İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · Güncelleme: · 23 dk okuma

Son gözden geçirme:

Hile (Aldatma) Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil: Unsurlar, Bir Yıllık Süre, İspat, İyiniyetli Üçüncü Kişi

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Aldatma (hile) sonucu taşınmazını satan malik, yanılması esaslı olmasa bile sözleşmeyle bağlı değildir (TBK m.36) ve tapu kaydının iptali ile adına tescilini dava edebilir. Bunun için aldatmayı öğrendiği andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmeli veya verdiğini geri istemelidir; aksi hâlde sözleşmeyi onamış sayılır (TBK m.39), bildirim dava açılarak da yapılabilir. Hile tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir; taşınmaz başkasına geçmişse tapu siciline iyiniyetle dayanan üçüncü kişi korunur, yolsuzluğu bilen veya bilmesi gereken korunmaz (TMK m.1023-1024). Dava sırasında el değiştirme riskine karşı ihtiyati tedbir istenip tapuya şerh verdirilmesi önemlidir; bu dava için arabulucuya başvurmak dava şartı değildir.

Kısaca

Aldatma (hile) sonucu taşınmazını satan malik, TBK m.36 uyarınca sözleşmeyle bağlı değildir; aldatmayı öğrendiği andan başlayarak bir yıl içinde bunu bildirmeli veya verdiğini geri istemelidir, bildirim dava yoluyla da yapılabilir. Yazıda aldatmanın unsurları ve susma yoluyla aldatma, yanılma, korkutma, muvazaa ve inançlı işlemden farkı, üçüncü kişinin aldatması, süre, mirasçıların dava hakkı, tanık, sağlık kayıtları ve Adli Tıp raporuyla ispat, taşınmaz başkasına geçtiğinde iyiniyet ve tazminata dönüş, bedel iadesi, ihtiyati tedbir ve tapuya şerh, görevli ve kesin yetkili mahkeme, harç ve arabuluculuk Yargıtay kararlarıyla anlatılıyor.

Hile (aldatma) nedeniyle tapu iptali ve tescil davası: aldatmanın unsurları ve susma yoluyla aldatma, yanılma, korkutma, muvazaa ve inançlı işlemden farkı, üçüncü kişinin aldatması, bir yıllık hak düşürücü süre, iptal beyanı ve dava, mirasçıların dava hakkı, tanık, sağlık kayıtları ve Adli Tıp raporuyla ispat, iyiniyetli üçüncü kişi ve tazminata dönüş, bedel iadesi, ihtiyati tedbir ve tapuya şerh, görevli ve kesin yetkili mahkeme, harç ve arabuluculuk.

Hile (Aldatma) Nedir, Unsurları Nelerdir?

Türk Borçlar Kanunu bu irade bozukluğunu “aldatma” olarak adlandırır; Yargıtay kararlarında “hile” terimi de aynı anlamda kullanılır. Yargıtay hileyi, bir kimseyi sözleşme yapmaya sevk etmek için onda kasten hatalı bir kanı uyandırmak veya var olan hatalı kanıyı korumak ya da sürdürmek olarak tanımlar. Unsurları: (1) aldatma fiili — olmayanı var gibi göstermek, olanı gizlemek gibi yanıltıcı bir davranış ya da dürüstlük kuralına göre açıklanması gereken bir hususta susma (genel bir aydınlatma yükümlülüğü ise yoktur); (2) aldatma kastı — karşı tarafı sözleşmeye yöneltmek amacıyla bilerek yanıltma; (3) illiyet — sözleşmenin aldatmanın “sonucu” yapılmış olması. Yanılmanın esaslı olması gerekmez.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.36 (Aldatma)

“Taraflardan biri, diğerinin aldatması sonucu bir sözleşme yapmışsa, yanılması esaslı olmasa bile, sözleşmeyle bağlı değildir. Üçüncü bir kişinin aldatması sonucu bir sözleşme yapan taraf, sözleşmenin yapıldığı sırada karşı tarafın aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda olması hâlinde, sözleşmeyle bağlı değildir.”

Aldatma fiili: yanlış bilgi, kasıtlı gizleme ve vaat

Hukuk Genel Kurulu aldatma fiilini, aldatanın sözleşmenin yapılması ve özellikle görüşmeler sırasında belirli konularda doğru olmayan bilgiler vermesi ya da bazı hususları dürüstlük kuralına göre açıklaması gerekirken kasten gizlemesi olarak açıklar (Yargıtay HGK, 2024/46 E., 2025/282 K.). Bu formül susma yoluyla aldatmayı da kapsar; ancak susma, yalnızca açıklama yükümlülüğü bulunan bir hususta aldatma sayılır. Bu yükümlülük tarafların ilişkisine, aralarındaki bilgi farkına ve gizlenen bilginin karşı tarafın kararındaki ağırlığına göre somut olayda belirlenir. Gelecekteki bir davranışa ilişkin vaatler de aldatma fiili olabilir: Aynı kararda, taşınmaz kendisine devredilirse çekeceği krediyle satıcının para ihtiyacını karşılayacağını söyleyerek devri sağlayan davalının vaatkâr sözler ve güvence veren davranışlarla hileli hareketleri gerçekleştirdiği kabul edilmiştir.

