Son gözden geçirme:
Tasarım Hakkının Korunması: Tescilli ve Tescilsiz Tasarım, Yenilik, Ayırt Edicilik, Tecavüz (SMK m.55-81)
Seslendirme tarayıcınızın ses motoruyla yapılır.
Kısa cevap: Tasarım, tescil edilmişse tescilli tasarım, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuşsa tescilsiz tasarım olarak korunur; her iki durumda da yeni ve ayırt edici olması gerekir (6769 sayılı Kanun m.55/4, m.56). Tescilli tasarım başvuru tarihinden itibaren beş yıl korunur ve toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir; tescilsiz tasarım kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl ve kural olarak yalnız kopyalamaya karşı korunur (m.69, m.59/2). Tasarımcının kendi sunumu başvurudan önceki on iki ay içinde yapılmışsa yeniliği etkilemez; bu süre aşılırsa tescilin hükümsüzlüğüne karar verilebilir (m.57/2, m.77).
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre tasarım, tescil edilmişse tescilli, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuşsa tescilsiz tasarım olarak korunur; her iki durumda da yeni ve ayırt edici olması gerekir. Yazı; koruma şartlarını, on iki aylık hoşgörü süresini, koruma sürelerini, tecavüz ve hükümsüzlük davalarını ve haksız rekabet hükümleriyle ilişkiyi Yargıtay kararlarıyla anlatır.
Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre ürün görünümünün korunması: tescilli ve tescilsiz tasarım, koruma şartları ve süreleri, tecavüz ve hükümsüzlük davaları.
Tasarım Nedir? Tescilli ve Tescilsiz Tasarım (SMK m.55)
Sınai Mülkiyet Kanunu’nda (SMK) tasarım, bir ürünün ya da ürün parçasının görünümüdür. Korunan şey ürünün kendisi veya teknik işlevi değil; çizgi, şekil, renk, malzeme ya da yüzey dokusundan doğan dış görünüştür. Ürün kavramına ambalaj, birleşik ürünün parçaları, grafik semboller ve tipografik karakterler de girer; bilgisayar programları ise dışarıda bırakılmıştır (m.55/2).
“(1) Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür.
… (4) Tasarım; bu Kanun hükümleri uyarınca tescil edilmiş olması hâlinde tescilli tasarım, ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuş olması hâlinde ise tescilsiz tasarım olarak korunur.”
Hukuk Genel Kurulu’nun anlatımıyla tasarım hukuku ürün üzerinde değil, korunan görünüm üzerinde tekel hakkı verir; herkes aynı ürünü farklı bir görünümle üretip satabilir (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2025/190 E., 2025/817 K., 17.12.2025). Tescilsiz tasarımın tasarım hukuku içinde korunması SMK ile başlamıştır. Kanun 10.01.2017’de yürürlüğe girmeden önce mülga 554 sayılı Kanun Hükmünde Kararname yalnız tescilli tasarımı koruyor, tescilsiz tasarımları genel hükümlere bırakıyordu (Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2021/943 E., 2023/288 K., 29.03.2023).
Yenilik, Ayırt Edici Nitelik ve Kamuya Sunma (SMK m.56-57)
Tescilli olsun olmasın, bir tasarımın korunması için iki şart aranır: yenilik ve ayırt edici nitelik (m.56/1). Yenilikte ölçü “mutlak yenilik”tir: tasarımın aynısı dünyanın herhangi bir yerinde daha önce kamuya sunulmuşsa tasarım yeni değildir. Yalnız küçük ayrıntılarda farklılık gösteren tasarımlar aynı sayılır. Ayırt edici nitelikte ise tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenimin, daha önce kamuya sunulmuş tasarımların bıraktığı izlenimden farklı olup olmadığına bakılır (m.56/5).
“(4) Bir tasarımın aynısı;
a) Tescilli tasarım için başvuru veya rüçhan tarihinden önce,
b) Tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce,
dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorsa aynı kabul edilir.
… (6) Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.”
Kanun bilgilenmiş kullanıcıyı tanımlamaz. Hukuk Genel Kurulu bu kişiyi, tasarımcı düzeyinde bilgisi olmayan ama ilgili alandaki tasarımları tanıyan, genel kitleye göre daha bilgili, titiz ve dikkatli kullanıcı olarak tarif etmiştir. Aynı kararda ayırt edicilik incelemesinin bir kalite testi değil farklılık testi olduğu ve ağırlığın ortak özelliklere verileceği vurgulanmıştır. Seçenek özgürlüğü daraldıkça küçük farkların daha fazla önem kazanacağı bu yazının çıkarımıdır.
