İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 12 dk okuma

Son gözden geçirme:

Kamulaştırmasız El Atma Davası: Bedel, El Atmanın Önlenmesi ve Ecrimisil

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Kamulaştırmasız el atma, idarenin usulüne uygun bir kamulaştırma yapmadan ve bedel ödemeden özel mülkiyetteki taşınmaza yol, bina, park veya enerji hattı yaparak fiilen el koyması ya da taşınmazı imar planında umumi hizmete ayırıp uzun süre kamulaştırmayarak malikin tasarruf yetkisini kısıtlamasıdır. Fiili el atmada tapu maliki veya mirasçısı, el atmanın önlenmesi ve kal davası açmak ile fiili duruma razı olarak taşınmazın bedelini istemek arasında seçim yapabilir; her iki hâlde haksız kullanım dönemi için ecrimisil de istenebilir. Fiili el atma davaları taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür; bedel davasında taşınmazın dava tarihindeki değeri esas alınır ve bedele kural olarak dava tarihinden itibaren yasal faiz işletilir. İmar planı kısıtlılığından doğan hukuki el atmada ise tazminat davası idari yargıda açılır. 09.10.1956 ile 04.11.1983 arasındaki el atmalarda önce uzlaşma usulünün işletilmesi dava şartıdır; uzlaşma sağlanamazsa uzlaşmazlık tutanağından itibaren üç ay içinde bedel tespiti davası açılabilir (2942 sayılı Kanun Geçici m.6).

Kısaca

Kamulaştırmasız el atma davası rehberi: idarenin usulsüz el koymasında fiili el atma - hukuki el atma (imar kısıtlılığı) ayrımı ve görevli yargı yeri; malikin seçimlik hakları (el atmanın önlenmesi ve kal, bedel, ecrimisil); bedelin dava tarihindeki değere göre tespiti ve faiz; 1956-1983 el atmalarında uzlaşma dava şartı (2942 sayılı Kanun Geçici m.6); zamanaşımına tabi olmama; harç ve giderler. Tamamı resmi karar veri tabanından doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 5. Hukuk Dairesi kararlarıyla.

Kamulaştırmasız el atma davası rehberi; kamulaştırmasız el atmanın tanımı ve unsurları, fiili el atma–hukuki el atma (imar kısıtlılığı) ayrımı, malikin seçimlik hakları (el atmanın önlenmesi ve kal, taşınmaz bedelinin tahsili, ecrimisil), bedelin tespiti (arsa/arazi ölçütleri, emsal karşılaştırması, dava tarihinden faiz), 1956–1983 dönemi el atmalarında uzlaşma dava şartı (2942 sayılı Kanun Geçici m.6), görevli yargı yeri (adli–idari yargı), süre, zamanaşımı, harç ve giderler ile doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 5. Hukuk Dairesi kararları.

Kamulaştırmasız El Atma Nedir?

İdare, özel mülkiyetteki bir taşınmaza kamu hizmeti için ihtiyaç duyduğunda bunu ancak Anayasa’nın 46. maddesindeki güvencelere uygun bir kamulaştırma işlemiyle ve bedelini ödeyerek edinebilir. Kamulaştırmasız el atma ise idarenin, usulüne uygun bir kamulaştırma yapılmaksızın ve bedel ödenmeksizin; taşınmaza yol, okul, park, enerji nakil hattı gibi bir tesis yaparak, taşınmazı bir kamu hizmetine tahsis ederek veya malikin kullanma hakkına müdahale ederek fiilen ya da hukuken el koymasıdır. Bu, mülkiyet hakkının (Anayasa m.35, TMK m.683) özüne dokunan haksız bir eylemdir ve malike güçlü dava hakları tanınmıştır.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.683 (Mülkiyet hakkının içeriği)

“Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir.”

Kurumun temeli, Yargıtay’ın 16.05.1956 tarihli ve 1/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile yerleşen ve bugün Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla sürdürülen içtihattır; 2010 yılında 5999 sayılı Kanunla eklenen Geçici 6. madde ile kavram, sınırlı bir dönem yönünden kanuna da girmiştir.