Aldatma kastı ve illiyet bağı

Aldatma kastı, karşı tarafı sözleşme yapmaya yöneltmek için bilerek ve isteyerek gerçek dışı davranmaktır. Hukuk Genel Kurulunun aynı kararına göre bir kimse, bilmemesi ağır bir kusur oluştursa bile durumu bilmeden bir beyanda bulunmuşsa aldatma kastı yoktur; böyle bir durumda karşı taraf ancak esaslı yanılma koşulları varsa sözleşmeden kurtulabilir. İlliyet bağı için ise aldatılanın, aldatma olmasaydı sözleşmeyi ya hiç yapmayacak ya da daha iyi şartlarda yapacak olması yeterlidir. Satıcı zaten satmayı düşünüyor olsa bile aldatma sonucu daha düşük bedelle satmışsa illiyet bağı kurulabilir.

Aldatma sözleşmeden önce veya sözleşme sırasında gerçekleşmelidir

İrade bozukluğu iradenin oluşumundaki sakatlık olduğundan aldatma, sözleşmenin kurulmasından önce veya kurulması sırasında gerçekleşmiş olmalıdır; sonradan verilen sözün tutulmaması tek başına sözleşmeye aykırılıktır. Sonraki davranışlar ise önceki aldatmanın göstergesi olabilir: Hukuk Genel Kurulu, devrin hemen ardından yüksek tutarlı ipotek kurulmasını ve payın kısa sürede bir tanıdığa satılmasını temlikle birlikte değerlendirerek satıcının iradesinin temlikten önce fesada uğratıldığı sonucuna varmıştır (Yargıtay HGK, 2024/46 E., 2025/282 K.).

Aşırı yararlanmadan (gabin) farkı: Aldatmada kasıtlı yanıltma yeterlidir, edimler arasında oransızlık aranmaz; aşırı yararlanmada ise zarar görenin zor durumundan, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak sağlanan açık bir edim oransızlığı aranır ve hak kullanma süreleri farklıdır (TBK m.28). Ayrıntılar gabin (aşırı yararlanma) nedeniyle tapu iptali yazımızdadır.

Hile; Yanılma, Korkutma, Muvazaa ve İnançlı İşlemden Nasıl Ayrılır?

Yanılma (hata): Yanılmada kişi kendiliğinden yanılır ve sözleşmeden kurtulabilmesi için yanılmanın esaslı olması gerekir (TBK m.30). TBK m.31 esaslı yanılma hâllerini örnek olarak sayar; yanılanın kurulmasını istediği sözleşmeden başka bir sözleşme için iradesini açıklaması bunlardan biridir. Başka bir parselini kiraya vermek için tapuya götürüldüğünü, bitişikteki parselin ise bağış yoluyla devrinin sağlandığını ileri süren yaşlı bir davacının dosyasında Hukuk Genel Kurulu, hem yanılma hem aldatma iddiasının esastan incelenmesini istemiştir (Yargıtay HGK, 2018/889 E., 2018/1939 K.). Aldatmada ise yanılmanın esaslı olması aranmaz.

Korkutma (ikrah): Korkutmada irade yanıltılarak değil, baskıyla elde edilir. Korkutulan, içinde bulunduğu durum bakımından kendisinin veya yakınlarından birinin kişilik haklarına ya da malvarlığına yönelik ağır ve yakın bir zarar tehlikesinin doğduğuna inanmakta haklı ise korkutma gerçekleşmiş sayılır (TBK m.38). İki kurum üçüncü kişinin davranışında ayrışır: Üçüncü kişinin korkutmasında korkutulan, karşı taraf bunu bilmese de sözleşmeyle bağlı değildir; yalnız hakkaniyet gerektiriyorsa iyiniyetli karşı tarafa tazminat öder (TBK m.37). Üçüncü kişinin aldatmasında ise karşı tarafın aldatmayı bilmesi veya bilecek durumda olması aranır (TBK m.36). Bir yıllık süre de aldatmada öğrenmeden, korkutmada korkutmanın etkisinin ortadan kalkmasından işler (TBK m.39).

Muvazaa ve muris muvazaası: Muvazaada taraflar görünürdeki işlemi gerçekte istemez, ortak bir iradeyle üçüncü kişileri yanıltacak bir görünüş yaratırlar; sözleşmenin türü ve içeriği belirlenirken tarafların gerçek ve ortak iradeleri esas alınır (TBK m.19). Aldatmada ise ortak bir gizli irade yoktur; bir tarafın iradesi diğerinin kasıtlı davranışıyla sakatlanmıştır. Mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yapılan danışıklı devirler ise muris muvazaası konusudur. Nitelendirme sonucu doğrudan etkiler: Yargıtay, mahkemenin uyuşmazlığı muris muvazaası olarak kabul edip sonuca gittiği, oysa davada hileye dayanıldığı bir dosyada kararı bozmuş; önce davanın hak düşürücü süre içinde açılıp açılmadığının belirlenmesini, sonra taraf teşkili sağlanarak hile yönünden araştırma yapılmasını istemiştir (Yargıtay 1. HD, 2014/8891 E., 2015/9631 K.).

İnançlı işlem: Taşınmazın borca teminat veya kredi temini için “geçici” olarak devredildiği iddialarında karşı taraf çoğu zaman geçerli bir inanç sözleşmesi savunur. Hukuk Genel Kurulu, kredi çekilip davacıya verileceği vaadiyle sağlanan devirde uyuşmazlığı inançlı işlem sayan bölge adliye mahkemesini isabetsiz bulmuş, vaadin hileli hareketlerin parçası olduğunu kabul etmiştir. Kurula göre hukuki nitelendirme hâkime aittir (HMK m.33), maddi vakıayı etkilemeyen salt hukuki sebep değişikliği iddianın genişletilmesi yasağına takılmaz ve ön inceleme tutanağı tahkikatın yol haritasıdır (Yargıtay HGK, 2024/46 E., 2025/282 K.).

