Son gözden geçirme:
Hizmet Tespiti Davası: Şartları, Süresi ve İspatı
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Hizmet tespiti davası, hizmet akdine dayalı olarak fiilen çalıştığı hâlde çalışmaları işverence Sosyal Güvenlik Kurumu’na hiç veya eksik bildirilen sigortalının bu çalışmaların mahkeme kararıyla tespitini istediği davadır. Dava işverene karşı iş mahkemesinde açılır; Kurum davaya fer’i müdahil olarak katılır. Dava, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır (5510 sayılı Kanun m.86); bu hak düşürücü süre durmaz, kesilmez ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır. Yargıtay’a göre işe giriş bildirgesi gibi yönetmelikte sayılan belgelerden biri Kuruma verilmişse ya da çalışma sigorta müfettişi raporuyla saptanmışsa hak düşürücü süreden söz edilemez. Dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden hâkim resen araştırma yapar; tanık beyanları bordro, hizmet cetveli ve komşu işyeri kayıtları gibi resmî belgelerle desteklenmelidir.
İşveren tarafından SGK'ya hiç veya eksik bildirilen çalışmaların mahkemece tespiti: hizmet tespiti davasının şartları, tarafları, görevli iş mahkemesi, beş yıllık hak düşürücü süre ve istisnaları (işe giriş bildirgesi, müfettiş raporu), kamu düzeni ve resen araştırma ilkesiyle ispat; 5510 s.K. m.86 ve doğrulanmış Yargıtay 10. ve 21. HD kararları.
Hizmet (sigortalılık) tespiti davası rehberi; hizmet tespiti davasının tanımı ve amacı, açılma şartları (hizmet akdine dayalı fiili çalışma, çalışmanın Kuruma hiç veya eksik bildirilmiş olması), davayı kimlerin ve kime karşı açacağı (sigortalı veya hak sahipleri — işverene karşı, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun fer’i müdahil sıfatı), görevli iş mahkemesi ve yetki, beş yıllık hak düşürücü süre ile bu sürenin istisnaları (işe giriş bildirgesi, sigorta müfettişi raporu), ispat rejimi (kamu düzeni, resen araştırma ilkesi, bordro tanığı, komşu işyeri kayıtları) ve 5510 sayılı Kanun m.86 ile doğrulanmış Yargıtay 10. ve 21. Hukuk Dairesi kararları.
Hizmet Tespiti Davası Nedir?
Hizmet tespiti (sigortalı hizmetlerin tespiti) davası; bir işyerinde hizmet akdine (iş sözleşmesine) dayalı olarak fiilen çalıştığı hâlde çalışmaları işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu’na hiç bildirilmemiş veya eksik bildirilmiş olan sigortalının, bu çalışmalarının mahkeme kararıyla tespit edilmesini istediği davadır. Davanın amacı, bildirilmeyen çalışma süreleri ile prime esas kazançların sigortalının hizmet cetveline işlenmesini ve böylece emeklilik (yaşlılık aylığı), malullük, ölüm gibi sosyal güvenlik haklarının doğru hesaplanmasını sağlamaktır.
Dava, sigortalının bildirilmeyen döneme ait prim gün sayısı ve kazancını kayıt altına aldırmayı hedeflediğinden, uygulamada özellikle sigortasız çalıştırma (kayıt dışı istihdam) hâllerinde başvurulan temel hukuki yoldur. Yabancıların izinsiz çalıştırılmasının idari sonuçları yabancıların çalışma izni reddi ve kaçak yabancı çalıştırma para cezası yazımızda ele alınmıştır.
Hizmet Tespiti Davasının Şartları
1. Hizmet akdine dayalı fiili çalışma
Davanın kabulü için, tespiti istenen dönemde işyerinde gerçek (fiili) bir çalışmanın bulunması ve bu çalışmanın bir hizmet akdine dayanması gerekir. Muvazaalı (danışıklı), yalnızca sigortalılık süresi kazanmak amacıyla oluşturulmuş sahte çalışmalar tespit edilemez.
2. Çalışmanın Kuruma hiç veya eksik bildirilmemiş olması
Tespiti istenen sürelere ilişkin aylık prim ve hizmet belgesinin işverence Kuruma verilmemiş olması ya da verilen belgede gün sayısı veya kazancın eksik gösterilmiş olması gerekir. Kuruma tam ve doğru bildirilmiş bir dönem için hukuki yarar bulunmadığından tespit istenemez.
3. 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık
Çalışan, tespiti istenen dönemde 5510 sayılı Kanun’un 4/1-a bendi (hizmet akdiyle çalışanlar) kapsamında sigortalı sayılan kişilerden olmalıdır.
“Aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak, alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır.”
