İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 6 dk okuma

Son gözden geçirme:

Karar Notu

Yargıtay HGK: 1956–1983 Kamulaştırmasız El Atma Tazminatı Nitelikte El Atma, Değerde Dava Tarihiyle Hesaplanır

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Yargıtay Hukuk Genel Kuruluna göre 09.10.1956–04.11.1983 arasında fiilen el atılan ve 2942 sayılı Kanun geçici m.6 kapsamına giren taşınmazın tazminatı, el atma tarihindeki nitelikleri esas alınarak dava tarihindeki değeri üzerinden belirlenir. Kurula göre el atma tarihinde arsa olup olmadığı dosyadan anlaşılmıyorsa önce bu nitelik net olarak belirlenmeli, değer ondan sonra biçilmelidir; dava tarihindeki imar parseli niteliğine dayanan emsal karşılaştırması bu dosyada yeterli görülmedi. Kurul direnme kararını oy çokluğuyla bozdu; karar kesindir, dosya ilk derece mahkemesine gönderildi.

Kısaca

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 09.10.1956–04.11.1983 arasında kamulaştırmasız el atılan taşınmazın tazminatının, 2942 sayılı Kanun geçici m.6 uyarınca taşınmazın el atma tarihindeki nitelikleri esas alınarak dava tarihindeki değerine göre belirleneceğini belirtti. Kurul, el atma tarihindeki nitelik belirlenmeden dava tarihindeki imar parseli niteliğine göre arsa kabul edilip emsal karşılaştırmasıyla değer biçildiği dosyada direnme kararını oy çokluğuyla bozdu.

1956–1983 arasında kamulaştırma yapılmadan el atılan taşınmazın tazminatında bugünkü imar durumunun mu, el atma tarihindeki niteliğin mi esas alınacağına ilişkin Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararı (2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu geçici m.6).

Uyuşmazlık

Davacılar, murislerinin paydaşı olduğu taşınmazlara kamulaştırma yapılmaksızın el atıldığını ileri sürerek kamulaştırmasız el atma tazminatı istedi; istem, talep artırımıyla 12.219.350,00 TL’ye çıkarıldı. Davalı idare, kamulaştırmanın usulüne uygun yapıldığını, taşınmazların bir üniversiteye tahsis edildiğini savundu.

İlk derece mahkemesi, kamulaştırma kararının davacılara usulüne uygun tebliğ edilmediğini ve taşınmaza 04.11.1983’ten önce el atıldığını belirterek, emsal karşılaştırmasıyla bedel belirleyen bilirkişi raporuna dayanıp davayı kabul etti. Bölge adliye mahkemesi, kamulaştırma evrakının 1999 depreminde kaybolduğunu ve usulüne uygun bir kamulaştırmadan söz edilemeyeceğini belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetti.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, el atma tarihindeki nitelik net olarak belirlenmeden değer biçildiği gerekçesiyle kararı bozdu. İlk derece mahkemesi, aynı yerleşkedeki taşınmazlara ilişkin Daire kararlarında arsa kabulünün doğru bulunduğunu, yerleşkenin konumu, büyüklüğü ve belediye hizmetleri gözetilerek dava tarihine göre değer biçildiğini belirterek direndi. İdarenin temyizi üzerine Kurula gelen uyuşmazlık, el atma tarihi itibarıyla taşınmazların arsa mı arazi mi olduğu noktasında toplandı.

Kararın Sonucu

Hukuk Genel Kurulu 18.02.2026 tarihli kararıyla idarenin temyiz itirazlarını kabul etti ve direnme kararını, benimsediği Özel Daire bozma kararındaki nedenlerle HMK m.371 uyarınca bozdu. Dosya HMK m.373/1 uyarınca ilk derece mahkemesine gönderildi. Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verildi; metinde karşı oy yazısı ve karşı oy sayısı yer almıyor.

Gerekçe

Kurul, geçici m.6’nın ikinci fıkrasına göre kıymet takdir komisyonunun tahmini değeri taşınmazın el koyma tarihindeki niteliklerini esas alarak tespit edeceğini aktardı ve şu ölçüyü koydu:

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Başka bir anlatımla 2942 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesi kapsamında bulunan taşınmazın fiilen el konulduğu tarihteki nitelikleri esas alınmak suretiyle dava tarihindeki değerinin belirlenmesi gerekmektedir.”

Kurul, taşınmazların 1975 tarihli bir il idare kurulu kararıyla kamulaştırıldığını, Hazine adına tescil edilip üniversiteye tahsis edildiğini ve kamulaştırma evrakının kaybolduğunu belirterek 04.11.1983’ten önce el atıldığının kabulü gerektiğini söyledi. Mahkeme ise niteliği dava tarihi olan 2019’a göre araştırmıştı: belediyeye göre taşınmaz, imar uygulamasıyla oluşmuş ve altyapı hizmetlerinden yararlanan bir imar parseliydi; bilirkişi kurulu da onu arsa sayarak emsal karşılaştırması yapmıştı.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı

“Bu durumda, dava konusu taşınmazın fiilen el atıldığı tarihte arsa niteliğinde olup olmadığına ilişkin dosya içerisinde herhangi bir bilgi veya belgenin bulunmadığı anlaşıldığından el atma tarihindeki niteliği net olarak belirlendikten sonra 2942 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesi uyarınca değer biçilmesi gerekir.”

Kurul görüşmelerinde, 2942 sayılı Kanuna 2019’da eklenen Ek m.3 uyarınca bedelin idare adına tescil tarihine ve o tarihteki niteliklere göre belirlenip Yİ-ÜFE değişim oranlarıyla güncellenmesi gerektiği görüşü de ileri sürüldü; bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmedi.

