Son gözden geçirme:
Anahtar Teslim (Eser) Sözleşmesinde Ayıplı Teslim
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Anahtar teslim yaptırılan iş hukuken bir eser (istisna) sözleşmesidir ve teslim edilen eser sözleşmeye, fen ve sanat kurallarına ya da işsahibinin amacına uygun değilse ayıplıdır. İşsahibi eseri teslimden sonra imkân bulur bulmaz gözden geçirmeli, açık ayıpları uygun bir süre içinde, sonradan ortaya çıkan gizli ayıpları ise gecikmeksizin yükleniciye bildirmelidir; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır (TBK m.474, m.477). Yüklenicinin sorumlu olduğu ayıplarda işsahibi sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedelden indirim veya ücretsiz onarım haklarından birini seçebilir; genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı da saklıdır (TBK m.475). Eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış ve sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa dönme hakkı kullanılamaz. Ayıplı eser nedeniyle açılacak davalar teslim tarihinden başlayarak taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki, taşınmaz yapılarda beş, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.478).
Anahtar teslim eser (istisna) sözleşmesinde ayıplı teslim: eser sözleşmesinin tanımı (TBK m.470) ve götürü bedel (TBK m.480), açık ve gizli ayıp ayrımı, gözden geçirme (muayene) ve ayıp ihbarı külfeti (TBK m.474), işsahibinin seçimlik hakları — sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve tazminat (TBK m.475), eserin kabulü ve kasten gizlenen ayıp (TBK m.477), ayıbın işsahibinin talimatından doğması (TBK m.476), görevli ve yetkili mahkeme, taşınmaz yapılarda beş yıl ve ağır kusurda yirmi yıllık zamanaşımı (TBK m.478) ile Yargıtay 15. ve 6. Hukuk Dairesi kararları.
Anahtar teslim (eser/istisna) sözleşmesinde ayıplı teslim; eser sözleşmesinin tanımı (TBK m.470) ve anahtar teslim götürü bedel ilişkisi (TBK m.480), eserde açık ve gizli ayıp ayrımı, işsahibinin gözden geçirme (muayene) ve ayıp ihbarı külfeti (TBK m.474), işsahibinin seçimlik hakları — sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve tazminat (TBK m.475), eserin açık/örtülü kabulü ile kasten gizlenen ayıp (TBK m.477), ayıbın işsahibinin talimatından doğması (TBK m.476), görevli ve yetkili mahkeme, taşınmaz yapılarda beş yıl ve ağır kusurda yirmi yıllık zamanaşımı (TBK m.478) ile Yargıtay kararları.
Bir konutun, iş yerinin, fabrikanın ya da makinenin “anahtar teslim” yaptırılması, hukuken bir eser (istisna) sözleşmesidir. Yüklenici eseri meydana getirip teslim etmeyi, işsahibi de karşılığında bedeli ödemeyi üstlenir. Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlık, teslim edilen eserin sözleşmeye, fen ve sanat kurallarına ya da işsahibinin amacına uygun olmaması; yani ayıplı çıkmasıdır. Çatlayan ve su alan bir bina, projesine uymayan beton ve donatı, eksik veya kusurlu imalat, çalışmayan bir tesisat ya da makine bu kapsamdadır. Bu yazıda eserde ayıbın türleri, işsahibinin muayene ve ihbar yükümlülüğü, kullanabileceği seçimlik haklar, kabulün sonuçları, görevli mahkeme, zamanaşımı ve Yargıtay'ın yerleşik ölçütleri ele alınmaktadır.
Eser (İstisna) Sözleşmesi ve “Anahtar Teslim” Ne Demektir?
Eser sözleşmesi, bir tarafın (yüklenici/müteahhit) bir sonucu — binayı, dairesi, makineyi, yazılımı, tamiratı — meydana getirmeyi, diğer tarafın (işsahibi) ise bedeli ödemeyi üstlendiği, karşılıklı edimleri içeren bir iş görme sözleşmesidir. Eserin temel özelliği bir sonucun taahhüt edilmesidir; yüklenici yalnızca çaba göstermeyi değil, sözleşmeye uygun bir eseri ortaya koymayı borçlanır.
“Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
“Anahtar teslim” ifadesi, yüklenicinin işi tüm aşamalarıyla (malzeme, işçilik, ruhsat, bitirme dâhil) tamamlayıp işsahibine kullanıma hazır olarak teslim etmeyi üstlendiği, çoğunlukla götürü bedelli bir eser sözleşmesini anlatır. Bu yapı, hem bedelin sabitliği hem de ayıptan sorumluluğun kapsamı bakımından önem taşır (aşağıda “Götürü Bedel” bölümü).
Eserde Ayıp Nedir? Açık Ayıp ve Gizli Ayıp
Eser; sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımıyorsa, fen ve sanat kurallarına aykırıysa ya da işsahibinin beklediği amacı karşılamıyorsa ayıplıdır. Yüklenicinin ayıba karşı sorumluluğu (ayıba karşı tekeffül), teslim borcunun tamamlayıcısıdır; eserdeki ayıp ve eksiklikleri üstlenmesi anlamına gelir.
Ayıplar ikiye ayrılır:
Açık ayıp
Eserin tesliminde, olağan bir gözden geçirme (muayene) ile fark edilebilen ayıplardır. Örneğin gözle görülür çatlaklar, eksik imalat, yanlış ölçü.
Gizli ayıp
Teslim sırasında basit/olağan muayene ile anlaşılamayan, ancak zamanla ya da kullanımla ortaya çıkan ayıplardır. Örneğin projeye aykırı düşük beton mukavemeti, yetersiz donatı, su yalıtımı kusuru. Gizli ayıplar için ihbar süresi, ayıbın ortaya çıktığı ana göre işler.
Gözden Geçirme (Muayene) ve Ayıp İhbarı Külfeti
İşsahibi, eseri teslim aldıktan sonra uygun bir süre içinde gözden geçirmek ve gördüğü ayıpları yükleniciye bildirmek (ihbar) zorundadır. Açık ayıplarda ihbar makul sürede; gizli ayıplarda ise ayıp sonradan ortaya çıktığında gecikmeksizin yapılmalıdır. İhbar külfeti yerine getirilmezse, kural olarak eser kabul edilmiş sayılır.
“İşsahibi, eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa, bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır. Taraflardan her biri, giderini karşılayarak, eserin bilirkişi tarafından gözden geçirilmesini ve sonucun bir raporla belirlenmesini isteyebilir.”
Önemli bir nokta, ayıp ihbarının süresinde yapılıp yapılmadığının bir defi (savunma) niteliğinde olmasıdır: yüklenici bunu ileri sürmedikçe mahkeme kendiliğinden (re'sen) dikkate almaz (aşağıdaki Yargıtay kararı). Ayrıca eserde bir garanti süresi kararlaştırılmışsa, yüklenici bu süre içinde ortaya çıkan ayıpları ihbar şartı aranmaksızın gidermeyi peşinen üstlenmiş sayılır.
İşsahibinin Seçimlik Hakları: Dönme, İndirim, Onarım ve Tazminat
Eser ayıplı ise işsahibi, ayıbın ağırlığına göre üç seçimlik haktan birini kullanabilir; ayrıca genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.
“Eserdeki ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumlu olduğu hâllerde işsahibi, aşağıdaki seçimlik haklardan birini kullanabilir: 1. Eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşme hükümlerine aynı ölçüde aykırı olursa sözleşmeden dönme. 2. Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme. 3. Aşırı bir masrafı gerektirmediği takdirde, bütün masrafları yükleniciye ait olmak üzere, eserin ücretsiz onarılmasını isteme. İşsahibinin genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır. Eser, işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış olup, sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa işsahibi, sözleşmeden dönme hakkını kullanamaz.”
Uygulamada en sık başvurulan yol, ayıbın giderilmesi (onarım) bedelinin talebi ile ayıp oranında bedelden indirimdir. Sözleşmeden dönme, ancak eserin kullanılamayacak veya kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplı olması hâlinde mümkündür; üstelik eser, işsahibinin taşınmazı üzerine yapılmış ve söküm aşırı zarar doğuracaksa dönme hakkı kullanılamaz. Bu nedenle inşaat işlerinde pratik sonuç çoğunlukla onarım bedeli veya bedel indirimidir.