Birleşik ürünün parçası (ör. bir cihazın kapağı) ancak birleşik ürüne takıldığında son kullanıcının normal kullanımında görünür kalıyorsa ve görünen özellikleri yeni ve ayırt ediciyse korunur; bakım, servis ve onarım normal kullanım sayılmaz (m.56/2-3).
Kamuya sunma; sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım ve tanıtımı kapsar. Tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmaz (m.57/1). Tescil başvurusu yapacak tasarımcı için en önemli kural on iki aylık hoşgörü süresidir:
“(2) Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.”
Bu sürenin dışında kalan kendi satışınız, sonraki tescilinizin yeniliğini ortadan kaldırabilir. Sosyal medya paylaşımının da “yayım” veya “tanıtım” sayılabileceği bu yazının değerlendirmesidir; 2024/9262 K. sayılı kararla onanan gerekçede bir internet sitesindeki önceki yayın yeniliği ortadan kaldırmıştır.
Koruma Dışı Hâller ve Eser Koruması (SMK m.58)
Tasarım sahibi haklarını, kendi tasarımına kıyasla ayırt edici niteliği olmayan tasarımlara karşı kullanabilir; koruma kapsamı değerlendirilirken de seçenek özgürlüğü dikkate alınır (m.58/1-2). Bazı görünümler ise hiç korunmaz:
“(4) Aşağıda belirtilen hâller koruma kapsamı dışındadır:
a) Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarımlar.
b) Ürünün teknik fonksiyonunun zorunlu kıldığı görünüm özellikleri.
c) Tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün, başka bir ürüne mekanik olarak monte edilmesi veya bağlanması için belirli biçim ve boyutlarda üretilmesi zorunlu ürünlerin görünüm özellikleri.”
Hükümranlık alametlerinin uygunsuz kullanımı da koruma dışıdır (m.58/4-ç). Buna karşılık 56. maddedeki şartları taşıyan modüler sistem tasarımları korunur (m.58/5). SMK koruması, tasarım 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’ndaki şartları da taşıyorsa eser korumasına halel getirmez (m.58/3).
Tasarım Hakkının Kapsamı ve Sınırları (SMK m.59)
Tasarımdan doğan haklar münhasıran tasarım sahibine aittir. Üçüncü kişiler izin olmadan korunan tasarımı ya da tasarımın uygulandığı ürünü üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, ithal edemez, ticari amaçla kullanamaz, bu amaçlarla bulunduramaz ve bunlar için sözleşme önerisinde bulunamaz (m.59/1). Tescilli ve tescilsiz tasarım arasındaki en önemli fark ikinci fıkradadır:
“(2) Tescilsiz tasarım, sahibine birinci fıkrada belirtilen fiilleri engelleme hakkını sadece korunan tasarımın aynısının veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanarak alınması hâlinde verir. Korunan tasarımın kendi tasarımından önce kamuya sunulduğunu makul yollarla bilmesi mümkün olmayan bir tasarımcı tarafından bağımsız olarak yapılan tasarımın koruma kapsamındaki tasarımdan kopyalanmış olduğu kabul edilmez.”
Tescilli tasarım için Kanun böyle bir “kopyalama” şartı aramaz; bağımsız olarak yapılmış benzer tasarımın da hakkın kapsamına girebileceği bu yazının çıkarımıdır. Yayım ertelemesi istenen tasarımlarda ise görsel anlatımlar Bültende yayımlanana kadar ikinci fıkra uygulanır (m.59/6). Özel ve ticari olmayan fiiller, deneme amaçlı fiiller ve kaynak gösterilen eğitim ya da referans amaçlı çoğaltmalar hakkın kapsamı dışındadır (m.59/3). Birleşik ürünün görünümüne bağımlı parçaların, orijinal görünümü yeniden kazandırmak üzere onarım amacıyla ve kaynak konusunda yanıltıcı olmamak şartıyla, tasarımın piyasaya ilk sürüldüğü tarihten üç yıl sonra kullanılması da ihlal sayılmaz (m.59/4); eşdeğer parçalar için m.59/5’te ayrıca bir istisna vardır.
Koruma Süresi ve Yenileme (SMK m.69)
“(1) Tescilli tasarımların koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Bu süre beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenmek suretiyle toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir.