Kararın Önemi ve Uygulamaya Etkisi

Ölçü kanunun kendisinde de yer alıyor: geçici m.6’ya göre dava açılırsa taşınmazın dava tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara, yani el koyma tarihindeki niteliklere göre tespit edilir. Değerlendirmemize göre karar, el atıldığında yerleşim dışında kalıp sonradan imar planına giren taşınmazlarda önem taşır: 2942 sayılı Kanun m.11 arsa ve arazi için farklı değerleme ölçütleri öngördüğünden bu ayrım bedeli doğrudan etkiler. Bu ölçütler Kamulaştırma ve Malikin Hakları rehberimizde anlatılmıştır.

Kararın sınırı da bellidir: Kurulun incelediği uyuşmazlık el atma tarihindeki nitelikle sınırlıydı; geçici m.6’daki uzlaşma dava şartı somut olay yönünden tartışılmadı; idarenin, Hazine adına verilen tescil kararının kesinleşmesiyle dava hakkının kalmadığı yönündeki temyiz itirazı da Kurul gerekçesinde ayrıca ele alınmadı. Bu şart için Kamulaştırmasız El Atma Davası yazımıza bakılabilir. Kurul, 04.11.1983’ten sonra el atılan taşınmazlara ilişkin bir harç uyuşmazlığında geçici m.6’nın uygulanmasının söz konusu olmadığını belirtmiştir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2025/360 E., 2026/359 K., 10.06.2026).

Karar tarihinden bu yazının tarihine kadar resmî karar veri tabanına yansıyan Yargıtay kararlarında, arama sonuçları ve özetleri üzerinden yapılan taramada bu ölçüden ayrılan bir karara rastlanmadı. Veri tabanında Hukuk Genel Kurulu kararları 01.10.2026’ya, 5. Hukuk Dairesinin kararları 10.09.2026’ya kadar görünmektedir.

İlgili Mevzuat

İlgili Kanun Hükmü — 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu geçici m.6 (Kamulaştırılmaksızın kamu hizmetine ayrılan taşınmazların bedel tespiti)

“Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 tarihi ile 4/11/1983 tarihi arasında … fiili olarak el konulması sebebiyle, mülkiyet hakkından doğan talepler, bedel talep edilmesi hâlinde bedel tespiti ve diğer işlemler bu madde hükümlerine göre yapılır. …

İdarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine, fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının idarenin daveti veya malikin müracaat ettiği tarihteki tahmini değeri; bu Kanunun 8 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre teşkil edilen kıymet takdir komisyonu marifetiyle, taşınmazın el koyma tarihindeki nitelikleri esas alınmak ve bu Kanunun 11 inci ve 12 nci maddelerine göre hesaplanmak suretiyle tespit edilir.

… Dava açılması hâlinde, fiilen el konulan taşınmazın veya üzerinde tesis edilen irtifak hakkının dava tarihindeki değeri, ikinci fıkranın birinci cümlesindeki esaslara göre mahkemece bu Kanunun 15 inci maddesine göre bilirkişi incelemesi yapılmak suretiyle tespit ve taşınmazın veya hakkın idare adına tesciline veya terkinine hükmedilir. …”

Kutuda sırasıyla maddenin birinci fıkrasından bir bölüm, ikinci fıkrasının birinci cümlesi ve altıncı fıkrasının ikinci cümlesi yer almaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

1956–1983 arasında el atılan taşınmazın tazminatı hangi tarihe göre hesaplanır?

Kurula göre taşınmazın niteliği el atma tarihine, değeri ise dava tarihine göre belirlenir. Geçici m.6 da dava açılırsa dava tarihindeki değerin el koyma tarihindeki nitelikler esas alınarak tespit edileceğini öngörür.

1956–1983 arasında el atılan taşınmaz bugün imar parseliyse arsa sayılabilir mi?

Bu dosyada Kurul, dava tarihindeki imar parseli niteliğine dayanan emsal karşılaştırmasını yeterli görmedi. Geçici m.6 kapsamındaki el atmalarda belirleyici olan, taşınmazın el atma tarihinde arsa niteliğinde olup olmadığıdır.

El atma tarihindeki nitelik dosyada belli değilse ne olur?

Kurula göre önce bu nitelik net olarak belirlenmeli, değer ondan sonra geçici m.6 uyarınca biçilmelidir.

Bu kural 04.11.1983’ten sonraki el atmalarda da uygulanır mı?

Geçici m.6 yalnız 09.10.1956–04.11.1983 arasındaki el atmaları kapsar. Kurul, 04.11.1983’ten sonra el atılan taşınmazlara ilişkin bir başka kararında geçici m.6’nın uygulanmasının söz konusu olmadığını belirtmiştir.

Kamulaştırmasız el atma tazminatına ilişkin HGK kararı kesin mi, dosya ne oldu?

Karar oy çokluğuyla ve kesin olarak verildi. Direnme kararı bozuldu, dosya ilk derece mahkemesine gönderildi.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: kamulaştırmasız el atma tazminatı hesaplama · kamulaştırmasız el atma bedeli · el atma tarihindeki nitelik · 2942 sayılı Kanun geçici madde 6 · 1956-1983 kamulaştırmasız el atma · arsa arazi ayrımı · emsal karşılaştırması · dava tarihindeki değer · 2942 sayılı Kanun Ek madde 3

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Yargıtay HGK: 1956–1983 Kamulaştırmasız El Atma Tazminatı Nitelikte El Atma, Değerde Dava Tarihiyle Hesaplanır”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-07, https://capar.av.tr/makale/kamulastirmasiz-el-atma-tazminati-el-atma-tarihindeki-nitelik

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›