Satıcıyı Üçüncü Bir Kişi Aldattıysa Ne Olur?

Aldatan üçüncü bir kişiyse satıcı, ancak alıcı sözleşme sırasında aldatmayı biliyor veya bilecek durumdaysa sözleşmeyle bağlı olmaz. Yargıtay, alıcının bilmesinin şart olmadığını, bilecek durumda olmasının yeterli olduğunu belirtmiş; mallarına el konulacağı söylenerek evini devreden malikin davasında, ilansız, keşif değerinin altında ve aynı sitedeki satıcıyla görüşülmeden vekil eliyle yapılan alımda alıcıyı bilecek durumda saymıştır. Kimin “üçüncü kişi” sayılacağı da önemlidir: Hukuk Genel Kurulu, sözleşmeyi karşı taraf adına vekâletnameyle bizzat yapan kişinin hilesinin, hileyi bilme veya bilecek durumda olma koşulu aranmaksızın akidin hilesi sayılacağını belirtmiştir; aynı kararda aldatma iddiası tanık beyanlarıyla yeterince ispatlanamadığından ret yönündeki direnme kararı oyçokluğuyla onanmıştır (Yargıtay HGK, 2017/1216 E., 2021/60 K.). Aldatan üçüncü kişiye karşı ayrıca haksız fiil hükümlerine göre tazminat istenebilir (TBK m.49).

Hileyle Yapılan Satış Kendiliğinden Geçersiz midir?

Hayır. Aldatılan taraf sözleşmeyle “bağlı değildir”, ancak bunu ileri sürüp sürmemek ona bırakılmıştır. Yargıtay’a göre aldatılan taraf bu hakkını kullanarak hukuki ilişkiyi geçmişe etkili olarak ortadan kaldırabilir ve verdiği şeyi geri isteyebilir; hakkını süresinde kullanmazsa sözleşmeyi onamış sayılır. Hukuk Genel Kurulu, irade bozukluğuna bağlanan yaptırımın kesin hükümsüzlük olmadığını, kanunun iradesi sakatlanan kişiye belirli bir süre içinde kullanabileceği bir iptal hakkı tanıdığını açıkça belirtir (Yargıtay HGK, 2018/889 E., 2018/1939 K.).

Hile Davası Ne Kadar Sürede Açılmalı?

Aldatılan taraf, aldatmayı öğrendiği andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmeli veya verdiğini geri istemelidir; süre satış tarihinden değil öğrenmeden işler ve Yargıtay kararlarında hak düşürücü süre olarak nitelenir. Dava da bu bildirimin yerine geçtiğinden en güvenli yol, davanın bu bir yıl içinde açılmasıdır. Süre geçirilse bile tazminat hakkı ortadan kalkmaz. Hak düşürücü süre ile zamanaşımının farkı için bu yazımıza bakılabilir.

İlgili Kanun Hükmü — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.39 (İrade bozukluğunun giderilmesi)

“Yanılma veya aldatma sebebiyle ya da korkutulma sonucunda sözleşme yapan taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı andan başlayarak bir yıl içinde sözleşme ile bağlı olmadığını bildirmez veya verdiği şeyi geri istemezse, sözleşmeyi onamış sayılır. Aldatma veya korkutmadan dolayı bağlayıcılığı olmayan bir sözleşmenin onanmış sayılması, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz.”

Başlangıç resmî akit tarihi değildir: Hukuk Genel Kurulu, 2006’daki bağışı 2009’da belediyeden gelen bir yazıyla öğrendiğini ileri süren davacının dosyasında süreyi resmî akit tarihinden başlatan direnme kararını bozmuştur (Yargıtay HGK, 2018/889 E., 2018/1939 K.). Davacı neyi, ne zaman ve nasıl öğrendiğini somut olarak açıklamalı ve kanıtlamalıdır. Onanan bir belirlemede satıcının Cumhuriyet başsavcılığına başvurduğu tarih öğrenme tarihi olarak esas alınmıştır (Yargıtay 1. HD, 2025/1276 E., 2026/2682 K.).

Mutlak bir üst süre yoktur: TBK m.39, aldatma için sözleşme tarihinden işleyen ayrı bir azami süre öngörmez; aşırı yararlanmadaki beş yıllık üst sınırın (TBK m.28) benzeri bu maddede yoktur. Sözleşme onanmış sayılsa da istenebilecek tazminat ise zamanaşımına tabidir (haksız fiilde TBK m.72).

İptal Beyanı mı Gerekir, Dava Açmak Yeterli midir?

İptal hakkının kullanılması hiçbir şekle bağlı değildir: Hak, bir yıl içinde karşı tarafa yöneltilen bir irade açıklamasıyla, def’i olarak ya da dava yoluyla kullanılabilir; önceden ihtar çekilmeden açılan dava da bildirim yerine geçer. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, mirasbırakanın süresinde açtığı ve takipsiz kaldığı için açılmamış sayılmasına karar verilen (kesinleşmemiş) davayı da bildirim saymış, mirasçıların sonraki davasını süresinde bulmuştur (oyçokluğu). Noter aracılığıyla gönderilen bir ihtarname süreyi korumak için elverişlidir; ancak bildirimden sonra açılacak davanın süresi tartışma doğurabileceğinden davanın da bir yıl içinde açılması en güvenli yoldur.