(2) Tescilsiz tasarımların koruma süresi, koruma talep edilen tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıldır.”
Yenileme, sürenin bitiminden önceki altı ay içinde, kaçırılırsa bitişten sonraki altı ay içinde ek ücretle istenir; yenilenmeyen tasarımın hakkı süre bitiminde sona erer (m.69/4-6).
Tasarım Hakkına Tecavüz ve Talepler (SMK m.81, m.149)
“(1) Aşağıda belirtilen fiiller tasarım hakkına tecavüz sayılır:
a) Tasarım sahibinin izni olmaksızın bu Kanun hükümlerine göre koruma kapsamındaki bir tasarımın kullanıldığı veya uygulandığı ürünün aynısını veya genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerini üretmek, piyasaya sunmak, satmak, sözleşme yapmak için öneride bulunmak, ticari amaçla kullanmak veya bu amaçlarla bulundurmak, başka bir şekilde ticaret alanına çıkarmak, ithal işlemine tabi tutmak.
… (4) Tescilsiz tasarımlar için, tasarım 57 nci maddeye göre kamuya sunulduğu takdirde, hak sahibi, tasarım hakkına yönelik ihlallerden dolayı dava açmaya yetkilidir.”
Lisansla verilen hakları izinsiz genişletmek ya da üçüncü kişilere devretmek ve tasarım hakkını gasp etmek de tecavüzdür (m.81/1-b, c). Tescilli tasarımda dava hakkı kural olarak tescilin yayımıyla doğar; başvurudan haberdar edilen ya da kötüniyetli tecavüz edene karşı yayım şartı aranmaz (m.81/2). Ürün, ambalaj ya da faturada tescil kaydının bulunmaması fiili tecavüz olmaktan çıkarmaz (m.81/3).
Hak sahibi mahkemeden tecavüzün tespitini, önlenmesini, durdurulmasını ve kaldırılmasını, maddi ve manevi tazminat, tecavüz ürünlerine el konulması, gerekirse imha ve kesinleşmiş kararın ilanını isteyebilir (SMK m.149). Tazminat ve yoksun kalınan kazancın hesaplanması m.150-151’de düzenlenmiştir; bu ortak hükümler marka hakkına tecavüz yazısında anlatılmıştır.
Tasarımın Hükümsüzlüğü (SMK m.77-78)
“(1) Aşağıdaki hâllerde tasarımın hükümsüz sayılmasına mahkeme tarafından karar verilir:
a) 55 inci maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan tanımlara uygun olmadığı, 56 ncı ve 57 nci maddelerde belirtilen şartları taşımadığı, 58 inci maddenin dördüncü fıkrası ve 64 üncü maddenin altıncı fıkrasının (c) bendi kapsamında olduğu, başvurunun kötüniyetle yapıldığı ve bir fikri mülkiyet hakkının yetkisiz kullanımını içerdiği ispat edilmişse.
b) Hak sahipliğinin başka kişiye veya kişilere ait olduğu ispat edilmişse.
c) Sonradan kamuya açıklanan aynı veya benzer nitelikteki bir tasarımın başvuru tarihi, tescilli bir tasarımın başvuru tarihinden önce ise.”
“(1) Tasarımın hükümsüzlüğü, ikinci fıkrada sayılan hâller dışında menfaati olanlar tarafından istenebilir.
… (3) Tasarımın hükümsüzlüğüne ilişkin olarak koruma süresince veya tasarım hakkının sona ermesini izleyen beş yıl içinde dava açılabilir.”
Önceki başvuruya dayanan hükümsüzlüğü (m.77/1-c) yalnız önceki hak sahibi, hak sahipliğine dayananı ise yalnız tasarım hakkına sahip kişiler ileri sürebilir (m.78/2). Dava, dava tarihinde sicilde tasarım sahibi olarak kayıtlı kişiye; tescilsiz tasarımda ise hak sahibi olduğunu iddia eden kişiye karşı açılır (m.78/4-5). Hükümsüzlük, tecavüz davasına karşı dava olarak da ileri sürülebilir; 2026/5010 K. sayılı kararla onanan dosyada durum böyledir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme, İspat ve Bilirkişi
SMK’daki davalarda görevli mahkeme fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; bu mahkemenin kurulmadığı yerlerde Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirlediği asliye hukuk mahkemesi bakar. Kurum kararlarına karşı davalar Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde açılır (SMK m.156/1-2). Üçüncü kişilerin hak sahibi aleyhine açacağı davalarda, örneğin hükümsüzlük davasında, yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir (m.156/5).
