Son gözden geçirme:
Tarım Bağ-Kur (Çiftçi) Hizmet ve Sigortalılık Tespiti
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Tarımsal faaliyette bulunan çiftçinin Tarım Bağ-Kur sigortalılığı, 01.10.2008 tarihine kadar 2926 sayılı Kanun, bu tarihten sonra 5510 sayılı Kanun m.4/1-b kapsamında zorunludur ve kişinin iradesine bırakılmamıştır. Sigortalılığın temel koşulu fiilen tarımsal faaliyette bulunmaktır; salt tarım odası veya kooperatif kaydı tek başına yeterli değildir, hangi ürünlerin üretilip nereye satıldığı somut delillerle ortaya konmalıdır. Tescil yaptırılmamış olsa bile satılan ürün bedellerinden prim tevkifatı yapılmışsa Yargıtay sigortalılığı tevkifatı izleyen aybaşından başlatır; ancak tescil, iradi prim ödemesi veya tevkifat öncesindeki dönem için tespit yapılamaz. Dava Sosyal Güvenlik Kurumu’na karşı iş mahkemesinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesinde açılır (5510 m.101); sigortalının ölümü hâlinde hak sahipleri de dava açabilir.
Tarımsal faaliyette bulunan çiftçilerin 2926 ve 5510 sayılı Kanunlar kapsamındaki zorunlu Tarım Bağ-Kur sigortalılığının geçmişe dönük tespiti; tescil, ürün bedelinden prim tevkifatı, sigortalılığın başlangıcı, görevli mahkeme, ispat ve Yargıtay kararları.
Tarımsal faaliyette bulunan çiftçilerin 2926 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun (4/1-b) kapsamındaki zorunlu Tarım Bağ-Kur sigortalılığının geçmişe dönük tespiti; tarımsal faaliyet kavramı, kayıt ve tescil zorunluluğu, ürün bedelinden prim tevkifatı, sigortalılığın başlangıcı ve sona ermesi, görevli ve yetkili mahkeme, ispat yükü ve konuya ilişkin Yargıtay kararları.
Yıllarca tarlasında, bağında veya ahırında emek veren bir çiftçinin, emeklilik aşamasında bu yıllarının sosyal güvenlik kayıtlarında görünmediğini fark etmesi sık karşılaşılan bir sorundur. Tarım Bağ-Kur (tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışma) sigortalılığının geçmişe dönük tespiti, bu kayıp yılların hukuken kazanılmasını sağlayan davadır. Bu yazıda, tarım sigortalılığının hukuki çerçevesi, hangi olguya bağlandığı ve Yargıtay'ın yerleşik ölçütleri ele alınmaktadır.
Tarım Bağ-Kur Sigortalılığı Nedir?
Tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların sosyal güvenliği, 01.10.2008 tarihine kadar 2926 sayılı Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanunu ile; bu tarihten sonra ise 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi (4) numaralı alt bendi ile düzenlenmiştir. Her iki dönemde de sigortalılık zorunludur; kişinin iradesine bırakılmamıştır.
“Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın 3 üncü maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyetlerde bulunanlar, bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar.”
“Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise; … 4) Tarımsal faaliyette bulunanlar, … sigortalı sayılırlar.”
Sigortalılığın Şartları ve Unsurları
Tarımsal faaliyetin fiilen yürütülmesi
Sigortalılığın temel ve vazgeçilmez koşulu, kişinin fiilen tarımsal faaliyette bulunmasıdır. Tarımsal faaliyet, kendi mülkünde, ortaklık veya kiralama yoluyla başkasının mülkünde ya da kamuya ait yerlerde; ekim, dikim, bakım, üretim, yetiştirme ve ıslah yoluyla veya doğrudan tabiattan yararlanarak bitki, orman, hayvan ve su ürünleri elde edilmesini ifade eder (2926 m.3/b; 5510 m.3/19).
