İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 6 dk okuma

Son gözden geçirme:

Karar Notu

Yargıtay HGK: Acele Kamulaştırma İptali, Kamulaştırma Kararı Ayaktaysa Bedel Tespiti ve Tescil Davası Düşmez

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre acele kamulaştırma kararının iptali, taşınmaza kamulaştırma tamamlanmadan el konulmasını kusurlandırır; kamulaştırmanın kendisini ortadan kaldırmaz. Kurula göre kamu yararı ve kamulaştırma kararları iptal edilmedikçe geçerli bir kamulaştırma kararı vardır; idarenin 2942 sayılı Kanun m.10’a göre açtığı bedel tespiti ve tescil davası düşmez, esastan görülür. Kamulaştırmaya karşı çıkan malik, kamulaştırma işlemine karşı ayrıca iptal davası açmalıdır. Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir.

Kısaca

Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre acele kamulaştırma kararının Danıştayca iptali yalnız el koymanın acele usulle yapılmasını kusurlandırır; kamu yararı ve kamulaştırma kararları iptal edilmedikçe 2942 sayılı Kanun m.10’a göre açılan bedel tespiti ve tescil davası esastan görülür. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.

Danıştayın acele kamulaştırma kararını iptal etmesinin, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasına etkisine ilişkin Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı (2942 sayılı Kanun m.27, m.10).

Uyuşmazlık

Davalılar, bir rüzgâr enerji santrali projesi için bölümleri kamulaştırılan iki parselin paydaşlarıdır. Proje için kamu yararı kararı, Bakanlık onayı, Maliye Bakanlığının kamulaştırma kararı ve Bakanlar Kurulunun acele kamulaştırma kararı alınmış, taşınmazlara acele el konulmuştur. Uzlaşma sağlanamayınca idare bedel tespiti ve Hazine adına tescil davası açmış, ilk derece mahkemesi davayı kabul etmiştir.

Dosya istinaftayken, paydaşlardan birinin açtığı davada Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu acele kamulaştırma kararını iptal etmiştir: acele usulü gerektiren olağanüstü durum ve bu usulle amaçlanan kamu yararı somut olarak ortaya konulmamıştır. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi davanın görülebilme şartının ortadan kalktığını kabul ederek davayı reddetmiştir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi bu kararı iki kez bozmuş (arada Kurul, ilk direnmeyi yeni hüküm sayıp Daireye göndermiştir), bölge adliye mahkemesi her seferinde direnmiştir.

Kararın Sonucu

Hukuk Genel Kurulu 19.11.2025 tarihli kararıyla direnme kararını bozmuştur; bölge adliye mahkemesi davanın esasına girmelidir; dava kesinleşmemiş olabilir. Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir. Olağan kamulaştırma sürecinin işletilmesi gerektiği görüşü Kurul çoğunluğunca benimsenmemiş; bu yönde bir karşı oy vardır.

Gerekçe

Kurula göre acele kamulaştırma olağan usulün yerine geçmez: 7 ve 8. maddelerdeki işlemler sonradan tamamlanır, ardından 10. maddeye göre dava açılır. İptalin neyi kusurlandırdığını Kurul, Anayasa Mahkemesinin Ali Kömürcü ve diğerleri [GK] (B. No: 2019/2890) kararına dayanarak belirlemiştir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2024/441 E., 2025/727 K., 19.11.2025 (Kurulun Anayasa Mahkemesi kararına dayanan tespiti)

“İDDK’nın kamulaştırma işleminin esasına yani taşınmazın kamulaştırılmasının gerekli olup olmadığına veya kamu yararı amacı taşıyıp taşımadığına yönelik herhangi bir hukuka aykırılık tespiti bulunmamaktadır. İDDK’nın hukuka aykırılık tespiti kamulaştırmanın acele usulle yapılmış olmasına yöneliktir”

Anayasa Mahkemesine göre acele kamulaştırmanın tek sonucu, idarenin süreç tamamlanmadan taşınmaza el koyabilmesidir; iptal de olsa olsa bu el koymayı kusurlandırır. Kurulun ilkesi şudur:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Bu itibarla; Danıştay İDDK kararı ile acele kamulaştırma kararının iptal edilmiş olmasının kamulaştırma işlemlerinin tümünü hukuka aykırı hâle getirmeyeceği, kamu yararı kararı ve kamulaştırma işleminin iptaline dair bir karar verilinceye kadar ortada hukuken geçerli bir kamulaştırma kararının mevcut olduğu, 2942 sayılı Kanun’un 10. maddesi çerçevesinde olağan kamulaştırma işlemlerine devam edilmesinin önünde hukuki bir engel olmadığı kuşkusuzdur.”

