İçeriğe geç
0258 241 55 54Görüşme Talep Et
TR EN
Yayın: · 11 dk okuma

Son gözden geçirme:

Dövizle Askerlik ve Yurt Dışı Erteleme: Şartlar, Ödeme, İptal, İade ve Çok Vatandaşların Askerliği

Yazı boyutuTema

Kısa cevap: Yurt dışında çalışma izinli oturum ya da çalışma iznine sahip olarak bulunanların ve o ülkede yaşayan çok vatandaşların askerlik işlemleri, konsolosluğa başvurulursa 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ertelenebilir (7179 sayılı Kanun m.38). Yurt içinde geçen süreler hariç en az üç yıl fiilen çalışan ve Bakanlığın uzaktan eğitimini alanlar, konsolosluk aracılığıyla başvurup Kanundaki formülle hesaplanan tutarı avro ya da karşılığı konvertibl dövizle başvuru tarihinde peşin öderse askerliğini yapmış sayılır; yurt dışında yaşayan çok vatandaşlar ile yurt dışında doğup süresiz oturum izniyle orada yaşayanlarda çalışma şartı aranmaz, üç yıl fiilen yurt dışında bulunmak yeter (m.39). Başvurunun reddi ya da iptaline karşı idari yargıda dava açılabilir; Danıştay 10. Daire 2025’te, 1111 sayılı eski Kanun döneminde diğer vatandaşlığı olduğu ülkede askerlik yapan çok vatandaşların muafiyet başvurusunu 26.06.2019 tarihine bağlayan yönetmelik ibaresini iptal etmiştir (karar temyiz yolu açık olarak verildiğinden kesinleşmemiş olabilir).

Kısaca

Yurt dışında yaşayan erkek Türk vatandaşları için 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.38 yurt dışı erteleme ve m.39 dövizle askerlik: üç yıl şartı, çok vatandaşlar, ödeme formülü, başvurunun iptali, iade ve Danıştay kararlarıyla dava yolu.

Yurt dışında yaşayan erkek Türk vatandaşının askerlik yükümlülüğü: 7179 sayılı Askeralma Kanunu’na göre yurt dışı erteleme (m.38), dövizle askerliğin şartları, ödeme, başvurunun iptali ve iade (m.39), çok vatandaşların başka ülkede yaptıkları askerlik ve uyuşmazlıklarda idari yargı yolu.

Dövizle Askerlik ve Yurt Dışı Erteleme Nedir?

Askerlik yükümlülüğü erkek Türk vatandaşlarının tamamı içindir; yurt dışında yaşamak bu yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz. 7179 sayılı Askeralma Kanunu yurt dışında yaşayanlar için iki araç öngörür. Yurt dışı erteleme (m.38), askerlik işlemlerini belirli bir yaşa kadar geri bırakır. Dövizle askerlik (m.39) ise Kanunun tanımıyla yurt dışında bulunan vatandaşlardan Kanundaki usul ve esasları yerine getirenlerin askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılmasıdır (m.3/1-ğ). İki araç da bağlı olunan Türk konsolosluğu üzerinden işler.

Kanun yoklama kaçağını, tabi olduğu yoklama yılı içinde yoklamasını yaptırmayan kişi olarak tanımlar (m.3/1-ii); kanunun Sekizinci Bölümü (“Sağlanan Haklar ve Yaptırımlar”) yoklama kaçağı ve bakaya kalanlar için yaptırımlar düzenler. Yurt dışında yaşayan yükümlü için ertelemeyi zamanında almak, bu yaptırımlarla karşılaşmamanın ilk adımıdır.

Yurt Dışı Erteleme: Kimler, Ne Kadar Süre?

İlgili Kanun Hükmü — 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.38 (Yurt dışı erteleme)

“(1) Yabancı ülkelerde;

a) Çalışma iznini de ihtiva eden oturma izni veya doğrudan çalışma iznine sahip olarak işçi, işveren veya bir meslek ya da sanat mensubu sıfatı ile bulunanlar,

b) Yabancı bandıralı gemilerde gemi adamı statüsünde bulunanlar,

c) İkamet eden çok vatandaşlık hakkına sahip olanlar,

durumlarını ispata yarayan belgeler ile bağlı bulundukları Türk konsolosluklarına başvurmaları hâlinde, bunların her türlü askerlik işlemleri, Bakanlık tarafından belirlenecek usul ve esaslara uygun olarak 35 yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar ertelenebilir.