Ayıbın İşsahibinin Talimatından Doğması
Her ayıp yükleniciyi sorumlu kılmaz. Ayıp, yüklenicinin açık uyarısına rağmen işsahibinin ısrarlı talimatından doğmuşsa ya da herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebiliyorsa, işsahibi ayıba dayalı haklarını kullanamaz. Bu nedenle yüklenicinin, sakıncalı malzeme veya talimatlara karşı işsahibini yazılı olarak uyarmış olması ispat bakımından kritiktir.
“Eserin ayıplı olması, yüklenicinin açıkça yaptığı ihtara karşın, işsahibinin verdiği talimattan doğmuş bulunur veya herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebilecek olursa işsahibi, eserin ayıplı olmasından doğan haklarını kullanamaz.”
Eserin Kabulü ve Kasten Gizlenen Ayıp
Eserin açıkça ya da örtülü olarak kabulü, kural olarak yükleniciyi sorumluluktan kurtarır. Ancak iki istisna vardır: yüklenicinin kasten gizlediği ayıplar ile olağan muayene ile fark edilemeyecek (gizli) ayıplar. Gizli ayıp sonradan ortaya çıktığında işsahibi durumu gecikmeksizin bildirmezse, eseri o ayıpla kabul etmiş sayılır.
“Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra, yüklenici her türlü sorumluluktan kurtulur; ancak, onun tarafından kasten gizlenen ve usulüne göre gözden geçirme sırasında fark edilemeyecek olan ayıplar için sorumluluğu devam eder. İşsahibi, gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, eseri kabul etmiş sayılır. Eserdeki ayıp sonradan ortaya çıkarsa işsahibi, gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorundadır; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır.”
Anahtar Teslim Götürü Bedel ve Sözleşmenin Uyarlanması
Anahtar teslim işlerde bedel çoğunlukla götürü belirlenir: yüklenici eseri o bedelle tamamlamayı üstlenir ve iş öngörülenden fazla emek/masraf gerektirse bile kural olarak bedelin artırılmasını isteyemez. Buna karşılık, başlangıçta öngörülemeyen olağanüstü durumlar ifayı aşırı güçleştirirse, yüklenici hâkimden sözleşmenin uyarlanmasını, mümkün değilse dönme/fesih talep edebilir.
“Bedel götürü olarak belirlenmişse yüklenici, eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür. Eser, öngörülenden fazla emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile yüklenici, belirlenen bedelin artırılmasını isteyemez. Ancak, başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan durumlar, taraflarca belirlenen götürü bedel ile eserin yapılmasına engel olur veya son derece güçleştirirse yüklenici, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı veya karşı taraftan beklenemediği takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Dürüstlük kurallarının gerektirdiği durumlarda yüklenici, ancak fesih hakkını kullanabilir. Eser, öngörülenden az emek ve masrafı gerektirmiş olsa bile işsahibi, belirlenen bedelin tamamını ödemekle yükümlüdür.”
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Eser sözleşmesinden kaynaklanan ayıp ve alacak davalarında görevli mahkeme, kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Taraflardan her ikisi de tacir ve uyuşmazlık her iki taraf için ticari iş niteliğinde ise asliye ticaret mahkemesi görevli olur. Tüketici sıfatıyla yaptırılan işlerde (ör. tüketici konumundaki kişinin konut/tadilat işi) uyuşmazlık tüketici mahkemesinin görev alanına girebilir. Yetkide genel kural davalının yerleşim yeri olmakla birlikte, sözleşmenin ifa edildiği (eserin meydana getirildiği) yer mahkemesi de yetkili olabilir.
Zamanaşımı: İki, Beş ve Yirmi Yıl
Ayıplı eser nedeniyle açılacak davalarda zamanaşımı, eserin niteliğine ve yüklenicinin kusuruna göre değişir: taşınmaz yapı dışındaki eserlerde iki yıl, taşınmaz yapılarda beş yıl, yüklenicinin ağır kusuru varsa eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıldır. Süre teslim tarihinden işler; gizli ayıplarda ise ayıbın ortaya çıkması ve dava edilebilirlik özellik taşır.
“Yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak, taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın; taşınmaz yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.”
