İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 6 dk okuma

Son gözden geçirme:

Karar Notu

Danıştay İDDK: Maden Gelir ve Vergi Gerekçesi Acele Kamulaştırmayı Haklı Kılmaz; ÇED Kararı İptalse Yapılamaz

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna göre acele kamulaştırma istisnai bir yöntemdir; idare, olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında aceleliği gösteren şartları ortaya koymalıdır. Bir altın madeni için ileri sürülen gelir, Devlet hakkı, vergi, cari açık ve istihdam verileri kamulaştırma ihtiyacını gösterse de 2942 sayılı Kanun m.27’nin aradığı olağanüstü durumu göstermez. Projenin ÇED olumlu kararı idare mahkemesince iptal edildiğinden acele kamulaştırma yöntemi de uygulanamaz. Acele kamulaştırma kararı dava konusu taşınmaz yönünden iptal edildi; karar kesindir ve oy çokluğuyla verildi.

Kısaca

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, bir altın madeni için alınan acele kamulaştırma kararını, gelir, Devlet hakkı ve vergi verilerinin olağanüstü acelelik hâlini göstermediği ve projenin ÇED olumlu kararının idare mahkemesince iptal edildiği gerekçesiyle dava konusu taşınmaz yönünden iptal etti. Karar kesindir ve oy çokluğuyla verildi.

Maden projesinde acele kamulaştırmanın gelir ve vergi gerekçesine dayanıp dayanamayacağına ve ÇED olumlu kararının iptalinin etkisine ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararı (2942 sayılı Kanun m.27, 2872 sayılı Kanun m.10).

Uyuşmazlık

Cumhurbaşkanının 18.10.2024 tarihli ve 9050 sayılı kararıyla (Resmî Gazete, 19.10.2024), Balıkesir’de IV. grup (altın, gümüş, bakır) maden işletme ruhsatlı sahada üretime devam edilebilmesi için ihtiyaç duyulan taşınmazların Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce acele kamulaştırılmasına karar verildi. Davacılar, kararın İvrindi’deki bir parsel yönünden iptalini istedi; maden şirketi davalı idarelerin yanında müdahil oldu.

Davaya ilk derece olarak bakan Danıştay Altıncı Dairesi davayı reddetti: Daireye göre altın ithalatının cari açıktaki payı ve büyük ölçüde tamamlanmış projenin kalan on parsel yüzünden faaliyete geçememesi kamu yararını ve acelelik hâlini gösteriyordu. Davacılar temyizde acelelik hâlinin somut olarak ortaya konulmadığını ve projenin ÇED olumlu kararının idare mahkemesince iptal edildiğini ileri sürdü.

Kararın Sonucu

Kurul 29.12.2025 tarihli kararıyla temyiz istemini kabul etti, Daire kararını bozdu ve yeniden karar vererek işlemin uyuşmazlık konusu taşınmaza ilişkin kısmını iptal etti. Karar kesindir; esasta ve gerekçede oy çokluğuyla verildi. Bir karşı oy onama yönündedir. Gerekçeye katılmayan diğer karşı oya göre projenin ekonomiye katkısı acelelik hâli oluşturuyordu, ancak ÇED olumlu kararının iptaliyle acele kamulaştırma kararının dayanağı ortadan kalkmıştı.

Gerekçe

Kurula göre acele kamulaştırma, olağan usulden farklı olarak idareye işlemler sonuçlanmadan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan istisnai bir yöntemdir. “Aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar verilen haller” için Kanunda açık bir acelelik hâli sayılmadığından aceleliği her somut olayda yargı yeri değerlendirir; acelelik koşulu kamu düzenine ilişkin olmalı, amaçlanan yarar da aceleliği zorunlu kılmalıdır.

İdarenin dayandığı veriler cari açık, net altın ithalatı, 45 milyon dolarlık yatırım, 156 kişilik istihdam ve yıllık Devlet hakkı ile gelir vergisi tutarlarıydı. Kurul bunları şöyle değerlendirdi:

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Kararı
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2025/3448 E., 2025/3729 K., 29.12.2025 (Kurulun ekonomik verilere ilişkin değerlendirmesi)

“Aktarılan gerekçeler, maden üretimlerine devam edilebilmesi için dava konusu taşınmazların kamulaştırılmasına duyulan ihtiyacı ortaya koyan nedenler olarak kabul edilebilirse de, bu hususların, 2942 sayılı Kanun’un 27. maddesinde öngörülen acele kamulaştırma prosedürünün uygulanması için gerekli olan olağanüstü durumları ve bu yönteme başvurulması ile amaçlanan kamu yararını ortaya koyan nedenler olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varılmaktadır.”

Kurul ikinci olarak 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10’u hatırlattı: ÇED olumlu kararı alınmadıkça projeye onay, izin ve ruhsat verilemez, yatırıma başlanamaz. Projenin 05.09.2022 tarihli ÇED olumlu kararı idare mahkemesince iptal edilmişti:

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Kararı
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2025/3448 E., 2025/3729 K., 29.12.2025 (Kurulun ÇED olumlu kararının iptaline ilişkin değerlendirmesi)

“…dava konusu acele kamulaştırma kararının dayanağı projenin çevresel etki değerlendirmesi ile ilgili olarak oluşan belirsizlik karşısında, bu proje kapsamında mülkiyet hakkına müdahale sonucunu doğuran kamulaştırma işlemi tesis edilmesi ve dolayısıyla kamulaştırma sırasında acele kamulaştırma yönteminin uygulanmasının mümkün bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.”