Davayı Kimler, Kime Karşı Açar? (Usul)
Davacı: Bildirilmeyen çalışması olan sigortalı; sigortalının ölümü hâlinde ise hak sahipleri (eş, çocuk, ana-baba) davayı açabilir.
Davalı: Dava, çalışmanın geçtiği işyerinin işverenine karşı açılır. İşyeri devredilmişse veya işveren değişmişse, husumetin doğru muhataba yöneltilmesi gerekir; kamu kurumlarına devredilen işyerlerinde halef kurum davalı gösterilir.
Sosyal Güvenlik Kurumu: Kurum, davanın sonucundan doğrudan etkilendiğinden davaya fer’i müdahil olarak dâhil edilir; mahkeme Kurumu resen davaya katar. Hizmet tespiti davaları, işçilik alacaklarından farklı olarak dava şartı zorunlu arabuluculuğa tabi değildir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Hizmet tespiti davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davaya asliye hukuk mahkemesi “iş mahkemesi sıfatıyla” bakar. Yetkili mahkeme kural olarak davalının (işverenin) yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.
“(1) İş mahkemeleri; … b) İdari para cezalarına itirazlar ile 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamındaki uyuşmazlıklar hariç olmak üzere Sosyal Güvenlik Kurumu veya Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklara … ilişkin dava ve işlere bakar.”
Süre: Beş Yıllık Hak Düşürücü Süre ve İstisnaları
Hizmet tespiti davası, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır. Bu süre bir hak düşürücü süredir; zamanaşımından farklı olarak durmaz, kesilmez ve mahkeme tarafından resen (kendiliğinden) dikkate alınır. Davacının aynı işyerinde çalışmayı sürdürmesi veya beş yıl içinde aynı işyerine yeniden girmesi de sürenin işlemesine engel olmaz.
Ancak bu süre mutlak değildir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre, işveren tarafından sigortalı adına işe giriş bildirgesi ya da yönetmelikte sayılan belgelerden biri Kuruma verilmişse, artık Kurumun çalışmadan haberdar olduğu kabul edilir ve hak düşürücü süreden söz edilemez. Aynı şekilde, çalışma sigorta müfettişi raporu ile saptanmışsa veya ücretten sigorta primi kesildiği hâlde Kurum denetim görevini yerine getirmemişse, hak düşürücü süre işlemez.
İspat: Kamu Düzeni ve Resen Araştırma
Hizmet tespiti davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden, hâkim tarafların gösterdiği delillerle bağlı kalmaz; resen araştırma ilkesi uyarınca çalışma olgusunu özel bir duyarlılıkla araştırır. Uygulamada başvurulan başlıca deliller şunlardır: işyerinin dönem bordroları ve Kurum hizmet cetvelleri, aynı dönemde işyerinde sigortalı olan bordro tanıkları, işyerine komşu işyeri çalışanlarının beyanları, kolluk (zabıta) araştırması, resmî kurum kayıtları (giriş-çıkış çizelgeleri, vergi ve ticaret sicil kayıtları) ile gerektiğinde bilirkişi incelemesi.
Salt tanık beyanına dayanılarak sonuca gidilmez; tanık anlatımları, mümkün olduğunca resmî kayıt ve belgelerle desteklenmeli, çalışmanın kesintisiz olup olmadığı ve boşluk dönemlerinde kimin yanında çalışıldığı araştırılmalıdır.
Yargıtay Kararları
Davanın kamu düzeninden olması ve özenle araştırılması
“Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Yasa’nın 79/10. ve 5510 sayılı Yasa’nın 86/9. maddeleri bu tip hizmet tespiti davaları için özel bir ispat yöntemi öngörmemiş ise de, davanın niteliği kamu düzenini ilgilendirdiği ve bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiği Yargıtay’ın ve giderek Dairemizin yerleşmiş içtihadı gereğidir.”
Hak düşürücü sürenin resen dikkate alınması; işe giriş bildirgesi ve müfettiş raporu istisnası
“Yasa’da yer alan 5 yıllık süre hak düşürücü olup mahkeme tarafından kendiliğinden nazara alınması gerektiği gibi … hak düşürücü sürenin, kesilmesi ve durmasının mümkün bulunmadığı hukuksal gerçeği de ortadadır. … Yönetmelikte sayılan bu belgelerden birisinin dahi verilmiş olması halinde artık … hak düşürücü süreden söz edilemez. … yönetmelikle tespit edilen belgelerin (işe giriş bildirgesi) verilmesi durumunda hak düşürücü süreden bahsedilemeyeceği gibi çalışmaların sigorta müfettiş raporu ile saptanması durumunda da hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemeyeceği açıktır.”
