İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 8 dk okuma

Son gözden geçirme:

İş Kazası Tazminatının Hesaplanması (Aktüeryal Hesap)

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: İş kazası veya meslek hastalığı sonucu bedensel zarara uğrayan işçi ya da ölen işçinin desteğinden yoksun kalan yakınları, SGK’nın bağladığı gelirin karşılamadığı zararlarını işverenden isteyebilir ve bu tazminatın miktarı yaşam tablosu ile matematiksel formüllere dayanan aktüeryal hesapla belirlenir. Hesapta işçinin gerçek (net) kazancı, bakiye ömrü, iş görebilirlik çağı, sürekli iş göremezlik oranı ve kusur oranları gibi gerçeğe en yakın veriler kullanılır. Gerçek zarar, kural olarak 60 yaşına kadar gerçek net gelir üzerinden hesaplanan aktif dönem ile 60 yaşından sonra bakiye ömür boyunca asgari ücret üzerinden hesaplanan pasif dönem için ayrı ayrı bulunur. İşçi zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir (TBK m.52); davada görevli mahkeme iş mahkemesidir ve istemler kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146).

Kısaca

İş kazası ve meslek hastalığında sürekli iş göremezlik ve destekten yoksun kalma tazminatının aktüeryal hesabı; TRH 2010 yaşam tablosu, aktif/pasif ve bilinen/bilinmeyen dönem, %10 artırım-iskonto, kusur indirimi, SGK gelirinin denkleştirilmesi, görevli mahkeme, zamanaşımı ve Yargıtay kararları.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik ya da ölüm hâlinde işverenden istenecek maddi tazminatın (gerçek zararın) aktüeryal hesabı; bakiye ömür ve TRH 2010 yaşam tablosu, aktif ve pasif dönem, bilinen ve bilinmeyen dönem, ücret artışı ve iskonto, kusur ve müterafik kusur indirimi, SGK gelirlerinin denkleştirilmesi, görevli mahkeme, zamanaşımı ve Yargıtay kararları.

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu bedensel zarara uğrayan işçi ya da ölen işçinin desteğinden yoksun kalan yakınları, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) bağladığı gelirin karşılamadığı zararlarını işverenden tazminat olarak isteyebilir. Bu tazminatın miktarı, “aktüeryal hesap” adı verilen, yaşam tablosu ve matematiksel formüllere dayanan bir yöntemle belirlenir. Bu yazıda, gerçek zararın hangi unsurlardan oluştuğu, nasıl hesaplandığı ve Yargıtay'ın yerleşik ölçütleri ele alınmaktadır.

İş Kazası Maddi Tazminatı Nedir?

İş kazası maddi tazminatı, işverenin işçiyi gözetme (iş sağlığı ve güvenliği) borcuna aykırılığından doğan zararın giderilmesini amaçlar. Bedensel zararlarda işçinin çalışma gücü kaybından doğan kayıplar; ölüm hâlinde ise desteğinden yoksun kalanların kayıpları tazmin edilir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı TBK m.54

“Bedensel zararlar özellikle şunlardır: 1. Tedavi giderleri. 2. Kazanç kaybı. 3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.”

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı TBK m.53

“Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: 1. Cenaze giderleri. 2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.”

Gerçek Zararın Hesap Unsurları

Gerçek zarar hesabı, özü itibarıyla geleceğe yönelik varsayımlara dayandığından, gerçeğe en yakın verilerin kullanılması esastır. Hesaba doğrudan etki eden başlıca unsurlar şunlardır:

Bakiye ömür ve yaşam tablosu (TRH 2010)

İşçinin (veya desteğin ve hak sahiplerinin) muhtemel yaşam süresi, yaşam tablosuna göre belirlenir. Yargıtay, eskiden kullanılan PMF 1931 tablosunu terk ederek, ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosunun esas alınması gerektiğini benimsemiştir.

Gerçek (net) kazanç

İşçinin kaza tarihindeki gerçek geliri saptanır; günlük brüt gelir net ücrete dönüştürülerek hesaba esas alınır.

İş görebilirlik çağı ve iş göremezlik oranı

Aktif çalışma çağı ile meslekte kazanma gücü kaybı (sürekli iş göremezlik) oranı, tazminatı doğrudan etkiler; bu oran kuşkuya yer vermeyecek biçimde kesin saptanmalıdır.

