İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 19 dk okuma

Son gözden geçirme:

HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) ve Adli Sicil: Şartlar, Denetim Süresi, Kaydın Silinmesi

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB), hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise karar verilebilir. Bunun için ayrıca sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, yeniden suç işlemeyeceği kanaati ile suçtan doğan maddi zararın tamamen giderilmesi şartları bulunmalıdır. Bu durumda kurulan hüküm, müsadereye ilişkin hükümler hariç, sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz (CMK m.231/5-6). Sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur; bu sürede kasten yeni bir suç işlemez ve yükümlülüklere uyarsa hüküm ortadan kaldırılarak dava düşer, aksi hâlde mahkeme hükmü açıklar (CMK m.231/8, m.231/10-11). HAGB kararı adli sicile değil, buna mahsus bir sisteme kaydedilir ve yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir (CMK m.231/13). 1.6.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulur; bu tarihten önce verilen kararlarda itiraz yolu devam eder (CMK m.231/12, CMK geçici m.6/2). Kesinleşmiş bir mahkûmiyete ilişkin adli sicil kaydı ise infazın tamamlanması gibi hâllerde arşive alınır ve arşiv kaydı kural olarak beş yıl sonra tamamen silinir (5352 sayılı Kanun m.9, m.12).

Kısaca

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231): iki yıl sınırı, kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyet bulunmaması, maddi zararın giderilmesi ve taksitle ödeme, mahkemenin kanaati ve kapsam dışı suçlar; beş yıllık denetim süresi ve yükümlülükler; düşme veya hükmün açıklanması; 7499 sayılı Kanunla getirilen istinaf yolu ve 1.6.2024 geçiş hükmü; HAGB kararının adli sicile değil özel sisteme kaydedilmesi; sabıka kaydının arşive alınması ve 5352 sayılı Kanun m.12’deki silinme süreleri; memnu hakların iadesi (5352 sayılı Kanun m.13/A); doğrulanmış Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve 1., 4., 10. Ceza Dairesi kararlarıyla.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve adli sicil rehberi: HAGB’nin şartları ve hukuki sonucu (CMK m.231/5-7), zararın giderilmesi ve taksitle ödeme (CMK m.231/9), beş yıllık denetim süresi (CMK m.231/8), düşme veya hükmün açıklanması (CMK m.231/10-11), istinaf yolu ve geçiş hükümleri (CMK m.231/12, CMK geçici m.6), HAGB kaydının adli sicile işlenmemesi (CMK m.231/13, 5352 sayılı Kanun m.6), sabıka kaydının arşive alınması ve silinmesi (5352 sayılı Kanun m.9, 5352 sayılı Kanun m.12), memnu hakların iadesi (5352 sayılı Kanun m.13/A) ile doğrulanmış Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve ceza dairesi kararları.

HAGB Nedir? Hukuki Niteliği ve Sonucu (CMK m.231/5-7)

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), yargılama sonunda sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün kanuni koşullar altında açıklanmayıp bir denetim süresine bırakılmasıdır. Kanuna göre HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder; uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır (CMK m.231/5). Açıklanması geri bırakılan hükümde hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli ise seçenek yaptırımlara çevrilemez (CMK m.231/7).

HAGB kararı verilen kişi hakkında yargılama yapılmış ve bir hüküm kurulmuştur; ancak bu hüküm denetim süresi boyunca açıklanmaz. Süre yükümlülüklere uygun geçirilirse hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer; aksi hâlde hüküm açıklanır. HAGB kararı adli sicile değil, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir (CMK m.231/13).

İlgili Kanun Hükmü — 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/5-6 (Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve şartları)

“(5) Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder. (6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için; a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması, c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir.”

HAGB’nin Şartları: Ceza Sınırı, Sabıka, Zararın Giderilmesi ve Kanaat

Ceza sınırı. Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis veya adli para cezası olmalıdır (CMK m.231/5).

Kasıtlı suçtan önceki mahkûmiyet bulunmaması. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması gerekir (CMK m.231/6-a). Yargıtay, adli sicilden silinerek arşive alınmış ve beş yıllık sürenin dolmasıyla silinme koşulları oluşmuş bir mahkûmiyetin HAGB’ye engel olmayacağını kabul etmektedir (karar aşağıda).