Başka bir sosyal güvenlik kapsamında olmamak
Kişinin aynı dönemde 4/1-a (SSK) veya 4/1-c (Emekli Sandığı) kapsamında çalışmaması ya da bu kuruluşlardan aylık almaması gerekir; aksi hâlde tarım sigortalılığı sona erer (2926 m.6; 5510 m.53 çakışma kuralları).
On sekiz yaşını doldurmuş olmak
2926 sayılı Kanun döneminde sigortalılık, on sekiz yaşın dolduğu yılı izleyen yılbaşında başlar (2926 sayılı Kanun m.5).
Sigortalılığın Başlangıcı: Tescil ve Tevkifat
Tarım sigortalılığında en kritik mesele, sigortalılığın hangi tarihte başladığıdır. Çünkü emekli aylığı, tescil ve prim/tevkifat olgusuna bağlıdır.
“2 nci madde kapsamına girenler, onsekiz yaşını doldurdukları tarihi takip eden yılbaşından itibaren sigortalı sayılırlar. Ancak, 7 nci maddede belirtilen süre içinde kayıt ve tescillerini yaptırmayan sigortalıların hak ve yükümlülükleri kayıt ve tescil edildikleri tarihi takip eden aybaşından itibaren başlar. … Bu suretle sigortalı olmak hak ve yükümlülüğünden vazgeçilemez ve kaçınılamaz.”
“Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar, sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.”
Kişi tescilini yaptırmamış olsa bile, sattığı tarımsal ürün bedellerinden Kurum adına prim kesintisi (tevkifat) yapılmışsa, Yargıtay bu prim ödeme olgusunu sigortalılık iradesinin kanıtı saymakta ve sigortalılığı tevkifatı izleyen aybaşından başlatmaktadır. Tevkifat yapma yetkisi açık bir kanun hükmüne dayanır.
“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi kapsamında sigortalı olarak tescil edilmiş olanların prim borçlarını, sattıkları tarımsal ürün bedellerinden borç tutarını geçmemek şartıyla %1 ilâ %5 oranları arasında olmak üzere kesinti yapılmak suretiyle tahsil etmeye Kurum yetkilidir.”
“… tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar için tarımsal faaliyetlerinin kanunla kurulu ilgili meslek kuruluşlarınca veya kendilerince, bir yıl içinde bildirilmesi halinde kaydedildiği tarihten, bu süre içinde bildirilmemesi halinde ise bildirimin Kuruma yapıldığı tarihten, … itibaren başlar.”
Tespit Davasını Kimler ve Nasıl Açar?
Davayı, sigortalılığının veya hizmet süresinin tespitini isteyen çiftçinin kendisi; sigortalının ölümü hâlinde ise hak sahipleri (eş, çocuk, ana, baba) açabilir. Dava, Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) karşı yöneltilir. Uygulamada talep çoğunlukla, Kurumun tescili reddetmesi veya denetmen raporuyla bir tarım odası kaydını geçersiz sayması üzerine doğar. Bu nedenle dava dilekçesinde; hangi yıllarda, hangi ürünlerin, nerede üretilip kime satıldığı somut biçimde açıklanmalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında görevli mahkeme iş mahkemesidir (5510 m.101). İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme, davalı SGK ünitesinin bulunduğu yer ile sigortalının tarımsal faaliyetinin geçtiği yer mahkemesidir.
Süre ve Zamanaşımı
Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespitinde, 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinde hizmet akdiyle çalışanlar (4/1-a) için öngörülen beş yıllık hak düşürücü süreye benzer özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Yargıtay'a göre 2926 sayılı Kanun'da, 506 sayılı Kanun'un 79. maddesindekine koşut bir geçmiş hizmet tespiti hükmü yer almaz; tespit, tescil ile prim/tevkifat olgusuna dayanır. Buna karşılık prim ve aylık talepleri yönünden genel zamanaşımı kuralları gündeme gelebileceğinden, hak kaybı yaşanmaması için başvurunun geciktirilmemesi önerilir.