(2) Erteleme şartlarını haiz olmadıkları anlaşılanlar, erteleme süresi içinde herhangi bir takvim yılının yarısından fazlasını yurt içinde geçirenler, erteleme nedeni ortadan kalkanlar ile kendi istekleriyle erteleme hakkından vazgeçenlerin ertelemeleri iptal edilir.”

Ertelemenin en sık iptal sebebi ikinci fıkradaki yarım yıl kuralıdır: erteleme süresi içinde herhangi bir takvim yılının yarısından fazlası Türkiye’de geçirilirse erteleme iptal edilir. Uzun tatiller, Türkiye’de geçici çalışma ya da hastalık nedeniyle uzayan kalışlar bu hesaba girer. Erteleme iptal edilen yükümlünün askerlik işlemleri genel hükümlere göre yürür.

Dövizle Askerliğin Şartları

İlgili Kanun Hükmü — 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.39/1-2 (Dövizle askerlik)

“(1) Türkiye Cumhuriyeti tarafından tanınmış yabancı ülkelerde; iltica başvurusu dışında elde ettikleri çalışma iznini de ihtiva eden oturma izni veya doğrudan çalışma iznine sahip olarak işçi, işveren veya bir meslek ya da sanat mensubu sıfatını haiz olanlar ile bir iş sözleşmesine bağlı olarak yabancı bandıralı gemilerde gemi adamı sertifikasında yazılı mesleğini icra edenlerden;

a) Yurt içinde geçirilen süreler hariç olmak üzere, en az üç yıl süre ile fiilen çalışanlar,

b) Bakanlıkça verilecek uzaktan eğitimi alanlar,

durumlarını ispata yarayan belgelerle birlikte bağlı bulundukları Türk konsoloslukları aracılığı ile askerlik şubelerine başvurmaları, 9 uncu maddedeki gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarın Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca döviz miktarının yatırılacağı gün tespit edilen döviz alış kuruna göre avro veya karşılığı kadar konvertibl yabancı ülke parasını başvuru tarihinde peşin ödemeleri hâlinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar.

… (2) Yurt dışında ikamet eden ve çok vatandaşlık hakkına sahip olanlar ile yurt dışında doğup yurt dışında ikamet eden ve süresiz ikamet iznine sahip olanlar en az üç yıl süre ile fiilen yabancı ülkelerde bulunmaları hâlinde çalışma şartı aranmadan birinci fıkrada belirtilen esaslara göre bu madde hükümlerinden yararlandırılır.”

Maddeden şartlar şöyle sıralanır:

  1. Tanınmış bir ülkede yasal statü. Türkiye’nin tanıdığı bir ülkede çalışma izni içeren oturum izni ya da doğrudan çalışma izni gerekir. İltica başvurusuyla alınan izinler kapsam dışıdır.
  2. Çalışan sıfatı ve üç yıl. İşçi, işveren ya da bir meslek veya sanat mensubu olarak, Türkiye’de geçen süreler sayılmadan en az üç yıl fiilen çalışmış olmak.
  3. Uzaktan eğitim. Millî Savunma Bakanlığının vereceği uzaktan eğitimi almak (usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir).
  4. Konsolosluk aracılığıyla başvuru ve peşin ödeme. Başvuru bağlı olunan konsolosluk aracılığıyla askerlik şubesine yapılır; tutar başvuru tarihinde peşin ödenir.

İkinci fıkra iki grup için çalışma şartını kaldırır: yurt dışında yaşayan çok vatandaşlar ve yurt dışında doğup orada süresiz oturum izniyle yaşayanlar. Bu kişiler için en az üç yıl fiilen yabancı ülkede bulunmak yeterlidir; diğer esaslar (başvuru, ödeme) aynıdır.

Ödeme, Başvurunun İptali ve Paranın İadesi

Tutar. Kanun sabit bir tutar yazmaz; formül verir: 9. maddedeki gösterge rakamı memur aylık katsayısıyla çarpılır, bulunan Türk lirası tutar, Merkez Bankasının ödeme günü belirlediği döviz alış kuruna göre avroya çevrilir. Katsayı dönemsel olarak değiştiği için tutar da değişir; güncel tutar konsolosluktan öğrenilir. Döviz tahsilatı ve aktarımıyla ilgili transfer ücreti ve diğer masraflar yükümlüden ayrıca tahsil edilir (m.39/8).