Fiili El Atma – Hukuki El Atma Ayrımı

Uygulamada iki tip el atma ayrılır ve bu ayrım hem davanın niteliğini hem görevli yargı yerini belirler:

Fiili el atma, idarenin taşınmaza eylemli olarak el koymasıdır: taşınmazdan yol geçirilmesi, üzerine bina/tesis yapılması, park olarak düzenlenmesi, enerji nakil hattı ve direk (pilon) geçirilmesi, kanal/boru hattı döşenmesi gibi. Zilyetlik idareye geçer; malik taşınmazını kullanamaz hâle gelir.

Hukuki el atma ise taşınmaza fiilen dokunulmamakla birlikte; uygulama imar planında taşınmazın okul, yol, park, resmî kurum gibi umumi hizmet alanına ayrılması ve uzun süre kamulaştırma yapılmaması nedeniyle malikin tasarruf yetkisinin kısıtlanmasıdır. Kanun koyucu bu duruma 2016 yılında eklenen Ek 1. madde ile beş yıllık bir çözüm süresi öngörmüştür:

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Ek m.1/1 (İmar planındaki kısıtlılık; beş yıl)

“Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır.”

Beş yıllık süre içinde taşınmaz kamulaştırılmaz veya kısıtlılık kaldırılmazsa, malikin tazminat hakkı gündeme gelir; ancak bu tür (hukuki) el atmalarda dava, aşağıda açıklanacağı üzere idari yargıda açılır. Maddenin bazı hükümlerinin Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edildiği de gözetilmelidir; somut olayda maddenin güncel hâli mutlaka kontrol edilmelidir.

Malikin Seçimlik Hakları

Taşınmazına fiilen el atılan malik, yerleşik içtihatla tanınan seçimlik haklara sahiptir: (1) El atmanın önlenmesi (müdahalenin men’i) ve kal (yıkım) davası: Malik, fiili duruma razı olmayarak müdahalenin sona erdirilmesini ve yapılan tesisin kaldırılmasını isteyebilir. (2) Bedel (tazminat) davası: Malik, fiili duruma razı olarak taşınmazın bedelinin ödenmesini isteyebilir; bu hâlde taşınmazın mülkiyeti idareye geçer (tapudan terkin/tescil). (3) Ecrimisil: Her iki hâlde de idarenin haksız kullanım dönemi için ecrimisil istenebilir.

Seçimlik hakların kullanılabilmesinin ön şartı, davacının taşınmazın tapu maliki veya mirasçısı olmasıdır; zilyetliğe dayalı taleplerde önce mülkiyetin tespiti gerekir. Kısmi el atmalarda (örneğin enerji nakil hattı geçirilmesi) bedel, irtifak nedeniyle taşınmazın tamamında oluşan değer düşüklüğü olarak hesaplanır; bu konu kamulaştırma ve malikin hakları yazımızda ayrıca ele alınmıştır.

Bedel Davası ve Bedelin Tespiti

Bedel davasında taşınmazın dava tarihindeki değeri esas alınır ve değerleme, Kamulaştırma Kanunu’nun kıymet takdiri ölçütleri kıyasen uygulanarak yapılır: arsa niteliğindeki taşınmazlarda değerleme gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre karşılaştırma; arazi niteliğindeki taşınmazlarda ise net gelir yöntemi. Taşınmazın arsa mı arazi mi sayılacağı (yerleşim alanı içinde olup olmaması, belediye hizmetlerinden yararlanma vb.) bilirkişi kurulu ve keşifle belirlenir.

Hükmedilen bedele kural olarak dava tarihinden itibaren yasal faiz işletilir; bedelin tahsiline karar verilmesiyle birlikte taşınmazın (veya el atılan bölümün) idare adına tesciline ya da yol gibi tescil harici yerlerde tapudan terkinine hükmedilir. Kısmi el atmalarda arta kalan bölümde oluşan değer kaybı da bedele eklenir.

Ecrimisil (Haksız İşgal Tazminatı)

İdarenin taşınmazı haksız kullandığı dönem için malik, ecrimisil talep edebilir. Ecrimisil, en azı kira geliri en çoğu tam gelir kaybı olan bir haksız işgal tazminatıdır ve uygulamada geriye dönük beş yıllık dönem için hesaplanır; beş yılı aşan dönem yönünden idarenin zamanaşımı def’i dinlenir. Ecrimisil, bedel davası ile birlikte veya ayrı bir dava ile istenebilir.