Zararın giderilmesi. Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zarar; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmelidir (CMK m.231/6-c). Ceza Genel Kurulu’na göre burada aranan zarar maddi zarardır; manevi zarar bu kapsamda değildir, zarar sanığın bilgisi ve rızasıyla üçüncü kişilerce de giderilebilir ve zarar doğurmaya elverişli olmayan suçlarda bu şart aranmaz. Zarar derhal giderilemiyorsa, denetim süresince aylık taksitlerle tamamen giderilmesi koşuluyla da HAGB kararı verilebilir (CMK m.231/9); Ceza Genel Kurulu bu imkânı, samimi ödeme iradesine rağmen zararın büyüklüğü ve failin ekonomik durumu gibi nedenlerle bir defada karşılanamaması hâliyle ilişkilendirmektedir (karar aşağıda).

Mahkemenin kanaati. Mahkeme, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışlarını göz önünde bulundurarak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varmalıdır (CMK m.231/6-b).

Kapsam dışı suçlar. HAGB hükümleri, CMK m.231/14’te sayılan işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele niteliğindeki suçlarda uygulanmaz. Özel kanunlar da HAGB’yi dışlayabilir; örneğin karşılıksız çek suçunda HAGB hükümleri uygulanmaz (5941 sayılı Kanun m.5/10).

Sanığın kabulü. Yürürlükteki CMK m.231 metninde sanığın kabulüne ilişkin bir şart yer almamaktadır. CMK geçici m.6/2 ise 1.6.2024 tarihinden önce verilen HAGB kararları bakımından sanığın kabul etmesi şartının aranmaya devam olunacağını öngörür.

Beş Yıllık Denetim Süresi ve Yükümlülükler (CMK m.231/8-9)

HAGB kararı verilen sanık beş yıl süreyle denetim süresine tabi tutulur. Bu süre içinde, bir yılı geçmemek üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle denetimli serbestlik tedbiri olarak eğitim programına devam, gözetim altında ücret karşılığında çalıştırılma, belli yerlere gitme yasağı veya devam yükümlülüğü gibi yükümlülükler öngörülebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur; kişi hakkında bu süre içinde kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha HAGB kararı verilemez (CMK m.231/8). Çocuklar hakkında verilen HAGB kararlarında denetim süresi üç yıldır (5395 sayılı Kanun m.23/1).

İlgili Kanun Hükmü — 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/8 (Denetim süresi)

“(8) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının verilmesi hâlinde sanık, beş yıl süreyle denetim süresine tâbi tutulur. Denetim süresi içinde, kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle bir daha hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez. Bu süre içinde bir yıldan fazla olmamak üzere mahkemenin belirleyeceği süreyle, sanığın denetimli serbestlik tedbiri olarak; a) Bir meslek veya sanat sahibi olmaması hâlinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine, b) Bir meslek veya sanat sahibi olması hâlinde, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına, c) Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine getirmesine, karar verilebilir. Denetim süresi içinde dava zamanaşımı durur.”

Denetim Süresinin Sonu: Düşme mi, Hükmün Açıklanması mı?

Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyulursa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (CMK m.231/10). Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde ise mahkeme hükmü açıklar; yükümlülüklerini yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek cezanın yarısına kadar bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşulları varsa hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü de kurabilir (CMK m.231/11).

İlgili Kanun Hükmü — 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/10-11 (Düşme ve hükmün açıklanması)

“(10) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir. (11) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması hâlinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı hâlinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir. Açıklanan veya yeni kurulan hükme itiraz edilebilir. İtiraz mercii ancak bu fıkradaki koşullarla sınırlı olarak bir değerlendirme yapabilir.”

Kanun “kasten” işlenen yeni suçu esas aldığından, denetim süresinde işlenen taksirli bir suç hükmün açıklanması sonucunu doğurmaz. Hükmün açıklanması aşamasında mahkeme, aradan geçen sürede yürürlüğe giren lehe hükümleri de değerlendirmelidir: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, HAGB kararı verilen hakaret suçunun sonradan önödeme kapsamına alındığı bir dosyada, sanığa önödeme ihtarı yapılmadan hükmün aynen açıklanmasını hukuka aykırı bulmuştur (karar aşağıda).