Kurulun sonucu şudur:

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Kararı

“İstisnai bir yöntem olan acele kamulaştırmada, olağan kamulaştırma gerekçeleri dışında aceleliğin varlığına dair şartların ortaya konulması gerekliliği karşısında, davalı idarelerce ileri sürülen yapılması planlanan madencilik faaliyetinden elde edilecek gelir, ödenecek Devlet hakkı ve vergi miktarlarına yönelik verilerin, acele kamulaştırma yapılmasına gerekçe teşkil etmeyeceği gibi dava konusu acele kamulaştırma kararının dayanağı projeye yönelik verilen ÇED Olumlu Kararının da İdare Mahkemesince iptaline karar verildiği uyuşmazlık konusu olayda, acele kamulaştırma yapılmasını gerektirecek acelelik halinin mevcut olmadığı anlaşılmaktadır.”

Kararın Önemi ve Uygulamaya Etkisi

Karar, kamulaştırmayı haklı kılan nedenlerle acele usulü haklı kılan nedenleri ayırır: ekonomik getiri kamulaştırma ihtiyacını gösterebilir, acele el koymayı tek başına haklı kılmaz.

  • Yerleşik çizgi: Kurul daha önce bir linyit ocağı için alınan acele kamulaştırma kararında da gelir, Devlet hakkı, iş imkânı ve kömür tedarik sözleşmelerine dayanan gerekçeyi yeterli bulmamış, iptal kararını oybirliğiyle onamıştı; o dosyada şirketin taşınmazın kamulaştırılmasından vazgeçtiğini bildirmesi de dikkate alınmıştı (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2024/2347 E., 2024/3072 K., 28.11.2024).
  • ÇED iptalinin etkisi: ÇED olumlu kararının iptali temyiz aşamasında ileri sürülmüş ve Kurulca dikkate alınmıştır. Kararda iptalin kesinleşip kesinleşmediği belirtilmez; Kurul oluşan “belirsizlik” üzerinden sonuca varır.
  • İptalin kapsamı: Kurul yalnız acele kamulaştırma kararını, dava konusu taşınmaz yönünden iptal etti; karşı oyda aktarılan, Bakan oluruyla alınmış kamu yararı kararı davanın konusu değildi. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre acele kamulaştırma kararının iptali, kamu yararı ve kamulaştırma kararları ayakta kaldıkça bedel tespiti ve tescil davasını düşürmez (ayrıntısı bu karar notunda); bu davanın işleyişi ayrı bir rehberde anlatılmıştır.

Karar tarihinden bu yana resmî karar veri tabanında yayımlanan Danıştay kararlarında, arama sonuçları ve özetleri üzerinden yapılan taramada bu ölçütten ayrılan bir karara rastlanmadı (Kurul kararları 15.01.2026, Altıncı Daire kararları 05.01.2026 tarihine kadar görünmektedir).

İlgili Mevzuat

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.27/1 (Acele kamulaştırma)

“…aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın … tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına … belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.”

İlgili Kanun Hükmü — 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10/2 (Çevresel etki değerlendirilmesi)

“Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı … alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. … Ancak, bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez.”

Son cümle 19.07.2025 tarihli 7554 sayılı Kanunla eklenmiştir; Kurul kararı bu cümleye değinmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Acele kamulaştırma kararına nasıl itiraz edilir?

Acele kamulaştırmaya ilişkin Cumhurbaşkanı kararının taşınmaz yönünden iptali için idari yargıda dava açılır. Bu dosyada davaya Danıştay Altıncı Dairesi ilk derece olarak bakmış, temyizi İdari Dava Daireleri Kurulu incelemiştir.

Gelir, vergi ve istihdam verileri acele kamulaştırmayı haklı kılar mı?

Kurula göre kılmaz. Bu veriler taşınmazın kamulaştırılmasına duyulan ihtiyacı gösterebilir; ama acele usul için gereken olağanüstü durumu ve bu usulle amaçlanan kamu yararını göstermez.

Projenin ÇED olumlu kararı iptal edilmişse acele kamulaştırma yapılabilir mi?

Kurul bu dosyada yapılamayacağını belirtti: ÇED olumlu kararının idare mahkemesince iptaliyle oluşan belirsizlik karşısında acele kamulaştırma yöntemi uygulanamaz. Kararda ÇED iptal kararının kesinleşip kesinleşmediği belirtilmemiştir.

Maden projesinde acele kamulaştırmaya ilişkin İDDK kararı oy birliğiyle mi verildi?

Hayır. Karar kesindir; esasta ve gerekçede oy çokluğuyla verildi. Bir karşı oy onama, diğeri yalnız ÇED gerekçesiyle iptal yönündedir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: acele kamulaştırma kararına itiraz · acele kamulaştırma kararının iptali · acelelik hali · 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.27 · Cumhurbaşkanı acele kamulaştırma kararı · maden acele kamulaştırma · ÇED olumlu kararının iptali · 2872 sayılı Çevre Kanunu m.10

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Danıştay İDDK: Maden Gelir ve Vergi Gerekçesi Acele Kamulaştırmayı Haklı Kılmaz; ÇED Kararı İptalse Yapılamaz”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-09, https://capar.av.tr/makale/maden-projesinde-gelir-ve-vergi-gerekcesi-acele-kamulastirmayi-hakli-kilmaz

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›