ve birbirinin yerine geçmez. Vergi yönünden beş yıllık süre dolmuş olsa bile TTK’daki on yıllık saklama yükümlülüğü devam eder. Defter ve belgeleri TTK’daki süreye göre saklamak, iki yükümlülüğü birlikte karşılar.

Defterler Kaybolursa: Zayi Belgesinin Şartları

Saklama süresi içinde defterler ya da belgeler yok olur veya kaybolursa tacirin başvurabileceği yol, TTK m.82/7’de düzenlenen zayi belgesidir. Mahkemeden alınan bu belge, defter ve belgelerin kanunda sayılan bir sebeple zıyaa uğradığını gösterir.

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.82/7 (Zayi belgesi)

“(7) Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.”

Hükümden ve kararlardan şu şartlar çıkar:

  • Saklanması zorunlu defter veya belge: Zayi belgesi, tacirin m.82/1 uyarınca saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeler için istenir. Hukuk Genel Kurulu, mahkemenin istenen belgelerin bu nitelikte olup olmadığını araştırmasını ister.
  • Afet, hırsızlık ya da benzeri irade dışı bir olay: Kanun yangın, su baskını ve yer sarsıntısını örnek olarak sayar. Bölge adliye mahkemeleri sayımın sınırlı olmadığını, ancak kaybın tacirin elinde olmayan bir sebeple ve kusuru olmaksızın gerçekleşmesi gerektiğini kabul etmektedir.
  • Tacirin özeni: Tacir defterlerini koruma konusunda gerekli dikkat ve özeni göstermiş olmalıdır. İşyerinin taşınması ya da ortaklık yapısındaki değişiklik gibi tacirin kendi kontrol alanındaki süreçlerde kaybolma, bir bölge adliye mahkemesi kararında bu şartı karşılamamıştır.
  • Olay yeri: Zıyaın gerçekleştiği yer, tacirin faaliyette bulunduğu yerlerden olmalıdır. Hukuk Genel Kurulu bunun ticaret sicili kayıtlarıyla araştırılmasını ister; şube olarak tescilli ve muhasebesi orada tutulan bir işyerindeki yangını bu yönden kabul etmiştir.
  • Kanuni saklama süresi içinde zıya: Hüküm, saklama süresi içinde gerçekleşen kayıp için öngörülmüştür.
  • Otuz günlük süre: Talep, zıyaın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır.

Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 68/4. maddesi, Hukuk Genel Kurulunun aktardığı metne göre, böyle bir belge almamış tacirin defterlerini ibrazdan kaçınmış sayılacağını açıkça öngörüyordu. 6102 sayılı Kanunun 82/7. maddesinin güncel metninde bu cümle yer almamaktadır. Defterlerin bir davada sunulamamasının sonuçları, ticari defterlerin ibrazı ve delil değerine ilişkin kurallara göre belirlenir; bu konu Ticari Defterlerin Delil Niteliği yazımızda ele alınmıştır.

Usul: Görevli ve Yetkili Mahkeme, Otuz Günlük Süre, İspat ve Kanun Yolu

Niteliği. Zayi belgesi istemi bir çekişmesiz yargı işidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.382, ticaret hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında ticari defterlerin zıyaı hâlinde belge verilmesini açıkça sayar. Dava hasımsız açılır; bir karşı taraf gösterilmez.

İlgili Kanun Hükmü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.382/2-e-1 (Çekişmesiz yargı işleri)

“(2) Aşağıdaki işler çekişmesiz yargı işlerinden sayılır:

… e) Ticaret hukukundaki çekişmesiz yargı işleri:

1) Ticari defterlerin zıyaı hâlinde belge verilmesi.”

Görevli mahkeme. TTK m.5/1, ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerini asliye ticaret mahkemesinin görevine bırakır. İncelenen kararlarda zayi belgesi talepleri asliye ticaret mahkemelerince, bir dosyada ise ticaret mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesince karara bağlanmıştır.