Hile Sabitse Tapu Nasıl Geri Alınır?

Aldatılan için bağlayıcı olmayan satışa dayanan tescil yolsuzdur. Dava, tapu kaydının iptali ve malik adına tescil istemiyle açılır; taşınmazın geri alınamaması ihtimaline karşı “olmazsa bedel” veya tazminat istemi terditli olarak eklenebilir.

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1024 (İyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı)

“Bir aynî hak yolsuz olarak tescil edilmiş ise, bunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi bu tescile dayanamaz. Bağlayıcı olmayan bir hukukî işleme dayanan veya hukukî sebepten yoksun bulunan tescil yolsuzdur. Böyle bir tescil yüzünden aynî hakkı zedelenen kimse, tescilin yolsuz olduğunu iyiniyetli olmayan üçüncü kişilere karşı doğrudan doğruya ileri sürebilir.”

Davalı doğru seçilmelidir: Dava, dava tarihindeki kayıt malikine karşı açılır. Mahkeme asli talebi esastan reddetmedikçe fer’î talebi inceleyemez (HMK m.111); bu nedenle taşınmaz dava öncesinde el değiştirmişse ilk alıcıya karşı yalnız “tapu iptali, olmazsa bedel” şeklinde terditli dava açmak risklidir. Onanan bir bölge adliye mahkemesi belirlemesinde böyle bir davada iptal istemi husumet yokluğundan reddedilmiş, bedel istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir (Yargıtay 1. HD, 2026/1388 E., 2026/2071 K.). Güncel tapu kaydı alınmalı; iptal istemi yeni malike, bedel veya tazminat istemi aldatan ilk alıcıya asli talep olarak yöneltilmelidir. Taşınmaz dava açıldıktan sonra devredilirse davacı, devralana karşı davaya devam edebilir ya da davasını devreden hakkında tazminat davasına dönüştürebilir (HMK m.125).

Husumet, yetki ve yolsuz tescilin genel esasları tapu iptali ve tescil davası yazımızdadır.

Satıcı Öldüyse Mirasçılar Dava Açabilir mi?

Evet, ancak davanın kuruluşu önemlidir. Tereke mirasçıların elbirliği mülkiyetindedir; mirasçılardan birinin istemiyle sulh mahkemesi miras ortaklığına temsilci atayabilir (TMK m.640). Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, muris muvazaası gibi terekeye karşı haksız fiil niteliğindeki davalar dışında tüm mirasçıların davayı birlikte açması ya da terekeye iade için diğer mirasçıların muvafakatinin alınması gerektiğini belirtmiş; talebini kendi miras payı oranında tescile hasreden davacının hileye dayalı davasını dinlenemez bulmuştur (Yargıtay 1. HD, 2015/18476 E., 2016/3023 K.). Davaya katılmayan mirasçıların olurunun alınması ya da temsilci aracılığıyla davanın sürdürülmesi gerektiği başka bir kararda da vurgulanmıştır (Yargıtay 1. HD, 2014/8891 E., 2015/9631 K.). Mirasbırakanın süresinde açtığı dava mirasçılar bakımından da bildirim sayılabilir (aşağıdaki 2021 tarihli karar).

Hile Nasıl İspat Edilir?

Hile her türlü delille ispat edilebilir ve ispat yükü aldatıldığını ileri sürendedir (TMK m.6). Satış resmî senetle yapılsa da irade bozukluğu iddialarında tanık dinlenebilir:

İlgili Kanun Hükmü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.203/1-ç (Senetle ispat zorunluluğunun istisnaları)

“(1) Aşağıdaki hâllerde tanık dinlenebilir: … ç) Hukuki işlemlerde irade bozukluğu ile aşırı yararlanma iddiaları.”

Resmî senet, belgelediği olguların doğruluğuna kanıt oluşturur; ancak içeriğinin doğru olmadığının ispatı, kanunlarda başka bir hüküm bulunmadıkça herhangi bir şekle bağlı değildir (TMK m.7). Hukuk Genel Kurulu bu nedenle, yanılma, aldatma ve korkutmanın senede bağlanmasının mümkün olmadığını, sözleşme resmî senetle yapılmış olsa dahi aldatma olgusunun tanık dahil her türlü delille ispatlanabileceğini kabul eder (Yargıtay HGK, 2024/46 E., 2025/282 K.). Tanıkla ispatın mümkün olması, her tanık beyanının yeterli sayılacağı anlamına gelmez: Kurul bir dosyada tanık beyanlarını hilenin gerçekleştiğini kabul etmeye yeterli görmemiş (Yargıtay HGK, 2017/1216 E., 2021/60 K.), 2025 tarihli kararda ise tanık anlatımlarını devrin hemen ardından kurulan ipotek, ikinci satışta gösterilen düşük bedel ve tarafların birbirini tanıması gibi belgesel olgularla birlikte değerlendirerek aldatmayı kanıtlanmış saymıştır.

