Son gözden geçirme:
Kooperatif Üyeliğinden İhraç (Ortaklıktan Çıkarma): İhtar Şartları, Yetkili Organ ve İptal Davası
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Kooperatif bir ortağı yalnız anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle ihraç edebilir; ihraca yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul karar verir, anasözleşme yönetim kurulunu da yetkili kılabilir (Kooperatifler Kanunu m.16). Aidat ve diğer parasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen ortaktan önce münasip bir süre verilerek, ilk isteğe uymazsa ikinci kez bir aylık süreyle ödeme istenmelidir (Kooperatifler Kanunu m.27); Yargıtay’a göre iki ihtardaki borç gerçek ve tutarlı olmalı, ödenmezse uygulanacak yaptırım açıkça gösterilmelidir. Gerekçeli ihraç kararı noter aracılığıyla ortağa tebliğ edilir; ortak tebliğden itibaren üç ay içinde itiraz (iptal) davası açabilir, karar yönetim kurulunca verilmişse aynı sürede genel kurula da itiraz edebilir. Bu dava ticari dava sayılır ve basit muhakeme usulüne tabidir (Kooperatifler Kanunu m.99); ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, uzun süre aidat ödemeyen ve kooperatifle ilişki kurmayan ortağın açtığı iptal davasını dürüstlük kuralına aykırı bulmuştur.
Kooperatif üyeliğinden ihraç rehberi: ihraç sebeplerinin anasözleşmede açıkça gösterilmesi ve ihraç usulü (Kooperatifler Kanunu m.16), aidat ve diğer parasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen ortağa iki istem ve bir aylık süre (m.27), ortaklık şartlarının kaybında uygun süre, ihraca yetkili organ (genel kurul–yönetim kurulu), ihraç kararına itiraz ve tebliğden itibaren üç aylık iptal davası süresi, genel kurul kararlarına karşı bir aylık dava süresi (m.53), çıkma payı ve hesaplaşma (m.17), görevli mahkeme ve basit muhakeme usulü (m.99), ispat, zımni çıkma iradesi ve dava menfaati; doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 6. ve 11. Hukuk Dairesi kararlarıyla.
Kooperatif üyeliğinden ihraç (ortaklıktan çıkarma) rehberi: ihraç sebeplerinin anasözleşmede gösterilmesi ve ihraç usulü (Kooperatifler Kanunu m.16), aidat borcunda iki istem ve bir aylık süre (Kooperatifler Kanunu m.27), ortaklık şartlarının kaybı, ihraca yetkili organ, üç aylık itiraz ve iptal davası süresi, genel kurul kararlarına karşı dava, çıkma payı, görevli mahkeme, ispat, zımni çıkma ve dava menfaati; doğrulanmış Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 6. ve 11. Hukuk Dairesi kararlarıyla.
Kooperatif Üyeliğinden İhraç Nedir?
Kooperatif, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli bir ortaklıktır (Kooperatifler Kanunu m.1). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre öğretideki “açık kapı ilkesi” uyarınca ortaklık şartlarını taşıyanlar kooperatife girmekte de çıkmakta da serbesttir; bu serbesti, çıkışın kooperatife zarar vermemesini amaçlayan “kooperatifin korunması ilkesi” ile tamamlanır (Yargıtay HGK, 2023/1043 E., 2024/537 K.).
Ortaklık; kendi isteğiyle çıkma (Kooperatifler Kanunu m.10-13), ölüm veya ortaklığın devri (Kooperatifler Kanunu m.14), bağlı olunan görev veya hizmetin sona ermesi (Kooperatifler Kanunu m.15), anasözleşmede gösterilen sebeplerle çıkarılma (Kooperatifler Kanunu m.16) ve parasal yükümlülüklerin yerine getirilmemesi (Kooperatifler Kanunu m.27) hâllerinde sona erer. İhraç, ortağın iradesi dışında kooperatif organının kararıyla ortaklıktan uzaklaştırılmasıdır; ortaklık sıfatını kazandıran ve kaybettiren hâl ve şartların anasözleşmede yer alması zorunludur (Kooperatifler Kanunu m.4).