Kusur oranları

İşverenin ve varsa işçinin (müterafik) kusur oranları belirlenir; tazminattan işçinin kusuruna düşen pay indirilir.

Hesap Yöntemi: Aktif/Pasif ve Bilinen/Bilinmeyen Dönem

Gerçek zarar, kaza tarihinden bakiye ömrün sonuna kadar iki dönem için ayrı ayrı hesaplanır: aktif dönem (kural olarak 60 yaşına kadar, gerçek net gelir üzerinden) ve pasif dönem (60 yaşından sonra bakiye ömür boyunca, asgari ücret üzerinden). Rapor tarihine kadar geçen bilinen dönem kazancı, artırım ve iskonto yapılmadan; bilinmeyen dönem kazancı ise her yıl için %10 artırım ve %10 iskonto uygulanarak hesaplanır.

SGK Gelirlerinin Denkleştirilmesi

Mükerrer ödemeyi ve haksız zenginleşmeyi önlemek için, SGK tarafından işçiye/hak sahiplerine bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin rücuya tabi (kabil) kısmı hesaplanan tazminattan düşülür. 6098 sayılı TBK ile getirilen kural gereği, rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri tazminattan indirilemez.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı TBK m.55

“Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır. Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemeler, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez. Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamaz veya azaltılamaz.”

Kusur, Müterafik Kusur ve İndirim

Hâkim, tazminatın kapsamını belirlerken kusurun ağırlığını gözetir. İşçinin zararın doğmasında veya artmasında etkili olması (müterafik kusur) hâlinde tazminat indirilebilir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı TBK m.51

“Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler. Tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilirse, borçlu güvence göstermekle yükümlüdür.”

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı TBK m.52

“Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş yahut tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış ise hâkim, tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.”

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme, genel kurallar yanında davalı işverenin yerleşim yeri ile iş kazasının (zararlandırıcı olayın) gerçekleştiği yer mahkemesidir.

Zamanaşımı

İş kazası, işverenin iş sözleşmesinden kaynaklanan gözetme borcuna aykırılığa dayandığından, doğan maddi ve manevi tazminat istemleri kural olarak on yıllık zamanaşımına tabidir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı TBK m.146

“Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.”

Yargıtay Kararları

Gerçek zararın hesap unsurları ve aktif/pasif dönem ayrımı

Yargıtay Kararı

“Gerçek zarar hesabı özü itibariyle varsayımlara dayalı bir hesaplama olması nedeniyle gerçeğe en yakın verilerin kullanılması esastır. Bu kapsamda olmak üzere zarar ve tazminata doğrudan etkili olan ölen ya da bedensel zarara uğrayanın gerçek kazancı, bakiye ömrü, iş görebilirlik çağı, iş göremezlik ve karşılık kusur oranları, destek görenlerin bakiye ömrü ve gelirden alacakları pay oranları, kız çocuklarının muhtemel evlenme yaşı, eşin evlenme olasılığı, varsa Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri gibi tüm veriler toplandıktan sonra aktif ve pasif dönem için ayrı ayrı hesaplama yapılmaktadır.”

Bakiye ömür TRH 2010 yaşam tablosuna göre; ücret artışı ve iskonto %10

Yargıtay Kararı

“… gerçek zararın belirlenmesine hâkim olan temel ilkeler nazara alındığında ücret artış ve iskonto oranının %10 (yüzde on) uygulanması yerindedir ancak gerçek zarar hesabının özü itibariyle varsayımlara dayalı bir hesaplama olması nedeniyle gerçeğe en yakın verilerin kullanılması gerekliliği karşısında bakiye ömür süresinin belirlenmesinde ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH 2010 yaşam tablosunun esas alınması gerekmektedir.”