İspat ve Araştırılacak Hususlar
Tarımsal faaliyetin varlığı ve sürekliliği her türlü delille ispatlanabilir; ancak salt tarım odası veya kooperatif kaydı tek başına yeterli değildir. Mahkemece; ürün teslim ve müstahsil makbuzları, prim tevkifat kayıtları, tapu ve kira sözleşmeleri, doğrudan gelir desteği (DGD) kayıtları, zirai kazanç vergi kayıtları, hayvancılıkta menşe şehadetnamesi ve aşı kayıtları ile komşu işletme ve muhtar gibi tanıkların beyanları birlikte değerlendirilir.
Yargıtay Kararları
Ürün bedelinden prim tevkifatı, re'sen tescili gerektirir; sigortalılık tevkifatı izleyen aybaşında başlar
“Davanın yasal dayanağını oluşturan 2926 Sayılı Yasada, 506 Sayılı Yasanın 79. maddesindeki gibi, geçmiş Tarım Bağ-Kur hizmetlerinin tespitine ilişkin bir düzenleme mevcut değildir. … Yargıtay'ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş kararları; Kurumun prim alacaklarını Bakanlar Kurulu kararı ile ürün bedellerinden tevkifat suretiyle tahsil etmesi halinde, Bağ-Kur'un prim ödenmesine rağmen, sigortalıyı re'sen kayıt ve tescil etmemesi, yasanın kendisine yüklediği re'sen tescil yükümlülüğüne aykırılık teşkil ettiğinden, prim tevkifatının yapıldığı tarihi izleyen aybaşından itibaren sigortalı olarak kabulü gerektiği yönündedir.”
Prim ödeme olgusu, kayıt ve tescil iradesinin kanıtıdır; tevkifat öncesi döneme dönük tespit yapılamaz
“… tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlarla ilgili sigorta primlerinin, ilgiliye ödenmesi gereken ürün bedellerinden kesilerek o kişi adına Kurum hesabına yatırılmak suretiyle tahsil edilmesi durumunda, kayıt ve tescil için Kuruma başvuru olmasa dahi belirtilen şekildeki prim ödeme olgusunun, tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan kişinin kayıt ve tescil konusundaki iradesini ortaya koyduğunun kanıtı olarak kabulü gerekmektedir. … tescil veya iradi prim ödemesi ya da prim tevkifatı öncesine ait dönem yönünden tarımsal faaliyet ve buna dayalı … sigortalılığın tespiti söz konusu olmayacaktır.”
Salt oda veya kooperatif kaydı yetmez; fiili faaliyet ve süreklilik aranır
“Tarım Bağ-Kur sigortalılığının temel koşulu 2926 sayılı Yasanın 2/1 ve 3/b maddelerinde belirtildiği gibi, tarımsal faaliyette bulunmaktır. Prim tevkifatına dayalı tespit davasında, … odası ve kooperatif kaydı gibi belgelerin bulunması, davanın kabulü için yeterli değildir. Tarımsal faaliyetin sürdüğünün, faaliyete ilişkin olarak hangi tarımsal ürünlerin üretildiği, nereye satıldığı veya teslim edildiği gibi hususlar da somutlaştırılarak belirlenmelidir. Prim tevkifatı ve ürün tesliminin, iki yıla kadar olan süre dışında süreklilik arzettiği hallerde de, tarımsal faaliyetin sürekli olduğu kabul edilebilir.”
Müstahsil makbuzunda kimlik ve aidiyet uyuşmazlığı araştırılmalıdır
“… davacının müstahsil Makbuzlarındaki … T.C. nolu şahıs olup olmadığı, T.C. numarasında yapılan rakam yanlışlığın davacıya ait olup olmadığı, yanlışlığın yazım hatasından kaynaklandığının anlaşılması üzerine şimdiki gibi karar verilmesi, aksi alde … HMK 124 madde kapsamında husumet yöneltilip davaya katılımının sağlanıp aidiyet uyuşmazlığının yöntemince belirlemesi gerekirken yanılgı sonucu yazılı şekilde hüküm kurulması isabetsizdir.”