1956–1983 El Atmalarında Uzlaşma Dava Şartı (Geçici m.6)

Kanun koyucu, 09.10.1956 – 04.11.1983 tarihleri arasındaki el atmalar yönünden özel bir tasfiye rejimi kurmuştur: Bu döneme ilişkin taleplerde önce idareye başvurularak uzlaşma usulünün işletilmesi dava şartıdır; uzlaşılamazsa uzlaşmazlık tutanağından itibaren üç ay içinde bedel tespiti davası açılır.

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu Geçici m.6/1 ve 6 (Uzlaşma dava şartı; bedel tespiti davası)

“Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan veya kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlara veya kaynaklara kısmen veya tamamen veyahut irtifak hakkı tesis etmek suretiyle malikin rızası olmaksızın fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan talepler, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemler bu madde hükümlerine göre yapılır. Bu maddeye göre yapılacak işlemlerde öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması dava şartıdır.

… İdare ve malik arasında uzlaşma sağlanamadığı takdirde, uzlaşmazlık tutanağının tanzim edildiği tarihten itibaren üç ay içinde malik veya idare tarafından bedel tespiti davası açılabilir.”

Yargıtay bu şartın yalnızca 1956–1983 dönemi el atmaları için geçerli olduğunu; el atmanın 04.11.1983’ten sonra gerçekleştiği tespit edilirse uzlaşma şartı aranmaksızın işin esasına girileceğini kabul etmektedir. Bu nedenle davadan önce el atma tarihinin doğru tespiti kritik önemdedir. Geçici m.6 kapsamındaki davalarda harç ve vekâlet ücreti maktudur; bu dönem dışındaki el atmalarda ise nispi harç rejimi ve davanın niteliğine göre vekâlet ücreti gündeme gelir.

Görevli ve Yetkili Yargı Yeri

Fiili el atmada dava adli yargıda; taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılır ve basit yargılama usulü uygulanır:

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.37 (Görevli ve yetkili mahkeme)

“Bu Kanundan doğan tüm anlaşmazlıkların adli yargıda çözümlenmesi gerekenleri, taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemelerinde basit yargılama usulü ile görülür.”

Hukuki el atmada (imar planı kısıtlılığından doğan tazminat) ise Anayasa Mahkemesi’nin ve Yargıtay’ın benimsediği ayrım uyarınca dava idari yargıda (tam yargı davası) açılır; zira taşınmazın zilyetliği malikte kalmakta, yalnızca tasarruf yetkisi mevzuattan kaynaklanan kısıtlamalara uğramaktadır. Karma durumlarda (taşınmazın bir bölümüne fiilen el atılmış, kalanı plan kısıtına tabi ise) her bölüm için ayrı değerlendirme yapılır. İdari yargıdaki süreç ve iptal/tam yargı ilişkisi için İdare Hukuku alanımıza bakabilirsiniz.

Süre ve Zamanaşımı

Kamulaştırma Kanunu’nun, el atma davalarını 20 yıllık hak düşürücü süreye bağlayan 38. maddesi Anayasa Mahkemesi’nce iptal edilmiş (iptal kararı 04.11.2003’te yayımlanmıştır) ve yerine yeni bir süre konmamıştır. Bu nedenle yerleşik uygulamada, mülkiyet hakkına dayanan el atmanın önlenmesi ve bedel davaları herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir; el atma devam ettiği sürece dava açılabilir. Buna karşılık ecrimisil yönünden geriye dönük beş yıllık sınır uygulanır; 1956–1983 dönemi el atmalarında uzlaşmazlık tutanağından itibaren üç aylık bedel tespiti davası süresi ile hukuki el atmada idari yargıdaki başvuru/dava sürelerine ayrıca dikkat edilmelidir. Somut olaydaki sürelerin mutlaka ayrıca teyit edilmesi gerekir.