Yaşlı, hasta veya okuma yazma bilmeyen satıcılar: sağlık kayıtları ve Adli Tıp

Aldatma iddiaları özellikle ileri yaştaki, hasta, yalnız yaşayan veya okuma yazma bilmeyen maliklerin yaptığı devirlerde yoğunlaşır. Hastane ve doktor kayıtları, kullanılan ilaçlar, bedelin banka hareketleri ve işlemde hazır bulunanların beyanları başlıca delillerdir. Ayırt etme gücünün yokluğu (ehliyetsizlik) ise hileden ayrı bir sebeptir. Yargıtay, ehliyetsizlik, muris muvazaası, hile ve gabin birlikte ileri sürülmüşken yalnızca muris muvazaasının incelendiği bir dosyada kararı bozmuş; her hukuki sebebin önem sırasına göre araştırılması gerektiğini, ehliyetsizliğin kamu düzeniyle ilgili olması nedeniyle öncelikle incelenmesi gerektiğini, bunun için mirasbırakana ait doktor raporları, reçeteler ve hasta müşahede kağıtları getirtilerek Adli Tıp Kurumu Dördüncü İhtisas Kurulundan rapor alınmasını, mirasbırakanın ehliyetli olduğu anlaşılırsa hile ve gabin iddialarının değerlendirilmesini istemiştir (Yargıtay 1. HD, 2018/2713 E., 2020/2953 K.). Adli Tıp incelemesi el yazısı konusunda da başvurulan bir yoldur: Okuma yazma bilmediğini ileri süren satıcının dosyasında resmî senetteki “okudum” yazısının kimin eli ürünü olduğu Adli Tıp Kurumu raporuyla incelenmiş; onanan belirlemeye göre iddia ispatlanamamış ve dava dilekçesinde açıkça yemin deliline de dayanılmadığı vurgulanmıştır (Yargıtay 1. HD, 2025/1276 E., 2026/2682 K.). Başka delil bulunmayan dosyalarda yemin deliline dilekçede açıkça dayanılması bu nedenle önem taşır.

Taşınmaz Başkasına Satıldıysa Ne Olur?

Sonraki malikin durumu tapu siciline güven ilkesine göre belirlenir: Tescile iyiniyetle dayanarak hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m.1023); yolsuz tescili bilen veya bilmesi gereken ise korunmaz. İyiniyet asıldır, ancak durumun gereklerine göre beklenen özeni göstermeyen kimse iyiniyet iddiasında bulunamaz (TMK m.3). Yargıtay, hile sabitse sonraki maliklerin bu korumadan yararlanıp yararlanamayacağının ayrıca değerlendirilmesini istemiş; aldatanla birlikte hareket eden alıcının iyiniyetinden söz edilemeyeceğini kabul etmiştir. Taşınmaz iyiniyetli kişide kalırsa her türlü tazminat istemi saklıdır (TMK m.1025).

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1023 (İyiniyetli üçüncü kişilere karşı)

“Tapu kütüğündeki tescile iyiniyetle dayanarak mülkiyet veya bir başka aynî hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur.”

İnceleme sırası: Özel Daire, ilk temlik yönünden aldatma iddiasının önce incelenmesini, aldatma sabit görülürse ikinci el konumundaki davalının TMK m.1023 korumasından yararlanıp yararlanamayacağının açıklığa kavuşturulmasını istemiştir (Dairenin bu bozma kararı Yargıtay HGK, 2022/862 E., 2023/283 K. sayılı kararda aktarılmıştır; Kurul dosyayı yeni hükmün incelenmesi için Daireye göndermiştir). İyiniyeti ortadan kaldıran olgular: Hukuk Genel Kurulu; payın ilk devirden yaklaşık üç buçuk ay sonra, üzerindeki 550.000 TL’lik ipotekle ve resmî senette 12.200 TL bedel gösterilerek satıldığını (bilirkişiye göre gerçek bedel 255.235 TL), davalıların birbirini önceden tanıdığını ve ikinci alıcının binayı görmeden satın aldığını birlikte değerlendirerek ikinci alıcının TMK m.1023 korumasından yararlanamayacağına karar vermiştir (aşağıdaki karar).

Tazminata dönüş: Taşınmazın iyiniyetli üçüncü kişiden geri alınamadığı hâllerde aldatılan, aldatan ilk alıcıdan zararının tazminini ister (TMK m.1025). Bu talepler uygulamada çoğu zaman belirsiz alacak davası olarak açılıyordu. 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanunla belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107 yürürlükten kaldırılmıştır; geçiş hükmüne göre bu madde, kaldırılma tarihinden önce açılmış davalarda uygulanmaya devam eder. Aynı Kanunla HMK m.109’a eklenen fıkraya göre alacağın yalnız bir kısmının dava edildiği durumlarda talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve zamanaşımı artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.

Ödenen Bedel Geri Alınır mı, Tazminat İstenebilir mi?

Sözleşme geçmişe etkili olarak ortadan kalkınca ödenen bedel geçerli bir sebebe dayanmadığından sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir (TBK m.77); bu istem TBK m.82’deki zamanaşımına tabidir. Aldatma nedeniyle uğranılan zararın tazmini de istenebilir; sözleşmenin onanmış sayılması bile tazminat hakkını ortadan kaldırmaz (TBK m.39/2).