Başvurunun iptali. Kabul edilen başvuru şu hâllerde iptal edilir (m.39/3): ödemenin yapılmaması; ücretin Türkiye’den transfer edilmesi; yurt dışında resmî görevle bulunma; başka bir statüde fiilî askerliğe başlanmış olması; oturum ya da çalışma izninin iltica nedeniyle alındığının anlaşılması; belgelerde sahtecilik ya da yalan beyan; şartlardan birinin taşınmadığının sonradan tespiti. Sahtecilik ya da yalan beyan nedeniyle iptal edilen, şartları sonradan taşısa bile bir daha dövizle askerlikten yararlanamaz (m.39/6).

İade. Başvurusu iptal edilenlerin, ödeme yaptığı hâlde işlemi tamamlanmayanların ve fazla ödeme yapanların ödediği tutar, talep hâlinde iade tarihindeki kurla Türk lirası olarak Türkiye’de gösterilen banka hesabına iade edilir. Buna karşılık işlemleri tamamladıktan sonra kapsamdan çıkmak isteyenlere, askerliğe elverişsiz hâle gelenlere, ölenlere, Türk vatandaşlığından çıkma izni alanlara ve Türk vatandaşlığını kaybedenlere geri ödeme yapılmaz (m.39/4). Ödeme ve başvuru tamamlandıktan sonra kapsamdan çıkma isteği de kabul edilmez (m.39/5).

Adım Adım: Başvuru Nasıl Yapılır?

  1. Durumunuzu belirleyin. Çalışarak mı (üç yıl fiilî çalışma) yoksa çok vatandaş ya da yurt dışında doğup süresiz oturum izniyle yaşayan olarak mı (üç yıl fiilen yurt dışında bulunma) başvuracağınızı belirleyin.
  2. Ertelemeyi kaçırmayın. Henüz şartları tamamlamadıysanız konsolosluğa başvurup yurt dışı ertelemesi alın (m.38). Erteleme 35 yaşını tamamladığınız yılın sonuna kadar sürebilir.
  3. Belgeleri hazırlayın. Oturum ya da çalışma izni, çalışma sürelerini ve yurt dışında bulunma sürelerini gösteren belgeler gerekir. Yabancı dildeki belgelerin tercümesi istenebilir; güncel belge listesi için bağlı olunan konsolosluğun duyurusuna bakılmalıdır.
  4. Uzaktan eğitimi tamamlayın. Bakanlığın belirlediği usulle uzaktan eğitim alınır.
  5. Konsolosluk aracılığıyla başvurun ve ödemeyi başvuru tarihinde yapın. Ödeme peşindir; ödenmeyen başvuru iptal edilir (m.39/3-a).
  6. Sonucu takip edin. Askerlik durumunuzun “yapmış sayılır” olarak işlendiğini e-Devlet üzerinden ya da konsolosluktan kontrol edin.
  7. Ret ya da iptal kararına karşı süresinde dava açın. İşlemin tebliğinden itibaren idari dava açma süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 sayılı İYUK m.7’de genel süre altmış gündür). Türkiye’ye gelmeden dava açmak için konsoloslukta düzenlenen vekâletnameyle avukat görevlendirilebilir; ayrıntı için yurt dışında yaşayanların hukuki işleri sayfasına bakılabilir.

Çok Vatandaşlar ve Başka Ülkede Yapılan Askerlik

1111 sayılı eski Askerlik Kanunu döneminde, diğer vatandaşlığını taşıdığı ülkede askerlik yapan çok vatandaşlar bunu belgeleyerek Türkiye’deki yükümlülüklerini yerine getirmiş sayılabiliyordu. 7179 sayılı Kanun bu tercih imkânını kaldırmış; muafiyet ve ertelemeyi iki ülke arasındaki ikili anlaşmalara bağlamıştır (m.45/1, aşağıdaki kararda aktarıldığı gibi). Askeralma Yönetmeliği ise eski Kanun döneminde muafiyet hakkı doğanların başvurusunu 26.06.2019’dan önce dış temsilciliğe yapılmış olmasına bağlamıştı. Danıştay 10. Daire bu sınırı iptal etmiştir (aşağıda). Sonuç olarak, 26.06.2019’dan önce diğer vatandaşlığının ülkesinde askerlik yapmış çok vatandaşın başvurusu, eski Kanuna göre değerlendirilmelidir; karar kesinleşmemiş olabileceğinden uygulama izlenmelidir.