İlgili Kanun Hükmü — 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/1 (Ticari davalar ve çekişmesiz yargı işlerinin görüleceği mahkemeler)

“(1) Aksine hüküm bulunmadıkça, dava olunan şeyin değerine veya tutarına bakılmaksızın asliye ticaret mahkemesi tüm ticari davalar ile ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevlidir.”

Yetkili mahkeme. TTK m.82/7, ticari işletmenin bulunduğu yer mahkemesini yetkili kılar.

Süre. Talep, zıyaın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır. Yargıtay bu süreyi hak düşürücü saymakta ve sürenin geçtiğini kendiliğinden gözetmektedir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2017/1467 E., 2018/7030 K., 13.11.2018). Süre olay tarihinden değil, kaybın öğrenildiği tarihten başlar; sel gibi etkisi süren olaylarda bu tarihin ayrıca belirlenmesi gerekir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2016/246 E., 2017/4755 K., 26.09.2017). Bu yazıdaki 2017–2021 tarihli Yargıtay kararlarına konu dosyalarda süre on beş gün olarak uygulanmıştır; maddenin güncel metninde süre otuz gündür. Bir bölge adliye mahkemesi kararında bu değişikliğin, 05.07.2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7417 sayılı Kanunun 55. maddesiyle yapıldığı belirtilmiştir (Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2026/1705 E., 2026/1156 K., 07.10.2026).

İspat ve re’sen araştırma. Zıyaın kanunda sayılan ya da benzeri bir sebeple ve tacirin kusuru olmaksızın gerçekleştiğini tacir ispat eder. Bununla birlikte mahkeme, gerekli gördüğü delillerin toplanmasını kendiliğinden emredebilir. Bir bölge adliye mahkemesi kararında, çekişmesiz yargı işlerinde re’sen araştırma ilkesi gereği, tanıklar dinlenmeden ve vergi dairesi, SGK ve Cumhuriyet başsavcılığından tacir hakkında soruşturma bulunup bulunmadığı sorulmadan verilen ret kararı eksik inceleme sayılmıştır.

Kanun yolu ve kararın etkisi. İlk derece kararına karşı istinaf yoluna gidilir. Yargıtay, zayi belgesi istemine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı HMK m.362/1-ç uyarınca temyiz yoluna başvurulamayacağını belirtmiştir (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2021/4788 E., 2021/5439 K., 13.09.2021). Ayrıca çekişmesiz yargı kararları kural olarak maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; Danıştay da zayi belgesinin vergi uyuşmazlığında tek başına yeterli olmamasını bu niteliğe dayandırmıştır.

İlgili Kanun Hükmü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.388 (Kararların niteliği)

“(1) Kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde, çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez.”

Vergi İncelemesinde Zayi Belgesi ve Mücbir Sebep

Defter ve belgelerin kaybolması vergi incelemesinde de sonuç doğurur. Defterlerini ibraz edemeyen mükellef, ibraz edememesinin mücbir sebepten kaynaklandığını gösterebilmelidir. VUK m.13, mücbir sebepler arasında afetleri ve sahibinin iradesi dışındaki sebeplerle defter ve belgelerin elinden çıkmasını sayar.

İlgili Kanun Hükmü — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.13/2, 4 (Mücbir sebepler)

“Mücbir sebepler:

… Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler;

… Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısiyle defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması;

gibi hallerdir.”

Danıştay’a göre zayi belgesi mücbir sebebin tek ispat aracı değildir; vergi yargısı, zayi belgesini ve diğer delilleri birlikte değerlendirir. Belge, defterlerin gerçekten kaybolduğunu tek başına kanıtlamaz; yokluğu da kaybolmadıklarını göstermez.