Karşılıklı iade ve denkleştirme: İade iki yönlüdür. Tapuyu geri alan satıcı, kendisine gerçekten ödenmiş bir bedel varsa onu iade etmekle yükümlüdür; aldatma dosyalarının önemli bir kısmında ise bedel hiç ödenmemiştir ve bu olgu iddianın da başlıca dayanağıdır. Zenginleşmeyi iyiniyetli olmaksızın elden çıkaran veya elden çıkarırken geri vermek zorunda kalabileceğini hesaba katması gereken kişi, zenginleşmenin tamamını geri verir (TBK m.79). Taşınmaz üzerinde yapılan giderler bakımından iyiniyetli zenginleşen zorunlu ve yararlı giderlerini isteyebilirken, iyiniyetli olmayan zenginleşen yalnız zorunlu giderlerini ve yararlı giderlerden geri verme zamanında mevcut olan değer artışını isteyebilir (TBK m.80). Ödendiği ispatlanan bir bedel varsa davacının iadeye hazır olduğunu baştan beyan etmesi, uyuşmazlığın tek davada çözülmesini kolaylaştırır.

İhtiyati Tedbir ve Tapuya Şerh

Davalı taşınmazı dava sırasında iyiniyetli bir üçüncü kişiye devrederse taşınmazın aynen geri alınması imkânsız hâle gelebilir (TMK m.1023); bu nedenle dava açılırken ihtiyati tedbir istenmesi çoğu zaman ilk adımdır:

İlgili Kanun Hükmü — 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.389/1 (İhtiyati tedbirin şartları)

“(1) Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.”

Devir ve temlik yasağı niteliğindeki tedbir kararı tapu kütüğüne şerh verilir ve şerhten sonra hak kazananlara karşı ileri sürülebilir (aşağıdaki hüküm). Tedbir isteyen kural olarak teminat gösterir; talep resmî belgeye veya başkaca kesin bir delile dayanıyorsa ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme gerekçesini belirterek teminat almayabilir, adli yardımdan yararlanan kişi teminat göstermez (HMK m.392).

İlgili Kanun Hükmü — 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.1010 (Tasarruf yetkisinin kısıtlanmasında)

“Aşağıdaki sebeplere dayanan tasarruf yetkisi kısıtlamaları, tapu kütüğüne şerh verilebilir: 1. Çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararları, … Tasarruf yetkisi kısıtlamaları, şerh verilmekle taşınmaz üzerinde sonradan kazanılan hakların sahiplerine karşı ileri sürülebilir.”

Hangi Mahkemede Açılır, Harç Neye Göre Alınır?

Görevli mahkeme, aksine düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2); taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Harç, tapu kayıt iptali gibi taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın değeri esas alınarak hesaplanır; değer dava dilekçesinde gösterilmelidir (492 sayılı Harçlar Kanunu m.16).

Tacirler arasında asliye ticaret ihtimali: Her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava sayılır (TTK m.4) ve ticari davalara asliye ticaret mahkemesi bakar. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yargı çevresinde ise görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez, asliye hukuk mahkemesi davaya devam eder (TTK m.5). Kesin yetki: Kesin yetki hâllerinde yetki sözleşmesi yapılamaz (HMK m.18) ve mahkeme yetkili olup olmadığını davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırır (HMK m.19); dava birden fazla taşınmaza ilişkinse taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da açılabilir (HMK m.12/3). Harç ve değer: Taşınmazın aynına ilişkin davada tazminat da istenirse harç, taşınmazın değeri ile talep edilen tazminat tutarı üzerinden alınır; değer tayini mümkünse dilekçede gösterilmesi zorunludur ve gösterilmezse davacıya tespit ettirilir (492 sayılı Harçlar Kanunu m.16).

Temyizde daire: Bu yazıdaki kararların büyük kısmı Yargıtay 1. Hukuk Dairesine aittir. Temyiz incelemesini hangi dairenin yapacağı Yargıtay Büyük Genel Kurulunun iş bölümü kararlarıyla belirlenir ve zaman içinde değişebilir; dava ve temyiz aşamasında güncel iş bölümünün kontrol edilmesi gerekir.

Arabulucuya Başvurmak Zorunlu mu?

Hayır. 2023’te 7445 sayılı Kanunla eklenen 6325 sayılı Kanun m.18/B, arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıkları sınırlı olarak sayar: kira, paylaştırma ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları. Hileye dayalı tapu iptali ve tescil istemi bu sayımda yoktur. Ticari dava niteliğindeki bir uyuşmazlıkta para alacağı veya tazminat istenecekse ise arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).

İhtiyari arabuluculuk ise mümkündür: Taşınmazın devrine ilişkin uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişlidir; tarafların yazılı kararıyla süreç boyunca en fazla üç ay tapuya şerh verilir, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır ve 2024’te 7531 sayılı Kanunla eklenen fıkra uyarınca tescil, tapu müdürlüğünce resmî senet düzenlenmeksizin yapılabilir (6325 sayılı Kanun m.17/B).

Yargıtay Kararları

Aldatma susma yoluyla da yapılabilir

Yargıtay Kararı
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 2023/1848 E., 2023/2597 K., 09.10.2023 (Dairenin kendi gerekçesi; araç devrine ilişkin onama kararı)

“Aldatma fiili, olumlu bir davranış, bir yapma fiili olabileceği gibi, olumsuz bir davranış, bir yapmama fiili, bir kaçınma, bir susma da olabilir. … Dürüstlük kurallarına göre bilgi verilmesi gereken bir hususta susma da bir aldatma fiilidir. Hukukta genel bir aydınlatma yükümlülüğü mevcut değildir.”

