İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 10 dk okuma

Son gözden geçirme:

İşyerinde Mobbing (Psikolojik Taciz) ve Manevi Tazminat

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Mobbing, belirli bir işçinin hedef alınarak belli bir süreye yayılan, sistematik ve sürekli söz, tutum ve davranışlarla yıldırılması, dışlanması veya pasifize edilmesidir; tek seferlik kaba ya da haksız bir davranış tek başına mobbing sayılmaz. İşveren, işçinin kişiliğini korumak ve psikolojik tacize uğramaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür (TBK m.417). Mobbing iddiasında kesin delil aranmaz; işçi kuşku uyandıracak olguları ortaya koyduğunda mobbingin gerçekleşmediğini ispat külfeti işverene geçer. Mağdur, kişilik hakkının ihlali nedeniyle manevi tazminat (TBK m.58) ve varsa maddi zararlarının tazminini isteyebilir; mobbing ispatlanırsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek şartları varsa kıdem tazminatına da hak kazanır (İş K. m.24/II). Bu davalar iş mahkemesinde görülür ve dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.

Kısaca

İşyerinde mobbing (psikolojik taciz) ve tazminat: mobbingin tanımı ve unsurları (hedef alma, süreye yayılma, sistematiklik-süreklilik, yıldırma kastı), işverenin koruma borcu (TBK m.417), yönetim hakkı ile sınır, yaklaşık ispat ve ispat külfetinin işverene geçmesi, manevi tazminat (TBK m.58), haklı fesih ve kıdem tazminatı (İş K. m.24/II), görevli iş mahkemesi ve zorunlu arabuluculuk. Doğrulanmış Yargıtay HGK, 22. ve 9. Hukuk Dairesi kararlarıyla.

İşyerinde mobbing (psikolojik taciz) ve tazminat rehberi; mobbingin tanımı ve unsurları (belirli bir işçinin hedef alınması, belirli bir süreye yayılma, sistematiklik ve süreklilik, yıldırma/dışlama kastı), işverenin işçiyi koruma ve gözetme borcu (TBK m.417), yönetim hakkı ile mobbing arasındaki sınır, yaklaşık ispat ve ispat külfetinin işverene geçmesi, mobbing mağdurunun hakları (kişilik hakkı ihlaline dayalı manevi tazminat — TBK m.58, haklı nedenle fesih ve kıdem-ihbar tazminatı — İş K. m.24/II), görevli iş mahkemesi ve zorunlu arabuluculuk ile doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 22. ve 9. Hukuk Dairesi kararları.

Mobbing (Psikolojik Taciz) Nedir?

Mobbing (psikolojik taciz), aynı ortamda bulunan veya aynı organizasyona bağlı bir ya da birden fazla kişinin, bir işçiyi belli bir amaçla, sistematik biçimde; yılgınlık, korku, tedirginlik, endişe, bunalım, bıkkınlık, sıkıntı veya kaygı oluşturacak söz, tutum ve davranışlarla psikolojik ve duygusal baskı altına alarak onu belli şekilde davranmaya ya da davranmamaya zorlaması; ortak alandan uzaklaştırması, güçsüzleştirmesi, değersizleştirmesi, aşağılaması, küçük düşürmesi veya pasifize etmesidir. Özünde işyerinde tekrarlanan saldırılar biçiminde uygulanan bir psikolojik terördür.

Türk hukukunda psikolojik taciz, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Bu maddeden önce de mobbing, işverenin işçiyi koruma (gözetme) ve eşit davranma borçlarına aykırılık ile işçinin kişilik haklarına müdahale çerçevesinde değerlendiriliyordu. Anayasa Mahkemesi, psikolojik tacizi Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan “kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı” kapsamında ele almaktadır.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.417 (işçinin kişiliğinin korunması)

“İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. (…) İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.”