Harç, Vekâlet Ücreti ve Giderler

11.06.2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanunla değiştirilen 2942 sayılı Kanun m.29 uyarınca; keşif ve bilirkişi ücretleri, kamulaştırmasız el koyma ve tazminat davalarında tescile yönelik kesinleşen kararların infazında doğan tapu harçları ve Kanunun gerektirdiği diğer giderler idarece ödenir:

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.29 (Değişik: 11.06.2026-7584/16) (Giderlerin idarece ödenmesi)

“10 uncu madde uyarınca mahkeme heyetinin harcırahları, 15 inci madde uyarınca mahkemece oluşturulan bilirkişilerin ve keşifte dinlenen muhtarın mahkemece takdir edilecek ücretleri ile tapu harçları, kamulaştırmasız el koyma ve tazminat davaları sonucunda tescile yönelik kesinleşen mahkeme kararlarının infazında veya kamulaştırmasız el koyma nedeniyle malik ile idare arasında düzenlenen uzlaşma tutanağının uygulanmasında ortaya çıkan tapu harçları ve bu Kanunun gerektirdiği diğer giderler idarece ödenir.”

Geçici m.6 kapsamındaki (1956–1983) davalarda harç ve vekâlet ücretinin maktu olduğu yönündeki özel hüküm saklıdır. Bu dönem dışındaki el atma davalarında harç ve vekâlet ücreti rejimi, talep kalemlerine ve güncel içtihada göre dava öncesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

Yargıtay Kararları

Tanım, seçimlik haklar (1956 tarihli İçtihadı Birleştirme) ve tapu maliki olma şartı

Yargıtay Kararı

“İşte idare Anayasa ve yasalara uygun bir işlem oluşturmaksızın, bir kimsenin taşınmaz malına el koyar onun üzerinde bir tesis veya bina yapar yahut ta o taşınmaz malı bir hizmete tahsis ederek mal sahibinin taşınmazı üzerinde dilediği gibi kullanma hakkına karşı herhangi bir girişimde bulunursa, taşınmaz mala kamulaştırmasız el koymuş sayılır. Kamulaştırmasız el koyan idareye karşı mal sahibinin açacağı davada seçimlik hak tanınmıştır. Bu konuda her türlü sorunu çözümleyen 16.05.1956 gün ve 1/6 sayılı Içtihadı Birleştirme Kararında, usulü dairesinde verilmiş bir kamulaştırma kararı olmadan ve bedeli ödenmeden taşınmazına el konulan kimsenin, ilgili kamu tüzel kişisi aleyhine el atmanın önlenmesi davası açabileceği gibi, değer karşılığının verilmesini de isteyebileceği, hükme bağlanmıştır. … ister, el atmanın önlenmesi, ister bedel davası açılsın; dava açmanın ilk şartı, o yerin tapu ile maliki veya mirasçısı olmaktır”

Hukuki el atma (imar kısıtlılığı) – idari yargının görevi

Yargıtay Kararı

“Kamulaştırmasız el atmadan söz edilebilmesi için taşınmaz zilyetliğinin idareye geçmesi ve taşınmazın fiilen kamu hizmetine tahsis edilmiş olması gerektiği; imar kısıtlamalarında taşınmazın zilyetliğinin malikte kalmaya devam etmekte olup, yalnızca malikin tasarruf yetkisinin, ilgili mevzuattan kaynaklanan bazı kısıtlamalara maruz kaldığı, bu nedenle imar kısıtlamalarından kaynaklanan tazminat davalarının idari yargıda açılabileceği … Davanın idari yargıda görülmesi gerektiğinden”

Fiili el atmada bedel: arsa/emsal karşılaştırması, dava tarihinden faiz, ecrimisil (güncel onama)

Yargıtay Kararı

“taşınmazın 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında yol alanında kaldığı, mahallinde yapılan keşif, gözlem ve bilirkişi incelemesi ile taşınmaza davalı idare tarafından fiilen el atıldığı … davaya konu taşınmazın arsa vasfında olduğu kabul edilerek 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu gereği emsal karşılaştırması yapılarak değer biçilmesinde yöntem olarak bir isabetsizlik bulunmadığı … hüküm altına alınan tazminata dava tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesinde, yargılama giderilerinden ve vekâlet ücretinden davalının sorumlu tutulmasında, emsal karşılaştırması yöntemi ile ecrimisilin hesaplanmasında ve miktarında bir isabetsizlik görülmediği”