Kasıtlı gizleme aldatmadır; aldatanla bağlantılı ikinci alıcı tapuya güvenden yararlanamaz

Yargıtay Kararı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2024/46 E., 2025/282 K., 30.04.2025 (Kurulun kendi gerekçesi; direnme kararı oyçokluğuyla bozulmuştur)

“Aldatan, sözleşmenin yapılması ve özellikle görüşmeler sırasında, belirli konu ve hususlarda doğru olmayan bilgiler vermekte veya bazı hususları dürüstlük kuralına göre açıklaması gerekirken kasten gizlemektedir. … Bu saptamalar karşısında, davalı ...’ın 4721 sayılı Kanun’un 1023. maddesi koruyuculuğundan yararlanamayacağı sonucuna varılmıştır.”

Üçüncü kişinin aldatmasında alıcının bilecek durumda olması yeterlidir

Yargıtay Kararı

“sözleşmenin yapıldığı sırada davalının aldatmayı bilmesinin şart olmadığı, davalının aldatmayı bilecek durumda olması halinde de davacının sözleşmeyle bağlı olmayacağı”

Süresinde açılan dava bildirim sayılır; iptal hakkı şekle bağlı değildir

Yargıtay Kararı

“mirasbırakan ...’nin anılan bu dava ile, aldatılma (hile) nedeniyle TBK’nın 39. maddesinde öngörülen bir yıllık süre içerisinde sözleşmeyle bağlı olmadığını ilk el davalı ...ye bildirdiği … iptal hakkının kullanılması hiç bir şekle bağlı değildir. Aldatmanın öğrenildiği tarihten itibaren bir yıllık hak düşürücü süre içerisinde karşı tarafa yöneltilecek bir irade açıklaması, defi yahut dava yoluyla da kullanılabilir.”

Aldatanla birlikte hareket eden alıcı iyiniyetli sayılmaz

Yargıtay Kararı
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2022/455 E., 2022/2838 K., 06.04.2022 (Dairenin aynı dosyada verdiği bozma kararından aktarım; bozmaya uyularak verilen kabul kararı onanmıştır)

“resmi akitte gösterilen bedelle, taşınmazın temlik tarihindeki rayiç bedeli gözetildiğinde taşınmaz devrinin hile yolu gerçekleştiği sonucuna varılmaktadır. Davalıların aynı şirketin ortağı oldukları ve tanık beyanlarına göre davacı ile olan ilişkilerinin taşınmaz temlikine yönelik aldatma kastı taşıdığı, bu durumda davalı ...’ın iyi niyetinden söz edilemeyeceği açık olup”

İleri yaş, ödendiği kanıtlanamayan bedel ve hayatın olağan akışına aykırı savunma birlikte aldatmayı kanıtlayabilir (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“Dolayısıyla davacı ve müteveffa kardeşinin, eğitim durumları ile sosyal ve ekonomik durumları yanında ileri yaşları da nazara alınarak dava konusu taşınmazların devirleri sırasında iradelerinin sakatlanma ihtimalinin yüksek olduğunun kabulü zorunludur. … satış bedelinin tapuda devir tarihinden aylar önce başlamak suretiyle altı ay içinde aralıklarla taksitler hâlinde ve elden paket içinde ödenmesinin hayatın olağan akışına uygun olduğu söylenemez.”

Olayda 86 ve 87 yaşındaki iki kardeş, taşınmazlarındaki payların çıplak mülkiyetini intifa hakkını saklı tutarak davalıya devretmiş; davacı taraf, davalının eşinin daha önceki tapu işlemlerinde yardımcı olarak güven kazandığını ve tapuda eksik imza bulunduğuna inandırarak devri sağladığını ileri sürmüştür. Özel Daire, kardeşlerin eğitimli ve bilinçli kişiler olduğu, tanıkların görgüye dayalı bilgi vermediği gerekçesiyle hilenin ispatlanamadığını kabul ederek kararı bozmuştur. Hukuk Genel Kurulu ise ileri yaşı, devir iradesinin bulunmadığına ilişkin tanık beyanlarını, bedelin ödendiğine dair yeterli delil bulunmamasını ve elden, paket içinde taksitle ödeme savunmasının hayatın olağan akışına uymamasını birlikte değerlendirerek aldatma yoluyla iradenin sakatlandığını sabit görmüş; davanın kabulüne ilişkin direnme kararını oy çokluğuyla onamıştır. Dava gabin iddiasını da içermekle birlikte Kurul sonucu aldatmaya dayandırmış, aşırı yararlanma yönünden ayrı bir değerlendirme yapmamıştır. Devir 2010 tarihli olup mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu dönemine aittir; karar, eski usul kanunu uyarınca karar düzeltme yolu açık olarak verilmiştir.

Yalnız ehliyetsizliğe dayanılan davada irade sakatlığı ve vekâletin kötüye kullanılması istinafta ileri sürülemez (Hukuk Genel Kurulu)

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararı (Kurulun gerekçesi)

“…yargılamanın sonraki safhalarında (istinaf ve temyiz) aslında gerçek bir satışın olmadığından, yapılan satış işleminin aslında teminat amacıyla yapıldığından, ortada bir irade sakatlığının bulunmasıyla … bahsedilmesi ve bu sebeplere dayanarak tapu iptali tescil istenilmesi artık iddianın genişletilmesi kapsamında kabul edilmelidir.”