Mobbingin Unsurları

Bir davranışın psikolojik taciz sayılabilmesi için, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarında istikrar kazanan şu unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

Belirli Bir İşçinin Hedef Alınması

Eylemlerin, belirli bir kişiyi (mağduru) hedef alarak, ona yönelik olarak gerçekleştirilmesi gerekir. İşyerindeki genel olumsuzluklar, herkese aynı şekilde uygulanan uygulamalar veya kişiyi özel olarak hedef almayan davranışlar mobbing sayılmaz.

Belirli Bir Süreye Yayılma

Mobbing, tek bir olaydan ibaret değildir; belli bir zaman dilimine yayılan bir süreçtir. Bir kez yaşanan, süreklilik göstermeyen kaba, nezaketsiz veya haksız bir davranış, ne kadar ağır olursa olsun tek başına mobbing olarak nitelendirilemez.

Sistematiklik ve Süreklilik

Eylemlerin belli aralıklarla sık sık tekrarlanan, planlı ve sistematik bir hâl almış olması gerekir. Süreklilik göstermeyen, düzensiz ve tesadüfi davranışlar mobbing kapsamında değerlendirilmez.

Yıldırma/Dışlama Kastı ve Sonuç

Davranışların yıldırma, dışlama, pasifize etme veya işten uzaklaştırma amacı taşıması; mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda, sosyal ilişkilerinde ve özellikle ruh sağlığında zarar doğurması aranır. Uygulamada amaç çoğu kez işçinin kendi isteğiyle işten ayrılmasını sağlamaktır.

Mobbing Sayılan ve Sayılmayan Davranışlar

Mobbingi; stres, tükenmişlik sendromu, işyeri kabalığı veya iş tatminsizliği gibi olgulardan ayıran husus, belli bir kişinin belli bir amaca yönelik hedef alınması ve yapılan haksızlığın sürekli, sistematik ve sık olmasıdır. Buna karşılık işverenin yönetim hakkı çerçevesinde, işin yürütümünden kaynaklanan makul talimatlar, objektif performans değerlendirmeleri ve herkese eşit uygulanan kurallar tek başına mobbing oluşturmaz.

Yargıtay uygulamasında mobbing olarak değerlendirilen tipik davranışlara örnek olarak; işçinin sürekli ve haksız biçimde yazılı uyarı ve savunma taleplerine maruz bırakılması, çalışanlar önünde küçük düşürülmesi ve hakarete uğraması (örneğin yazışmalarda “densiz” gibi ifadeler), görevini yapabilmesi için gerekli anahtar/şifre gibi araçların yalnızca kendisine verilmemesi, diğer çalışanlardan soyutlanması, iş kapasitesinin üzerinde işe zorlanması ve bunların sonucunda sağlığının bozulması gösterilebilir.

İşverenin Koruma Borcu ve Sorumluluğu

İşveren, iş ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak, ona saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzen sağlamakla yükümlüdür (TBK m.417/1). Bu, işverenin “işçiyi koruma (gözetme) borcunun” bir görünümüdür. İşveren yalnızca kendisi tacizde bulunmamakla yetinmez; başka çalışanların (amir, ast veya eşit düzeydeki personelin) uyguladığı psikolojik tacizi önlemek, şikâyetleri etkili biçimde soruşturmak ve tekrarını önleyici tedbirleri almakla da yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali hâlinde doğan zararların tazmini, kural olarak sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir (TBK m.417/3).

İspat: Yaklaşık İspat ve İspat Külfeti

Psikolojik tacize uğradığını iddia eden işçi kural olarak bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ancak mobbing çoğu kez tacizi uygulayan ile mağdur arasında, tanıksız ve gizli biçimde gerçekleştiğinden, olayların tipik akışı ve tecrübe kuralları gözetilerek sonuca gidilir. “Yaklaşık ispat” adı verilen bu ölçüde, mobbing iddialarında şüpheden uzak kesin deliller aranmaz; işçinin, kendisine mobbing uygulandığına dair kuşku uyandıracak olguları ortaya koyması yeterlidir.