Yargı Kararlarında Dövizle Askerlik

Eski Kanun döneminde başka ülkede yapılan askerlik: başvuru süresi sınırı iptal edildi

Türk ve Avusturya vatandaşı olan, Avusturya’da askerlik yaptıktan sonra Türkiye’de dövizle askerlik statüsüne alınan davacının muafiyet başvurusu, 26.06.2019’dan önce başvurmadığı gerekçesiyle reddedilmişti. Danıştay 10. Daire ilk derece mahkemesi sıfatıyla hem yönetmelik ibaresini hem işlemi iptal etmiştir:

Danıştay Kararı
Danıştay 10. Daire, 2022/1154 E., 2025/5231 K., 13.11.2025 (ilk derece kararı; temyiz yolu açık)

“muafiyete konu askerlik hizmetini 1111 sayılı mülga Kanun’un 2. maddesinin beşinci fıkrasının yürürlükte olduğu dönemde gerçekleştirenlerin muafiyet başvurularının, kanunların geriye yürümezliği ilkesi gereği 1111 sayılı mülga Kanun uyarınca çözümlenmesi ve muafiyet işlemlerinin buna göre yapılması gerektiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla, mülga 1111 sayılı Kanun kapsamında muafiyet hakkı olanların başvurularının 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 26/06/2019 (hariç) tarihinden sonra kabul edilmeyeceğini öngören dava konusu Yönetmelik kuralında, üst normlara ve hukuka uyarlık görülmemiştir.”

Daire, Anayasa Mahkemesinin 12.05.2022 tarihli, E.2022/55, K.2022/54 sayılı kararına da dayanmıştır; o kararda da eski Kanun döneminde yapılan askerliğe dayalı muafiyet başvurularına 7179 sayılı Kanunun uygulanamayacağı belirtilmiştir. Karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na temyiz yolu açık olarak verildiğinden kesinleşmemiş olabilir.

Dövizle askerlikten çıkarma davasında bölge idare mahkemesi kararı kesin olabilir

Askerlik şubesince muafiyet işlemi yapıldıktan sonra konsolosluğun belgeleri yeniden inceleyerek kişiyi dövizle askerlik kapsamından çıkardığı davada, bölge idare mahkemesi işlemi iptal etmiş; idarenin temyiz istemi reddedilmiştir:

Danıştay Kararı

“Bu durumda, davacı tarafından açılan dava 2577 sayılı Kanun’un 46. maddesinde sayılan davalar arasında yer almadığından, … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesince verilen karar kesin olup temyizen incelenmesine hukuki olanak bulunmamaktadır.”

Bu karar, dövizle askerlik uyuşmazlıklarında istinaf aşamasının çoğu zaman son aşama olabileceğini gösterir; iddia ve belgelerin ilk derece ve istinaf aşamasında eksiksiz sunulması bu yüzden önemlidir. Olayda, Almanca belgelerin tercümesinin dosyada bulunmaması da tartışmanın konusu olmuştur.

Bakanlık işlemine karşı dava idare mahkemesinde açılır

Konsoloslukça yıllar önce düzenlenen döviz ödeme belgesine dayanarak ödeme yapmasına izin verilmemesi üzerine açılan dava yanlışlıkla Danıştay’a kaydedilmiş, Daire dosyayı idare mahkemesine göndermiştir:

Danıştay Kararı

“Davanın konusunun, davacının dövizle askerlik yapmasına izin verilmesi istemli başvurusunun reddine ilişkin Milli Savunma Bakanlığı işlemi olduğu, dava dilekçesinin Ankara İdare Mahkemesine hitaben yazıldığı ve 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun 24. maddesi uyarınca uyuşmazlığın görüm ve çözümünde Danıştayın görevli olmadığı dikkate alındığında”

Bireysel dövizle askerlik işlemlerine karşı dava, ilk derecede idare mahkemesinde açılır; Danıştay ise yönetmelik gibi düzenleyici işlemlere karşı davalara ilk derece olarak bakar (yukarıdaki 2025 kararında olduğu gibi).

Aşılmışlık denetimi: Danıştay’da “dövizle askerlik” ibaresiyle 2020 sonrası yapılan taramada dört karar bulunmuş, aktarılan kararlarla çelişen bir karar görülmemiştir. 7179 sayılı Kanun m.38 ve m.39’un güncel metni (2026-11-10) kullanılmıştır.