Yargı Kararlarında Zayi Belgesi

Mahkeme yalnız davacının delilleriyle yetinmez; zıyaın şüpheden uzak biçimde gerçekleştiği araştırılır

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2014/827 E., 2016/311 K., 16.03.2016 (Kurulun gerekçesi; direnme kararının bozulması, oy çokluğu)

“… zayii belgesi verilmesi davaları sonuçları itibariyle sadece davacı taraf yönünden değil, davada taraf olmayan kimseler bakımından da sonuç doğuran dava türlerindendir. Mahkemece bu tür davalarda yapılacak incelemeler, sadece davacı tarafın iddia ve delilleri ile sınırlandırılmamalı, zayii belgesi verilmesi istenilen belgelerin, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olup olmadığı, TTK'nın 68. maddesinde yazılı afet kavramına davacıya kusur izafe edilemeyecek olan ve irade dışında meydana gelen olayların girebileceği gözetilerek tacirin belgelerini muhafazada gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediği, tasdike tabi defterlerin tasdik edilip edilmediği, davacıya ait defterler hakkında soruşturma bulunup bulunmadığı ve iddia edilen olayın meydana geldiği yerin tacirin faaliyette bulunduğu yerlerden olup olmadığı hususlarının araştırılarak, ticaret sicil kayıtları getirtilmek suretiyle olayın şüpheden uzak bir şekilde meydana gelip gelmediğinin tespiti gerekir.”

Karar mülga TTK m.68/4 dönemine aittir; sayılan ölçütler 6102 sayılı Kanun döneminin bölge adliye mahkemesi kararlarında da aranmaktadır. Kurul, yangının şirketin muhasebesi tutulan şubesinde çıktığını kabul ederek ret yönündeki direnme kararını bozmuştur.

Hak düşürücü süre, zıyaın öğrenildiği tarihte başlar

Yargıtay Kararı

“Mahkemece olay tarihinden dava tarihine kadar hak düşürücü sürenin geçtiğinden bahisle dava reddedilmişse de, 6102 sayılı TTK'nın 82/7'ye göre hak düşürücü sürenin başlangıcı ziyaın öğrenildiği tarihtir. Bu bakımdan somut uyuşmazlıkta sel baskını hadisesinin meydana geldiği ve etkilerinin devamı itibariyle söz konusu ticari defterlerin zayi olduğunun ancak hangi tarihte öğrenilebildiğinin belirlenmesi suretiyle karar verilmesi gerekirken mahkemece duruşma dahi açılmaksızın tensiben davanın reddine karar verilmesi doğru görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.”

Süre geçmişse talep bu nedenle reddedilir

Yargıtay Kararı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2017/1467 E., 2018/7030 K., 13.11.2018 (Dairenin gerekçesi; değişik gerekçeyle onama, oy birliği)

“… maddede düzenlenen 15 günlük süre hak düşürücü süredir. … Bu nedenle, davanın 15 günlük hak düşürücü süre içerisinde açılmadığı gerekçesiyle reddi gerekirken, yukarıda açıklanan gerekçeyle reddi yerinde olmayıp, bu husus re'sen bozma nedeni ise de mahkeme kararı sonucu itibariyle doğru olmakla …”

Kararda tacir, taşınma sırasında kaybolduğunu ve su baskınında ıslandığını ileri sürdüğü defterler için zayi belgesi istemişti. Daire, ilk derece mahkemesinin ret gerekçesini değiştirerek talebin süre yönünden reddi gerektiğini belirtmiştir. Kararda geçen on beş günlük süre, maddenin o tarihteki metnine aittir.

Sayım sınırlı değil, ancak tacirin kusuru bulunmamalı; mahkeme iddiayı araştırmalı

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı
Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2026/1580 E., 2026/1819 K., 30.09.2026 (Dairenin gerekçesi; kaldırma ve geri gönderme, kesin, oy birliği)

“TTK. 82. maddede sayılan hususların tahdidi değil ise de ziyada tacirin kusurunun bulunmaması gerekmektedir. … Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir. TTK'nın 82/7. maddesindeki düzenlemenin kamu düzenine ilişkin olması gerekse HMK'nın 385/2. maddesi uyarınca çekişmesiz yargı işlerinin resen araştırmaya tabi olması nedeniyle, ilk derece mahkemesinin, davacının ileri sürdüğü iddiaları araştırması gerekir.”