Kamu yararı kararı, Bakanlık onayı ve kamulaştırma kararı iptal edilmediğinden Kurul şu sonuca varmıştır:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“…Bölge Adliye Mahkemesince eldeki kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davasında yargılamaya devam edilip işin esasına girilerek, sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken; yerinde olmayan gerekçe ile davanın görülebilme şartlarının ortadan kalktığından bahisle davanın reddine karar verilmesi ve bu kararda direnilmesi doğru görülmemiştir.”

Karşı oya göre ise acele kamulaştırma kararı iptal edildiğinden idare olağan usule dönmeli, 7 ve 8. maddelerin gereklerini yerine getirdikten sonra mahkemeye başvurmalıdır.

Kararın Önemi ve Uygulamaya Etkisi

Karar, kamulaştırmayı kuran kamu yararı ve kamulaştırma kararlarını, yalnız el koymayı öne alan acele kamulaştırma kararından ayırır:

  • Yalnız acele kamulaştırma kararı iptal edilmişse dava esastan görülür. 5. Hukuk Dairesi Kurul kararından sonra, acele kamulaştırma kararı Danıştayca iptal edilip kesinleşmiş, kamu yararı kararı ise ayakta kalmış bir irtifak kamulaştırmasında kabul kararını onamıştır (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2025/15931 E., 2026/10275 K., 03.06.2026).
  • Kamulaştırma kararları da iptal edilmişse dava reddedilebilir. Daire, acele kamulaştırma kararıyla birlikte kamulaştırma kararlarının da davalı malikin açtığı davada Danıştayca kesin olarak iptal edildiği bir dosyada kabul kararını bozmuştur (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 2024/11332 E., 2025/8825 K., 16.06.2025).
  • Malikin yolu: Kamulaştırmaya itiraz eden malik, 10. madde uyarınca yapılan tebligattan itibaren otuz gün içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açabilir (2942 sayılı Kanun m.14). Yalnız acele kamulaştırma kararına karşı açılan dava kamulaştırmayı durdurmayabilir.

Kurulun dosyasında iptal ilk derece mahkemesinin tescil hükmünden sonra, 5. Hukuk Dairesinin 2026 dosyasında ise ilk derece kararından önce verilmiştir. Anayasa Mahkemesi 25.12.2024 tarihli kararıyla 2942 sayılı Kanunun 10. maddesinin on dördüncü fıkrasını ve 14. maddesinin altıncı fıkrasını iptal etmiştir (Resmî Gazete, 27.03.2025); Kurul kararı bu iptallere değinmez. Kararın yaptığı ayrım gereği, idari yargıdaki iptal kararının hangi işleme yöneldiği her dosyada ayrıca incelenmelidir.

İlgili Mevzuat

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.27/1 (Acele kamulaştırma)

“…aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hallerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın … tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına … belirtilen bankaya yatırılarak o taşınmaz mala el konulabilir.”

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.10/1 (Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili)

“Kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması halinde idare, 7 nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, … idare adına tesciline karar verilmesini ister.”

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.14/1, 3 (Dava hakkı)

“Kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından 10 uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden, kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir.

…İştirak halinde veya müşterek mülkiyette, paydaşların tek başına dava hakları vardır.”

Sıkça Sorulan Sorular

Acele kamulaştırma kararı iptal edilirse bedel tespiti ve tescil davası düşer mi?

Hayır. Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre kamu yararı kararı ve kamulaştırma kararı iptal edilmedikçe dava esastan görülür; iptal yalnız el koymanın acele usulle yapılmasını kusurlandırır.

Kamulaştırma işlemine karşı hangi dava açılır?

Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası; süre, 10. madde uyarınca yapılan tebligattan ya da ilandan itibaren otuz gündür. Her paydaş tek başına dava açabilir (2942 sayılı Kanun m.14).

Kamulaştırma kararı da iptal edilmişse ne olur?

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, kamulaştırma kararlarının da davalı malikin açtığı davada kesin olarak iptal edildiği bir dosyada bedel tespiti ve tescil davasının reddedilmesi gerektiğine karar vermiştir.

Acele kamulaştırmanın iptaline ilişkin Yargıtay HGK kararı oy birliğiyle mi verildi?

Hayır, oy çokluğuyla ve kesin olarak verildi. Karşı oy, idarenin olağan kamulaştırma usulüne dönmesi gerektiğini savunur.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: acele kamulaştırma kararı iptal edilirse · acele kamulaştırma kararının iptali · kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası · 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.27 · 2942 sayılı Kanun m.10 · kamu yararı kararı · kamulaştırma işlemine karşı iptal davası · acele el koyma · AYM 2019/2890 acele kamulaştırma

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Yargıtay HGK: Acele Kamulaştırma İptali, Kamulaştırma Kararı Ayaktaysa Bedel Tespiti ve Tescil Davası Düşmez”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-07, https://capar.av.tr/makale/acele-kamulastirma-kararinin-iptali-tescil-davasini-dusurmez

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›