Olayda davacı, uzun süredir tedavi gördüğü ruhsal hastalığı nedeniyle vekâletname ve satış tarihlerinde ehliyetsiz olduğunu ileri sürerek tapu iptali ve tescil istemiş; Adli Tıp Kurumu raporu ehliyetli olduğunu belirleyince istinaf ve temyiz aşamalarında satışın teminat amaçlı olduğunu, kandırıldığını ve vekâletin kötüye kullanıldığını ileri sürmüştür. Özel Daire vekâlet görevinin kötüye kullanılması yönünden araştırma yapılması için kararı bozmuş; Hukuk Genel Kurulu, dava ve cevaba cevap dilekçesinde muvazaadan söz edilse de sonuç olarak yalnız ehliyetsizliğe dayanıldığını, ön inceleme duruşmasında o tarihte yürürlükte olan HMK m.141 uyarınca iddiayı genişletmek mümkünken bunun talep edilmediğini belirterek sonradan ileri sürülen iddiaların dinlenemeyeceğine karar vermiş ve davanın reddine ilişkin direnme kararını oy çokluğuyla, kesin olarak onamıştır. Karşı oy, dava dilekçesinde kandırılma olgularının anlatıldığını ve vekâletin hile ile alındığı iddiasının vekâlet görevinin kötüye kullanılması iddiasını da kapsadığını savunmuştur. Karar, hileye dayanılacaksa aldatma olgularının ve bu hukuki sebebe ilişkin istemin baştan, dilekçeler aşamasında açıkça ileri sürülmesinin önemini gösterir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hile ile satılan tapu iptal edilir mi?

Evet. Karşı tarafın ya da karşı tarafın bildiği veya bilecek durumda olduğu bir üçüncü kişinin aldatmasıyla satış yapan malik sözleşmeyle bağlı değildir; buna dayanan tescil yolsuz olduğundan tapu iptali ve malik adına tescil istenebilir (TMK m.1024). Ödenmiş bir bedel varsa satıcı onu iade eder.

Hile davası ne kadar sürede açılmalı?

Aldatmanın öğrenildiği andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olunmadığı bildirilmeli veya verilen geri istenmelidir; aksi hâlde sözleşme onanmış sayılır (TBK m.39). Süre satış tarihinden değil öğrenmeden işler ve aldatma için sözleşme tarihinden işleyen ayrı bir üst süre öngörülmemiştir. Bildirim dava açılarak da yapılabildiğinden davayı bu bir yıl içinde açmak en güvenli yoldur.

Hile nasıl ispat edilir?

Tanık dahil her türlü delille; irade bozukluğu iddialarında senetle ispat zorunluluğunun istisnası olarak tanık dinlenebilir (HMK m.203). Tanık beyanları; bedel ile rayiç değer arasındaki fark, tarafların ilişkisi, devirden sonra yapılan işlemler, sağlık kayıtları ve gerekirse Adli Tıp Kurumu raporuyla birlikte değerlendirilir. Başka delil yoksa yemin deliline açıkça dayanılmalıdır.

Taşınmaz başkasına satıldıysa ne olur?

Tapu siciline iyiniyetle dayanarak taşınmazı edinen üçüncü kişi korunur (TMK m.1023); yolsuzluğu bilen veya bilmesi gereken kişi korunmaz ve ona karşı da tapu iptali istenebilir. Taşınmaz iyiniyetli kişide kalırsa aldatandan tazminat istenir. Dava sırasında satışı önlemek için ihtiyati tedbir istenip tapuya şerh verdirilmelidir.

Satıcı öldüyse mirasçılar hile davası açabilir mi?

Evet, ancak dava tereke adına ve kural olarak tüm mirasçılarla birlikte ya da diğer mirasçıların muvafakatiyle açılmalıdır; mirasçılar anlaşamazsa sulh mahkemesinden miras ortaklığına temsilci atanması istenebilir (TMK m.640). Yargıtay, hileye dayanan ve yalnız davacının miras payı oranında açılan davayı dinlenemez bulmuştur.

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. Hileye dayalı tapu iptali ve tescil davası, arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklar arasında sayılmamıştır (6325 sayılı Kanun m.18/B). Ancak tacirler arasındaki ticari bir davada para alacağı veya tazminat istenecekse arabuluculuk dava şartıdır; taraflar isterse taşınmaz devrine ilişkin uyuşmazlığı ihtiyari arabuluculukla da çözebilir.

Tapu iptali ve tescil uyuşmazlıkları büromuzun Gayrimenkul Hukuku çalışma alanı kapsamındadır; mirasçıların açtığı davalar için Miras Hukuku sayfamıza da bakılabilir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

Gayrimenkul Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm Gayrimenkul Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: hile nedeniyle tapu iptali · aldatma · aldatma nedeniyle tapu iptali · hile ile satılan tapu · hile davası · tapu iptali ve tescil davası · irade bozukluğu · susma yoluyla aldatma · aydınlatma yükümlülüğü · TBK 36 · TBK m.36 · TBK m.39 · bir yıllık hak düşürücü süre · iptal beyanı · üçüncü kişinin aldatması · yanılma ve korkutma farkı

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Hile (Aldatma) Nedeniyle Tapu İptali ve Tescil: Unsurlar, Bir Yıllık Süre, İspat, İyiniyetli Üçüncü Kişi”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-19, https://capar.av.tr/makale/hile-nedeniyle-tapu-iptali-ve-tescil

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›