Ayıp dışındaki (ör. iş bedeli, gecikme) eser sözleşmesi alacakları ise TBK'nın genel beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Yargıtay Kararları
Eser sözleşmesinden kaynaklanan ayıp uyuşmazlıkları, tarihsel olarak kapatılan 15. Hukuk Dairesi tarafından karara bağlanmış; 2020 sonrası yapılanmayla bu işler hâlen 6. Hukuk Dairesi tarafından görülmektedir. Aşağıdaki kararlar resmî karar veri tabanından tam metin olarak doğrulanmıştır.
Yüklenicinin ayıba karşı tekeffülü ile açık/gizli ayıpta muayene-ihbar düzeni
“Eser, fen ve sanat kurallarına uygun ve iş sahibinin amacını karşılar nitelikte imâl edilmelidir. Aksi halde eser ayıplıdır ve yüklenicinin ayıba karşı zararlı sonuçtan sorumluluğu ortaya çıkar. … yüklenicinin ayıba karşı zararlı sonuçtan sorumluluk borcu, yüklenicinin eseri teslim borcunun tamamlayıcısı olarak, meydana getirdiği eserde ortaya çıkan ayıp ve eksiklikleri üstlenme borcudur. … iş sahibi açık ayıplarda eserin tesliminden sonra, işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz (makul süre içerisinde) eseri muayene ve açık ayıpları ihbar etmek zorunda olduğu, … ayıbın gizli olup sonradan ortaya çıkması halinde gecikmeksizin (derhal) ayıbı yükleniciye bildirmek zorunda olduğu, aksi halde eseri olduğu gibi kabul etmiş sayılacağı …”
Gizli ayıp: basit muayene ile anlaşılamayan ayıp ve giderim bedelinin belirlenmesi
“Raporda belirtilen bu ayıpların teslim sırasında basit muayene ile anlaşılması mümkün olmadığından gizli ayıp niteliğinde bulunduğu kuşkusuzdur. … ayıplar nedeniyle onarım ve güçlendirme maliyetinde bir artış söz konusu ise, artan maliyet bedelini … gizli ayıbın ortaya çıktığı … tarihine onarım ve güçlendirme işine başlanabilmesi için gerekli makul sürenin eklenmesiyle bulunacak tarihteki serbest piyasa rayiçleriyle hesaplatmak …”
Ayıp ihbarı bir defidir; ileri sürülmedikçe mahkemece re'sen dikkate alınamaz
“… ayıp ihbarı niteliği itibariyle defi niteliğinde olup ileri sürülmedikçe mahkemece resen dikkate alınamaz. Davalı cevabında davacı idare tarafından süresinde ayıp ihbarında bulunulmadığı yolunda bir defi ileri sürmediği … Bu durumda mahkemece süresinde ayıp ihbarında bulunulduğu kabul edilerek işin esasına girilmesi … gerekir …”
Zamanaşımı: ayıp davaları m.478 (taşınır 2, taşınmaz yapı 5, ağır kusurda 20 yıl), ayıp dışı alacaklar 5 yıl
“… 6098 sayılı TBK'nın 478. maddesi uyarınca yüklenici ayıplı bir eser meydana getirmişse, bu sebeple açılacak davalar, teslim tarihinden başlayarak, taşınmaz yapılar dışındaki eserlerde iki yılın; taşınmaz yapılarda ise beş yılın ve yüklenicinin ağır kusuru varsa, ayıplı eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Diğer yandan, ayıp dışındaki eser sözleşmesinden doğan alacaklar için ise TBK'nın 147/6 maddesindeki beş yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. … TBK'nın 478. maddesindeki zamanaşımına ilişkin özel düzenlemenin uygulanması için talebin münhasıran eserin ayıplı şekilde tesliminden kaynaklı olması gerekir.”
Sıkça Sorulan Sorular
Anahtar teslim yaptırdığım inşaatta ayıp çıktı; hangi hakları kullanabilirim?
Ayıbın ağırlığına göre üç seçimlik haktan birini kullanabilirsiniz: eser kullanılamayacak/kabule zorlanamayacak ölçüde ayıplıysa sözleşmeden dönme, eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim ya da (aşırı masraf gerektirmiyorsa) masrafı yükleniciye ait olmak üzere ücretsiz onarım. Ayrıca genel hükümlere göre tazminat hakkınız saklıdır (TBK m.475). Eser taşınmazınız üzerine yapılmış ve söküm aşırı zarar doğuracaksa dönme hakkı kullanılamaz; pratikte onarım bedeli veya bedel indirimi öne çıkar.