“(3) Sınai mülkiyet hakkı sahibi tarafından, üçüncü kişiler aleyhine açılacak hukuk davalarında yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri veya hukuka aykırı fiilin gerçekleştiği yahut bu fiilin etkilerinin görüldüğü yer mahkemesidir.”
İspat bakımından üç nokta öne çıkar. Birincisi, 2026/5010 K. sayılı kararla onanan gerekçeye göre tescilsiz tasarıma dayanan davacı ilk sunumun tarihini ve yerini göstermelidir; bu gösterilemeyince yenilik ve ayırt edicilik incelenememiştir. İkincisi, Hukuk Genel Kurulu’na göre mutlak yenilik kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkeme tarafların sunduklarıyla bağlı kalmadan resen araştırır; ayırt edicilik ise yalnız tarafların getirdiği bilgi ve belgelerle değerlendirilir. Üçüncüsü, yenilik ve ayırt edicilik özel ya da teknik bilgi gerektirdiğinden bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Aktarılan tecavüz davalarından üçünde (2026/928, 2026/5010 ve 2024/9262 K.) tecavüz dava öncesinde delil tespitiyle belgelenmiştir.
Tescilsiz Tasarım ve Haksız Rekabet: Kümülatif Koruma
Tasarım taklidinde davacılar çoğu zaman SMK’nın yanında TTK m.55’teki haksız rekabet hükümlerine de dayanır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2026/928 K. sayılı kararında, 6102 sayılı TTK’nın yürürlüğünden sonraki olaylarda SMK ile korunan tescilsiz tasarım için haksız rekabet hükümlerinin aynı anda uygulanamayacağını kabul etmiş ve ilk derece hükmündeki haksız rekabet tespitini çıkararak kararı düzeltip onamıştır. Daire bu kararda aynı yöndeki önceki kararlarına atıf yapmıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir; karşı oyda Dairenin süregelen görüşünün kümülatif koruma olduğu ve haksız rekabet korumasının SMK’dan bağımsız olarak uygulanması gerektiği savunulmuştur. Bu nedenle konu Daire içinde tartışmalıdır. Aynı çizginin marka ekseni için haksız rekabet davası yazısına bakılabilir.
SMK’dan önce kamuya sunulan tescilsiz tasarımlar ise farklıdır. Daire, 2025/7420 K. sayılı kararında, 16.04.2015’te kamuya sunulan bir ürün tasarımının SMK’ya göre değil, TTK kapsamında “iş ürünü” olarak haksız rekabet açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirterek kararı bozmuştur. Haksız rekabetin genel çerçevesi için iltibas yoluyla haksız rekabet yazısına bakılabilir.
Yargı Kararlarında Tasarım Koruması
Hukuk Genel Kurulu, bir tost makinesi tasarımına ilişkin davada yenilik ve ayırt ediciliğin bilirkişi incelemesi gerektiren teknik bir mesele olduğunu kabul etmiş ve bilirkişi raporlarına dayanan bölge adliye mahkemesinin direnme kararını onamıştır. Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Kurul, aynı ilkeleri 554 sayılı KHK dönemine ilişkin 2023/288 K. sayılı kararında da benimsemişti.
“Önemi nedeniyle belirtilmelidir ki ayırt edici nitelik incelemesi, bir kalite testi olmayıp farklılık testidir. … Zira patent, faydalı model ve tasarımlarda mutlak yenilik unsuru kamu düzenine ilişkin olduğundan hem Kurum hem de mahkemeler tarafından mutlak yenilik incelemesinin resen yapılması zorunludur. … Dolayısıyla ayırt edicilik unsuru yönünden yapılacak incelemede tarafların getirdiği bilgi ve belgeler kapsamında değerlendirme yapılabilecektir.”
Aşağıdaki iki kararda Yargıtay bölge adliye mahkemesi kararını kendi gerekçesini yazmadan onamıştır; aktarılan gerekçeler bölge adliye mahkemesine aittir.