Uzlaşma dava şartının kapsamı: yalnız 1956–1983 dönemi el atmaları

Yargıtay Kararı

“Yasanın yürürlük tarihi olan 11.06.2013 tarihinden sonra açılan ve 09.10.1956-04.11.1983 tarihleri arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmazlarla ilgili olan davalarda öncelikle uzlaşma usulünün dava şartı olduğu kabul edilmiştir. Bu nedenle taşınmaza fiilen hangi tarihte elatıldığı yapılacak araştırma ile kesin olarak tespit edilip 04.11.1983 tarihinden sonra elatılmış olduğunun tespiti halinde işin esasına girilerek karar verilmesi gerekirken”

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmasız el atma nedir?

İdarenin, usulüne uygun bir kamulaştırma yapmaksızın ve bedel ödemeksizin özel mülkiyetteki taşınmaza fiilen el koyması (yol, bina, park, enerji hattı yapması) veya taşınmazı imar planında umumi hizmete ayırıp uzun süre kamulaştırmayarak malikin tasarruf yetkisini kısıtlamasıdır.

Fiili el atma ile hukuki el atma arasındaki fark nedir, hangisinde hangi mahkeme görevlidir?

Fiili el atmada idare taşınmaza eylemli olarak el koyar ve dava, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde (adli yargı) açılır. Hukuki el atmada taşınmaz yalnızca imar planında kısıtlanmıştır; tazminat davası idari yargıda açılır.

Taşınmazıma el atan idareye karşı hangi davaları açabilirim?

Seçimlik haklarınız vardır: el atmanın önlenmesi ve yıkım (kal) davası açarak müdahalenin kaldırılmasını isteyebilir ya da fiili duruma razı olarak taşınmaz bedelinin tahsilini talep edebilirsiniz. Her iki halde de haksız kullanım dönemi için ecrimisil istenebilir.

Bedel nasıl hesaplanır, faiz ne zaman başlar?

Taşınmazın dava tarihindeki değeri esas alınır; arsalarda emsal satışların karşılaştırılması, arazilerde net gelir yöntemi uygulanır. Hükmedilen bedele kural olarak dava tarihinden itibaren yasal faiz işletilir ve taşınmaz idare adına tescil veya yol gibi yerlerde tapudan terkin edilir.

Kamulaştırmasız el atma davasında süre sınırı var mı?

Mülkiyet hakkına dayanan el atmanın önlenmesi ve bedel davaları, 38. maddenin iptalinden sonra herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir; el atma sürdükçe dava açılabilir. Ecrimisil geriye dönük beş yıl için istenebilir; 1956-1983 dönemi el atmalarında uzlaşmazlık tutanağından itibaren üç aylık süre ile idari yargıdaki sürelere dikkat edilmelidir.

Dava açmadan önce idareyle uzlaşma zorunlu mu?

Yalnızca 09.10.1956-04.11.1983 tarihleri arasındaki el atmalarda uzlaşma usulünün işletilmesi dava şartıdır (2942 sayılı Kanun Geçici m.6). El atma 04.11.1983'ten sonra ise uzlaşma şartı aranmaz; doğrudan dava açılabilir.

Kamulaştırmasız el atmanın önlenmesi, bedel ve ecrimisil davaları büromuzun Gayrimenkul ve İnşaat Hukuku ile İdare Hukuku çalışma alanları kapsamındadır; kamulaştırma sürecinin bütünü için Kamulaştırma ve Malikin Hakları yazımıza bakabilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: kamulaştırmasız el atma · kamulaştırmasız el atma davası · kamulaştırmasız el koyma · fiili el atma · hukuki el atma · imar kısıtlılığı tazminat · el atmanın önlenmesi ve kal · taşınmaz bedelinin tahsili · ecrimisil · 2942 sayılı Kanun geçici madde 6 · uzlaşma dava şartı · Ek madde 1 · TMK 683 · kamulaştırma bedeli faiz · görevli mahkeme adli yargı idari yargı

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Kamulaştırmasız El Atma Davası: Bedel, El Atmanın Önlenmesi ve Ecrimisil”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/kamulastirmasiz-el-atma-davasi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›