Sürekli iş göremezlik tazminatının hesap yöntemi

Yargıtay Kararı

“Sigortalının sürekli iş göremezliğe uğraması nedeniyle uğradığı tazminat miktarı, işçinin rapor tarihindeki … tabloya göre hesap edilecek bakiye ömrü esas alınarak aktif ve pasif dönemde elde edeceği kazançlar toplamından oluşmaktadır. Başka bir anlatımla, işçinin günlük brüt geliri, net ücrete dönüştürülerek bilinen dönemdeki kazancı mevcut veriler nazara alınarak iskontolama ve artırma işlemi yapılmadan hesaplanıp, bilinmeyen dönemdeki kazancının ise, 60 yaşa kadar yıllık olarak % 10 artırılıp % 10 iskontoya tabi tutulacağı, 60 yaşından sonrada bakiye ömrü kadar (pasif) dönemde elde edeceği kazançların ortalama yönteme başvurulmadan, her yıl için ayrı ayrı hesaplanacağı, … bu hesaptan davacının kusuruna isabet eden miktar indirildikten sonra, belirlenecek tazminattan SGK tarafından yapılan geçici iş göremezlik ödeneği ödemeleri ile sürekli iş göremezlik oranı üzerinden bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin rücuya kabil kısmının tenzili ile davacının netice maddi tazminat alacağının belirlenmesi … Yargıtay'ın ve Dairemizin yerleşmiş görüşlerindendir.”

SGK gelirinin denkleştirilmesi ve maluliyet oranının kesin saptanması

Yargıtay Kararı

“… Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmayan zararın ödetilmesine ilişkin davalarda (tazminat davaları) öncelikle haksız zenginleşmeyi ve mükerrer ödemeyi önlemek için Kurum tarafından sigortalıya bağlanan gelirin peşin sermaye değerinin tazminattan düşülmesi gerektiği Yargıtay'ın oturmuş ve yerleşmiş görüşlerindendir. Diğer yandan, sigortalıya bağlanacak gelir ve hükmedilecek tazminatın miktarını doğrudan etkilemesi nedeniyle, işçide oluşan meslekte güç kayıp oranının hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeksizin kesin olarak saptanması gerekir.”

Sıkça Sorulan Sorular

SGK bana gelir bağladı; ayrıca işverenden tazminat isteyebilir miyim?

Evet. SGK'nın bağladığı gelirin karşılamadığı zarar kısmı (karşılanmayan zarar) için işverene karşı maddi tazminat davası açabilirsiniz.

Tazminat hesabında hangi yaşam tablosu kullanılır?

Yargıtay, güncel ve ülkemize özgü verileri içeren TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosunun esas alınması gerektiğini benimsemiştir.

Aktif ve pasif dönem ne demek?

Aktif dönem kural olarak 60 yaşına kadar gerçek gelir üzerinden; pasif dönem 60 yaşından sonra bakiye ömür boyunca asgari ücret üzerinden hesaplanan dönemdir.

Kendi kusurum tazminatı etkiler mi?

Evet. Müterafik kusurunuz oranında tazminattan indirim yapılır; hâkim kusurun ağırlığını gözeterek tazminatı belirler (TBK m.51-52).

SGK'nın bağladığı gelirin tamamı tazminattan düşülür mü?

Hayır. Yalnızca bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değerinin rücuya tabi (kabil) kısmı düşülür; rücu edilemeyen ödemeler indirilemez (TBK m.55).

İş kazası tazminatında zamanaşımı kaç yıldır?

İşverenin sözleşmesel gözetme borcuna aykırılığa dayandığından kural olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır (TBK m.146).

Çapar Hukuk, İş Kazası ve Tazminat alanında sürekli iş göremezlik ve destekten yoksun kalma tazminatının hesaplanması ve takibini yürütür.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi'nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

İş Kazası Tazminat Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm İş Kazası Tazminat Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: iş kazası tazminatı hesabı · aktüeryal hesap · destekten yoksun kalma tazminatı · sürekli iş göremezlik tazminatı · TRH 2010 yaşam tablosu · aktif pasif dönem · bilinen bilinmeyen dönem · %10 artırım iskonto · peşin sermaye değeri denkleştirme · müterafik kusur · 6098 sayılı TBK m.51 · TBK m.53 · TBK m.54 · TBK m.55 · TBK m.146

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “İş Kazası Tazminatının Hesaplanması (Aktüeryal Hesap)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-10, https://capar.av.tr/makale/is-kazasi-tazminatinin-hesaplanmasi-akturyal

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›