“tasarımın kamuya ilk kez sunulmuş olması ve bu sunumun Türkiye’de yapılmış olması şartlarının sağlanması ile tescilsiz tasarımım SMK kapsamında korunacağı … ilk olarak ne zaman ve nerede kamuya sunulduğu anlaşılamadığından, tasarımın yenilik ve ayırt ediciliği yönünden inceleneme yapılamadığı, bu nedenle davacı-karşı davalının tescilisiz tasarıma dayalı tecavüz iddiasını ispat edemediği … davacı-karşı davalının tescilli tasarımının SMK’nın 57/2. hükmünde düzenlenen 12 aylık hoşgörü süresinin sona ermesinden 14 ay sonra tescil başvurusu yapıldığı, bu nedenle söz konusu tasarımın yenilik unsurunun bulunmadığı”
“ek bilirkişi raporunda tescilsiz tasarımın davacı tarafça kamuya sunulmadan önce … internet sitesinde Nisan 2019’da kamuya sunulduğu ve her iki tasarımın bilgilenmiş kullanıcı nezdinde aynı algılandıkları tespit edilmiş olmakla davacının tescilsiz tasarımdan kaynaklanan taleplerinin reddinin yerinde olduğu”
“Davacının ihlal edildiğini iddia ettiği tescilsiz tasarım SMK hükümleri ile korunmakta olup SMK ile getirilen özel hükümler haksız rekabet hukukunu da kapsayacak şekilde ve haksız rekabete göre daha üstün koruma getirerek düzenlenmiştir. … özel kanunla birlikte eş zamanlı olarak haksız rekabet hükümlerinin de uygulanmasının hukuki dayanağı bulunmamaktadır.”
“SMK hükümlerinin yürürlüğe girmesiyle TTK.nun haksız rekabet hükümleri kadük hale gelmemiştir. Aksinin kabulü aşkın yorumdur.”
“Ancak, tescilsiz tasarımın korunması 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren SMK’nın 55/4 maddesi ile geliştirilmiş olup bu tarihten önce tescilsiz tasarımlar yönünden özel hüküm ile koruma bulunmamaktaydı. … Tescilsiz tasarım koruması, tasarımın dünyanın hiçbir yerinde kamuya sunulmamış olması ve ilk kez Türkiye’de kamuya sunulması ile başka bir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden başlar.”
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- İlk sunumu belgeleyin. 2026/5010 K. sayılı kararla onanan gerekçede, tescilsiz tasarıma dayanan davacıdan ilk sunumun tarihini ve yerini ispat etmesi beklenmiştir. Tarihli katalog, fatura ve yayın kayıtları saklanmalıdır.
- On iki ayı kaçırmayın. Tescil düşünülen tasarım kamuya sunulduktan sonra başvuru, kural olarak on iki ay içinde yapılmalıdır (m.57/2); süre aşılırsa kendi satışınız tescilinizin yeniliğini ortadan kaldırabilir.
- İlk sunumun yeri önemlidir. İlk kez yurt dışında sunulan tasarım tescilsiz tasarım korumasından yararlanmaz (m.55/4); bu durumda tescil yolu ve süresi ayrıca değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tescilsiz tasarım Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre ne kadar süre korunur?
Tescilsiz tasarımın koruma süresi, tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıldır (6769 sayılı Kanun m.69/2). Bu korumadan yararlanmak için tasarımın yeni ve ayırt edici olması ve ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmuş olması gerekir (m.55/4, m.56). Tescilli tasarım ise başvuru tarihinden itibaren beş yıl korunur; süre beşer yıllık dönemlerle yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir (m.69/1).
Yurt dışında ilk kez sergilenen bir tasarım Türkiye’de tescilsiz tasarım olarak korunur mu?
Kural olarak korunmaz. SMK m.55/4 tescilsiz tasarım korumasını tasarımın ilk kez Türkiye’de kamuya sunulmasına bağlar; Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de 2025/7420 K. sayılı kararında korumanın, tasarım dünyanın hiçbir yerinde kamuya sunulmamışken ilk kez Türkiye’de sunulmasıyla başladığını belirtmiştir. Tescil yolu ayrıca değerlendirilir: tasarımcının kendi sunumu, başvurudan önceki on iki ay içinde yapılmışsa yeniliği ve ayırt edici niteliği etkilemez (m.57/2).
Tasarımı tescil başvurusundan önce satışa sunmak tasarım tescilini geçersiz kılar mı?
Satış kamuya sunma sayılır (SMK m.57/1). Tasarımcının ya da izin verdiği kişinin sunumu başvurudan önceki on iki ay içinde kalırsa yeniliği etkilemez (m.57/2). Bu süre aşılmışsa tasarım yeni sayılmayabilir ve hükümsüzlüğüne karar verilebilir (m.77/1-a). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2026/5010 K. sayılı kararıyla onanan bölge adliye mahkemesi gerekçesinde, tescilden yaklaşık yirmi altı ay önce satılan dantel deseni bu nedenle yeni sayılmamış ve ilk derece mahkemesinin hükümsüzlük kararı yerinde bulunmuştur.