İşçi bu güçlü olguları ortaya koyduğunda, işyerinde mobbingin gerçekleşmediğini ispat külfeti işverene geçer. Bu yaklaşım, İş Kanunu m.5’teki eşit davranma borcuna ilişkin ispat esnekliğiyle de uyumludur. Bununla birlikte, kim tarafından ne zaman yapıldığı açıklanmayan soyut tanık beyanları veya somut olguya dayanmayan genel ifadeler, tek başına mobbingi ispatlamaya yetmez.

Mobbing Mağdurunun Hakları ve Tazminat

Mobbinge maruz kalan işçinin başvurabileceği başlıca yollar şunlardır:

Manevi tazminat. Psikolojik taciz kişilik hakkının ihlali niteliği taşıdığından, mağdur, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat isteyebilir (TBK m.58). Hâkim, tazminat yerine veya buna ek olarak saldırıyı kınayan bir karar da verebilir. Kişilik hakkını ilgilendiren bir başka alan olan kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi için KVKK şikâyeti, tazminat ve ceza yazımız incelenebilir.

Haklı nedenle fesih ve kıdem-ihbar tazminatı. İşçi, psikolojik tacizi haklı neden sayarak iş sözleşmesini derhal feshedebilir (İş K. m.24/II); mobbing ispatlanırsa fesih haklı sayılır ve şartları varsa işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Buna karşılık mobbing ispatlanamazsa, buna dayalı fesih haklı sayılmayacağından kıdem tazminatı talebi de reddedilir.

Maddi tazminat. Mobbing nedeniyle işçinin sağlığının bozulması, tedavi giderleri veya kazanç kaybı gibi maddi zararları doğmuşsa, bunların da tazmini istenebilir.

İdari başvuru ve suç duyurusu. Mağdur, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na (ALO 170) başvurabilir; eylemin niteliğine göre hakaret, tehdit gibi suçlar bakımından cezai süreç de işletilebilir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.58 (kişilik hakkının zedelenmesi — manevi tazminat)

“Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir. Hâkim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya bu tazminata ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.”

Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Zamanaşımı

İşçi ile işveren arasındaki mobbinge dayalı tazminat uyuşmazlıklarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca işçilik alacağı ve tazminatı taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Kişilik haklarının ihlaline dayalı tazminat, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabi olduğundan (TBK m.417/3), kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir; kıdem ve ihbar tazminatı gibi feshe bağlı alacaklar bakımından ise İş Kanunu’nun öngördüğü beş yıllık zamanaşımı uygulanır. Somut olayın niteliğine göre değerlendirilmesi için hukuki destek alınması önemlidir.

Yargıtay Kararları

Mobbingin Tanımı ve Sürekliliğin Zorunluluğu

Yargıtay Kararı

“Aynı ortamda bulunan veya aynı organizasyona bağlı olan bir veya birden fazla kimsenin, bir kişiye belli bir amaçla, sistematik bir şekilde, yılgınlık, korku, tedirginlik, endişe, bunalım, bıkkınlık, sıkıntı veya kaygı oluşturacak söz, tutum veya davranışlarla psikolojik ve duygusal baskı kurarak onu belli şekilde davranmaya ya da davranmamaya, ortak alandan uzaklaştırmaya, güçsüzleştirmeye, değersizleştirmeye, aşağılamaya, küçük düşürmeye veya pasifize etmeye yönelik çabalarına mobbing denilir. (…) Süreklilik göstermeyen, belli aralıklarla sık sık tekrarlanmayan, haksız, kaba, nezaketsiz veya etik dışı davranış mobbing olarak nitelendirilemez.”

Unsurlar ve Yaklaşık İspat (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Kararı

“… bir eylemin psikolojik taciz olarak kabul edilebilmesi için, bir işçinin hedef alınarak gerçekleştirilmesi, belli bir süreye yayılması ve bu durumun sistematik bir hâl alması gerekir. … Her ne kadar psikolojik tacize uğradığını iddia eden mağdur, bu iddiasını ispatlamakla yükümlü ise de; psikolojik tacizin genellikle tacizi uygulayan ile tacize maruz kalan arasında gerçekleşen bir olgu olması karşısında olayların tipik akışı, tecrübe kuralları göz önüne alınarak sonuca gidilmesinde yarar bulunmaktadır. Yaklaşık ispat olarak adlandırılan bu yaklaşım tarzı işin doğasına da uygundur.”