HAGB Kararına İtiraz mı, İstinaf mı? (CMK m.231/12)

Eski sistem: itiraz. HAGB kararlarına karşı uzun süre itiraz yolu uygulanmıştır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun aktardığı üzere Anayasa Mahkemesi, itiraz yolunun etkili bir denetim sağlamadığı gerekçesiyle düzenlemeyi iptal etmiş; ardından 7499 sayılı Kanunla HAGB kararlarına karşı istinaf yolu getirilmiştir (karar aşağıda).

Yürürlükteki sistem: istinaf. CMK m.272/3 hükümleri saklı kalmak üzere HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi kararları hakkında CMK m.286 uygulanır. HAGB kararı ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyizde karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir (CMK m.231/12).

İlgili Kanun Hükmü — 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231/12-14 (Kanun yolu, kayıt ve istisnalar)

“(12) 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Bölge adliye mahkemesi tarafından verilen kararlar hakkında 286 ncı madde hükümleri uygulanır. 272 nci maddenin üçüncü fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmesi hâlinde temyiz yoluna gidilebilir. İstinaf ve temyiz yolunda karar ve hüküm, usul ve esasa ilişkin hukuka aykırılıklar yönünden incelenir. (13) Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir. (14) Bu maddenin hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin hükümleri, işkence ve eziyet suçları ile kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasanın 17 nci maddesi kapsamında kötü muamele kabul edilebilecek suçlar hakkında uygulanmaz.”

Geçiş hükmü. CMK geçici m.6/2 uyarınca kanun yoluna ilişkin değişiklikler 1.6.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına uygulanır; bu tarihten önce verilen HAGB kararlarında itiraz yolu devam eder. Önceki bir HAGB kararı sonradan açıklanırsa değişiklikten önceki kanun yolu hükümleri uygulanır. Ceza Genel Kurulu ayrıca, bölge adliye mahkemelerinin göreve başlamasından önce temyiz denetiminden geçip bozulan bir dosyada bozmadan sonra verilen HAGB kararına karşı kanun yolunun temyiz olduğuna oy çokluğuyla karar vermiştir.

Açıklanan hükme karşı. Denetim süresinin ihlali üzerine açıklanan veya yeniden kurulan hükme itiraz edilebilir; itiraz mercii yalnızca CMK m.231/11’deki koşullarla sınırlı bir değerlendirme yapabilir.

HAGB Adli Sicile İşlenir mi?

Hayır. HAGB kararı adli sicile değil, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir; bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde kullanılabilir (CMK m.231/13). Adli Sicil Kanunu da kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve HAGB’ye ilişkin kararların yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet başsavcılığınca istenmesi hâlinde verilmek üzere kaydedileceğini öngörür (5352 sayılı Kanun m.6/1).

Buna karşılık adli sicil bilgileri, kullanılış amacı belirtilerek ilgili kişiye veya vekiline ve kamu kurum ve kuruluşlarına verilebilir (5352 sayılı Kanun m.7). Kanun, HAGB kaydının bu şekilde ilgili kişiye veya kamu kurumlarına verilmesini öngörmez. Benzer bir düzen, önödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığı ve düşme kararları için de öngörülmüştür (TCK m.75/7). HAGB’nin bu etkisi denetim süresinin ihlal edilmemesine bağlıdır: hüküm açıklanır ve mahkûmiyet kesinleşirse, kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü olarak adli sicile kaydedilir (5352 sayılı Kanun m.4).

Sabıka Kaydı Silinir mi? Adli Sicil ve Arşiv Kaydı

Halk arasında “sabıka kaydı” denilen kayıt, Adli Sicil Kanunu’ndaki adli sicil kaydıdır. Kayıt iki aşamada ortadan kalkar:

  • Adli sicilden arşive: Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af hâlinde adli sicildeki bilgiler silinerek arşiv kaydına alınır; ilgilinin ölümü üzerine ise tamamen silinir (5352 sayılı Kanun m.9).
  • Arşivden tamamen silinme: Anayasa m.76 ile TCK dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde kayıt, arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl, bu karar aranmaksızın otuz yıl; diğer mahkûmiyetlerde ise beş yıl geçmesiyle tamamen silinir (5352 sayılı Kanun m.12/1).
  • Derhal silinme: Fiil kanunla suç olmaktan çıkarılırsa ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları talep aranmaksızın; kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâlinde önceki mahkûmiyete ilişkin kayıtlar tamamen silinir (5352 sayılı Kanun m.12/2-3).
İlgili Kanun Hükmü — 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.9/1-2 (Adli sicil bilgilerinin silinmesi)

“(1) Adlî sicildeki bilgiler; a) Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, b) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, c) Ceza zamanaşımının dolması, d) Genel af, Halinde Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek, arşiv kaydına alınır. (2) Adlî sicil bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine tamamen silinir.”