Uygulamada Dikkat Edilecekler

  • Türkiye’de yılın yarısından fazlasını geçirmeyin. Erteleme süresince herhangi bir takvim yılının yarısından fazlası Türkiye’de geçirilirse erteleme iptal edilir (m.38/2).
  • Ücretin Türkiye’den ödenmesi başvuruyu düşürür. Maaşı Türkiye’den transfer edilenler dövizle askerlikten yararlanamaz (m.39/3-b).
  • İltica statüsüyle başvurmayın. İltica nedeniyle alınan oturum ya da çalışma izni kapsam dışıdır; sonradan anlaşılırsa başvuru iptal edilir.
  • Belgelerin tercümesini eksiksiz verin. Yabancı dildeki belgelerin işleme alınmaması uyuşmazlıklara yol açabiliyor.
  • Ödemeden sonra vazgeçmenin geri dönüşü yoktur. İşlemler tamamlandıktan sonra kapsamdan çıkma isteği kabul edilmez ve para iade edilmez.
  • Eski Kanun döneminde başka ülkede askerlik yaptıysanız belgelerinizi saklayın. Muafiyet değerlendirmesi o dönemin kurallarına göre yapılabilir; belgeler ve onaylı tercümeleri gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Dövizle askerlik için kaç yıl yurt dışında çalışmak gerekir?

Türkiye’de geçen süreler sayılmadan en az üç yıl fiilen çalışmak gerekir. Yurt dışında yaşayan çok vatandaşlar ile yurt dışında doğup süresiz oturum izniyle orada yaşayanlarda çalışma şartı aranmaz; üç yıl fiilen yurt dışında bulunmak yeterlidir (7179 sayılı Kanun m.39).

Dövizle askerlik bedeli ne kadar?

Kanun sabit bir tutar değil formül öngörür: gösterge rakamı memur aylık katsayısıyla çarpılır ve ödeme günündeki kurla avroya çevrilir. Katsayı değiştikçe tutar da değişir; güncel tutar konsolosluktan öğrenilir. Transfer ücreti ve masraflar ayrıca alınır.

Yurt dışı ertelemesi hangi yaşa kadar sürer?

Askerlik işlemleri 35 yaşını tamamladığınız yılın sonuna kadar ertelenebilir. Erteleme süresi içinde herhangi bir takvim yılının yarısından fazlasını Türkiye’de geçirirseniz erteleme iptal edilir (m.38).

Dövizle askerlik başvurum reddedilirse ne yapabilirim?

Ret işlemine karşı idari dava açma süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bakanlık işlemine karşı dava Ankara İdare Mahkemesinde görülmüştür; bölge idare mahkemesinin kararı bazı davalarda kesin olabilir.

Diğer vatandaşlığımın ülkesinde askerlik yaptım; Türkiye’de muaf sayılır mıyım?

7179 sayılı Kanun muafiyeti iki ülke arasındaki ikili anlaşmalara bağlar. Askerliğinizi 26.06.2019’dan önce, eski 1111 sayılı Kanun döneminde yaptıysanız Danıştay 10. Daire, başvurunun eski Kanuna göre değerlendirilmesi gerektiğine ve başvuruyu 26.06.2019’a bağlayan yönetmelik sınırının hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir; karar kesinleşmemiş olabilir.

İlgili Makaleler

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.

Yazar:

Bu konuda sorunuz varsa

Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.

0258 241 55 54 · info@capar.av.tr · Mesaj gönder

İdare Hukuku alanındaki diğer makaleler

Tüm İdare Hukuku makaleleri →

Anahtar kavramlar: dövizle askerlik · dövizle askerlik şartları · yurt dışı erteleme · 7179 sayılı Askeralma Kanunu m.38 · 7179 m.39 · dövizle askerlik bedeli · dövizle askerlik iptali · dövizle askerlik iade · çok vatandaşlık askerlik · çifte vatandaş askerlik muafiyeti · yoklama kaçağı yurt dışı · Askeralma Yönetmeliği geçici 1/5 · yurt dışında yaşayanlar askerlik

Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Dövizle Askerlik ve Yurt Dışı Erteleme: Şartlar, Ödeme, İptal, İade ve Çok Vatandaşların Askerliği”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-13, https://capar.av.tr/makale/dovizle-askerlik-ve-yurt-disindaki-yukumlunun-askerligi

← Tüm makaleler

Güncel Makaleler

Tüm makaleler ›