İhraç, ortağın kendi iradesiyle çıkmasından ayrılmalıdır: Her ortağın çıkma hakkı vardır ve hiçbir suretle çıkılamayacağına dair bağlamalar hükümsüzdür (Kooperatifler Kanunu m.10-11). Yönetim kurulu anasözleşmeye uygun istifayı kabulden kaçınırsa ortak çıkma dileğini noter aracılığıyla bildirir ve çıkma bildiri tarihinden itibaren gerçekleşir (Kooperatifler Kanunu m.13). Ticaret şirketlerindeki karşılığı için Ticaret Şirketlerinde Ortaklıktan Çıkarma ve Çıkma yazımıza bakılabilir.
İhraç Sebepleri ve Anasözleşme Şartı (m.16)
İhracın ilk şartı, sebebin anasözleşmede açıkça gösterilmiş olmasıdır; ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle çıkarılamaz (Kooperatifler Kanunu m.16/1). Bu kurala aykırı hareket eden yönetim kurulu üyeleri için hapis ve adlî para cezası da öngörülmüştür (Kooperatifler Kanunu ek m.2).
“Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler anasözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar anasözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar. Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca karar verilir. Anasözleşme, çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere, bu hususta yönetim kurulunu da yetkili kılabilir. Çıkarılma kararı gerekçeli olarak tutanağa geçirileceği gibi, ortaklar defterine de yazılır. Kararın onaylı örneği, çıkarılan ortağa tebliğ edilmek üzere, on gün içinde notere tevdi edilir. Bu ortak tebliğ tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davası açabilir. Tebliğ edilen karar, yönetim kurulunca verilmiş ise ortak, üç aylık süre içinde genel kurula da itiraz edebilir. Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter aracılığı ile tebliğ ettirilecek bir yazı ile yapılır. Genel kurula itiraz edildiği takdirde, yönetim kurulunun çıkarma kararı aleyhine itiraz davası açılamaz. İtiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karşı itiraz davası hakkı saklıdır. Üç aylık süre içinde, genel kurula veya mahkemeye başvurmak suretiyle itiraz edilmiyen çıkarılma kararları kesinleşir. Haklarındaki çıkarma kararı kesinleşmeyen ortakların yerine yeni ortak alınamaz. Bu kişilerin ortaklık hak ve yükümlülükleri, çıkarılma kararı kesinleşinceye kadar devam eder.”
Ortaklar, Kanunun kabul ettiği esaslar dahilinde hak ve vecibelerde eşittir (Kooperatifler Kanunu m.23). Hukuk Genel Kurulu’na göre ortaklıktan kaynaklanan borçlarını yerine getiren ortak, eşit durumdaki diğer ortaklara tanınan haklardan kendisinin de yararlandırılmasını isteyebilir (Yargıtay HGK, 2023/1043 E., 2024/537 K.).
Parasal Yükümlülüğünü Yerine Getirmeyen Ortak: İki İstem ve Süreler (m.27)
Sermaye yüklemi, aidat ve diğer ödemelerini yerine getirmeyen ortak için Kanun şekle bağlı, iki aşamalı bir yol öngörür:
“Ortakların yüklendikleri paylar için ödiyebilecekleri para tutarını anasözleşme belirtir. Kooperatif, sermaye yüklemlerinde borçlu veya sair ödemelerle yükümlü bulunan ortaklarından elden yazılı olarak veya taahhütlü mektupla, bu husus mümkün olmazsa ilanla ve münasip bir süre belirterek yükümlerini yerine getirmelerini ister. İlk isteğe uymıyan ve ikinci istemeden sonra da bir ay içinde yükümlerini yerine getirmiyenlerin ortaklığı kendiliğinden düşer. Ortaklığın düşmesi alakalının, anasözleşme veya diğer suretlerle doğmuş borçlarının yok olmasını gerektirmez.”