Şirket, işyerinin taşınması sırasında bir kısım belgelerin kaybolduğunu ve yoğun yağışta zarar gördüğünü ileri sürmüştü. Daire, tanıklar dinlenmeden ve kaybın nasıl gerçekleştiği araştırılmadan verilen ret kararını kaldırmıştır. Bu, belgenin verileceği anlamına gelmez; esas hakkındaki karar ilk derece mahkemesince yeniden verilecektir.

Taşınma ve ortaklık değişikliği sırasında kaybolma tacirin kontrol alanındadır

Bölge Adliye Mahkemesi Kararı
Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2026/1705 E., 2026/1156 K., 07.10.2026 (Dairenin gerekçesi; istinafın esastan reddi, kesin, oy birliği)

“6102 sayılı TTK 82/7. maddesinde zayi sebepleri tahdidi olarak sayılmamıştır. … Ancak, hangi olaya dayandırılsa dayandırılsın zayi iddiasının samimi ve inandırıcı olması, hayatın mutad cereyanına açıkca aykırı düşmemesi gerekir. … Ortaklık yapısındaki değişiklik, pay devri, işyerinin taşınması ve ortağın ayrılması tacirin kendi organizasyon ve kontrol alanındaki işlemlerdir.”

Bu dosyada şirketin karar defteri ile pay defteri kaybolmuş, kaybın hangi aşamada ve kimin elindeyken gerçekleştiği somutlaştırılamamıştı. İki bölge adliye mahkemesi, sayımın sınırlı olmadığı konusunda birleşmektedir; sonuçtaki fark, kaybın nasıl gerçekleştiğinin ortaya konulabilmesinden ve ilk derece incelemesinin kapsamından doğmaktadır.

Vergi yargısında zayi belgesi tek başına yeterli değildir

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu Kararı (Kurulun benimsediği Danıştay Üçüncü Dairesi gerekçesi)

“Vergi Usul Kanunu'nun 13. maddesinde mücbir sebep halinin mutlak surette zayi belgesi ile ispatlanması gerektiği yönünde bir hüküm bulunmadığı gibi bu konuda Türk Ticaret Kanunu hükümlerine atıf da yapılmamıştır. … Mükellefler, defter ve belgelerin zayi olduğu hususunu ticaret mahkemesinden alacakları zayi belgesi ile ispat edebilecekleri gibi diğer resmî makamlardan alacakları hukuken geçerli başka belgelerle de ispat edebileceklerdir. Diğer bir ifadeyle zayi belgesinin varlığı tek başına defter ve belgelerin zayi olduğu sonucu doğurmayacağı gibi yokluğu da defter ve belgelerin zayi olmadığı sonucuna götürmeyecektir.”