Kesin Delil Aranmaması ve İspat Külfetinin İşverene Geçmesi

Yargıtay Kararı

“… mobbing iddialarında şüpheden uzak kesin deliller aranmayacağı; davacı işçinin, kendisine işyerinde mobbing uygulandığına dair kuşku uyandıracak olguların ileri sürmesinin yeterli olduğu, işyerinde mobbing gerçekleşmediğini ispat külfetinin davalıya düştüğü …”

Soyut Tanık Beyanlarının İspata Yetmemesi

Yargıtay Kararı

“… ifadeleri tamamen soyut, kim tarafından ne zaman yapıldığı açıklanmayan hususlara ilişkin olup davacıya mobing yapıldığını ispata yeterli değillerdir. … Davacının mobing iddiasını ispatlayamaması karşısında feshin haklılığı da kanıtlanamadığından davacının kıdem tazminatı talebinin reddi gerekirken kabulü hatalıdır”

Sıkça Sorulan Sorular

Bir kez yaşanan olumsuz davranış mobbing sayılır mı?

Kural olarak hayır. Mobbing, belirli bir işçiyi hedef alan, belli bir süreye yayılan ve sistematik biçimde tekrarlanan davranışları gerektirir. Tek seferlik kaba veya haksız bir davranış, ne kadar ağır olursa olsun tek başına mobbing sayılmaz.

Mobbingi nasıl ispatlarım?

Tanık beyanları, e-posta ve mesaj yazışmaları, tutanaklar, sağlık/psikiyatri raporları, kamera kayıtları ve şikâyet başvuruları delil olabilir. Kesin delil şart değildir; mobbingi kuşku uyandıracak biçimde gösteren güçlü olgular ortaya konduğunda, aksini ispat külfeti işverene geçer. Ancak soyut, somutlaştırılmamış beyanlar yeterli olmaz.

Mobbing nedeniyle hangi tazminatları isteyebilirim?

Kişilik hakkı ihlaline dayalı manevi tazminat (TBK m.58) ile varsa maddi zararların tazminini isteyebilirsiniz. Ayrıca mobbingi haklı neden sayarak iş sözleşmenizi feshederseniz, şartları varsa kıdem tazminatına hak kazanabilirsiniz.

Mobbing nedeniyle istifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?

Mobbing İş Kanunu m.24/II uyarınca haklı fesih nedenidir. Mobbing ispatlanırsa fesih haklı sayılır ve şartları varsa kıdem tazminatına hak kazanırsınız. İspatlanamazsa fesih haklı sayılmaz ve talep reddedilebilir; bu nedenle fesihten önce delilleri toplamak önemlidir.

İşveren, başka bir çalışanın uyguladığı mobbingden sorumlu mu?

Evet. İşveren, işçinin kişiliğini korumak ve psikolojik tacizi önlemekle yükümlüdür (TBK m.417). Amir, ast veya diğer çalışanların tacizini önlemez, şikâyeti etkili biçimde soruşturmaz ve tedbir almazsa doğan zarardan sorumlu olur.

Mobbing davası hangi mahkemede açılır?

İş mahkemesinde açılır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; anlaşma sağlanamazsa son tutanakla dava açılır.

İşyerinde psikolojik taciz iddialarında delillerin doğru toplanması ve sürecin yönetimi kritik önemdedir; iş hukuku alanındaki çalışmalarımızı inceleyebilir, dosyanıza özgü değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: mobbing · işyerinde psikolojik taciz · mobbing nedir · mobbing unsurları · mobbing ispatı · yaklaşık ispat · ispat külfeti işveren · mobbing manevi tazminat · TBK 417 · TBK 58 · işçinin kişiliğinin korunması · mobbing haklı fesih · İş Kanunu 24 · mobbing kıdem tazminatı · sistematik psikolojik baskı · yıldırma

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “İşyerinde Mobbing (Psikolojik Taciz) ve Manevi Tazminat”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/mobbing-ve-tazminat

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›