Kararlarda prosedür, Kanun hükmü ile anasözleşmedeki ihraç düzenlemesi birlikte uygulanarak denetlenir. Hukuk Genel Kurulu’na göre kooperatif münasip bir süre vererek ödeme istemeli, ilk isteğe uymayana bir aylık ikinci bir süre tanımalıdır; bildirilen borç ortağın kişisel ve gerçek borcunu yansıtmalıdır, aksi hâlde ortak usulüne uygun biçimde temerrüde düşürülmüş olmaz (Yargıtay HGK, 2013/1522 E., 2015/1196 K.). İki ihtarnamedeki borç miktarları aynı olmalı, farklıysa sebebi açıklanmalı ve ödenmezse uygulanacak yaptırım açıkça gösterilmelidir (Yargıtay 6. HD, 2022/1044 E., 2022/1890 K.).
İkinci istemde bir aylık süre yerine 30 günlük süre verilmesini 6. Hukuk Dairesi yasanın emredici hükmüne aykırı bulmuş ve ihraç kararlarını iptal eden ilk derece kararına karşı istinaf başvurusunu esastan reddeden bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır; ilk derece mahkemesinin gerekçesine göre ihtar 31 gün çeken Ağustos ayında tebliğ edildiğinden 30 günlük süre ortağın aleyhine sonuç doğurmuştur (Yargıtay 6. HD, 2022/384 E., 2023/526 K.). Onanan bir bölge adliye mahkemesi kararında da borcun hangi yıl ve aylardan kaynaklandığını, asıl borç ile gecikme faizini açık ve anlaşılır biçimde göstermeyen ve gerçek borçla örtüşmeyen ihtarnamelere dayanılarak ihraç kararı verilemeyeceği kabul edilmiştir (Yargıtay 6. HD, 2022/2295 E., 2023/2475 K.).
Ortaklık Şartlarının Kaybı ve Uygun Süre
Anasözleşmeler, ortaklık için aranan nitelik ve şartların sonradan kaybını da ihraç sebebi sayabilir; aşağıdaki kararlarda deniz taşımacılığıyla iştigal etmemek ve kooperatifin amacına uygun motorlu araca sahip olmamak bu niteliktedir.
“Yönetim Kurulu; ortaklar ile ortak olmak için müracat edenlerin anasözleşmede gösterilen ortaklık şartlarını taşıyıp taşımadıklarını araştırmak zorundadır.”
Ancak şartın kaybı derhal ihracı haklı kılmaz. 6. Hukuk Dairesi’ne göre ihtar öngörülmemiş olsa bile Kooperatifler Kanunu m.27’deki uygun süre koşulu kıyasen uygulanır; ortağa ihtar çekilip şartları yerine getirmesi için makul süre verilmeden yapılan ihraç yerinde değildir (Yargıtay 6. HD, 2023/112 E., 2024/347 K.). Ortaklık devredilebilir; yönetim kurulu, ortaklık niteliklerini taşıyan devralanı ortaklığa kabul eder (Kooperatifler Kanunu m.14).
İhraca Yetkili Organ: Genel Kurul ve Yönetim Kurulu
Ortaklıktan çıkarılmaya yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul karar verir; anasözleşme, çıkarılanın genel kurula başvurma hakkı saklı kalmak üzere yönetim kurulunu da yetkili kılabilir (Kooperatifler Kanunu m.16/2). Belirleyici olan anasözleşmedir; böyle bir yetki yoksa kararı genel kurul verir. Yetki verilmişse genel kurulun en yetkili organ olması yönetim kurulunun yetkisini kaldırmaz: 11. Hukuk Dairesi, anasözleşme yönetim kurulunu yetkili kıldığı hâlde yalnız yetkinin genel kurula ait olduğu gerekçesiyle ihraç kararını iptal eden hükmü bozmuştur (Yargıtay 11. HD, 2009/4119 E., 2010/10268 K.).
Yönetim kurulu kararı sonradan genel kurulca onaylanmışsa dava, Hukuk Genel Kurulu’na göre onaylayan genel kurul kararının iptali istemi olarak incelenir (Yargıtay HGK, 2013/1522 E., 2015/1196 K.). Genel kurul ihracı görüşüp karara bağlamışsa, ortağın genel kurula itiraz yolunu kullanıp kullanmadığına bakılmaksızın davanın genel kurul kararına karşı açılmış sayılacağına ilişkin bölge adliye mahkemesi belirlemesi 6. Hukuk Dairesi’nce onanmıştır (Yargıtay 6. HD, 2022/2295 E., 2023/2475 K.).