Sıkça Sorulan Sorular
Tarım Bağ-Kur sigortalılığı isteğe bağlı mı?
Hayır. Tarımsal faaliyet koşulu gerçekleştiğinde sigortalılık zorunludur; bu hak ve yükümlülükten vazgeçilemez (2926 m.5; 5510 m.92).
Tescil yaptırmadım, yine de geçmiş yıllarım sayılır mı?
Tescil bulunmasa dahi, sattığınız ürün bedellerinden prim tevkifatı yapılmışsa Yargıtay sigortalılığı tevkifatı izleyen aybaşından başlatır. Ancak tevkifat veya iradi prim ödemesi öncesindeki dönem tespit edilemez.
Sadece ziraat odası kaydım var; bu yeterli mi?
Tek başına yeterli değildir. Oda kaydının yanında fiili tarımsal faaliyetin (üretim, satış, tevkifat) somut delillerle ortaya konması gerekir.
Tarımsal faaliyete ara verdim; sigortalılığım kesilir mi?
Kabul edilebilir süreyi (yaklaşık iki yıl) aşan kesintilerde sigortalılık sona erebilir; yeniden başlangıç için tescil, iradi prim ödeme veya tevkifat olgularından birinin gerçekleşmesi gerekir.
Babam vefat etti; onun tarım sigortalılığını ben tespit ettirebilir miyim?
Evet. Sigortalının ölümü hâlinde hak sahipleri (eş, çocuk, ana, baba), ölüm aylığı bağlanması amacıyla murisin tarım sigortalılığının tespitini dava edebilir.
Tarım Bağ-Kur hizmet tespiti davasında hangi mahkeme görevli?
İş mahkemesi görevlidir (5510 m.101); iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar.
Çapar Hukuk, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku kapsamında Tarım Bağ-Kur sigortalılığının tespiti, tescil ve prim tevkifatı uyuşmazlıklarını yürütür.
İlgili Makaleler
- Sahte Sigortalılık ve Sigortalılığın İptali
- Ev Hanımlarının Emekliliği: İsteğe Bağlı Sigorta
- Yurt Dışı Borçlanması ile Emeklilik
- Hizmet Tespiti Davası: Şartları, Süresi ve İspatı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli işçi davaları Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Malullük Aylığı: Şartları, Yüzde 60 Çalışma Gücü Kaybı ve SGK Sağlık Kurulu Kararına İtiraz (5510 Sayılı Kanun m.25–27)
- Yargıtay HGK: Borçlanmayla 900 Güne Tamamlanan Ölüm Aylığı Kesilir, Ödenen Aylıklar Kurum Hatası Hükmüyle (m.96/1-b) Geri Alınır
- Yargıtay HGK: SGK İdari Para Cezasına Süresinde İtiraz Edilip Dava Açılmazsa Ödeme Emri Davasında Ceza Tartışılamaz
- İşyerinde Kalp Krizi İş Kazası Sayılır mı? 5510 Sayılı Kanun m.13, SGK Uygulaması ve Yargıtay Kararları
Anahtar kavramlar: tarım Bağ-Kur · çiftçi sigortalılık tespiti · 2926 sayılı Kanun m.2 · 2926 m.5 · 2926 m.7 · 5510 sayılı Kanun m.4/1-b · 5510 m.7/b · 5510 m.88 · tarımsal faaliyet · ürün bedelinden prim tevkifatı · re'sen tescil · hizmet tespiti davası · Tarım Bağ-Kur emeklilik
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Tarım Bağ-Kur (Çiftçi) Hizmet ve Sigortalılık Tespiti”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/tarim-bag-kur-ciftci-hizmet-sigortalilik-tespiti

























