İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 6 dk okuma

Son gözden geçirme:

Karar Notu

Anayasa Mahkemesi: Sendikanın İptal Davası Yalnız Üyelerin Ortak Menfaatine Bakılarak Ehliyetten Reddedilemez

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: İdari yargıda iptal davası, işlemin menfaatini ihlal ettiği kişilerce açılır. Anayasa Mahkemesi 10.05.2023 tarihli bireysel başvuru kararında, derece mahkemelerinin bir sendikanın davasını yalnız üyelerin ortak menfaati yönünden değerlendirerek ehliyetten reddetmesini şekilci buldu: işlemin sendikanın kendi tüzel kişiliğine, örneğin üye sayısına etkisi hiç tartışılmamıştı. Mahkeme, Anayasa m.36 kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi ve yeniden yargılamaya hükmetti. Karar, sendikanın davayı kazandığı anlamına gelmez.

Kısaca

Anayasa Mahkemesi, sendikanın iptal davasını işlemin sendikanın kendi tüzel kişiliğine etkisini tartışmadan yalnız üyelerin ortak menfaati yönünden değerlendirerek ehliyetten reddeden idari yargı kararlarının mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğine oybirliğiyle karar verdi ve yeniden yargılamaya hükmetti.

Anayasa Mahkemesi, sendikanın iptal davasını, işlemin sendikanın kendi tüzel kişiliğine etkisini tartışmadan yalnız üyelerin ortak menfaati yönünden ehliyetten reddeden kararların mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğine karar verdi.

Uyuşmazlık

Başvurucu, eğitim, öğretim ve bilim alanında çalışan kamu görevlilerinin haklarını korumak amacıyla kurulmuş bir sendikadır. Sendika 2017’de bir üniversitede örgütlenme faaliyetine başladı. Üniversitede çalışan dört üyesi, sendikal faaliyetleri nedeniyle sürekli soruşturma geçirdiklerini ve görev yerlerinin değiştirildiğini ileri sürdü. Sendika ve bu üyeler 03.04.2018’de üniversite yetkilileri hakkında sendikal hakların kullanılmasının engellenmesi suçu (TCK m.118) iddiasıyla suç duyurusunda bulundu. Cumhuriyet başsavcılığının görevsizlik kararıyla dosya Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına (YÖK) gönderildi. YÖK, şikâyet edilenler hakkında işlem yapılmasına yer olmadığına karar verdi; karar 17.07.2019’da bildirildi.

Sendika ve üyeler bu işlemin iptali için dava açtı. Ankara 18. İdare Mahkemesi üyelerin davalarını esastan reddetti; bu kararlar kesinleşti. Sendikanın davasını ise 03.06.2020’de ehliyet yokluğundan reddetti. Mahkemeye göre işlem sendikanın menfaatini ihlal etmiyordu, menfaati etkilenen üyeler ayrı ayrı dava açmıştı ve işlem sendikanın bütün üyelerinin ortak menfaatini ilgilendirmiyordu. Karar 10.09.2020’de Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesince onanarak kesinleşti. Sendika 04.11.2020’de bireysel başvuruda bulundu.

Kararın Sonucu

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü 10.05.2023’te başvuruyu kabul edilebilir buldu ve Anayasa m.36’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Kararın bir örneği, yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 18. İdare Mahkemesine gönderildi. Mahkeme, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağını belirterek sendikanın 100.000 TL manevi tazminat talebini reddetti; 10.346,90 TL yargılama giderinin ödenmesine hükmetti. Karar oybirliğiyle verildi. Yeniden yargılamada verilen karara bu yazının hazırlandığı tarihte ulaşılamamıştır.

Gerekçe

Mahkeme, ehliyetten ret kararının kanuni dayanağı (İYUK m.14 ve m.15) ve meşru amacı bulunduğunu kabul etti; belirleyici ölçüt orantılılıktı. Önce kendi denetiminin sınırını çizdi:

Anayasa Mahkemesi Kararı

“Dava konusu edilen bir idari işlemin iptali davasında davacının ehliyetinin olup olmadığını belirleme ve mevzuatı bu yönüyle yorumlama görevi esasen derece mahkemelerine aittir. … Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstleneceği rol, derece mahkemelerinin idari işlemin bireyin menfaatini etkilemediğiyle ilgili yorumlarının mahkemeye erişim hakkına etkisini somut olayın koşulları ışığında incelemektir…”

Somut olayda cevaplanması gereken soruyu şöyle koydu:

Anayasa Mahkemesi Kararı

“O hâlde eldeki başvuruda bakılması gereken mesele, üyeleri ile ilgili mobbing uygulandığı iddia edilen işlemlerden dolayı sendika tüzel kişiliğinin etkilenip etkilenmeyeceği dolayısıyla bizzat tüzel kişiliğin dava açmada hukuki menfaati bulunup bulunmadığıdır. … Açıktır ki idarenin işlemlerinin gerçekten de Sendikanın diğer üyeleri üzerinde yıldırıcı bir etki meydana getirip getirmediği ve bu durumun bir bütün olarak sendikal örgütlenmeyi etkileyip etkilemediği hususlarının derece mahkemelerince tartışılması ve sonucuna göre davacı sendikanın davası hakkında bir karar verilmesi mümkündür.”