İhraç Kararına İtiraz ve İptal Davası: Üç Aylık Süre
Gerekçeli çıkarılma kararının onaylı örneği on gün içinde notere tevdi edilir; ortak, tebliğden itibaren üç ay içinde itiraz davası (uygulamadaki adıyla ihraç kararının iptali davası) açabilir. Karar yönetim kurulunca verilmişse ortak aynı sürede, yönetim kuruluna noter aracılığıyla tebliğ ettireceği yazıyla genel kurula itiraz da edebilir; bu yolu seçerse yönetim kurulu kararına karşı dava açamaz, genel kurulun vereceği karara karşı dava hakkı saklıdır. Süresinde itiraz edilmeyen karar kesinleşir (Kooperatifler Kanunu m.16/3-4).
Süre, kararın usulünce tebliğiyle işler. Hukuk Genel Kurulu, ortağın kooperatife bildirdiği adres dışındaki bir adrese çıkarılan tebligatla ihraç kararının tebliğ edilmiş ve kesinleşmiş sayılamayacağını kabul etmiş, üç aylık süreyi hak düşürücü süre olarak nitelendirmiştir (Yargıtay HGK, 2013/1522 E., 2015/1196 K.). İhracı onaylayan genel kurul kararı ortağa tebliğ edilmemişse dava üç aylık süre içinde açılmış sayılır (onanan bölge adliye mahkemesi belirlemesi: Yargıtay 6. HD, 2022/2295 E., 2023/2475 K.).
Karar kesinleşinceye kadar ortağın yerine yeni ortak alınamaz ve ortaklık hak ve yükümlülükleri devam eder (Kooperatifler Kanunu m.16/5); bu yasağa aykırılık da cezai yaptırıma bağlanmıştır (Kooperatifler Kanunu ek m.2). Hukuk Genel Kurulu’na göre yükümlülüklerin devamı kuralı esasen ihraç kararını iptal ettirerek ortaklığa dönenler içindir; ihracı kesinleşen ortağın akçalı yükümlülükleri ortaklığın sona ermesiyle son bulur (Yargıtay HGK, 2017/855 E., 2021/281 K.).
Genel Kurul Kararlarına Karşı Dava (m.53)
İhraç dışındaki genel kurul kararlarına karşı dava Kooperatifler Kanunu m.53’e tabidir. Dava hakkı; toplantıda karara aykırı kalıp bunu tutanağa geçirten veya Kanunda sayılan usulsüzlükleri ileri süren ortaklara, yönetim kuruluna ve şahsi sorumlulukları söz konusu olduğunda yönetim kurulu üyeleri ile denetçilere tanınmıştır.
“Aşağıda yazılı kimseler kanuna, anasözleşme hükümlerine ve iyi niyet esaslarına aykırı olduğu iddiası ile Genel Kurul kararları aleyhine, toplantıyı kovalıyan günden başlamak üzere bir ay içinde, kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemeye başvurabilirler. … Birinci fıkrada yazılı bir aylık hak düşüren sürenin sona ermesinden önce duruşmaya başlanılamaz. … Bir kararın bozulması bütün ortaklar için hüküm ifade eder.”
İhraç kararının genel kurulca verilmiş ya da onaylanmış olması ortağı bir aylık süreye tabi kılmaz; Hukuk Genel Kurulu’na göre bu sürenin tek istisnası ihraç kararlarına karşı davalardır ve süre üç aydır (Yargıtay HGK, 2013/1522 E., 2015/1196 K.). Kanunda aksine açıklama bulunmayan hususlarda Türk Ticaret Kanunu’nun anonim şirketlere ait hükümleri uygulanır (Kooperatifler Kanunu m.98); şirketlerdeki iptal davası için Limited Şirkette Genel Kurul Kararının İptali yazımıza bakılabilir.