Açık ayıp ile gizli ayıp farkı nedir; ayıbı ne zaman bildirmeliyim?
Açık ayıp, teslimde olağan muayeneyle görülebilen ayıptır ve makul sürede bildirilmelidir. Gizli ayıp, basit muayeneyle anlaşılamayan, sonradan ortaya çıkan ayıptır; ortaya çıktığında gecikmeksizin (derhal) bildirilmelidir. İhbar yapılmazsa eser o ayıpla kabul edilmiş sayılabilir (TBK m.474, m.477).
Binadaki gizli ayıp için dava açma süresi ne kadar?
Taşınmaz yapılarda ayıplı eser davaları teslimden itibaren beş yıllık; taşınmaz yapı dışındaki eserlerde iki yıllık zamanaşımına tabidir. Yüklenicinin ağır kusuru varsa süre, eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıldır (TBK m.478).
Yüklenici “ayıbı süresinde bildirmedin” diyor; hakkım tamamen düşer mi?
Süresinde ihbar yapılmaması bir defidir; yüklenici bunu açıkça ileri sürmedikçe mahkeme re'sen dikkate almaz. Ayrıca sözleşmede garanti süresi varsa, bu süre içinde çıkan ayıplarda ihbar şartı aranmadan giderim talep edilebilir. Yine de süreleri kaçırmamak için ayıbı yazılı (noter/iadeli taahhütlü) bildirmek en güvenli yoldur.
Götürü bedelle anlaştık; yüklenici sonradan ek ücret istiyor, ödemek zorunda mıyım?
Kural olarak hayır. Götürü bedelde iş öngörülenden fazla emek/masraf gerektirse bile yüklenici bedelin artırılmasını isteyemez. Ancak başlangıçta öngörülemeyen olağanüstü durumlar ifayı aşırı güçleştirmişse, yüklenici mahkemeden uyarlama, mümkün değilse dönme/fesih talep edebilir (TBK m.480).
Ayıp benim talimatımdan kaynaklanıyorsa yüklenici yine sorumlu olur mu?
Ayıp, yüklenicinin açık uyarısına rağmen sizin talimatınızdan doğmuş veya başka bir sebeple size yüklenebiliyorsa, ayıba dayalı haklarınızı kullanamazsınız (TBK m.476). Bu nedenle yüklenicinin sakıncalı talimat/malzemeye karşı işsahibini yazılı uyarmış olması önemlidir.
Çapar Hukuk, Gayrimenkul Hukuku kapsamında anahtar teslim inşaat ve eser sözleşmelerinde ayıplı imalattan doğan onarım bedeli, bedel indirimi, sözleşmeden dönme ve tazminat davalarını yürütür.
İlgili Makaleler
- Sıfır Km Aracın Ayıplı Çıkması (Tüketici Hakları)
- İkinci El Araç Satışında Ayıptan Sorumluluk
- Tıbbi Malpraktiste Hekimin Sorumluluğu
- Sözleşmenin Uyarlanması: Aşırı İfa Güçlüğü (TBK m.138), Şartları; Kira, Döviz ve Eser Sözleşmelerinde
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli ticaret hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- Kütahya'da İstinaf Hangi Mahkemeye Yapılır? Bursa Bölge Adliye ve Bölge İdare Mahkemesi
- Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'da Ticari ve Tüketici Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Tahkim Şartı: Geçerlilik Koşulları, Tahkim İtirazı ve Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?
Anahtar kavramlar: anahtar teslim inşaat ayıp · eser sözleşmesi ayıplı teslim · istisna sözleşmesi · gizli ayıp · açık ayıp · ayıp ihbarı · muayene külfeti · işsahibinin seçimlik hakları · bedelden indirim · ücretsiz onarım · sözleşmeden dönme · TBK m.470 · TBK m.474 · TBK m.475 · TBK m.476 · TBK m.477
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Anahtar Teslim (Eser) Sözleşmesinde Ayıplı Teslim”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/anahtar-teslim-eser-sozlesmesinde-ayipli-teslim

