Derece mahkemelerinin bu soruyu hiç tartışmadığını belirtti:

Anayasa Mahkemesi Kararı

“Buna karşın derece mahkemeleri, esasa ilişkin herhangi bir irdelemeye gitmeksizin ve dava konusu işlemlerin başvurucunun tüzel kişiliği üzerinde yaratabileceği etki ve başvurucu sendikanın kendi tüzel kişiliğinin işlemlerden zarar görme ihtimalini tümüyle görmezden gelerek yalnızca üyelerinin ortak menfaati bulunmadığı gerekçesiyle davayı ehliyet yokluğu nedeniyle usulden reddetmiştir. Bir tüzel kişi olan Sendikanın üyelerinin dışında kendi haklarının haleldar edilmesine neden olan işlemler bulunabileceği açıkken şekilci bir yaklaşımla hareket edilmek suretiyle ve şablon ifadelerle hukuka uygunluk denetiminin yapılmadığı görülmektedir.”

Sonucu, işlemin sendika üzerindeki olası etkisine bağladı:

Anayasa Mahkemesi Kararı

“Sendika üyelerinin görev yeri değiştirilerek baskıya uğradıklarının ve görev yeri değişikliğine ilişkin işlemlerin iptal edildiği iddialarının doğruluğu halinde sendikanın üye sayısının azalması gibi nedenlerle hukuki durumu üzerinde etki ve sonuçlar doğurması mümkündür. Dolayısıyla davacı sendika, hak ve menfaatlerini etkilediği kabul edilebilecek olan bir idari işlemi yargı mercileri önünde uyuşmazlık konusu etme olanağından yoksun bırakılmıştır. … Bu sebeple başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin ölçüsüz olduğu sonucuna varılmıştır.”

Kararın Önemi ve Uygulamaya Etkisi

İYUK m.2/1-a’ya göre iptal davası, işlem nedeniyle menfaati ihlal edilenlerce açılır. Karar, sendikanın açtığı davada bu menfaatin iki ayrı yönden aranabileceğini gösteriyor: üyelerin ortak menfaati ve sendikanın kendi tüzel kişiliği. Mahkeme yalnız birinci yöne bakıp ikincisini hiç tartışmazsa ehliyetten ret kararı mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun onadığı Danıştay Sekizinci Dairesi gerekçesine göre kamu görevlileri sendikaları, tüzel kişiliklerini ilgilendiren işlemlere ve üyelerinin ortak hak ve menfaatlerini ihlal eden işlemlere karşı bizzat, üyeleri hakkındaki bireysel işlemlere karşı ise üyelerini temsilen dava açabilir (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 2023/3213 E., 2024/1247 K., 30.05.2024). O davada Daire, bir üniversitede fakülte kurulmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararının sendikayı iki yönden de ilgilendirmediğini belirterek davayı ehliyetten reddetti; Kurul bu kararı oyçokluğuyla onadı.

Uygulamada sendikanın, işlemin kendi tüzel kişiliğini nasıl etkilediğini dava dilekçesinde somut olarak açıklaması önem taşır; Anayasa Mahkemesi üye sayısının azalmasını ve sendikal örgütlenmenin bir bütün olarak etkilenmesini bu kapsamda andı. Mahkeme bu iddiaların doğru olduğunu tespit etmedi. Karardan sonra Anayasa Mahkemesinin ulaşılabilen bireysel başvuru kararlarında bu yaklaşımdan ayrılan bir karara rastlanmadı.

İlgili Mevzuat

İlgili Kanun Hükmü — 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2/1-a (İdari dava türleri)

“İdari dava türleri şunlardır:

a) … İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları, …”

İlgili Anayasa Hükmü — 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.36/1 (Hak arama hürriyeti)

“Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.”

Sıkça Sorulan Sorular

Sendika, üyelerini ilgilendiren bir işleme karşı iptal davası açabilir mi?

Açabilir; ancak İYUK m.2/1-a uyarınca işlemin menfaatini ihlal etmesi gerekir. Bu kararda Anayasa Mahkemesi, sendika işlemden kendi tüzel kişiliğinin de etkilendiğini ileri sürdüğünde mahkemenin bu menfaati yalnız üyelerin ortak menfaati yönünden değil, bu yönden de tartışması gerektiğini kabul etti.

Üyeler ayrıca dava açtıysa sendikanın davası reddedilir mi?

Bu olayda idare mahkemesi, üyelerin ayrı dava açmış olmasını ret gerekçelerinden biri yaptı. Anayasa Mahkemesi bu yaklaşımın meşru bir amaca dayandığını kabul etti; ancak sendikanın kendi tüzel kişiliğine etkisi tartışılmadan verilen ret kararını ölçüsüz buldu.

Anayasa Mahkemesi sendikanın davayı kazandığına mı karar verdi?

Hayır. Mahkeme yalnız mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini tespit etti. İşlemin hukuka uygun olup olmadığına ve sendikanın işlemden gerçekten etkilenip etkilenmediğine yeniden yargılamada idare mahkemesi karar verecektir.

İhlal kararından sonra ne olur?

Karar yeniden yargılama yapılmak üzere idare mahkemesine gönderildi. Anayasa Mahkemesine göre yapılması gereken, ihlale yol açan nedenleri gideren yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun m.50/2).

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

İdare Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm İdare Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: sendika dava açma ehliyeti · sendikanın iptal davası ehliyet · sendika ehliyet yokluğu ret · sendika tüzel kişiliği menfaat ilişkisi · üyelerin ortak menfaati sendika davası · mahkemeye erişim hakkı ihlali sendika · İYUK 2/1-a menfaat ihlali · kamu görevlileri sendikası dava açma · ehliyetten ret mahkemeye erişim

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Anayasa Mahkemesi: Sendikanın İptal Davası Yalnız Üyelerin Ortak Menfaatine Bakılarak Ehliyetten Reddedilemez”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-07, https://capar.av.tr/makale/sendikanin-davasi-yalniz-uyelerin-ortak-menfaatine-bakilarak-ehliyetten-reddedilemez

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›