Çıkma ve Çıkarılmanın Malî Sonuçları (m.17)
Ayrılan ortakla hesaplaşmanın esasları Kanunda şöyle düzenlenmiştir:
“Kooperatiften çıkan veya çıkarılan ortakların kendilerinin yahut mirasçılarının kooperatif varlığı üzerinde hakları olup olmadığı ve bu hakların nelerden ibaret bulunduğu anasözleşmede gösterilir. Bu haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere, ortağın ayrıldığı yıl bilançosuna göre hesaplanır. Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye düşürecek nitelikteki iade ve ödemeler, anasözleşmede daha kısa bir süre tespit edilmiş olsa bile genel kurulca üç yılı aşmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakkı saklıdır. Çıkan veya çıkarılan ortaklar ile mirasçılarının alacak ve hakları bunları istiyebilecekleri günden başlıyarak beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Çıkan veya çıkarılan ortağın sermaye veya mevduatından kısmen veya tamamen yoksun kalacağı hakkındaki şartlar hükümsüzdür.”
Kooperatifler Kanunu m.17 ile yapı kooperatifi anasözleşmesinin ilgili hükmünü birlikte değerlendiren Hukuk Genel Kurulu’na göre ihraç edilen ortak, ödediği aidatın tamamını değil, ihracın kesinleştiği yılın bilançosuna göre hesaplanan masraf hissesi düşüldükten sonra kalan bakiyeyi, bilançonun genel kurulca kabulünden itibaren bir ay geçtikten sonra isteyebilir. Ortaklık süresince geç ödeme nedeniyle doğan faizler çıkma payından mahsup edilemez; aksi kabul açık kapı ve kâr amacı gütmeme ilkeleriyle hakkaniyete aykırıdır (Yargıtay HGK, 2017/855 E., 2021/281 K.).
Amacına ulaşarak dağılma sürecine girmiş kooperatiflerden çıkan veya çıkarılan ortağın konutu veya işyeri bu sebeple geri alınamaz; eski ortak sonradan oluşabilecek tasfiye masraflarına katılır (Kooperatifler Kanunu m.81). Çıkma payı gibi konusu bir miktar para olan alacak davalarında, Kooperatifler Kanunu m.99 bu davaları ticari dava saydığından dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A); ihraç kararının iptali istemi bu sayımda yer almaz.
Görevli ve Yetkili Mahkeme, Yargılama Usulü
“Bu kanunda düzenlenen hususlardan doğan hukuk davaları, tarafların tacir olup olmadıklarına bakılmaksızın ticari dava sayılır. Bu davalarda basit muhakeme usulü uygulanır.”
İhraç kararının iptali davası bu nedenle ticari dava niteliğindedir ve basit muhakeme usulüne tabidir. Ticari davalara, aksine hüküm bulunmadıkça asliye ticaret mahkemesi bakar (TTK m.5/1); asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresinde görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararını gerektirmez, asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder (TTK m.5/4). Genel kurul kararlarına karşı dava, kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki mahkemede açılır (Kooperatifler Kanunu m.53).
Karar metinlerinden izlenebildiği kadarıyla temyiz incelemesini yapan Yargıtay dairesi zaman içinde değişmiştir: ihraca yetkili organa ilişkin 2010 tarihli karar 11. Hukuk Dairesi’ne aittir; 2015 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararına konu bozmayı 23. Hukuk Dairesi vermiştir; 2021 ve 2024 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararları bu daireyi “Kapatılan” 23. Hukuk Dairesi olarak anar ve 2021 tarihli karar, çıkma payı dosyasını esasa ilişkin inceleme için 15. Hukuk Dairesi’ne göndermiştir. Bu yazıdaki 2022–2026 tarihli Daire kararları 6. Hukuk Dairesi’ne aittir; 2024 tarihli Hukuk Genel Kurulu kararına konu dosyada bozmaya uyulduktan sonraki temyiz incelemesini de bu daire yapmıştır (Yargıtay 6. HD, 2026/1962 E., 2026/2215 K.).