İlgili Kanun Hükmü — 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.12/1-3 (Adli sicil ve arşiv bilgilerinin silinmesi)

“(1) Arşiv bilgileri; a) İlgilinin ölümü üzerine, b) Anayasanın 76 ncı maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren; 1. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla onbeş yıl geçmesiyle, 2. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşulu aranmaksızın otuz yıl geçmesiyle, c) Diğer mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle, tamamen silinir. (2) Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması halinde, bu suçtan mahkûmiyete ilişkin adlî sicil ve arşiv kayıtları, talep aranmaksızın tamamen silinir. (3) Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde, önceki mahkûmiyet kararına ilişkin adlî sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir.”

Yargıtay 1. Ceza Dairesi’ne göre adli para cezasına ilişkin mahkûmiyetlerde arşive alınma koşulu infazla oluşur ve silinme süresi arşive alınma tarihinden itibaren hesaplanır; silinme koşulları oluşmuş bir mahkûmiyet, yeni bir davada HAGB kararı verilmesine engel değildir (karar aşağıda).

Arşiv kaydını kimler isteyebilir? Arşiv bilgileri; kullanılış amacı belirtilerek kişinin kendisi veya vekili, bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemeler, yetkili seçim kurulları ve özel kanunlarda gösterilen hâllerde ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından istenebilir (5352 sayılı Kanun m.10/1). Kanunda açıkça belirtilmedikçe kişinin bir yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve kişiyi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak yapılamaz (5352 sayılı Kanun m.10/2). Gerçek kişiler kendi adli sicil ve arşiv kayıtlarını güvenli kimlik doğrulama araçlarıyla sorgulayabilir (5352 sayılı Kanun m.13/2).

Memnu Hakların İadesi (Yasaklanmış Hakların Geri Verilmesi)

Kasten işlenen suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olan hak yoksunlukları, kişi bakımından mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer (TCK m.53/2). Buna karşılık TCK dışındaki kanunların belli bir suç veya cezaya bağladığı hak yoksunluklarının giderilmesi için yasaklanmış hakların geri verilmesi (memnu hakların iadesi) yoluna gidilir (5352 sayılı Kanun m.13/A). Yargıtay 10. Ceza Dairesi, özel kanunlardan kaynaklanan bu yoksunlukların infazla kendiliğinden kalkmayacağını kabul etmektedir (karar aşağıda).

Şartlar. Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmiş olması ve kişinin bu süre içinde yeni bir suç işlememiş, hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir; TCK m.53/5-6 saklıdır. İnfaza genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki nedenle son verilmişse hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir; bu süre hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunacak süreden az olamaz. Talep üzerine hükmü veren mahkeme veya hükümlünün ikametgâhındaki aynı derecedeki mahkeme dosya üzerinden ya da Cumhuriyet savcısı ve hükümlüyü dinleyerek karar verir; karara karşı CMK’daki kanun yollarına başvurulabilir ve kesinleşen karar adli sicil arşivine kaydedilir (5352 sayılı Kanun m.13/A). Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı, hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde arşiv kaydının otuz yıl yerine on beş yılda silinmesini de sağlar (5352 sayılı Kanun m.12/1).

İlgili Kanun Hükmü — 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m.13/A (Yasaklanmış hakların geri verilmesi)

“(1) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilir. Bunun için; Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla, a) Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, b) Kişinin bu süre zarfında yeni bir suç işlememiş olması ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması, gerekir. (2) Mahkûm olunan cezanın infazına genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukukî nedenle son verilmiş olması halinde, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Ancak, bu süre kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz. (3) Yasaklanmış hakların geri verilmesi için, hükümlünün veya vekilinin talebi üzerine, hükmü veren mahkemenin veya hükümlünün ikametgâhının bulunduğu yerdeki aynı derecedeki mahkemenin karar vermesi gerekir.”