İşe giriş bildirgesinden önceki dönemin hak düşürücü süreye uğraması
“Somut olayda, davanın 14.04.2016 tarihinde açıldığı, davacı adına ilk işe giriş bildirgesinin 18.01.1978 tarihinde verildiği, 18.01.1978 öncesi işveren tarafından herhangi bir bildirimde bulunulmadığı gözetildiğinde, kabul kararı verilen 18.01.1978 öncesi dönemin hak düşürücü süreye uğradığı belirgin olup, anılan dönem yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken, kabulüne karar verilmesi isabetsiz olmuştur.”
Beş yıllık hak düşürücü sürenin geçmesi hâlinde davanın reddi
“Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere ve özellikle hak düşürücü sürenin geçmiş olmasına göre usul ve kanuna uygun olup…” (İlk derece ve bölge adliye mahkemesi, beş yıllık hak düşürücü sürenin geçtiği gerekçesiyle davayı reddetmiş; karar bu gerekçeyle onanmıştır.)
Sıkça Sorulan Sorular
Hizmet tespiti davası ne işe yarar?
İşveren tarafından Kuruma hiç bildirilmemiş veya eksik bildirilmiş çalışma sürelerinizin ve kazançlarınızın mahkeme kararıyla tespit edilmesini sağlar. Böylece prim gün sayınız ve kazancınız hizmet kaydınıza işlenir; emeklilik, malullük ve ölüm aylığı gibi haklarınız doğru hesaplanır.
Hizmet tespiti davası hangi sürede açılmalı?
Kural olarak, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü süredir; durmaz, kesilmez ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.
İşveren işe giriş bildirgesi vermişse yine de beş yıllık süre işler mi?
Hayır. İşveren adınıza işe giriş bildirgesini veya yönetmelikte sayılan belgelerden birini Kuruma vermişse, Kurumun çalışmadan haberdar olduğu kabul edilir ve beş yıllık hak düşürücü süre uygulanmaz. Çalışmanın sigorta müfettişi raporuyla saptandığı hâllerde de süre işlemez.
Dava kime karşı açılır; SGK davalı mıdır?
Dava, çalışmanın geçtiği işyerinin işverenine karşı açılır. Sosyal Güvenlik Kurumu davalı değil, fer’i müdahil olarak davaya dâhil edilir ve mahkeme Kurumu resen davaya katar.
Sadece tanık beyanıyla çalışma ispat edilebilir mi?
Salt tanık beyanı çoğu zaman yeterli görülmez. Dava kamu düzeninden sayıldığından mahkeme resen araştırma yapar; tanık anlatımları bordro, hizmet cetveli, komşu işyeri kayıtları ve resmî belgelerle desteklenmelidir.
Hizmet tespiti davasında zorunlu arabuluculuk var mı?
Hayır. İşçilik alacaklarından farklı olarak, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun taraf olduğu hizmet tespiti davaları dava şartı zorunlu arabuluculuğa tabi değildir.
Çapar Hukuk, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku kapsamında hizmet tespiti ve sigortalılık uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır; dosyanıza özgü değerlendirme için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
İlgili Makaleler
- Sahte Sigortalılık ve Sigortalılığın İptali
- Tarım Bağ-Kur (Çiftçi) Hizmet ve Sigortalılık Tespiti
- İşe İade Davası (Feshin Geçersizliği): Şartlar, Geçerli Sebep, Arabuluculuk, Süreler, İşe Başlatmama Tazminatı
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli işçi davaları Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Malullük Aylığı: Şartları, Yüzde 60 Çalışma Gücü Kaybı ve SGK Sağlık Kurulu Kararına İtiraz (5510 Sayılı Kanun m.25–27)
- Yargıtay HGK: Borçlanmayla 900 Güne Tamamlanan Ölüm Aylığı Kesilir, Ödenen Aylıklar Kurum Hatası Hükmüyle (m.96/1-b) Geri Alınır
- Yargıtay HGK: SGK İdari Para Cezasına Süresinde İtiraz Edilip Dava Açılmazsa Ödeme Emri Davasında Ceza Tartışılamaz
- İşyerinde Kalp Krizi İş Kazası Sayılır mı? 5510 Sayılı Kanun m.13, SGK Uygulaması ve Yargıtay Kararları
Anahtar kavramlar: hizmet tespiti davası · sigortalılık tespiti · hizmet tespiti nedir · hizmet tespiti şartları · hizmet tespiti süresi · beş yıllık hak düşürücü süre · işe giriş bildirgesi · sigorta müfettişi raporu · kayıt dışı çalışma · sigortasız çalıştırma · prim gün sayısı · 5510 sayılı Kanun 86 · 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu 5 · iş mahkemesi görev · SGK fer'i müdahil · bordro tanığı
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Hizmet Tespiti Davası: Şartları, Süresi ve İspatı”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/hizmet-tespiti-davasi

