İspat
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür (TMK m.6). İhracın şartlarına dayanan kooperatif açısından belirleyici olgular şunlardır: sebebin anasözleşmede yer alması; kararın yetkili organca gerekçeli alınıp ortaklar defterine yazılması; iki istemin Kanundaki biçim ve sürelerle gönderilip ortağa ulaşması; bildirilen borcun gerçek borçla örtüşmesi; kararın ortağın bildirdiği adrese noter aracılığıyla tebliği. Onanan bir kararda gerçek borç; ortaklar defteri, hesap ekstreleri ve genel kurulun aidat kararları incelenerek belirlenmiş, ihtarnamelerdeki tutarla örtüşmediği bilirkişi raporuyla tespit edilmiştir (Yargıtay 6. HD, 2022/2295 E., 2023/2475 K.). Zımni çıkma savunmasında ise kooperatif, ortağın uzun süre aidat ödemediğini, kooperatifle ilişki kurmadığını ve borcunu takip etmediğini gösteren olgulara dayanır.
Zımni Çıkma İradesi ve Dava Menfaati
İhraç kararı usule aykırı olsa bile iptal davası her zaman kabul edilmez. Hukuk Genel Kurulu’na göre Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, aidat yükümlülüğü bulunan kooperatifte uzun süre kooperatife uğramayan, aidat borcunu takip etmeyen ve kooperatifin amacına uygun faaliyeti uzun süredir yerine getirmeyen ortak, üyeliğin sona erdiğini zımnen kabul etmiş ve eylemli olarak çıkma iradesini ortaya koymuştur; bu ortağın açtığı dava dürüstlük kuralına (TMK m.2) aykırıdır ve hâkim bu aykırılığı kendiliğinden dikkate alır. Olayda ortak, üyeliğe kabulünden ihracına kadar yaklaşık on üç yıl, ihraç ile dava arasında yedi yıl kooperatifle ilişki kurmamış ve “kayden ortak” kalmıştır; Kurul çoğunluğu, ihtarların ve tebliğin ispatlanamadığını ve aynı durumdaki başka ortakların ihraç edilmediğini ileri süren görüşü benimsememiş, direnme kararını oy çokluğuyla bozmuştur (Yargıtay HGK, 2023/1043 E., 2024/537 K.). Bozmaya uyan ilk derece mahkemesi, ortağın kooperatifle fiili bağının ve ihraç kararının iptalinde menfaatinin kalmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş; bu belirleme onanmıştır (Yargıtay 6. HD, 2026/1962 E., 2026/2215 K.).
Savunmanın sınırı somut olaya göre çizilir: 6. Hukuk Dairesi, zımni çıkmanın yerleşik içtihat olduğunu kabul etmekle birlikte ihraç kararının 14.06.2010, davanın 22.01.2015 tarihli olduğu olayda bu sürenin aşılmadığını; süreyi ihraçtan önceki bir tarihten başlatmanın, ortağı ihraç tarihinde üye kabul ederek ihraç eden kooperatifin iradesini yok saymak olacağını belirtmiş, ihtarlar da usule aykırı olduğundan davanın kabulü gerektiği gerekçesiyle bozmuştur (Yargıtay 6. HD, 2022/1044 E., 2022/1890 K.). Bu nedenle kooperatif ihtar ve tebliğ şekillerini zımni çıkma savunmasına güvenerek ihmal etmemeli; ortak ise tebliğden itibaren üç ay içinde dava açmalı, ödemelerini belgelemeli ve adres değişikliğini kooperatife bildirmelidir.
Yargıtay Kararları
İhtarnamelerdeki borç tutarlı ve gerçek olmalı, yaptırım açıkça gösterilmeli
“Anılan düzenlemelere göre ortağın ihraç edilebilmesi için, yasa ve sözleşmeye uygun şekilde ihtar edilmesi ve ayrıca ihtara konu edilen borcun, gerçeği yansıtması gerekmektedir. Ortağa tebliğ edilen her iki ihtarnamede bildirilen borç miktarlarının aynı olması, farklı ise bunun nedeninin ihtarnamelerde açıklanması, dolayısıyla ortağın borç miktarlarında tereddüde düşmemesi, uyulmaması halinde ne gibi bir yaptırım uygulanacağının ihtarnamede açıkça gösterilmesi zorunludur. Aksi halde üyenin 1163 sayılı Kanun’un 16. ve 27. maddelerine uygun olarak temerrüde düştüğü kabul edilemeyeceğinden, ihracı da yasaya uygun sayılamayacaktır.”