Olayda beş yıllık defter ve belgelerin park hâlindeki bir otomobilden çalındığı ileri sürülmüş ve ticaret mahkemesi zayi belgesi vermişti. Kurul, Üçüncü Dairenin gerekçesini benimsemiş; ayrıca hırsızlık başvurusundan önce vergi incelemesinin başladığını ve ibraz yazısının tebliğ edildiğini dikkate alarak vergi mahkemesinin ısrar kararını bozmuştur. Kararda karar düzeltme yolu açık bırakılmıştır.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  • Süreleri ayrı hesaplayın: TTK’daki on yıllık süre kaydın yapıldığı takvim yılının sonundan, VUK’taki beş yıllık süre izleyen takvim yılının başından işler. İmha kararı verilmeden önce iki süre de kontrol edilmelidir.
  • Defterlerin nerede tutulduğunu belgeleyin: Defterler işletmenin merkezinde ya da tescilli bir şubesinde, kimin sorumluluğunda bulunduğu belli olacak şekilde saklanmalıdır. Mali müşavire ya da yeni muhasebeciye teslimlerde tutanak düzenlenmelidir.
  • Kayıp anında delil oluşturun: İtfaiye ve olay yeri raporları, kolluk ya da Cumhuriyet başsavcılığına başvuru, delil tespiti ve sigorta kayıtları hem zıyaın sebebini hem de öğrenme tarihini gösterir.
  • Otuz günü kaçırmayın: Süre hak düşürücüdür ve öğrenme tarihinden işler. Mahkeme öğrenme tarihini dosyadaki belgelerden belirler; bir kararda çalışanların tuttuğu tutanak ve delil tespiti talebinin tarihi esas alınmıştır.
  • Taşınma ve devir süreçlerinde önlem alın: İşyeri taşınması, pay devri ya da ortak değişikliği sırasında kaybolma, bir bölge adliye mahkemesi kararında tacirin kendi kontrol alanında sayılmıştır.
  • Vergi incelemesi başladıysa dikkatli olun: Danıştay, kayıp iddiasından önce vergi incelemesinin başlamış ve ibraz yazısının tebliğ edilmiş olmasını mücbir sebebi kabul etmeme gerekçeleri arasında saymıştır; zayi belgesinin yanında kaybı gösteren başka deliller de önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ticari defterler kaç yıl saklanır?

Türk Ticaret Kanununun 82. maddesine göre ticari defterler, envanter ve finansal tablolar, ticari yazışmalar ve kayıtların dayandığı belgeler on yıl saklanır. Süre, kaydın yapıldığı veya belgenin oluştuğu takvim yılının bitişiyle başlar.

Vergi Usul Kanununa göre defterlerin saklama süresi ne kadar?

VUK m.253’e göre defter tutmak zorunda olanlar defter ve belgelerini, ilgili oldukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak beş yıl saklamak zorundadır. Bu süre dolsa da TTK’daki on yıllık yükümlülük devam eder.

Zayi belgesi alma süresi ne kadar?

Tacir, zıyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde mahkemeye başvurmalıdır. Yargıtay bu süreyi hak düşürücü sayar; süre olay tarihinden değil, kaybın öğrenildiği tarihten başlar. Eski tarihli kararlarda geçen on beş günlük süre, maddenin önceki metnine aittir.

Defterler kaybolursa zayi belgesi alınabilir mi?

Kanun yangın, su baskını, yer sarsıntısı gibi afetleri ve hırsızlığı sayar. Bölge adliye mahkemelerine göre sayım sınırlı değildir; ancak kaybın tacirin elinde olmayan bir sebeple ve kusuru olmaksızın gerçekleştiği ispatlanmalıdır. Taşınma ya da ortaklık değişikliği sırasında açıklanamayan kayıp, bir kararda yeterli görülmemiştir.

Zayi belgesi davası hangi mahkemede açılır?

Ticari işletmenin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde, hasımsız olarak açılır (TTK m.5/1, m.82/7). İlk derece kararına karşı istinaf yoluna gidilir; Yargıtay’a göre bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararına karşı temyiz yolu kapalıdır.

Zayi belgesi vergi incelemesinde yeterli mi?

Tek başına yeterli değildir. Danıştay’a göre mücbir sebebin varlığı zayi belgesi ve diğer delillerle her dosyada ayrıca değerlendirilir; zayi belgesinin varlığı defterlerin kaybolduğunu tek başına kanıtlamaz, yokluğu da kaybolmadığını göstermez.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Ticaret ve Şirketler Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: ticari defterlerin saklanma süresi · ticari defter saklama süresi · TTK 82 · zayi belgesi · zayi belgesi alma süresi · defterlerin zayi olması · ticari defter kaybolursa · VUK 253 muhafaza süresi · zayi belgesi davası · VUK 13 mücbir sebep

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Ticari Defterlerin Saklanma Süresi, Zayi Belgesi ve Defterlerin Kaybolması (TTK m.82)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-09, https://capar.av.tr/makale/ticari-defterlerin-saklanma-suresi-ve-zayi-belgesi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›