Tescilsiz tasarıma tecavüz davasında davacı neyi ispat etmelidir?
Davacı, tasarımın ilk kez ne zaman ve nerede kamuya sunulduğunu ve karşı tarafın tasarımı kopyaladığını ortaya koymalıdır; mutlak yenilik mahkemece resen de araştırılır, ayırt edicilik ise tarafların sunduğu delillerle değerlendirilir. Tescilsiz tasarım yalnız aynısının ya da genel izlenim itibarıyla ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kopyalanmasına karşı korunur; korunan tasarımı makul yollarla bilemeyecek bir tasarımcının bağımsız tasarımı kopya sayılmaz (SMK m.59/2). 2026/5010 K. sayılı kararla onanan gerekçede ilk sunumun zamanı ve yeri gösterilemediği için iddia ispatlanmamış sayılmıştır.
Tasarım hakkına tecavüzde Sınai Mülkiyet Kanunu’nun yanında haksız rekabet hükümlerine de dayanılabilir mi?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, oy çokluğuyla verdiği 2026/928 K. sayılı kararında, SMK ile korunan tescilsiz tasarım bakımından aynı olay için ayrıca TTK’nın haksız rekabet hükümlerinin uygulanamayacağını, kümülatif korumanın uygulama alanı kalmadığını kabul etmiştir; kararda bu görüşe katılmayan bir karşı oy vardır. SMK’nın yürürlüğe girdiği 10.01.2017’den önce kamuya sunulan tescilsiz tasarımlar ise Dairenin 2025/7420 K. sayılı kararına göre TTK m.55/1-a-4 kapsamında değerlendirilir.
- Marka Hakkına Tecavüz (SMK m.29): Tecavüz Sayılan Fiiller, Savunmalar; Tespit, Men, Ref ve Tazminat Davaları
- Markanın Hükümsüzlüğü ve İptali: Nedenler, Süreler, Görevli Merci ve Kullanmama (SMK m.25-26)
- İltibas Yoluyla Haksız Rekabet: Ticaret Unvanı, İşletme Adı, Ambalaj ve Alan Adı (TTK m.55/1-a-4, m.52)
İlgili Makaleler
- Marka Hakkına Tecavüz (SMK m.29): Tecavüz Sayılan Fiiller, Savunmalar; Tespit, Men, Ref ve Tazminat Davaları
- Markanın Hükümsüzlüğü ve İptali: Nedenler, Süreler, Görevli Merci ve Kullanmama (SMK m.25-26)
- İltibas Yoluyla Haksız Rekabet: Ticaret Unvanı, İşletme Adı, Ambalaj ve Alan Adı (TTK m.55/1-a-4, m.52)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kanun metinleri Mevzuat Bilgi Sistemi’nden, kararlar resmî karar veri tabanından alınmıştır. Aktarılan kararlar büronun taraf olduğu dosyalar değildir.
Yazar: Denizli marka Avukat Bayram Can Çapar - ÇAPAR HUKUK
Bu konuda sorunuz varsa
Bu yazıyı Av. Bayram Can Çapar hazırladı. Av. Bayram Can Çapar · ÇAPAR Hukuk olarak Denizli, İzmir, Aydın, Muğla, Manisa, Uşak, Afyonkarahisar, Kütahya, İstanbul ve Ankara'da ekibimizle avukatlık hizmeti veririz.
Marka Hukuku alanındaki diğer makaleler
Anahtar kavramlar: tescilsiz tasarım koruması · tescilli tasarım · tasarım hakkına tecavüz · tasarımın hükümsüzlüğü · endüstriyel tasarım · 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu · SMK 55 · SMK 56 · SMK 69 · bilgilenmiş kullanıcı · on iki aylık hoşgörü süresi · tasarım ve haksız rekabet
Kaynak gösterimi: Av. Bayram Can Çapar, “Tasarım Hakkının Korunması: Tescilli ve Tescilsiz Tasarım, Yenilik, Ayırt Edicilik, Tecavüz (SMK m.55-81)”, ÇAPAR Hukuk, 2026-11-15, https://capar.av.tr/makale/tasarim-hakkinin-korunmasi-tescilli-ve-tescilsiz-tasarim-smk

