Üç aylık itiraz süresi usulünce tebliğden işler; m.53’ün bir aylık süresinin tek istisnası ihraçtır
“ortağın ana sözleşme gereği belirlenen parasal yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekmekte; bu gereği yerine getirmediği için ihraç edilen üyeye ise kooperatif üyeliğinden ihraç kararının usulünce kendisine tebliğinden itibaren üç aylık süre içinde itiraz olanağı tanınmaktadır. … genel kurul kararlarına karşı Kanun’un 53 ncü maddesindeki 1 aylık dava açma süresinin tek istisnası, üyelik ihraç kararlarına karşı açılacak davalardır ve süre bu halde 3 aydır.”
Ortaklık şartlarının kaybında da m.27’deki uygun süre kıyasen verilmeli
“Kooperatif ana sözleşmelerinde; ortak olabilmek için gereken nitelik ve şartların kaybedilmesi durumu, ihraç sebebi olarak düzenlenmiştir. Ancak kooperatif üyelerinin bu sebeple "derhal" üyelikten ihracının benimsenmesi, kooperatiflerin temel mantık ve işleyişiyle bağdaşmaz. Ana sözleşmede ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanununda ortaklık şartlarını kaybedenler için ihraç öncesinde ihtar gönderilmesi öngörülmemiş ise de, 1163 sayılı Kooperatifler Kanununun 27. maddesinde parasal yükümlülükler için aranan uygun süre verilmesi koşulunun bu durumda da kıyasen uygulanması gerekir.”
Anasözleşme yetki vermişse yönetim kurulu da ihraç kararı verebilir
“Esasen, kooperatifin en yetkili organı olan genel kurul ortaklıktan çıkarma konusunda da karar verebilecek en yetkili organ olup, genel kurulun bu yetkisi yönetim kurulunun ortaklıktan çıkarma kararı verme konusundaki yetkisini ortadan kaldırıcı nitelikte değildir.”
Uzun süre ilişki kurmayan ortağın iptal davası dürüstlük kuralına aykırıdır
“Yargıtay’ın yerleşik içtihat ve uygulamalarında, aidat yükümlülüğü bulunan bir kooperatifte, ortağın uzun süre kooperatife uğramaması ve aidat borcunun bulunup bulunmadığını takip etmemesi, kooperatifin kuruluş amacına uygun faaliyetini uzun süredir yerine getirmemesi üyeliğinin sona erdiğini zımnen kabul ettiği, başka bir anlatımla üyelik haklarından zımnen vazgeçtiğini benimsediği ve eylemli olarak ortaklıktan çıkma iradesini ortaya koyduğu, böyle bir ortağın açtığı davanın da 4721 sayılı Kanun’un 2 nci maddesinde öngörülen dürüstlük kuralına aykırı olduğu ilke olarak kabul edilmektedir. … davacının, ortaya koyduğu bu irade karşısında üyelikten ihraç kararının iptali bakımından korunmaya değer hiçbir hukuki menfaati kalmadığını bildiği hâlde dava açmak suretiyle hukuki himaye talep etmiş olması 4721 sayılı Kanun’un 2 nci maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralına uygun bulunmamıştır.”
Sıkça Sorulan Sorular
Kooperatif bir ortağı hangi sebeplerle ihraç edebilir?
Yalnız anasözleşmede açıkça gösterilen sebeplerle (Kooperatifler Kanunu m.16/1). Aidat borcunda Kooperatifler Kanunu m.27’deki iki istem prosedürü uygulanır; ortaklık şartlarının kaybında da ortağa uygun süre verilmelidir (Yargıtay 6. HD, 2023/112 E., 2024/347 K.).
Aidat borcu nedeniyle ihraç için kaç ihtar gerekir?
İki istem gerekir: ilki münasip bir süreyle, ikincisi bir aylık süreyle (Kooperatifler Kanunu m.27). İkinci ihtarda bir ay yerine 30 gün verilmesi emredici hükme aykırı bulunmuştur (Yargıtay 6. HD, 2022/384 E., 2023/526 K.); ihtarlardaki borç gerçek ve tutarlı olmalı, yaptırım açıkça gösterilmelidir (Yargıtay 6. HD, 2022/1044 E., 2022/1890 K.).