Yargıtay Kararları

Zararın giderilmesi şartı maddi zararla ilgilidir; taksit imkânı samimi ödeme iradesine bağlıdır

Yargıtay Kararı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2012/1315 E., 2012/1871 K., 25.12.2012 (Ceza Genel Kurulunun gerekçesi; zararı giderme iradesi göstermeyen sanık yönünden itiraz oy birliğiyle reddedilmiştir)

“Burada uğranılan zarardan kast edilen maddi zarar olup, manevi zarar bu kapsamda değerlendirilmemelidir. Maddi zararın bizzat sanık tarafından yerine getirilmesi gerekmeyip, sanık adına onun bilgisi ve rızası tahtında üçüncü kişiler tarafından tazmin, aynen iade veya eski hale getirme suretiyle giderilmesi de mümkündür. Ancak herhangi bir zararın doğmadığı veya zarar doğurmaya elverişli olmayan suçlar yönünden bu şart aranmayacaktır. … zararın denetim süresi içinde taksitler halinde ödenmesine karar vermek suretiyle de hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verme imkanı bulunmaktadır. Ancak bu ihtimal, … sanığın zararın tamamını giderme yönündeki samimi iradesine karşın zarar miktarının derhal ödemeyi imkansız kılacak şekilde büyük olması ve failin ekonomik durumu gibi nedenlerle zararın bir defada karşılanamaması durumunda sözkonusu olabilecektir.”

Silinme koşulları oluşan eski mahkûmiyet HAGB’ye engel değildir

Yargıtay Kararı
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 2023/5863 E., 2023/6991 K., 20.11.2023 (Kanun yararına bozma; Dairenin gerekçesi)

“adlî para cezasına ilişkin mahkûmiyet hükümleri infaz edilmekle arşive alınma koşulu oluşur ve arşive alınma tarihinden itibaren de silinme süresi hesaplanır. … adlî sicil kaydındaki ilâmın infazından itibaren beş yıllık süre geçmiş olması nedeniyle 5352 sayılı Kanun'un 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi gereği silinme koşullarının oluştuğu, bu hâli ile hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına engel teşkil etmediği belirlenmiştir.”

Hüküm açıklanırken sonradan yürürlüğe giren lehe hükümler (önödeme) değerlendirilmelidir

Yargıtay Kararı
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2026/1798 E., 2026/7004 K., 14.04.2026 (Kanun yararına bozma; Dairenin gerekçesi)

“Sanık hakkında hakaret suçundan (5237 sayılı Kanun'un 125/1-2-4 maddeleri) açılan davada 25.03.2021 de hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş ve sanığın denetim süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlemesinden dolayı ihbar üzerine hüküm 12.06.2025 tarihinde aynen açıklanmış ise de; … atılı suçun ön ödemeye tabi olduğu ve mahkemece sanığa usulüne uygun şekilde ön ödeme ihtarı yapılıp sonucuna göre hukukî durumunun değerlendirilmesinde zorunluluk bulunduğu gözetilmeden hükmün aynen açıklanmasına karar verilmesi hukuka aykırı bulunmuştur.”

1.6.2024’ten sonra verilen HAGB kararlarına karşı kanun yolu istinaftır

Yargıtay Kararı
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 2025/169 E., 2025/381 K., 08.10.2025 (Ceza Genel Kurulunun çoğunluk gerekçesi; somut dosyada bozma sonrası verilen HAGB kararına karşı yolun temyiz olduğuna oy çokluğuyla karar verilmiştir)

“12.03.2024 tarihinde yürürlüğe giren 7499 sayılı Kanun ile yapılan bu yeni düzenlemelerle önceden itiraz yolu öngörülen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarının, 01.06.2024 tarihi ve sonrasında verilmeleri hâlinde istinaf yoluna tabi olacağı belirtilmiştir. Yine aynı düzenlemelerle 01.06.2024 tarihi ve sonrasında ilk derece mahkemesi sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilecek hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına yönelik başvurulabilecek kanun yolunun ise temyiz olduğu belirtilerek hukukumuzda hüküm niteliğinde sayılmayan hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı da temyiz yolu açılmıştır. … hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin karara karşı başvurulabilecek kanun yolunun da temyiz olduğu kabul edilmelidir.”