İhraç kararına karşı dava açma süresi nedir?
Kararın noter aracılığıyla usulünce tebliğinden itibaren üç aydır (Kooperatifler Kanunu m.16/3). Genel kurul kararlarındaki bir aylık süre ihraç kararlarına uygulanmaz; ortağın bildirdiği adres dışındaki bir adrese yapılan tebligat süreyi başlatmaz (Yargıtay HGK, 2013/1522 E., 2015/1196 K.).
İhraç kararını yönetim kurulu verebilir mi?
Kural olarak kararı yönetim kurulunun teklifiyle genel kurul verir; anasözleşme yönetim kurulunu da yetkili kılabilir (Kooperatifler Kanunu m.16/2). Bu durumda genel kurulun yetkisi yönetim kurulunun yetkisini kaldırmaz (Yargıtay 11. HD, 2009/4119 E., 2010/10268 K.).
İhraç edilen ortak ödediği paraları geri alabilir mi?
Evet; haklar yedek akçeler hariç, ayrılınan yılın bilançosuna göre hesaplanır ve beş yılda zamanaşımına uğrar (Kooperatifler Kanunu m.17). Masraf hissesi düşülerek kalan bakiye istenebilir; geç ödeme faizleri mahsup edilemez (Yargıtay HGK, 2017/855 E., 2021/281 K.). Alacak davasından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).
Uzun süre kooperatifle ilgilenmeyen ortak ihraç kararını iptal ettirebilir mi?
Uzun süre aidat ödemeyen ve kooperatifle ilişki kurmayan ortağın iptal davası dürüstlük kuralına aykırı bulunmuştur (Yargıtay HGK, 2023/1043 E., 2024/537 K.). Sürenin yeterliliği somut olaya göre değerlendirilir; ihraç ile dava arasında dört yılı aşkın sürenin yeterli görülmediği bir olay da vardır (Yargıtay 6. HD, 2022/1044 E., 2022/1890 K.).
Kooperatif ortaklığından ihraç, ihraç kararının iptali, genel kurul kararlarına karşı dava ve çıkma payı alacağı uyuşmazlıkları büromuzun Ticaret ve Şirketler Hukuku çalışma alanı kapsamındadır.
İlgili Makaleler
- Ticaret Şirketlerinde Ortaklıktan Çıkarma ve Çıkma
- Limited Şirkette Genel Kurul Kararının İptali
- Anonim Şirkette Azınlık Pay Sahiplerinin Hakları: Gündeme Madde Ekletme, Özel Denetim ve Haklı Sebeple Fesih
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli ticaret hukuku Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Ticaret ve Şirketler Hukuku alanındaki diğer makaleler
- Eski Çalışan Rakip Şirket Kurarsa: Çalışan/Müşteri Ayartma, Ticari Sır, Haksız Rekabet (TTK 55, TBK 444-447)
- Kütahya'da İstinaf Hangi Mahkemeye Yapılır? Bursa Bölge Adliye ve Bölge İdare Mahkemesi
- Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'da Ticari ve Tüketici Davası Hangi Mahkemede Açılır?
- Tahkim Şartı: Geçerlilik Koşulları, Tahkim İtirazı ve Mahkemede Dava Açılırsa Ne Olur?
Anahtar kavramlar: kooperatif üyeliğinden ihraç · kooperatif ortaklığından çıkarma · kooperatif ihraç kararının iptali · ihraç kararına itiraz davası · Kooperatifler Kanunu 16 · Kooperatifler Kanunu 27 · Kooperatifler Kanunu 17 · Kooperatifler Kanunu 53 · Kooperatifler Kanunu 99 · kooperatif aidat borcu ihtarı · iki ihtar bir ay süre · ortaklık şartlarının kaybı · yönetim kurulu ihraç yetkisi · kooperatif genel kurul kararının iptali · üç aylık hak düşürücü süre · çıkma payı alacağı
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Kooperatif Üyeliğinden İhraç (Ortaklıktan Çıkarma): İhtar Şartları, Yetkili Organ ve İptal Davası”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-08, https://capar.av.tr/makale/kooperatif-uyeliginden-ihrac

