Özel kanunlardaki hak yoksunlukları ancak yasaklanmış hakların geri verilmesiyle kalkar

Yargıtay Kararı
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2020/20399 E., 2022/9396 K., 21.09.2022 (Kanun yararına bozma; Dairenin gerekçesi)

“Cezanın infaz edilmesinden kastedilen hükümlünün cezaevinden koşullu salıverilerek tahliye edilmesi değildir. Koşullu salıverilen hükümlünün dışardaki denetim süresini de tamamlayarak ceza mahkemesinin mahkûmiyet hükmünde yer alan tüm ceza süresinin infaz edilmesidir. … özel kanunlar tarafından hapis cezasına bağlanan bu tür hak yoksunluklarının, mahkûmiyet hükmünün 5237 sayılı Kanun’da yer alan suçlardan olması durumunda dahi 5237 sayılı Kanun’un 53/1. maddesinden kaynaklanmaması sebebi ile 53/2. maddesi uyarınca kendiliğinden ortadan kalkmayacağı, özel kanunlardan kaynaklanan bu hak yoksunluklarının giderilebilmesinin ancak 5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesinde düzenlenen yasaklanmış hakların geri verilmesi müessesesi ile mümkün bulunduğu”

Sıkça Sorulan Sorular

HAGB adli sicile (sabıka kaydına) işlenir mi?

Hayır. HAGB kararı bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir ve yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir (CMK m.231/13; 5352 sayılı Kanun m.6/1). Denetim süresi ihlal edilir ve hüküm açıklanıp kesinleşirse mahkûmiyet adli sicile kaydedilir.

HAGB denetim süresi kaç yıldır?

Beş yıldır; bu süre içinde dava zamanaşımı durur ve bir yılı geçmemek üzere denetimli serbestlik yükümlülükleri öngörülebilir (CMK m.231/8). Çocuklar hakkında verilen HAGB kararlarında denetim süresi üç yıldır (5395 sayılı Kanun m.23/1).

HAGB kararına itiraz mı edilir, istinafa mı gidilir?

1.6.2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulur; karar ilk derece sıfatıyla bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmişse temyiz yolu açıktır (CMK m.231/12). Bu tarihten önce verilen HAGB kararlarında itiraz yolu devam eder (CMK geçici m.6/2).

Denetim süresinde yeni suç işlenirse ne olur?

Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde mahkeme hükmü açıklar; yükümlülükleri yerine getiremeyen sanık için cezanın bir kısmının infaz edilmemesine, ertelemeye veya seçenek yaptırıma da karar verebilir (CMK m.231/11). Kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer (CMK m.231/10).

Sabıka kaydı ne zaman silinir?

Ceza infaz edildiğinde, ceza zamanaşımı dolduğunda, genel afta veya mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikâyetten vazgeçme ya da etkin pişmanlıkta kayıt adli sicilden silinerek arşive alınır (5352 sayılı Kanun m.9). Arşiv kaydı diğer mahkûmiyetlerde beş yıl, özel kanunlarda hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetlerde yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla on beş, bu karar olmaksızın otuz yıl sonra tamamen silinir (5352 sayılı Kanun m.12/1).

Memnu hakların iadesi için ne kadar beklemek gerekir?

Kural olarak cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıl geçmesi, bu sürede yeni suç işlenmemesi ve iyi hâl kanaati gerekir; infaza genel af veya etkin pişmanlık dışındaki bir hukuki nedenle son verilmişse hükmün kesinleşmesinden itibaren beş yıl beklenir (5352 sayılı Kanun m.13/A). Yargıtay’a göre infaz, koşullu salıverilmedeki denetim süresi dahil tüm cezanın infazıdır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, adli sicil kayıtları ve memnu hakların iadesi talepleri büromuzun Ceza Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Ceza Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Ceza Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: hükmün açıklanmasının geri bırakılması · HAGB · HAGB adli sicile işlenir mi · HAGB sabıka kaydı · HAGB denetim süresi · HAGB itiraz · HAGB istinaf · CMK 231 · CMK geçici 6 · 7499 sayılı Kanun · sabıka kaydı silinir mi · adli sicil kaydı · arşiv kaydı silinmesi · 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu · Adli Sicil Kanunu 9 · Adli Sicil Kanunu 12

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “HAGB (Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması) ve Adli Sicil: Şartlar, Denetim Süresi, Kaydın Silinmesi”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-14, https://capar.av.tr/makale/hagb-ve-adli-sicil-kaydi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›